BU PROGRAM UZMAN DOKTORLARIN EŞLİĞİNDE YAPILAN
RİSKLİ AKTİVİTELER İÇERİR UZMAN DENETİMİ OLMADAN DENEMEYİN
Üç, iki, bir, motor!
Thor'u oynadığım için
artık çok daha fazla yemek yiyordum.
Her öğün yaklaşık 1.000 kalori.
Dondurma.
Kocaman sulu biftekler.
Hepsi direkt buraya gidiyor.
Hamburgerler, pad Thai, makarna, pirzola.
Sosis, pizza, kek, donut, sosisli sandviç.
Konu yemek olunca ben aç bir köpeğe benzerim.
Ama daha az seçiciyim.
Yani yediğim şeyin önemli olduğunu biliyorum
ama uzun ve sağlıklı yaşamak istiyorsam
yapabileceğim en iyi şeyin bir şey yememek olduğunu bilmiyordum.
Hiçbir şey.
BYRON KOYU, AVUSTRALYA
En azından bu adam öyle diyor. Uzun ömür uzmanı Dr. Peter Attia.
Bu son akşam yemeğimiz olacak.
Son akşam yemeğimiz.
Uzun ve sağlıklı yaşam için bu seferki testte
oruç tutmamı istiyor. Dört gün boyunca su içeceğim
ve sıfır kalori alacağım.
Teşekkürler. Çok sağ ol.
Teşekkürler.
Tamam.
Evet, neyse ki oruca doyurucu bir akşam yemeğiyle başlayacağım.
Tam altı yaprak marul ve bir adet havuç.
Ben de seninle tutacağım.
-Öyle mi? -Evet.
Biriyle birlikte yapmak oruç tutmayı kolaylaştırır.
-Yani… -Tamam, güzel.
-Yani birlikte acı çekeceğiz. -Evet, aynen öyle.
Daha önce yemeksiz bir gün geçirmişimdir.
Ama öğün atlarsam çok huysuz olurum.
Mutluluğuma kesinlikle zarar verir.
Oldukça uzun bir süre. Peki neden dört gün? Neden daha…
Daha uzun değil mi?
Dört gün olmasının neye faydası var? Neden dört?
Üç ila dört gün, vücudumuzun
besin olmadığını anlayarak
sistemimizi yeniden başlatması için
-yeterli bir süre. -Gerçekten mi?
Sence dayanabilecek miyim?
Deneyimlerine göre bunu ilk defa yapan insanlar
sence başarılı oluyor mu?
Önümüzdeki dört gün boyunca hiç şüphe yok ki
kendini hâlsiz hissettiğin dönemler olacak. Ya da…
-Ağladığım mı? -Evet.
-Duygusal. -Biraz aksi, huysuz falan.
Ama düşündüğün zaman
bugün içinde yaşadığımız dönemde
etrafımızda yiyeceğe sınırsız erişimimiz var
ve günde üç öğün yiyip arada da atıştırma alışkanlığı
bizim türümüz için oldukça yeni bir konsept.
Evet.
Atalarımız sık sık günlerce aç kalırdı
ve yalnızca aç kalmakla kalmayıp aynı zamanda bu açlık sürecinde
gidip avlanma kabiliyetleri de vardı.
Evet. Bitirdim. Küçük bir havuç dışında hiçbir şey kalmadı.
Son marul parçasını yiyecek misin?
Tatlı var mı? Tatlı yiyecek miyiz, yemeyecek miyiz?
Hayır.
Hayatımın en zor dört günü olacağını düşünmeye başladım.
DR. PETER ATTIA UZUN ÖMÜR DOKTORU
Açıkçası bu, Chris'e zor gelecek.
Ama ben yıllarca kısa süreli oruç üzerine çalıştım ve bu sayede
önemli olanın kendini meşgul tutmak olduğunu öğrendim.
Ben de Chris'in dikkatini açlığından çekmek için
uygun bir test hazırladım. Atalarımızın yaptığını yapmasını istiyorum.
Yemeğini avlamasını istiyorum.
Ama karada değil, okyanusta.
Planımız, yemeksiz geçen dört günün sonunda…
…Büyük Set Resifi'ne gitmek.
Yanıma havayla dolu akciğerlerimi…
…ve zıpkın tüfeği alacağım. Dokuz metre derinlikteki okyanus tabanına dalarak
balık arayacağım. Yani hiç zorlama yok.
CHRIS HEMSWORTH İLE LİMİT YOK
Sağ ol Pete.
YEMEKSİZ BİRİNCİ GÜN
Orucumun ilk günü. İyi uyudum. Yaklaşık olarak
yedi, yedi buçuk saat uyudum. Rüyamda çok gariptir ki
oruç tutuyordum çünkü daha oruçlu hâlde değildim.
Bu sabah çocuklara pastırmalı yumurta yaptım, canım çekti
ama daha yolun başındayım ve dört günlük orucumu
bozacak kadar tehlikeli bir şey değildi.
Ben yine de ne olur ne olmaz diye köpeği götüreyim.
Köpek kızarmış piliç gibi falan mı görünecek?
Ama hayır, onu yemeyiz. Tabii çok zorunda kalmazsak.
Chris başlarda iyi hissedecek. Son yediği yemeğin enerjisiyle geçinecek.
O enerji bitince de kötüleşmeye başlayacak.
Ama ben dayanmasını isteyeceğim
çünkü Chris'in uzun ömürlü olması için yapabileceğimiz onca şeyin arasında
kısa süreli oruç en etkili yöntemlerden biri olabilir.
Besinlerde glikoz bulunur.
Vücudumdaki trilyonlarca sağlıklı hücreyi besleyen kaynak yani.
Ama o glikozun beslediği bir şey daha var. Zombi hücreler.
Vadesi dolmasına rağmen yaşamayı sürdüren yaşlı, hasarlı hücreler.
Zehirli bir sıvı salgılayarak diğer sağlıklı hücreleri de zehirliyorlar
ve yaşlanmayı hızlandırıyorlar.
Saç dökülmesinden kırışıklıklara,
artritten kansere ve demansa kadar.
SAÇ DÖKÜLMESİ - KIRIŞIKLIK ARTRİT - KANSER - DEMANS
Bilim insanları, oruç tutup glikoz kaynağını kestiğimizde
zombi ordusunun
enerji açlığı çektiği için güçten düştüğünü fark etti.
Uzun vadeli fayda için kısa süreli acı. Ama benim gibi yemeyi seven biri için
çok fazla acı.
YEMEKSİZ 14. SAAT
Evet, acıktım. Biz başaramayacağız.
"Biz" ile kendimi ve en yakın arkadaşlarımı kastediyorum.
Bunu başarmamı sağlayacak birileri varsa bunlar onlar olduğundan benimle birlikte
oruç tutmayı kabul ettikleri için çok mutluyum ve minnettarım.
Chris ile liseden beri…
-Evet. -…ilkokuldan beri arkadaşız.
-Ben Aaron, bu da Luke. -Evet.
Şimdi de Chris'e çalışıyoruz.
-Paralı arkadaşız yani aslında. -Evet, çıkar arkadaşlığı.
-Çıkar arkadaşlığı, evet. -Küçük bir aileyiz.
Küçük bir aileyiz.
Biraz moral desteği iyi gelebilir.
Sonuna kadar mı? Aaron, dört gün yapacaksın.
-Evet. -Evet.
-Hayır! -Hayır, deneyeceksin.
Evet, deneyeceğim.
Yemek yemeyi çok sever.
Londra'da ona bir keresinde sırf çok küçük bir
biftek aldığım için bana çok kızmıştı.
Yaklaşık bu büyüklükte olduğu için bana neredeyse yumruk atacaktı.
"Boyuma bir bak, niye bu bifteği aldın ki?" diyordu.
Yani dört gün yapması mümkün değil.
Kafayı yiyeceğim. Yemek yemeye saatler değil günler kaldı.
Eve dönüp koca bir tabak spagetti yiyemeyiz sonuçta.
Makarnayı bırak, şansımız yaver giderse bir sonraki yemeğimiz balık olacak.
ROCKY CREEK, YENİ GÜNEY GALLER
Balığı ben tutacaksam
ciddi bir dalış eğitimine ihtiyacım var.
O yüzden Peter beni muhteşem yetenekleri olan biriyle tanıştırdı.
Sana kısaca göstereceğim. Önce kocaman bir nefes vereceğim.
Vay canına.
Karnın ne kadar büyüdü!
-Tamam. -İnanılmaz.
Tanya Streeter, nefes tutma ustası.
Tam on kere serbest dalışta dünya şampiyonu oldu…
…ve nefesini tam altı dakika tutabiliyor.
Ortalama bir insan göğsünün üstünden nefes alır
ama böyle yaparsak kana fazla oksijen gitmez.
Akciğerlerinin alt kısmının kapasitesi daha büyüktür
ve karın kaslarını rahat bırakmazsan o kısmı kullanamazsın.
Nefes alırken karnını dışarı çıkarmayı öğreneceksin.
-Tamam, şimdi nasılsın? -Rekor kırmaya hazırım.
Hadi öyleyse.
Hedefimiz o turuncu şey mi?
-Evet, oraya gidip geri gelmek. -Yaklaşık 50 metre mi yani?
-Hayır, yaklaşık 100 metre. -Öyle mi?
Deniz biraz klostrofobik olacak.
Evet, rehber olması için şerit çektik çünkü aşağısı karanlık
ama böylece hem zihinsel hem de fiziksel olarak
gerçek gücünü göreceğim.
Tamam, hadi bakalım.
Hazır olunca başla Chris.
Görüş açısı çok kötüydü ve ciğerlerim anında yanmaya başladı.
Aklım pes etmemi, nefesimin kesildiğini söylüyordu.
Ben de bunu aşmaya çalışıyordum
çünkü ciğerlerimde düşündüğümden daha çok oksijen olduğunu
biliyordum.
Artık oraya ulaştığımı sanıyordum.
-Yarısına gelmişim. -Sanmıyorum.
-Yaklaşamadın bile. -20 metre o zaman. Kaç metre oldu?
Yirmi metre bile değildir.
Biraz üzüldüm.
Meğer deniz altında tam 27 saniye kalmışım.
Serbest dalış becerimin ne kadar etkisiz ve başarısız olduğunu
görmek beni çok şaşırttı.
Yüzeyde birkaç dakika nefesimi tutabilirim ama suyun içinde
tepinip içindeki havayı ve enerjiyi kullanmak
çok farklı bir şey.
Akşam yemeğimi avlamak için dalmak sandığımdan daha zor olacak.
Yemek demişken…
YEMEKSİZ 22. SAAT
Brokoli sevmem bile.
Yapmam gereken bir ödevim olsa da
günümü düzene sokan yemek saatleri olmadan zaman geçmek bilmiyor.
Neredeyse akşam yemeği vakti geldi ve hiç bu kadar kötü olmamıştım.
Başım dönüyor, hâlsizim ve acayip açım.
YEMEKSİZ İKİNCİ GÜN
Yorgunum. Pek uyuyamadım. Gece açlıktan sık sık uyandım
ve sonra…
Boş hissediyordum, içimde yemek yoktu.
Neredeyse enerjim yok gibiydi. Ot gibiydim.
Bunu pişirmek beni acıktırıyor.
Neden yemek yiyemiyorsun?
Çünkü yememem gerek.
Kaç gün baba?
Dört gün.
Neden?
Bu leziz, çıtır çıtır pastırma ve yumurta beni hiç tahrik etmiyor.
Sadece suyla yapılan orucun ikinci günü en zor gündür.
Bunun sebebi, karaciğerin ve kaslarda tutulan
vücudun ana glikoz depoları
hızla tükenmesidir. Bunun sonucu olarak da
Chris çok yorgun ve bitkin hissediyor.
Ama bunun normal olduğunu anlaması önemli
çünkü bunu düzenli olarak yapan insanlar var
ve onlar aç kalmakla kalmayıp o durumda başarılı bile oluyorlar.
EYASI VADİSİ, TANZANYA
Hey…
Iskaladın.
Bak evlat.
Sen hedefi vuramazsan
köyümüz aç kalır.
Tekrar dene.
Elimden geleni yapacağım baba.
Aferin sana.
Isafiri, Hadza kabilesinin bir üyesi.
O bir avcı.
Acıktık
ve yiyeceğimiz bitti.
Tamam.
Yarın ava çıkarım.
Büyük bir şeyler yakalarım.
Burada açlık hayatın bir parçası.
Bazen günlerce yemeyiz.
Ama korkmayız
çünkü açlıktan ölmeyeceğimizi biliriz.
Bakın, şurada avlanmalıyız.
Yan taraftan yaklaşacağız.
Açlık…
…beni daha iyi bir avcı yapıyor.
Yemek yemeden günlerce geçirseler bile Hadza gibi insanlar
avlanmak için enerji bulabiliyor…
Bakın, dik-dik antilobu kakasını yapmış.
…çünkü insanlar oruç tutmaya başlayıp yemek yemeyi bırakınca…
Yakınlarda olsa gerek.
…vücut gerçek süper gücünü gösteriyor.
Yemek bolken vücudumuz fazla enerjiyi, derinin altında
ve iç organların etrafında yağ tabakası olarak saklıyor.
Yiyecek azaldığında o yağlar karaciğere gönderiliyor…
…ve keton denilen alternatif bir enerji kaynağına dönüştürülüyor.
İşte bu ketonlar acil durum güç kaynağı oluyor.
Yalnızca bedenimiz için değil, beynimiz için de.
Enerji desteğiyle birlikte
ketonlar aynı zamanda odaklanma yeteneğini de arttırıyor.
Etrafta normalde duymayacağımız şeyleri
görmemizi, duymamızı…
…ve hissetmemizi sağlıyor.
Keton üretimi artıyor.
Avcının en ihtiyacı olduğu anda.
Dik-dik orada.
Yaklaştıkça…
…zihin, doğaya karşı tetikte oluyor.
Tek hedefin av oluyor.
Evet, dik-dikmiş.
Yakaladık!
Eve et götürdüğümde
herkes mutlu oluyor.
Çocuklarımız…
…ve eşlerimiz mutlu.
Herkes mutlu.
Yiyecek azaldığında ketonlar Hadza'nın avlanmasına yardım ediyor.
İki gün içinde balık tutacaksam
benim de ketonlara ihtiyacım olacak.
Küçük bir iğne batıracağım.
YEMEKSİZ 39. SAAT
Pek acımadı.
İki farklı ölçüyle keton seviyeni ölçüyorum.
Yaklaşık bir olduğunu gösteriyorlar ve zamanla bu değer yükselecek.
-Dolaşımımda daha fazla mı var artık? -Evet.
Yoksa daha çok mu üretiyorum?
Aynen. Aslında 10 kat daha fazla.
-Ve bu aslında çok düşük. -Evet.
Ama umarım yarın veya yarından sonra asıl geçişi yaşayacaksın.
-İki seviyesini geçip… -Evet.
…üçlere geçtiğinde
kendini Matrix'teymiş gibi hissedeceksin. Bir şeyleri
-daha farklı göreceksin. -Evet.
Peki ya zombi hücreleri?
Vücudum şu an onlardan kurtuluyor mu?
Onlardan kurtulmaya başlama aşamasındasın.
Ketonlara geçiş sürecinde bunun yardımcı olduğunu düşünüyorum.
Vücut olan bitene adapte olmaya başlıyor ve önem sırasına göre
sıralamayı baştan yapıyor
ve böylece zombi hücrelerden de kurtuluyor.
Güzel.
Zombilere karşı savaş başladı ama henüz keton takviyesi yok.
Bu beni biraz endişelendiriyor çünkü dalış eğitimine devam edeceğim.
Enerji içinde yüzdüğüm söylenemez. Konuşma kabiliyetim
hızla köreliyor. Siz nasılsınız?
Bir yükselip bir iniyoruz, değil mi?
-Heyecan treni gibi. -Gerçekten
tam bir duygu seli.
Şu an için yükseğim ama bu gece
bir ara kesin düşeceğim.
GRIFFITH ÜNİVERSİTESİ AKUATİK MERKEZİ GOLD COAST
Peter ve Tanya ile başka bir eğitim.
Bu sefer su altı hokeyi var.
Balık tutmamda işe yarayacağını söylüyorlar.
-Selam. -Selam, n'haber?
Ayrıca aklımı oruçtan almamı sağlayacağını sanıyorlar.
Ama işe yaramıyor.
Oruçlu, yorgun ve acıkmışken ne yapmak isterdiniz?
Tabii ki yeni bir spor öğrenmek.
Su altı hokeyini sevmiyor değilim, güzel bir spor ama şu an yalnızca
yemek yemek istiyorum.
Oyun zor olacak ama zıpkınla balık avlamana
çok faydası olacak. Birden enerji patlaması yaşayacaksın.
-Sonra… -Evet.
Ne zaman dalman gerektiğini bilmiyorsun,
o yüzden çok verimli olmalısın.
-Tamam. -Tamam mı?
Evet.
Peter kırmızı takımda.
Ben de mavi takımdayım. Yedi numara.
Oruç tutan arkadaşlarım da amigo oldu.
Oğlumun savaşa gidişini izliyor gibiyim, çok gerginim.
-Gerçekten gerginim. -Sadece…
Endişelendiriyorum. Çünkü bu olmadan…
-Biz işsiz kalırız. -…işsiz kalırız, o yüzden…
-Gerçekten. -Yüzüne dikkat edin lütfen.
Lütfen yüzüne dokunmayın.
İşler pek iyi başlamadı.
-Yeniliyor. -Vay canına.
Nefesinizi tutmak ayrı bir şey,
bunu itilip kakılırken yapmak ise
bambaşka bir şey. Çok zor.
Nefes alma ihtiyacım üstün geliyor.
O pak balık olsaydı yanına bile yaklaşamazdım.
Aferin Peter.
Güzel goldü.
Devre arasına girdik ve tam zamanında geldi.
-Nasılsın? -Çok yorucu.
-Biliyorum. -Enerjimi ne zaman koruyup
ne zaman dalmam gerektiğini anlamaya çalışıyorum ve pak gelirken
-dalmaya çalışıyorum, -Evet.
-aşağıya dalıp beklemektense. -Evet.
Çünkü pak geldiğinde hâlim kalmamış oluyor.
-Evet, beklemek yok. -Ama…
İhtiyacın olan oksijen sende var.
-İş zihinde bitiyor. -Evet.
Dayanıklılığın artık zihinsel bir şey.
-Tamam. -Tamam mı?
Yavaşça uzun uzun, derin nefesler almaya çalış.
Ağzından al.
-İyi misin? -İyiyim.
Tamam, güzel.
Tamam.
Devre arası aldığım ders sayesinde mi
yoksa başka bir sebepten mi bilmem ama farklı hissediyorum.
Nefes alma ihtiyacım hafifledi.
Suda daha verimli hareket ediyorum.
Etrafımdaki diğer oyuncuları daha iyi fark ediyorum.
Ve tamamen paka odaklandım.
Hafif bir enerji patlaması yaşıyorum.
Yalnızca…
…sayı yapmaya yetecek kadar.
-Nasılsın? -Artık iyiyim.
-Evet. -Oyundan önceye kıyasla
-çok daha iyiyim. -Ben de.
Neden böyle oldu?
Şu an daha fazla keton üretiyoruz,
bedenimiz üretimi arttırmaya çalışıyor.
-Diyor ki… -Avlandığımızı düşünüyor.
-Kesinlikle. Sanki… -Evet.
"Avlanıyorlar, yemek getirecekler."
Bir, iki saat sonra kötüleşirsek
-şaşırmam. -Evet.
Çünkü o zaman şöyle diyecek,
"Yemek yok, hayal kırıklığına uğradık".
Sonra üretim seviyesi
biraz düşecek.
Bu da hiç yardımcı olmuyor.
İnanılır gibi değil.
Tam kendimi iyi hissetmeye başlamışken…
Bilerek yapıyorlar.
Tanıdık bir his geri geliyor.
Bak, yine acıktım.
En azından arkadaşlarım benimle oruç tutuyor.
Onlar beni yüzüstü bırakmaz.
YEMEKSİZ 45. SAAT
-Selam Chris! -Selam!
Siz ne…
Kusura bakma, başaramadık. Tadı çok güzel.
Siz benimle…
Gel, bir dilim al.
Daha iki dakika önce sizin benimle birlikte
oruç tutmanızın iyi geldiğinden bahsediyordum.
Çünkü bitkinim, kötüyüm diyordum.
Ama sonra siz güldüğünüz için devam etmem gerekiyor, dedim.
Bu işte birlikteyiz, dedim. Daha üç dakika önce.
Pek Lezzetli değil demek isterdim
ama gerçekten çok lezzetli.
-Siz oruç tutmuyor muydunuz? -Ben de öyle dedim!
İkisi de. Onlara dedim ki…
Şunu bir kokla.
Peki.
Söylemem gerek, sizin gerçekten dayanacağınızı düşünmüştüm.
Dayanacaktım ama bu dünyanın en lezzetli milkshake'i.
Aman tanrım.
Pizzanın kokusunu alabiliyorum. Ben gidiyorum, kokusu geliyor.
YEMEKSİZ ÜÇÜNCÜ GÜN
Harika. Arkadaşlarım beni bıraktı ve tam Peter'ın tahmin ettiği gibi
beni yükselten ketonlar azaldı ve şu an kendimi çok kötü hissediyorum.
Pekâlâ, üçüncü gündeyim.
Çok zayıf hissediyorum. Dün gece pek uyuyamadım.
Uyku kalitem giderek kötüleşiyor gibi.
Dün gece çocuklara akşam yemeği hazırladım, çok zordu.
Çok lezzetli bir kuzu kavurma, sebzeler, meyveler yediler.
Arada bir yerde çikolatalı brownie de gördüm.
Birkaç kere aklımdan ellerinden o yemekleri
çekip almak geçti. Merdivenden çıkmak, salona inmek
çok zor geliyor. Nefes nefese kalıyorum.
Ama üçüncü güne geldik.
Neredeyse bitmek üzere.
Kaç oldu, 12, 48.
Bilmiyorum. Düşünemiyorum bile.
Bilmiyorum.
Kafayı yiyeceğim.
YEMEKSİZ 64. SAAT
Egzersiz yaparak keton seviyemi yükseltmeye çalışıyorum ama olmuyor.
Ayrıca söylemiş miydim? Çok ama çok acıktım.
Chris'in bunun hoş bir deneyim olduğunu düşündüğünü sanmıyorum.
Oruç tutmanın büyük bir parçası neden yaptığını anlamaktır.
İşte bu, dayanmanın kilit noktasıdır.
Orucun arkasında yatan motivasyona odaklanabilmektir.
Bunun faydalarından biri de şu. Senin bir ailen var.
-Evet. -Bunun seni ne kadar
mutlu ettiğini görüyorsun ve bu tutunabileceğin bir dal.
-Sanırım… -Evet.
En çok değer verdiğin insanların gözlerine
bakabileceksin.
Evet, bu motivasyonu beğendim.
Şu noktada aklımı yemek yemekten alan her şey
güzeldir, o yüzden…
Chris'ten ilk orucunu dört gün yapmasını istemek büyük bir talep.
Ama şu an buna gerçekten devam etmeli.
Çünkü insanlar üç gün yemeden geçirince
bedenimizde uzun yaşamayı sağlayan çok önemli biyokimyasal değişikliklerin
meydana geldiğini düşünüyoruz.
Bedenimi yaşlandıran zehirli zombi hücreler var ya?
Ortadan kaldırılan tek şey onlar değil.
Sağlıklı hücrelerimin içinde bile yıpranma ve aşınma vardır.
Ama bilim insanlarına göre işleyecek besin olmadan
o hücreler tamirat moduna geçebiliyor,
hasarları tamir edip çöpleri temizliyor, sorunları daha başlamadan önlüyor.
Zombiler kontrol altına alınıp bedenimin geri kalanı kusursuz hâle gelince
gelecek hem daha sağlıklı hem daha uzun görünüyor.
Bilim, oruç tutmanın uzun yaşam üzerindeki etkisini
daha yeni anlamaya başladı.
Hatta oruç tutmayı binlerce yıldır hayatlarının merkezine almış
kültürleri ve dinleri daha yeni keşfetmeye başlıyoruz.
AMHARA BÖLGESİ, ETİYOPYA
Bugün çok güzel bir gün.
Emekli öğretmen Todesso ve ailesi kiliseye yürüyerek giderek
Paskalya'yı kutluyor.
Geldik mi baba?
Hayır, daha değil.
Ama o kilise üç günlük mesafedeki kutsal Gondar şehrinde.
Yoruldunuz mu?
Evet, ben yoruldum.
Yorulma, güçlü ol.
Acılı hac yolculuğunda ailenin yiyecek hiçbir şeyi olmuyor.
Oruç bizim için çok önemlidir.
Atalarımızdan bize kalan bir gelenektir.
Tanrı'ya yakın olmak için yaparız.
Hadi, gelin.
Oraya varınca çok mutlu olacağım.
Kızları Helen, anne babasına ilk defa katılıyor.
İlk gün en zoruydu.
Çok hâlsizdim.
Beynim "yapabilirsin" diyordu.
Midem ise "Bana yemek getir!" diye bağırıyordu.
Ama oruç tutma onları yalnızca Tanrı'ya yaklaştırmıyor,
bunun sağlığa da iyi geldiğine inanıyorlar.
Babam 75 yaşında olsa da çok kuvvetli.
Hastalandığını hiç görmedim.
Sebebinin oruç tutmak olduğuna yemin ediyor.
Oruç tutmaya yedi yaşında başladım.
68 yıldır da devam ediyorum.
Sağlıklı olmamı sağlıyor.
Hiç soğuk algınlığı ya da herhangi bir hastalık
geçirmedim.
Bakın, Gondar şu dağın hemen ötesinde.
Gördüm.
Gidelim.
Tütsü kokusunu alabiliyorum.
Etiyopyalı Ortodoks Hristiyanlar yalnızca Paskalya zamanında oruç tutmuyor.
Onlar yılın 250 günü oruç tutuyorlar.
Bu ibadetlerini değiştiriyorlar, bazen hiçbir şey yemiyorlar,
bazen yedikleri miktarı ve zamanı kısıtlıyorlar.
Şu kokulara bak. Ne kadar çok yiyecek var.
Gondar harika bir yermiş.
Oruç tutmanın birçok farklı yolu var. İzlenmesi gereken bir sürü kural var.
Ama unutmayın, hepsinin ortak bir yönü var.
Aldığımız kaloriyi düşürmemizi sağlıyor.
Birçoğumuzun fazla beslendiği bir dünyada
daha uzun ve sağlıklı bir yaşam için
bu, olmazsa olmaz.
Oruç tutmayı başardığım için kendimle gurur duyuyorum.
Bunu her yıl yapacağım.
Ben oruç tutmayı ölünce bırakacağım.
Yılda tam iki yüz elli gün oruç tutmak.
Yirmi dört saat daha devam edebilirim herhâlde diye düşünüyorum.
Zorlanıyorum, zorlanıyorum, zorlanıyorum
Büyük Set Resifi'nde dalacağımız yere gidiyoruz…
…ve şu an ketonlar beni yükseltse harika olurdu.
YEMEKSİZ 70. SAAT
Yaklaşık bir saat önce
küçük bir enerji patlaması yaşadım.
Çok iyi diye düşünmüştüm. Ama şimdi…
YEMEKSİZ DÖRDÜNCÜ GÜN
HERON ADASI, BÜYÜK SET RESİFİ
İşte geldik. Orucun son günü ve Peter ile kendime balık yakalama
günü geldi çattı. En kötü ne olabilir ki?
Bu sabah nasılsın?
Çok hâlsiz. Enerjim çok düşük, yataktan yeni kalkmış gibiyim.
Hissetmesen de mikroskobik seviyede
vücudunda şu an bir savaş var
ve o savaşı iyiler kazanıyor.
Bunu yapmamızın asıl sebebi işte bu.
Evet.
Bakalım ne durumdasın.
Daha uzun süre yaşayabilirim ama şu an
günün sonunu görüp göremeyeceğimden emin değilim.
Hatırlatır mısın, dün keton seviyem kaçtaydı?
Dün yaklaşık birdi.
-Şu an neredeyse iki. -Evet.
-Ketonlar üçe yaklaşınca… -Evet.
…işin rengi o zaman değişiyor.
Sen suya girince bu seviye yükselecek.
Üzerinde baskı yaratmak istemem ama acıktım.
Zıpkınla ben değil sen balık yakalayacağın için
pes etmemen gerekiyor. Risk büyük.
-Evet. -İkimiz için de.
-Ben sadece "et" dediğini duydum. -Evet.
Risk büyük ama yalnızca bugün için değil.
Peter'ın dediğine göre oruç tutarak
zombi hücrelerle savaşıp sağlıklı hücreleri tamir ediyorum.
Bu da daha uzun ve sağlıklı bir hayat anlamına geliyor.
Ama önce o balığı avlamam gerek.
-Hoş geldin. -Hoş bulduk.
Keşke buna enerjim olsa. Şu an ketonlara çok ihtiyacım var.
Chris'in keton seviyesi yükseldi, tam da görmek istediğimiz gibi.
Henüz hissetmediğini biliyorum ama tıpkı su altı hokeyinde olduğu gibi
avlanırken sarf ettiği eforla vücudundaki evrimsel adaptasyonları devreye girecek
ve ona ihtiyacı olan avantajı sağlayacak.
YEMEKSİZ 92. SAAT
-Bacaklarını aç. Biliyorum. -Bir an başım döndü.
Çok boş…
…ve her şeyden soyutlanmış hissediyorum.
Sürekli bahsettiği o enerji patlamasının gelmesini bekliyordum.
Ama hâlâ gelmedi.
Aşırıya kaçma. Bayılman ya da bizim ifademizle
motor kontrolünü kaybetmen çok olası.
Evet. Havlu atmadan önce
ne tür semptomlar hissedeceğim?
Kendini tamamen boş ve bitkin hissetmeyle başının ve ellerinin titrediğini
hissetmek arasında
ince bir çizgi vardır.
Yani bayılıyorsan hiçbir şey hissetmezsin
ve hiçbir şey hatırlamazsın.
O yüzden sana baktığımda yüzünden gittiğini anlarsam
ne kadar istesen de orada duracaksın, seni yukarı çekeceğiz.
Tamam.
Nasıl hissettiğini söyle ve kendini fazla zorlama.
-Açım. -Biliyorum.
Şimdiden yoruldum.
Pekâlâ, başlama vakti geldi.
Evet, daldım.
Bedenimde yeterli oksijen olduğunu biliyorum…
…ama yukarı bakınca tekne çok uzaktaymış gibi geliyor.
Odağımı kaybettiğimi hissediyorum
ve birden aşırı bir nefes alma ihtiyacı duyuyorum.
Nasılsın?
Dibe dalınca
artık nefes almam gerekiyor diye düşündüm
sonra çok hâlsiz hissettim
-ve bunu yapamayacağım diye düşündüm. -Evet.
Çok yorgunum ve Peter'ın bana söz verdiği o enerji patlamasından
eser yok.
Kısa bir aradan sonra tekrar daldım.
Ama bu sefer farklı hissediyordum.
Dibe yaklaştıkça sanki okyanusla bir olmaya başladım.
Her sesi duyuyordum.
Zaman yavaşlamış gibiydi.
Ve birden enerji patlaması hissettim.
Sonra bir balık gördüm.
Eline sağlık. Başardın.
Bir tane tuttum. Bu senin akşam yemeğin Peter.
Güzelmiş.
Eline sağlık.
Harikaydı.
Harikaydın.
Avlanma bitince bir test daha yaptık. Enerji patlamasından sonra
meğer keton seviyem neredeyse üçe çıkmış.
Yani işe yaradı, bilim haklı çıktı.
Fena balık sayılmaz ha?
Harika bir balık.
Harika kokuyor, leziz görünüyor.
Şu an elimizde sadece sebze olsaydı onu yemek bile
-beni çok mutlu ederdi. -Biliyorum. İşte bu kadar.
O kadar beklentiye girdim ama o ilk lokmayı alırken
sanki yanlış bir şey yapıyormuş gibi kendimi suçlu hissediyordum.
Bu şimdiye kadar yediğim en güzel oruç açma yemeği olacak.
-İlk kim yiyor? -Balığı tutan adam.
Düşündüğümüz gibi yemeğe öyle atlamadık.
İnanılır gibi değil.
Tören havasındaydı, önemliydi ve özeldi.
Gülsem mi ağlasam mı bilmiyorum.
Yediğim en güzel yemekti sanırım.
Oruç tuttuktan sonra ilk yemeği yerken bazen küçük de olsa
pişman oluyorum. Diyorum ki "Bir gün daha mı tutsaydım?"
Sen de böyle hissettin mi?
-Asla öyle hissetmedim. -Hiç mi?
-Hiç. Hayır. -Öyle mi?
Kesinlikle hayır.
Hayır, şu an cennetteyim.
Harika bir his.
Kadeh kaldırmak istiyorum.
Bize bu balığı veren okyanusa.
Dört gün oruç tutturarak bana acı çektiren ama bunun için
minnet duymamı sağlayan sana.
Ben de senin torununun torunuyla
oyunlar oynayan 90 yaşındaki hâline kaldırıyorum.
Şerefe.
Evet, bitti. Dört gün yemek yemedim. Pes etmedim. Tekrar yapar mıyım?
Bunu söylediğime inanamıyorum ama evet.
Bundan sonra orucun hayatımın bir parçası olmasını istiyorum.
Şu hâlimize bir bak.
Ama bu demek değil ki arkadaşlarımla
dışarı çıkıp…
…aç köpek gibi menüdeki her şeyi yemeyeceğiz.
Çok sıcak!
Bunu kesinlikle yapacağız.
CHRIS, GÜNLÜK HAYATINDA ORUÇ TUTMAK İÇİN ŞUNLARI YAPMAYI PLANLIYOR:
HAFTADA EN AZ ÜÇ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE YEMEK YEMEYECEK
AYDA BİR KERE 24 SAAT YEMEK YEMEYECEK
VE BELKİ YILDA BİR KERE DÖRT GÜN ORUÇ TUTACAK
Sadece bakıyorum, bir şey yediğim yok.
Alt yazı çevirmeni: Tuğçe Erteki