ISANG SERYE MULA SA NETFLIX
Gawin na natin, guys.
TAONG 2021
Dito ka dumaan. Dito.
ISANG FILM CREW NG DOKUMENTARYO
AY NAGSALIKSIK SA KATOTOHANAN SA LEGENDARY NA KABUTE
Nakapaghanap ka na ba ng kabute dati?
Diyos ko.
NAWALA ANG CREW
Uy, guys…
PERO NATAGPUAN ANG GAMIT NILA
ANG NATIRA LANG AY ANG MGA NAKAKAKILABOT NA RECORDS
Nagkalat sila.
Sinasakop nila ang utak. Literal na zombie fungus ito.
FUNGI, MGA HALAMAN, MGA HAYOP LAHAT AY MAAAPEKTUHAN
ANG KATOTOHANAN AY NAKAHIMLAY SA LUPA
ANG MUSHROOM TRIP PAGLALAKBAY LANG
Uulitin ba natin? Hindi lang iyon ang nangyari.
Pero ang katotohanan ay nakahimlay sa lupa.
Sa episode na 'to, kami ay magdudumi,
dahil ang pag-uusapan ay regenerative agriculture,
natural na paraan ng pagsasaka na umaani ng masustansyang pagkain
at itinatago ang karbon sa lupa para sa mas matabang lupa, mas mainam na planeta.
At ito ay tungkol sa isang bagay. Ang lupa.
Tungkol ito sa pamamahala ng lupa,
kung paano man nagtatanim o paano inaalagaan ang livestock dito.
Itong mga prinsipyo ng regenerative agriculture,
o "RegAg",
ay nag-aapply sa pagsasaka sa mundo at may magagawa tayo para makatulong.
Ang kaibigang si Bruce Pascoe, may-akda ng Dark Emu,
ay maraming masasabi sa lupa sa Australia,
at kung paano ito ginagamit ng Aboriginal kumpara sa paggamit nito ngayon.
Inaalagaan ko ang lupa.
Sa nagawa natin sa lupa sa bansang ito
sa pamamagitan ng paggamit ng hard-hoofed na mga hayop at pag-aararo
Magaan ang lupa sa Australia. Ang hindi pinaka-fertile na bansa sa Earth.
'Di dapat inararo ang lupa. Masyado magaan. Hinahangin ito.
Ang erosion ay malala sa bansang ito.
Lumitaw ba 'yon no'ng pagkatapos ng kolonyalismo
o gano'n na talaga? Ganito ba kagaan talaga ang lupa?
Talagang magaan ang lupa.
Ang namamahala rito ay mga Aboriginal at mataba ang lupa no'n,
pero ang mga halamang tumubo'y 'di kailangan ng gaanong mataba.
Ang kombinasyon ay kakaiba, at magtatanim ng halaman na kailangan ay mataba,
kailangang maglagay nang maglagay ng mga kemikal.
At ang superphosphate ang isa sa nauna at isa itong lason, ginamit sa maling paraan.
Ang lasong 'yon ay pinapatay ang lupa. At ngayo'y sinusubukang ayusin.
Paano natin masusuportahan
ang sa "pagkuha" na pag-iisip sa mas balanse sa pandaigdigang paraan?
Paano natin magagawa?
-Dapat gawin nang mabagal anuman iyon. -Oo.
Kailangang isipin ang mga umiiral na magsasaka.
Ayaw namin gumawa ng bagay
na nakakaapekto sa kapakanan ng milyun-milyon, 'yon ang pinagtatalunan.
Maraming pamamaraan ng pagsasaka ang Aboriginal sa Australia
na matagal nang ginamit at dapat na gamitin sa modernong sakahan.
Papunta kami sa magkasintahan
na maganda takbo ng negosyo sa dahil sa pagsunod sa payo na 'to.
Hindi lang sila kumikita sa resulta, tinutulungan din nila ang planeta.
Triple mark.
Tammi tingin ko tama pwesto namin.
-Uy, nagawa niyo! -Uy!
Naisip ko magdamo habang naghihintay.
-Ako si Zac, Tammi. -Darin. Ikinagagalak ko.
-Welcome. -Salamat.
-Ang ganda. -Ito ang Jonai.
Ito ang Jonai Farms, 69 ektarya ng lupa na nakalaan sa sustainable farming.
Pagmamay-ari at pinamamahalaan ni Tammi Jones at asawa niya, si Stuart.
Ano ibig sabihin ng "Jonai"?
Ang apelyido namin ay Jonas, kilala kami bilang Jonai.
-Gusto niyo maglibot? -Gaya ng Jonas Brothers, tinawag na Jonai.
'Wag sila tawaging gano'n. Pangalan namin 'yon.
Mas gusto ko ang Jonai.
-Uy. -Hi.
-Siya si Luna. -Hi, Luna.
Hi, tingnan mo ikaw.
-Masaya ka, 'di ba? -Malusog ka, 'di ba?
Gaya ng sinasabi ng Jonai sa mission statement,
napagod sila sa pagpili sa pagitan ng pagligtas ng mundo at lasapin ito.
At do'n, naisip nila kung paano ito pagsasabayin.
Wow, napakagandang lugar.
-Gaano na kayo katagal? -Halos 10 taon.
No'ng dumating kami, ang lahat ng ito ay sheep paddocks.
Kaysa maging malaking industrial farm na may traktora
sa libu-libong ektarya, may apat kaming empleyado rito,
saka may interns din, para mas maraming mag-obserba
at makasiguradong natutugunan ang kailangan ng lupa.
Tulad ng sabi ni Bruce Pascoe, regenerative agriculture ay ang sa lupa.
Pinapaliit ang anumang pag-abala sa lupa ay ang susi,
kasama na ang paglalagay ng kemikal, pag-aararo,
at malaking herd ng mga hayop na nasa lupa
sa kaparehas na lupa nang matagal.
Palagi kami naglilipat ng hayop. Mahalaga paggalaw sa landscape,
at sa tradisyonal na pagsasaka, iniiwan ang mga hayop sa pastulan nang matagal.
At kinakain nila ang lahat. Sigurado nakita niyo na ang countryside.
Mukha itong gamit na gamit.
Isa pang susi sa regenerative agriculture ay ang integrasyon ng hayop at pag-ikot.
Tulad ng pag-ikot ng pananim,
ang pagpalit ng livestock ay nagpapahinga sa lupa at nakakapagpabuhay.
Pananim man o hayop, ang lupa ay napapagod sa magkakatulad na bagay palagi.
Isipin niyo ang magkakaparehas na pagkain araw-araw sa ilang taon. Magsasawa kayo.
Ang malalaking pabrika ng industrial farming ay 'di ganito,
at ang short-term na kita ay 'di katulad
sa long-term na benepisyo ng pag-ikot ng hayop.
Pinupuri ni Tammi ang lumang solusyon sa nakaraan, sa paliwanag ni Bruce Pascoe,
sa pagtulong sa Jonai Farms na kumilos para sa ikabubuti.
Ang libro ni Bruce Pascoe ang nagbigay sa amin ng pananaw sa landscape.
Tungkol sa self-sustaining na mapagkukunan. Alam natin sa climate change
ang pangunahing pagkukunan na kailangan ay karbon sa lupa
at organic matter sa lupa, dahil iyon ang makakatulong sa pagbabawas, 'di ba?
Tapos kailangan na mas maging gano'n.
Kapag naglakad tayo sa damo, kailangan ay medyo parang espongha ito,
imbes na magkakadikit tulad ng batong ito.
Dahil kung magkakadikit ito, walang microbial na buhay do'n.
No'ng dumating kami, ang paddocks ay siksikan at ngayo'y maluwag na.
Isang pagbabago sa pagiging produktibo ng paddock.
Ang paddock ay lugar ng lupa.
Sa pagpapahinga ng ilang bahagi at paglilimita ng pagkain ng mga baka,
ang lupa sa paddocks ay may pagkakataon na makabawi.
Ito'y nakakatulong din sa mga hayop na maalagaan ang lupa
sa pamamagitan ng pagkain sa isa-isang bahagi lang.
Ang bottom line ay, alagaan mo ang lupa, at aalagaan ka nito.
Hi, Clarabelle! Ayun siya!
Ginagatasan namin siya kada umaga.
'Di pa ako nakakapaggatas sa kahit ano… Ilang taon na rin.
Tama. Si Zac ay naggatas ng--
-Naggagatas ka? -Mahabang kwento. 'Di, kambing 'yon.
Shout-out sa kaibigan ko sa Puerto Rico. Kumusta, Jimbie?
-Dito ka-- -'Dito nagbebreak-in ang interns.
-'Di namin sinasabi ang wire. -Heto.
-Nice. -Good job.
-Kaya? -Thank you.
Ngayo'y makikilala na ang bida sa Jonai Farms.
Ipinapakilala ko, Aphrodite! At ang mga biik niya.
-Hi. -Hi, Mama.
-Diyos ko. -Diyos ko. Nakakatuwa sila.
Hi, Aphrodite.
Hi.
Wow, tingnan mo. Parang…
-Hi, guys. -Siksik sila.
-Hi, guys. -Hi, sweeties.
-Hi. -Halika mga munti.
-Napakagandang… -Diyos ko.
Napakalaki mo!
-Ang laki niya. -Napakalaki mo.
Isa siyang malaking mama.
Ang bawat sistema na inilagay,
lahat ay nagsimulang yumabong bilang resulta sa pagkakaroon ng baboy,
at ang by-products ng baboy ay pinataba lupa.
May nagawa na kayong iba't ibang mga bagay ngayon?
Ginagatasan ko si Clarabelle, gumagawa kami ng keso.
Kami ngayon ay self-sufficient sa keso,
at sinusubukan namin kung kaya magkaroon ng micro-dairy bilang bahagi ng sistema,
dahil pinapakain ang whey mula sa cheese-making sa mga baboy.
Kapag patuloy kaming magtatayo, mag-aalaga kami ng kaunting baboy
kung may dalawang dairy na baka at makakapagbenta kami ng keso.
Sa mas maraming pagkakasundo ang makikita at highlight sa kaayusan ng mga bagay,
na likas na nangyayari, mas marami kayo magagawa.
Oo. Pagsasama-samahin mo sila. Nakakainteres na palaging magiging,
"Tingin ko makakagawa tayo ng keso," alam mo?
Napalago ko ang unang wheat ko.
Pagbati. Kahanga-hanga. Ang astig.
Masaya ito.
Oo, masayang matutunan. Masayang makita ang lahat na gumagana.
Ang pilosopiya nami'y wag gumamit ng fossil fuel.
May rule kami na 'di ka pwede mag-drive sa farm
maliban kung may dalang mabigat.
Kung titingnan mo ang mga hayop,
maglalakad ka o may bisikleta kami.
May sistema ba kayo dito na di niyo nagawa? Mukhang lahat ay gumagana.
Kapag dumating ang solar, magiging maganda pakiramdam ko.
Oo, ayos.
At kapag may electric vehicles na
Tapos na kami.
Maliban sa gawain bilang co-owner,
si Tammi rin ang head butcher.
'Di niyo inisip na pet ang mga 'to, ano?
Ang pinakamahirap para sa akin ay ang pagkakatay.
At 'yong ipinagdiriwang ko ay
'yong ginagawa niyo sa balanseng paraan.
Ang emosyon ay nagbabago kapag mas matagal ka na sa ecosystem.
Nararamdaman ko pa rin. Nag-aalala pa rin ako.
Tulad ng pag-iisip ng mga kapatid nating Indigenous,
tayo ang tagapangalaga ng lahat mula lupa hanggang hangin,
pero 'di tayo katangi-tangi. Parte pa rin tayo nito.
Pakiramdam ko'y katanggap-tanggap at okay lang na kunin sila,
na kunin ang buhay nila para sa buhay natin.
Bilang vegan, naniniwala si Darin na walang hayop o nilalang
ay dapat ikonsumo ng tao kaya ipagpapaliban niya ang susunod na bahagi.
Dahil sa loob nito ay kinakatay ni Tammi ang mga karne.
Welcome sa boning room ko.
-Anong tawag mo? -Boning room.
-Burning room? -Boning room.
Wala na ko sasabihin.
Gusto 'yon ng mga Amerikano. Ham 'yon. Kapag tinanggal ang aitchbone dito,
magkakaroon ng Christmas ham.
Okay. Kuha ko.
-Pero-- -Hinihila mo ang buto?
Oo. Ipapakita ko kung paano. Ito ang aitchbone. Mayroon ka rin. Ang pelvis mo.
Kuha ko.
Paano niyo ibinebenta? May tindahan kayo o…
Nakatayo ka sa aming maliit na farm gate shop.
Oo, may tindahan kami,
pero mas nagbebenta kami sa CSA,
Community Supported Agriculture.
Nagpapalista na may minimum na isang taon at nakakakuha ng monthly delivery.
Paano ka makakapagpalista sa CSA?
Mula Melbourne, may 20-taong waiting list.
-May anak ka ba? -Saan siya papunta?
-Wala pa. -Pwede mo sila ipalista.
Ilista na sila. 20 taon maghihintay.
Noted. Kapag nagka-anak ako, iliista ko sa waiting list sa CSA ng Jonai Farms.
Bigyang-pansin, farms. Kung may 20-taong waiting list,
may mataas na demand na dapat punan.
At sa mga mamimili, magsaliksik at baka makahanap ng local farms
na nag-aalok ng subscription ng sariwang produkto.
Baka iniisip niyo,
"Ba't 'di siya magpalawak para maabot ang mataas na demand?"
Ayaw ng Jonai Farms na maging mas malaki 50 beses.
Mas gusto ni Tammi magturo sa 50 magsasaka na gawin ito para maabot ito.
Dahil kapag lumaki nang gano'n ang farm,
baka masira nito ang layunin ng misyon nila.
At aktibo si Tammi sa pagpasa ng kaalaman niya
at ituro sa iba ang regenerative agriculture.
Ano pakiramdam mo sa pagkain ng hayop?
Kapag sinasabing, "Paano mo nakakain ang hayop na kilala mo?"
Ang sagot ko palagi, "Paano mo nakakain ang 'di mo kilala?"
Oo. Tama nga 'yon, kapag inisip mo 'yon, 'di ba?
-Tingin ko 'di na kailangan magsalita pa. -Tama nga naman.
Alam natin na ang mga ito…
May magandang buhay at alam mo kung saan ito nanggaling…
Alam mo ang kinain.
-Naalagaan mo talaga. -Tama.
Marami ka bang nagagamit sa hayop?
Ginagamit namin lahat.
Halimbawa, ang taba rito ay hindi masyadong maganda sa sausages.
Ito, tinatawag itong globular fat. At hindi ito malambot.
Gagawin itong soap.
At ang mga hiwa mula dito sa may silverside, mapupunta ito sa sausage.
Ang galing.
Break time!
Mahaba man pila sa subscription ng Jonai Farms,
pero heto ang pagkakataon na masubukan ang pinakasariwang fare nila ngayon.
Uy! Nandito na ulit si Darin.
Sarap ng tanghalian.
May masarap talaga sa pagkain na malapit sa pinagmulan nito.
At sa pagkain mismo sa farm,
mas masusukat ito sa food yards kaysa food miles.
Ito ay naging kahanga-hanga.
-Salamat sa pagtanggap. -Na-inspire ako.
Salamat sa pagbabahagi ng lahat ng ito. Lahat ng ginagawa niyo ay mahiwaga.
Salamat sa pagpunta para makita, masaksihan at ibahagi ito.
-Masaya ako't nandito kayo. -Ikinagagalak namin.
-Salamat. -Thank you. Thanks.
-Thank you. -Darin.
Pwede tayo mag-blog. The Vegan and the Butcher.
Astig 'yon.
-'Di ba? -Ang astig no'n.
Ang pakikipag-usap kay Bruce
ang nagdala sa'min kay Tammi at paano niya ginagamit ang hayop sa lupa.
May nasabi rin si Bruce sa sustainability at mga halaman.
No'ng may COVID, 'di tayo lumilipad.
'Di tayo nag-aangkat ng mga gulay mula sa ibang bansa, na nakakabaliw.
Parang, "Kumuha tayo ng Californian carrot at ipadala ito sa Australia."
"Magandang ideya 'yon."
Kapag binunot natin ang carrot sa lupa
na pinalaki sa mga kemikal,
tapos nag-spray tayo ng preservative
para makarating ng Australia bilang carrot, hindi madurog
kung gano'n ay maraming kemikal na nakonsumo sa prosesong 'yon.
Maaaring mura,
pero gaano katagal mo itong magagawa bago magsimulang masira ang lupa?
At iyon ang punto kung saan ay kailangang hipan ang pito at sabihing…
Bilang tao at kapitalistang kapaligiran, hindi namin hahayaan 'yon,
dahil mawawala tayo at hindi maganda 'yon.
Ang magandang gawi sa pagsasaka ay pwede magkaroon ng magandang negosyo.
isang oras at kalahating biyahe sa southwest ng Melbourne,
para bisitahin ang Brae.
Ang pangalan ay mula sa Scottish ng gilid ng burol,
at sa gilid ng burol na 'to, may zero net emission
boutique bed-and-breakfast at award-winning na restawran,
na pinaliligiran ng 30 ektaryang organic farm.
At ang may-ari ng lahat, si Chef Dan Hunter.
-Welcome. -Chef, kumusta?
-Zac. -Welcome sa Brae. Hi.
Chef. Kumusta? Darin. Pleasure.
-Kumusta? -Ayos.
Tingnan natin paano ihahalo ni Chef Dan ang regenerative agriculture methods
para makagawa ng world-class,
farm-to-table dining experience sa pinakamasarap na restawran sa Australia…
Papatunayan na ang "sustainable" ay pwede maging masustansya,
nakakabusog at masarap.
Ang kusina ay napakalinis, simple at maayos.
At perpektong representasyon iyon ng menu.
Paano naging sustainable ang Brae,
paano nasusundan ang pamamaraang regenerative agricultural?
Kinikita namin ang suppliers. Pinupuntahan sila.
Kumukuha kami ng mga nakatuon sa regenerative agriculture.
At kahit sa artisans at gumagawa ng gamit sa kainan.
Sa platong ito, may abo mula sa pugon
at may putik mala sa dam doon.
Kapag kumain ka sa Brae, kinakain mo ang lugar.
Ang lahat ay talagang konektado sa lupang ito.
Umaasa kaming titikim ang mga tao ng pagkain at sasabihing
"Sandali. May rason sa kabila nito. Naiintindihan ko na."
-Totoo. Tingnan mo ang mga sangkap. -Oo.
Salad ito. Ginagawa ito sa paraang…
Kainin mo kung gusto mo.
maganda sa paningin ng guests.
Diyos ko.
Oh.
Wow.
Magmemeryenda kami ng kamatis.
Iyan ang pinakamasarap na kamatis na nakain ko sa buhay ko.
Grabe, napakatamis.
Tingin ko ay texture ang isa sa napapansin sa organic food…
Ibabalik ko na.
'Yong nabibili sa farmer's market,
o sa maliit na palengke,
kasalungat ng nabalot na at inimbak.
-'Yong strawberries… -Sana matanggal 'yon.
-Ayos. Alam kong mangyayari. -Magandang senyales 'yon ng…
Wow, ayos 'yon.
May mga alaala ako ng pagkain na ganyan…
-Masayang kamatis. -na tumatulo sa'yo.
Wala akong napansin na magkamukha diyan.
-Wala. -Bawat sangkap ay magkaiba?
-Oo. -Ilang magkakaibang sangkap?
-Mga 60. -Animnapu?
Oo. May halos 60 na magkakaibang halaman
na tumutubo sa ngayon sa hardin, sa platong ito.
Isipin mo kung gaano karaming prutas at gulay angkakainin sa isang linggo.
'Di ko pa 'yon naisip, pero alam kong
'di pa ako nakakain ng 60 magkakaibang sangkap sa iisang pinggan.
Kaya, tikman na.
-'Di ko alam kung saan magsisimula. -Ewan. Anong pipiliin mo?
-Kailangan yata ng tiyani. -Uunahin ko ang bulaklak.
Wow.
Ito pa ang iilang maisasabay.
Ito ay golden zucchini at tomato tart.
Whoa.
At heto ang pipinong inatsara sa Australian spices.
Ito ay mushroom cream na may pistachio at cocoa.
At peas na may raspberries sa potato skin.
-Lahat maganda. -Kahanga-hanga.
'Di pa ako nakakain ng gulay na ganito.
Paanong 'di mo magugustuhan na magka-hardin pagkatapos kainin ito?
-Nagugutom ba kayo kapag kumakain kami? -Hindi.
Hindi, nakatingin sa…
Ako magugutom.
-Ang alam ko lang ay magtatanim ako. -Oo.
Maririnig mo talaga 'yong lutong ng mga gulay.
Mitch, gsuto mo tikman?
'Yon ay retorikang tanong.
Hindi tatanggi si Mitch sa food sample.
-Nasarapan siya. -Nasarapan ako.
"Ayos, balik na ako sa trabaho."
-'Yon lang ang sa'yo. -Salamat, boss.
Naku.
At ang lahat ng ito ay tanim doon sa labas.
Ang astig na lugar.
Ang nasa paligid ng restawran ay idinisenyo sa paglibot pagkatapos kumain.
para kumonekta sa lupa kung saan nagmula pagkain nila.
Pagkatapos ng dose-dosenang courses sa menu
na tumatagal ng ilang oras, ayos din ito para magbanat.
Ang farm ay hindi lang patag na lugar na walang puno
na binubungkal ang lupa.
Ang malusog na farm, malusog na kapaligiran,
ay may ecosystem na nakakatulong sa proguksyon ng organikong pagkain.
Nakapagtanim sila ng higit 1,000 native species ng puno't halaman sa property.
90 porsyento ng plant-based na pagkain sa restawran ay itinanim dito.
Ulit, ang biodiversity ay susi sa regenerative agriculture.
At ang diversity ng mga halaman ay nakakatulong sa pagpapataba ng lupa,
na bumabawas sa karbon na nailalabas sa atmospera.
'Yong mga naggaling sa hardin, idinadala ito sa kusina.
Inihahanda ang mga ito, kaya may malaking porsyento ng basura.
Nakalabas sila rito. 'Yong lupa naman ay mapupunta rito.
Walang itinatapon dito at kasama na ro'n ang tirang pagkain.
Sa pagkakarron ng compost,
nakakabawas ng halos 100 kilo ng basura sa landfill kada araw.
Ang compost na 'yon ay babalik sa lupa
para simulan ulit ang cycle.
Nandito 'yong salad na kinain niyo kanina.
Oo, 'yan ay…
Ang nandyan ay 'yong kinain nyo kanina.
Tingnan mo. Maitim at mataba.
At iyan ang cycle.
Kukunin ang halaman at imbes na itapon,
ginagawa itong carbon-rich mulch, at ibinabalik sa lupa.
Kahit sino'y kaya ito.
Medyo wala kang malay kung gaano kasama ang sistema ng pagkain talaga.
Mahirap bang magpalago nito nang maramihan
at malaman na ang lipunan ay may health quality
na pwede tipirin?
May magagawa ang gobyerno,
tulad ng paghikayat sa maliit na pagsasaka.
Pero hangga't ang pambatasang ideya ang ipinapatupad,
ang maliliit na farm-to-table tulad nito ay nadadaig ng mega industrial farming.
Ang strawberry ang isa sa pinakamadaling mapapatubo.
Mabunga ito. Ang isang halaman ay makakapagbunga ng marami.
Ang strawberry sa supermarket ay may texture ng mansanas,
na hindi tama. Parang kahoy. Walang katas.
Ang sariwang strawberry ay masarap.
At parang may koneksyon na, "Nagtatanim ka ng pagkain at mas masarap ito."
Kinain niyo ang halos piraso nitong lupa na 'to sa pinggan.
Ang harding ito'y masarap na bagay sa tabi ng isa pa.
Oo naman.
Maliit na restawran na may iilang parokyano,
ipinapakita ang magagawa sa maliit na lupa
na kayang gumawa ng napakaraming, diverse, quality na pagkain.
Tulad sa Jonai, ulit, mahalaga ang sukat.
Sa mas maliit na operasyon, mas madali ito para sa lupa.
At sa Brae, ang pag-aalaga sa lupa gamit ang regenerative agriculture
ay nakakagawa ng quality, masustansyang produkto at umuunlad na negosyo.
Maaga kami nagising at mahaba ang biyahe.
Gumagawa si Darin ng almusal, sa sasakyan
Yeah!
Pare, puno ito.
Cheers. Sa kalusugan mo.
-Sa'yo din. -Daan taon kang mabubuhay.
Okay lang makahingi? May natira pa?
Oo, marami pa. May naisip na timpla si Darin.
Anong mayroon? Ashwagandha. Schisandara, matcha, reishi…
-At 'di siya nahihiyang pag-usapan ito. -Pare…
Kahit 'di ka magtanong, sasabihin niya sa'yo lahat.
Ang susunod ay aabutin ng isang oras sa hilaga ng Melbourne
at sa liblib na kumplikadong ecosystem ng gubat na 'to.
Nakita na natin kung paano naaapektuhan ng hayop at halaman ang lupa,
pero ang huling trip na 'to ay tungkol sa ibang kaharian.
Dahil sa ilalim ng mga punong ito ay nakahimlay ang symbiotic na relasyon,
isang proseso ng kemikal na 'di lang nagpapataba ng lupa,
ngunit tumutulong din sa klima sa paghigop ng karbon
at ikinakandado ito.
Parang network ng miniature na compost piles,
isang espesyal na uri ng amag na kinakain ang nabubulok sa gubat,
at kapalit nito'y nagbibigay-sustansya sa lupa.
Hindi sila halaman at hindi rin sila hayop.
Sila ay fungus,
pero kilala natin sila sa bunga nila, ang kabute.
Sinasabi sa pag-aaral na ang may microbiome
na nakatira sa digestive system natin at may malaking bahagi sa kalusugan.
At may kahawig na mundo ng bacteria at fungi na nakatira sa lupa.
Excuse me, mas gusto ko bigkasin itong "fun guy".
Oo. Kasi ikaw ay…
Isang microbial fungi.
Gaya ng sabi mo, nakatira kami sa tiyan niyo, tulad ng sa lupa't masaya kami.
Talaga? Anong nagyayari do'n?
Sa digestive tract niyo man o sa lupa,
ang microbial fungi ang nagpapanatiling malakas at malusog ang sistema.
Ang microbial fungi ay mahalaga ang parte sa nutrient uptake, metabolismo,
paglaki, enerhiya at paglaban sa sakit.
Alam ko sa tiyan ng tao, kakain ka
at kukunin ang sustansya na magagamit ng katawan.
Oo. At sa lupa, kahawig din nito ang ginagawa namin,
nilulusaw ang organic material na 'di kaya tunawin ng ibang organismo.
ginagawang pagkain at sustansya na magagamit ng halaman,
pinapanatiling malusog ang lupa, na nagpapalusog sa halaman.
Paano ito mapapasok sa regenerative agriculture?
Ang RegAg ay mas malusog na soil microbiome na may masustansyang pagkain
na nagpapabuti ng tiyan mo at mas malusog para sa'yo.
Binabawasan din nito ang CO2 sa atmospera.
Lahat ng 'yon? Wow. Ikaw nga ay fun guy.
Oo, salamat.
Lagi ko sinasabi, kapag binigyan ako ng oras, lalaki ako sa'yo,
tulad ng fungus.
-Nice to see you. -Chris.
-Pleasure. -Nice to meet you.
-Zac. Nice to meet you. -Kumusta?
Ayos lang. Ano sa tingin niyo?
'Di kapani-paniwala.
Nandito para kitain tayo sa gubat, sina Jim at Chris ng Fable Food,
isang kompanya na nakatuon sa gourmet meat substitutes
na gawa sa kabute.
Ang gubat na ito ay sagana sa buhay,
at dahil ito sa matabang layer ng matabang lupa
na dulot ng life cycle ng mga kabute.
Kadalasan ay maulan at mahamog, pero tingnan niyo.
Mabuti 'yon sa fungi, 'di ba?
-Iyon ba ay "funji" o "fungu"? "Fungi." -Kahit ano.
-Talaga? -Fun guy ka.
Fun guy ka. Gusto ko 'yon, dahil tungkol ito sa pagsasaya.
Si Jim, isang agricultural cientist at engineer,
at si Chris, pausbong na negosyanteng nag-aaral ng regenerative farming
ay nalamang may pagkakatulad sila.
Malusog na pagkana sa lchemy ng mushrooms.
Nakagawa sila ng malusog, sustainable at etikal na paraan
na gawin ang anumang meat-based na pagkain na maging plant-based,
gamit ang mahika ng kabute.
Alam nila kung gaano kahalaga ang shrooms sa science ng lupa.
Sa science ng lupa,
do'n ako nagsimula, ang pagsasaka at regenerative ag ay,
"Mawawalan tayo ng topsoil at magugutom."
Marami tayong nakuhang top soil sa loob ng 60 taon,
oras na naglagay tayo ng kemikal dito, parang ganito na ngayon.
At sa 20 hanggang 30 taong gano'n, good luck.
Ito ay kamalayan. Kailangan mamulat sa pagkampi
at makipagpartner sa species para maipakilala ulit
sa kalikasang sinira't inalis natin sa kanila.
At dapat natin matutunan sa kanila at maisip kung paano
sila ipagtatanggol at itulak sa kapaligiran
kung saan ay matutulungan tayo magtanim sa sustainable na paraan.
-Tungkol ito sa topsoil. -Tama.
Bawat sustansya, lahat ng kinakain natin, nanggaling sa tuktok na layer.
Kapag tinanggal 'yon…
-Lahat tayo ay nakadepende ro'n. -walang kwenta.
Tulad ng sinabi ni Bruce sa simula,
ang kakayahan nating mamuhay sa earth ay nakadepende sa trato natin sa earth.
Ang aktwal na lupa sa lapag "earth"
dahil topsoil ang nagbibigay sa halaman ng sustansya.
Ang lupa ay kailangan ng mapagkukunan ng pagkain sa anyo ng microorganisms,
at malaki ang bahagi ng mushrooms sa diet na 'yon.
Hindi lang 'yon,
napipigilan din nito ang erosion, nagpaparami ng supply ng tubig sa lupa,
pinapanatili ang karbon sa lupa kaysa idagdag sa atmospera.
At nagsisimula ito sa mycelium.
Ang mycelium ay napakalaking network sa ilalim ng lupa,
parang nerves sa katawan ng tao.
-Oo. Magandang reference. -Oo.
-Gaano ito kalayo sa tingin mo? -Nakakabit ito ro'n sa mga puno.
-Doon. -Talaga?
Itong partikular na kabute, wala na itong kakayahang
na maging saprophyte at mag-degrade, dahil dati na niya itong ginagawa.
Nabubuhay na ito kasama ng puno at sa sustansya ng puno,
at ibinabalik sa puno ang sustansya na hinahanap nito.
Ang mga ito ay carbon capturers.
Ang mycelium ay nasa lupa na. Ang organic matter ay nasa lupa na.
At ito'y napakalaking paglawak ng ugat ng mga puno.
Ang mushrooms ay parang munting eco-warriors
pinapakain ang mga halaman at pinoprotektahan ang hangin.
May libu-libong iba't ibang klase ng kabute sa planeta,
marami pa ang 'di natutuklasan.
At kahit namrami ang masarap
at masustansyang nakakain na kabute, mayroon ding nakakamatay.
Kaya, hayaan na lang ang paglilibot sa gubat at pagkain ng random na shrooms
sa mga eksperto.
Parang nasa Alice in Wonderland ito.
Hindi ko dapat.
Ito 'yong mga regular na hinahanap namin para sa pagluluto.
'Yong orange na kabute rito. Ang tawag dito ay saffron milk caps.
Lactarius deliciosus, dahil sila ay masarap.
Lactarius deliciosus ay ang scientific binomial.
-Ilang uri ang mayroon? -Libu-libo.
At ang alam lang namin ay 10 porsyento.
At sa alam natin, ilan ang may psilocybin?
Napakarami. Marami kaming natuklasan.
Nahanap namin lahat ng 'yon.
Pakalat-kalat lang ito.
Kung nalason ka o na-high,
mabilis malalaman ng mga tao kung saang bahagi sila ng biosphere.
Tama. Ang Psilocybin ay natural na psychedelic
na nag-aactivate sa serotonin receptors ng utak,
na nakakaapekto sa mood at pang-unawa.
Madaling salita, naglalakbay at nagiging high. Pero 'di 'yan pinunta natin.
Titingnan natin ang sustainable at mahika sa pagluluto ng mushrooms.
-Maghanap na ba tayo ng cordyceps? -Oo!
-Ayos! -Oo, ayos.
May isa pang uri na dapat tandaan habang nandito kami.
Siguro ang pinaka-kilalang kabute.
Ang zombie mushroom.
Cordyceps.
Ang cordyceps ay isang parasitic fungus
na nagha-hijack sa katawan at utak ng nabubuhay, kadalasan ay insekto,
kinakain ang host at kalaunan ay pinapatay ito.
Nagulat ako na maghahanap tayo ng cordyceps sa Australia.
-Oo. -Paano iyon nangyari?
Nagkalat sila.
May cordyceps sa halos bawat insekto. Nakatiyak ito sa species.
Ang cordyceps species ay naka-match sa species ng insekto.
Sabay sila nag-eevolve.
Sinasakop nila ang utak. Literal na zombie fungus ito.
-Whoa. -Talagang ito ay,
sinsundan nila ang life cycle ng anumang insekto ito.
Magandang halimbawa'y langgam.
Infected ang utak ng langgam at…
At ginagawa niya ang pinapagawa ng fungus.
Parang, "Aakyat ako!"
Aakyat ito sa damo, sa fern o anuman, at--
Kapag nakaakyat na, pipigilan ito ng cordyceps,
papababain, lalaki siya rito,
tulad ng pagpuno ng tubig sa lalagyan. Sinusundan ang hugis nito, kinakain.
-Oo. -Nang buo.
Maliban sa chitinized eye, dahil ang fungal cells ay gawa sa chitin.
Ang matitira lang ay ang non-vegan sa cordyceps,
ang chitinized eye, ang orihinal na materyal.
May sariwa dito.
-Oo, nasa lugar na tayo. -Oo.
Ito na 'yon.
Kapag sariwa sila, matingkad na dilaw ang kulay.
Susubukan ko itong bunutin.
Basa ito, so…
-Ang astig. -Nakuha mo.
-Nakuha mo ang bulate. Ganda. -Tingnan niyo.
Nakonsumo nito ang bulate nang buo.
-Oo. -Caterpillar 'yon.
-Oo. -Oo.
Mararamdaman mong…
-Kahanga-hanga, ang cordyceps. -Sobrang mushroomy ito.
Ang tinitingnan namin ay ang labi sa dating caterpillar,
na ngayon ay kinonsumo ng fungal attacker, ang cordyceps.
Guys, bumalik na tayo sa lab at magluto.
-Lahat ng paborito ko. -Tara na! Tara.
-Thanks, guys -Thank you.
Ba't hawak ko pa rin 'to?
Mukhang tuwang-tuwa si Darin sa lab.
Masyadong tuwang-tuwa. Okay, ibaba mo ang kutsilyo.
Mula gubat, bumalik kami sa workspace ni Jim,
na kalahating chemistry lab, kalahating test kitchen.
Dito siya nag-eeksperimento, gumagawa't lumilikha
lahat ng mushroom-based na pagkain sa Fable Food.
At garahe lang ito,
Ito ang garahe ko. Oo.
'Yong device na nando'n ay para sa mushroom cultivation..
Ang lahat ng nando'n ay sterile, sa loob, may filter--
-Iniingatan mula sa spores, bacteria? -Oo.
Sa malinis na hangin na 'yon, sa sterile substrate kung saan ay naalis na lahat,
mapapanood itong lumaki tapos ay magagawa ko itong extract.
Makukuha ko ang anumang mycelium
at gawin itong masarap na inumin, 'yong may pakinabang,
at makakakuha pa tayo ng mas marami sa fermentation na proseso.
May halaman at taba at protina at iba pa.
-Pero dapat ay may wedge. -Ito ay kaharian ng pagkain!
Isa itong kaharian. Kasinlaki ng kaharian ng gulay.
Kumakain tayo ng mga wheat. Pasta, tinapay…
Mayroon tayo no'ng lahat. Cereal grains.
Pagkatapos, makukuha natin ang straw, lahat ng butas sa grain.
Isang agrikultural na basura.
Pwede i-compost at taniman ng kabute.
Pwede tayo magtanim ng pagkain do'n.
Bago ko pinili maging vegan,
ilang taong pag-uusap ng ideya, mas malaking larawan,
ang pagsasalita at kagustuhang mamuhay sa malaki, sustainable circle,
at uuwi at kakain na sobrang high-resource-dependent.
At araw-araw na pagkain ng steak at mapapagtantong,
-"11 kilo ng grain 'yan…" -Pagtutunggali.
"na 11,000 galon ng tu--"
-Kailangan ko ba 'yon? Parang hindi. -Oo.
Tandaan, ang pagbawas ng konsumo sa karne, lalo na baka
ay nakakabawas sa greenhouse gas pollution.
Sa pag-aaral, ang tipikal na quarter-pound burger
na nakukuha sa fast food
ay may mas malaking epekto sa kapaligiran.
Humantong sa desisyong, "Kailangan ko itigil."
"Lahat ng karne, dairy," at "Kailangan linlangin ang sarili
na ang nandito ay protina."
Gusto ko lang 'yong karanasan, ang katas, lahat ng ito.
Lahat. Ang fiber, katas, ang hiwa, ang usok. 'Yon ang kailangan ko.
Bilang native Texan na mahilig sa barbecue,
pinagsama ni Jim ang 12 taong pagiging mushroom scientist
at dekada ng pagiging fine-dining chef
para iperpekto ang iba't ibang mushroom-based meatless na pagkain,
na idinisenyo sa meaty na karanasan, habang 'di gumagamit ng mga hayop
at nakakagawa ng mas maliit na carbon footprint
Ano 'to? -'Di pinakamasustansyang ibibigay ko.
Ang entrée na magbubukas.
At ito ang country gravy,
Sa Australia, 'di namin tinatawag na chicken-fried steak.
-Ang tawag ay schnitzel o crumbed beef. -Ito ay…
Whatever. Iyan ay chicken-fried steak.
Naku!
-Chicken-fried steack ba? Pakisabi sa'kin. -Tingin ko ay mas mainam ito.
-Oo. -Oo.
-Ang tagal ko na 'di nakakain ng steak. -Grabe hibla.
-Oo! -Oo.
Naiiwan sa ngipin mo. Gusto kong i-recreate lahat.
Walang makakamiss sa kahit ano sa pagkain niyan.
Medyo naiiyak ako.
-Napakasarap nito. -Ang sarap.
Nakakagawa ka ng tulay sa makapangyarihang paraan.
Sinusubukan namin. 'Yon ang layunin.
-Wow. Ang sarap. -Kita mo?
Mitch, gusto mo?
Oo naman.
-Halika, Mitch. -Mitch. Diyos ko.
-May sapat para sa maliit na hukbo. -Kumuha ka ng gravy.
-Gusto niyo? -Oo.
Masasabi kong gusto niya. Bigla lang siya lumapit.
-"Tinitingnan ko lang ang shot." -Palagi niya tinatawag ang crew.
Aam mong mabango ang pagkain 'pag biglang lalapit ang crew para tikman.
Gagawa ako ng brisket sandwich.
At ito ang haplos ng Texan barbecue.
Sauce mo 'yan?
-Sa akin, oo. -Okay.
Mahal ko pa rin ang barbecue.
Naglakbay sa Australia para kumain ng Texas barbecue.
-Nakakamiss sa amin. -Pagnguya ito sa kamera.
-Smoky goodness. -Naku.
Naku!
Finger-lickin' good?
-Literal. -Sige.
Sa pagpapalit ng karne,
ang pinakasikat na gusto ng mga tao, syempre, ang burger.
Gumagawa rin ng burger ang Fable Food.
May 110 gramo ng kabute.
110 gramo rito, ano ito sa ounces?
Palagi nawawala sa akin.
Uy, Google, ilang pounds ang 110 gramo?
Ang 110 gramo ay 0.243 pounds.
-Thanks, Google. -Okay.
Perpekto ang quarter pound.
Dinala ko kayo sa chicken-fried steak place.
Nagpunta sa brsiket town. Oras naman para sa burger siguro.
Ba't hindi?
Ang mga lalaking ito'y nakagawa ng kahanga-hanga.
Mukhang karne, naluto na parang karne, ang lasa ay parang karne,
pero mas sustainable
at mas madali sa planeta at mas mainam sa katawan natin.
Salamat. Napakaastig. Hindi kapani-paniwala.
Kailangan mong gumawa pa. Mukhang nagugutom na sila.
Salamat, guys. Iba na ang tingin ko sa mga kabute.
-Salamat, kapatid. -Maraming salamat.
Marami tayong natutunan sa lupa ng Australia,
pero ngayon ay mas mataas na ang tingin natin,
mga 50 metro sa taas ng ere.
Dahil oras ko na at ng crew para subukan ang Australian bungee jump.
Kami ay tatalon kasama ang planeta.
Ang historic levels ng carbon dioxide na nakalabas sa atmospera'y iniiba ang klima.
Hindi pa huli para magdahan-dahan at baliktarin ang pinsalang nagawa.
Nakadepende lang kung ano ang pipillin natin sa pagsulong.
Ang regenerative agriculture ay maaaring maging susi.
Ang mga gawing ito ay maaaring makabawas sa pinsala sa lupa
at pwedeng gamutin ang planeta at katawan natin sa mas malusog na kondisyon
bago pa mahuli ang lahat.
Malaking pagbabago man o maraming maliliit,
ang bawat piraso ay makakatulong.
Dahil ang totoong bad trip ay ang mawala na ang lugar na ito.
ANG DOWN TO EARTH TEAM
AY KINIKILALA ANG TRADITIONAL OWNERS NG MGA LUPA SA AUSTRALIA.
IGINAGALANG NAMIN ANG ELDERS SA NAKARAAN, KASALUKUYAN AT HINAHARAP
DAHIL HAWAK NILA ANG MGA ALAALA, MGA TRADISYON, ANG KULTURA
AT PAG-ASA NG ABORIGINAL AT TORRES STRAIGHT ISLANDER NA MGA TAO
SA BUONG BANSA.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni: Raven Joyce Bunag