BİR NETFLIX DİZİSİ
Su.
Vücudumuzun büyük bir kısmı su.
Yaklaşık %70'i.
Ne tuhaf tesadüftür ki, ya da hiç tesadüf değil,
gezegenimizin yüzeyi de aynı oranda suyla kaplı.
Su bizim için bu kadar önemli.
Havayı ve toprağı korumak için bu kadar uğraşırken
denizi korumamız da bir o kadar önemli.
Avustralya'da 1.400 km boyunca uzanan 3.000 ayrı mercan resifinden oluşan
bir sistem var.
Bu canlı yapılar çok geniş bir ekosisteme yaşam alanı sağladığından
denizin tropik yağmur ormanları olarak görülüyorlar.
Ama yaklaşık 25 milyon yıllık uzun ve sağlıklı bir yaşamdan sonra
bu bölgedeki mercan resifi ölüyor, 1995'ten beri neredeyse yarısı gitti.
Öldü. Yakında onlara bağımlı olan tüm organizmalar da ölecek.
Buna biz de dâhiliz.
Vaktimiz tükeniyor.
-İşte Dory. -Evet, Dory var. Bir de Nemo var.
-Hey! -Selam dostum!
Avustralya'nın kuzeydoğu kıyısına
önde gelen araştırmacılarla bilimcilerin…
Fikirler bulmalıyız.
-Cidden mi? -Evet!
Tehdit altında olduklarını görmezden gelemeyiz.
…okyanusu kurtarma çalışmalarını görmeye geldik.
Yosunlar, mangrovlar var. Sahilin arayüzündeki her şey.
Bu, son 15 yıldır yapılacaklar listemde.
-Hasat toplayacaksın. -Evet. Harika. Hiç yapmamıştım.
O arada da
elimizden geldiğince eğlenmeye bakacağız.
Mercanlar okyanus tabanının yaklaşık %2'sini oluşturur.
Ama deniz canlılarının yaklaşık %25'ine ev sahipliği yaparlar.
Yemek ve turizm yoluyla bize gelir sağlarlar.
Fırtınalara ve erozyona karşı kıyılarımızı korurlar.
Bu macerada ise tüm hayatlarını dünyadaki en büyük mercan resifi sistemini
koruyup kollamaya adayan birkaç kişiyle tanışacağız.
Büyük Set Resifi'ni.
Avustralya'nın kuzey kıyısı boyunca uzanan Büyük Set Resifi
dünyadaki mercan resiflerinin %10'unu oluşturuyor.
Bu gezegendeki tüm mercan resifi sistemleri tehlikede
ama Avustralya sularla çevrili olduğundan
Büyük Set Resifi'nin sağlığı ve denizi bu ülke için çok önemli.
Dünyanın en büyük mercan resifi sistemi burada,
bilim insanlarının ve araştırmacıların
resiflerin azalma sebebini bulmaları için mükemmel bir yer.
Daha da önemlisi, nasıl kurtarılabileceklerini.
Bu su macerasının ilk durağı, Queensland kıyılarında,
Mercan Denizi'ne doğru uzanan küçük bir kıyı şeridinde.
BÜYÜK SET RESİFİ AIMS
Burası Ulusal Deniz Simülatörü,
Avustralya Deniz Bilimleri Enstitüsü işletiyor, kısaca AIMS deniyor.
Burada bir grup seçkin, yenilikçi bilim insanı
dünyanın en gelişmiş teknolojili araştırma akvaryumunu yarattı.
Burada dünyanın her yerinden azimli araştırmacılar
deniz altındaki ortamla insan faaliyetlerinin etkisini inceliyor.
okyanus sağlığını ve sürdürülebilirliğini geliştirmek için birlikte çalışıyorlar.
Büyük Set Resifi devasa büyüklükte,
ona etkili bir şekilde yardım etmek için
elimizdeki çözümleri geliştirmemizi sağlayacak
müdahale stratejileri üzerinde çalışıyoruz.
Yeni fikirler bulmalıyız çünkü bu noktada
resifler ciddi tehdit altında.
Deniz tabanının sadece küçük bir kısmında mercan resifi kaldı
ama 500 milyon insan geçimini mercan resiflerinden sağlıyor.
Güzel resiflere gelen turistlerden her yıl beş ila altı milyar dolar geliyor.
Yani bu aslında bir istihdam sorunu, ekonomik sorun.
Onun yok olduğunu düşünsenize.
Doğru, "Bir düşünsenize."
Tüm dünya bir şekilde bu suların sağlığına muhtaç.
Bakalım aksiyonları ne.
Mercanlara gidelim.
-Evet, lütfen. -Güzel olur.
-Kapıyı açabilirsem tabii. -Tanrım.
Burası Willy Wonka'nın Çikolata Fabrikası gibi.
Hanımlar ve beyler, kızlar ve erkekler, karşınızda
Deniz Simülatörü.
Cidden Çikolata Fabrikası'ndaymışız gibi.
Aslında dünyanın en havalı balık dükkânına
ya da bir Pixar filmine benziyor.
-İşte Dory. -Evet, Dory var.
Aşağıda bir de Nemo var.
-Hey! -Merhaba!
Aynen.
Burası Nemo'nun evi, değil mi? Filmdeki gibi.
-Çok güzel. Deniz anemonu. -Evet.
Burası gerçekten de nefes kesici.
İlk başta gerçek gibi görünmüyor
ama sonrasında iyi görünmeyen tanklar görüyorsunuz.
Tüm dünyadaki mercan resifleri insanlar için o kadar şey yapıyor.
Ama kıyı şeritlerindeki insan nüfusu arttıkça
fiziksel hasardan dolayı resiflerin azaldığını görmeye başladık.
Tortuların resiflere akmasını önleyen kıyı şeridindeki ormanları
yok etmeye başladılar.
Son birkaç yılda
mercanların beyazladığını gördük, bu mercan çok ısınınca gerçekleşir.
Bunun sonucunda ekosistemde bazı değişiklikler görmeye başladık.
Mercanlar gidince balıklar da gider.
İnsanlara faydaları da kaybolur.
Evet.
Tahminlere göre 1950'den beri
dünyadaki mercan resiflerinin yarısı yok oldu bile.
Kalanların üçte ikisi de zarar görmüş ve risk altında.
Burada mercanların
sıcaklık ve kirliliğe göre değişimini inceliyorlar.
Bunları iyileştirmenin yollarını arıyorlar.
Bu tankların her birinde farklı koşullar var.
Evet, aynen. Yani binlerce yıldır durum böyleydi.
Biyoçeşitlilik had safhada, balık bol.
Verimlilik var. Resifler var.
Sağlıklı bir sistem.
Mercan resifleri muazzam bir ekolojik sistem yarattı.
Balıklara kadar etkiliyor.
Geceleri gidip mercan dalları arasında saklandıklarında
mercanları besleyen su kolonuna çok önemli besinler işiyorlar,
o mercanlar koruma sağlıyor.
Yani balıkların korunmaya ihtiyacı var, mercanların da besine.
Balıklar bu işi çözüyor.
Balıklar, mercanlar, idrar ve resif arasında
bir geri besleme döngüsü var.
Okyanusun mükemmel iki partili elemanı gibi.
Evet, kesinlikle. Çok iyi ifade ettin.
Ama resifte sıcaklığı iki derece arttırınca,
yaz sıcaklığının üstüne çıkınca şu oluyor.
Böyle bir şey ortaya çıkıyor. Orada hâlâ birkaç balık var.
-Yani sadece sıcaklığı mı arttırdın? -Sadece iki derece daha yüksek.
Burada hassas bir simbiyotik denge var.
Su sıcaklığı birkaç derece bile yükselse
mercan strese giriyor ve artık algleri besleyemiyor.
Algler ölüyor, beyazlamış mercandan oluşan çorak bir dış iskelet kalıyor.
Sonunda alglere muhtaç olan organizmalar ve balıklar da yok oldu
ve yakında tüm ekosistem öldü.
Resif sistemine çok fazla besin gelirse böyle olur.
Sisteme nitrojen koyulduğu için
her şey değişime uğradı.
Ama gitgide alg gibi şeylerin geldiğini görüyoruz.
Bunu otlayan balıklar da etkileyebilir.
Alg yemeyi seven bir sürü balık var, onlar aslında bitkiciler.
Oraya giriyorlar, yosunları alıp yiyorlar.
Böylece mercanlar sistemde tekrar yetişebiliyor.
Bunlardan biri kıyıdaki Büyük Set Resifi'ne ait.
Burada gerçekten çok fazla mercan kaybettik.
-Bunda büyük, etli polipler var. -Farklı bir ortamı taklit ediyorsun.
Kesinlikle. Farklı gelecekler yaratıp neler olduğuna bakabiliyoruz.
Çünkü o geleceği yaratıp anlayabilirsek o zaman bence
çözüm bulabiliriz.
Sıcaklık değişiminin mercan resiflerine etkisini,
her şeyi bu kadar net görmek çok korkutucu.
Ama okyanuslarımız insanlar yüzünden ölmeye başladıysa
belki de yine insanların iyileştirme şansı olabilir.
Mercanın bu konudaki fikrini merak ediyorum.
Sıcaklık artışıyla kirliliğin verdiği zarar
Büyük Set Resifi'nde görülebiliyor.
Mesela şu Mercan'a bakalım.
Dostum, çok doğru dedin.
1950'den beri dünya mercan resiflerinin %50'sini kaybetti.
Deniz sıcaklığındaki insan kaynaklı hızlı artış
karbondioksitteki büyük artışla birleşince okyanusların kimyası değişti.
Çok fena.
-Vay canına! Ne oldu? -Mercan beyazlaması.
Resifteki her şey besin ve yaşamdan yoksun,
yani yavaş yavaş ölüyor
ve tüm okyanusun ekosistemini etkiliyor.
Ne yapılabilir? Artık çok mu geç?
Değil. Ama geniş çaplı değişikliklerin hemen yapılması lazım.
İki temel yardım türü vardır,
koruyucu ve onarıcı.
Onarıcı yardımda daha dayanıklı mercanlar yetiştirilip çoğaltılabilir,
sağlığına kavuşabilecek bölgeler iyileştirilebilir.
-Karmaşık bir işe benziyor. -Biraz öyle.
Neyse ki en iyi ekologlar her gün bunun için çalışıyor.
-Basit olan ne biliyor musun? -Nedir?
Daha fazla zararı önlemek için yapabileceklerin.
Denizi kirletmemek, deniz ürünlerinin geldiği yeri bilmek
ve tabii ki karbon ayak izini azaltmak.
Bunları yapabilirim.
Dönmem lazım Mercan. Teşekkürler.
Sorun değil. Görüşürüz dostum!
Büyük Set Resifi için ilk onarıcı çözüm örneğimiz
burada, AIMS'de.
Dr. Carly bize mercan ekimi denilen yeni bir yöntem gösteriyor.
Resife güç vermek için ne yaptığınızı görmeyi çok istiyoruz.
Resifin gelecekte iyileşmesine yardımcı olacak
bir çözüm bulmaya odaklandık. Bu da onlardan biri.
Mercan ekimi dediğimiz şeyin bir parçası.
Asıl yapmaya çalıştığımız şey, ormanı geliştirmek için tohum eker gibi
mercanları resiflere ekebileceğimiz bir yol geliştirmek.
Sonra da onları yerleşim delikleri dediğimiz yerlere koyup
resiflere ekebileceğiz.
Bu deliklerin her birinde yaklaşık 10 ila 15 mercan yavrusu var.
Bu türlerden birinde başarılı oldunuz mu?
Geçen yıl hayatta kalma oranı %25 oldu, bu bizi çok memnun etti.
Müthiş.
Benimle birkaç cihaza mercan koymak ister misiniz?
-Evet. Elbette. -Olur mu? Harika.
Altta tabureler var. Çıkartabilirsiniz.
-Biraz yükseldin. -Vay canına.
Evet, bu harika. Teşekkürler.
Şimdi şöyle yapacağım.
Size cihaz parçalarıyla birkaç delik vereceğim.
Sonra onları birleştireceksiniz. Tabanından ya da yanlarından tutun.
-Zac? Yani şöyle… -Üçgen tarafına koyacaksın.
Darin bunları birleştirmek için yarıştığımızı bilmiyor.
Tohumlama cihazını düzgünce birleştiren son kişi elenecek.
Talimatları tekrar edeyim.
Tohumlama cihazını düzgünce birleştiren son kişi elenecek.
-Bana şu… -Benimki mükemmel, uğraştırmadı.
-Seninki uzun sürüyor. -Sana kibarlık yapıyorum.
Amaç, daha sıcak havalarda yaşayabilen mercanlar yetiştirip
onların tohumlarını resifin zarar görmüş kısımlarına ekmek.
-Oldu. -Sanırım bitirdim.
-Evet. -Bravo.
Tohumlama cihazları, mercanların büyümesi için alan sağlıyor.
Cihazlar yerleştirildikten sonra mercanları resife kenetliyor
ve onları yırtıcılardan koruyor.
Burada yaptığınız çalışmalar takdire şayan
çünkü bu, ekosistemi destekliyor,
okyanusun en dibinden en üstüne kadar.
İnsanlar da resif olan bir yere tatile gidecek olurlarsa
bir sürü vatandaş bilimi projesi var,
gözlem yapabilirler ve şnorkelle gezerken gördüklerini rapor edebilirler.
Bu küçük bir şey olsa da
araştırmacılara çok fazla bilgi sağlıyor.
Dr. Carly'nin dediği gibi, yardım etmek isteyen
internette dünyanın her yerindeki resif gözlem programlarını bulabilir.
Bence heyecanlı bir dönem.
Gelecekte mücadeleyi kazanmamızı kutlayacağımızı düşünüyorum.
Harika. Çok teşekkürler.
-Memnun oldum. -Harika.
AIMS'te gerçekleşen mercan ekimi, onarıcı sürecin sadece başlangıcı.
Resifleri onarmak için yıllardır devam eden bir adım daha var.
Cairns'deyiz.
Turistlerin odak noktası, önemli bir liman ve Resif'te tatil yeri.
Bir katamaranla yaklaşık 27 kilometre açılacağız.
Sonra küçük bir tekneye atlayıp Marine World dubasına bineceğiz.
Burası son durağımız,
tüm sihrin gerçekleştiği Marine World dubası.
Burası Büyük Set Resifi'ni kurtarmak için beraber çalışan
özel şirketlerin, üniversitelerin ve vatandaşların ortak girişimi.
Onu onarmaya çalışan rock yıldızlarıyla buluşacağız.
Ya da resif yıldızları diyelim.
Hoş geldiniz.
Bugün resif yıldızları denen bir şey üzerinde çalışacağız.
Bu, çikolata şirketi Mars'ın geliştirdiği
bir tür resif restorasyon tekniği.
-10 yıl önce yapıldı. -Öyle mi?
-Evet!. -İyiymiş.
Çok ilginç, değil mi?
Bu gibi kum veya kireç taşıyla kaplanmış
çelik çubuk parçaları kullanıyor.
-Mercan parçaları ona koyuyoruz. -Güzel.
Bunları suya bırakıp
fırtınalardan veya patlamalı balıkçılıktan
kırılan mercanların yenilenmesini sağlıyoruz.
İklim değişikliğinden de olabilir.
Bugün gideceğimiz bölge, yaklaşık 10 yıl önce
Yasi Kasırgası'nın zarar verdiği bir bölge.
Mercanlar ve mercan resifleri aslında kendiliğinden iyileşir.
Ama bazı yerlerde fırtınanın verdiği hasar var,
büyük bir moloz yatağı oluştu.
Suda dolaşan küçük mercan parçaları var
ve tutunacak bir şeyleri olmazsa hayatta kalamazlar.
O zaman bugün Zac ve sen gidip…
Evet. O mercan parçalarını toplayacağız.
Şansı olan mercanları arayacağız.
Baş parmakla işaret parmağın arası kadar büyük olanları arayacağız.
Burada birkaç tane var, göstereyim.
Artık asıl mercana bağlı olmayan bir şey.
-Hasat toplayacaksın. -Eğlenceli olacak.
Harika. Hiç yapmamıştım.
Darin'le ayrılıyoruz. Yıllardır dalış yapıyorum.
Darin'in ilk dalışını sonraya saklayacağız.
Hem teknede resif yıldızlarını nasıl hazırladıklarını görmeli.
Tamam. Başlıyoruz.
Dalışa hazırım.
Tekrar okyanusta olmak çok güzel.
Mercanlara bakın.
Balıklara bakın.
Köpekbalıklarına bakın.
Bunlar gri resif köpekbalıkları
ve bu bölgedeki en yaygın köpekbalıkları.
Tehdit altında hissedince insanlara saldırırlar.
Bu tarafa gidip tehditkâr görünmemeye çalışacağım.
Sonuçta resifi kurtarmaya geldik.
Bu tehditkârın tam tersi.
Cidden, şunların boyutunu görüyor musunuz?
Tamam. İşe dönelim.
Unutmayın, geri götürüp resif yıldızı çerçevelerine takmak için
elim kadar mercan parçaları arıyoruz.
Acaba Darin nasıl?
Büyük Set Resifi mercan ya da balıklardan ibaret değil.
Yosunlar, mangrovlar var.
Sahilin arayüzündeki her şey.
Yani buradaki balıkların yaşamı için kritik olan şeyler.
Hayatlarına kıyıda başlıyorlar.
Mangrov ve deniz yosunlarıyla gerçekleşen akış ve filtreleme de
Büyük Set Resifi dediğimiz şeyin bir parçası.
Okyanustaki hayvanların %30'u bir resifte zaman geçirecektir.
Bu yüzden onların canlı ve sağlıklı olması aşırı derecede önemli.
Resif son zamanlarda çok zor zamanlar geçti.
2016 ve 2017 'de art arda beyazlamalar görüldü.
Çoğu kişi resifin yok olduğunu düşünüyor ama henüz yok olmadı.
Ama dünya iklim değişikliğiyle başa çıkmaya çalışırken
resife mümkün olduğunca dayanıklılık kazandırmalıyız.
Bence iki paralel yol var.
İklim değişikliğini çözmek. Herkesin sorunu.
Resif sistemini daha iyi yönetmenin
ve dayanıklı kılmanın yolunu bulmak.
Bu, dünyanın en büyük mercan resifi restorasyon programlarından.
Aygıtlar mercanların hızlıca büyümesini sağlıyor,
birkaç ay içinde sayılarını 12 kat artırıyor.
Balık nüfusuysa neredeyse üçe katlanıyor.
Son 10 yılda,
dalgıç ekipleri dünyada yaklaşık 300.000 mercan parçası kullanarak
20.000 kadar resif yıldızı yerleştirdi.
Bunun gibi.
İşte küçük, kopuk bir parça. Tam da aradığımız şey.
Owen Wilson'a selam olsun. Vay.
Çevirince de "anne" oluyor. Ona selam olsun.
ANNE
İşte yerleştirilen bir deniz yıldızı.
Çok güzel büyüyor,
diğer organizmalara yeni bir yuva oluyor,
nihayetinde tüm bölgedeki biyoçeşitliliği arttırıyor.
Bu mercanları tekneye götüreceğiz,
sonrası Darin'de.
Bu elimizdeki küçük parçaları alacağız,
doğrudan yıldızın üstüne koyacağız.
Şunu alabilirsin.
-Direkt üstüne yerleştirebiliriz. -Tamam.
Sonra parçaları bağlamak için iki kablo bağı takacağız.
-Şöyle, kolay. -Çok basit.
Biri alta, biri üste. Sonra da sıkacağız.
Tüm bunları elle yapıyoruz.
İçimden "Bu nasıl ölçülür?" diyorum.
Evet.
Çok büyük bir şeyle uğraşıyoruz.
3.000 resifin hepsini onaramayabiliriz,
hepsinde bu tarz teknolojileri kullanamayabiliriz.
Ama bunları en çok ihtiyaç olan yerde yaparsak
o resiflere güç vermiş oluruz,
zor zamanlara karşı dayanıklı olduklarından emin oluruz.
-Üstten tutar mısın? -Evet.
-Kaldır. -Yıldızı mı?
Evet, en güvenlisi bu. Kaldırabilirsin, sonra…
Nereye koyduğumuzu göstereyim.
Mercanlar iskelete bağlandıktan sonra
deniz tabanında ihtiyaç olan noktaya
bu platformla indirilip dikiliyorlar.
Burası çok güzel.
Suda dalarken başka bir gezegende gibi hissediyorum.
Hafifim.
İnsanlardan uzağım.
Tuhaf yaratıklarla çevriliyim.
Okyanusları korumanın neden çok önemli olduğunu hatırladım.
Onarımın ve korumanın bir parçası olmak çok güzel bir his.
Ama bu sadece geçici bir çözüm, daha çok yolumuz var.
Gitmeden önce Darin'in de dalmasını iple çekiyorum.
Oksijen bitiyor. Çıkma zamanı.
Okyanus ve kara arasında
mercanları ve resiflerini koruyan eşsiz bir biyom var.
Onlara mangrov deniyor.
Suyun karayla birleştiği kıyılarda
yaşayan ve büyüyen çalı ve ağaç türleri.
Büyük Set Resifi gibi ekosistemler
yaşamak için mangrov ormanlarına ihtiyaç duyar.
Maalesef mangrovlar da tehdit altında.
Halka açık ve korunan bir parkı ziyaret edip
yerel bir yerli iklim aktivisti ve mangrovların bekçisiyle tanışacağız.
Bu bereketli yaşam alanını daha iyi tanıyacağız.
Burayı beğendiniz mi?
-Güzel bir gündü. -Öyle mi?
-Evet. -Bayıldım.
-Mangrov ülkesindeyiz. -Bugün mangrovdayız.
Cairns'deyiz.
Hâlâ yağmur yağıyor. Endişelenmeyin.
Kamera sever, değil mi?
Bu senin halkın, mangrovlar ve resifler için ne ifade ediyor?
Aborjin kültüründe, Avustralya'daki yerli kültürde
aralarındaki kültürel bağı görüyoruz.
-Evet. -Tamam mı?
Mangrovlara küçük kardeş diyebiliriz.
Büyük kardeş de resif.
Şu anda mangrovların sağlığı üzerindeki çevresel etki açısından
ne işe yarıyor, ne yaramıyor?
İnsan faaliyetlerinin etkilerini görüyoruz.
Bu gibi yaşam alanlarını yok edişlerini.
Örneğin bir sürü otopark yapmak için bu mangrovları ortadan kaldırmak.
Bu mangrovlar giderse çorak toprak etkisi yaratırsın.
-Bu da daha çok tortu akışı demek. -Evet.
Onlar da doğrudan su sistemine akar,
sonra su sistemi onu resife götürür.
Yani doğrudan okyanusa giden insan kaynaklı kirlilik giderek artıyor.
Direkt resife. Evet.
Mangrovların tatlı suya da tuzlu suya da ihtiyaçları vardır.
Sadece tuzlu suya bağlı değil. O oksijene de ihtiyaçları var.
Gerçekten çevresel ağaçlar.
Kara dünyası ve okyanus arasında bir tür güvenlik sınırı oluşturuyorlar.
Havaalanının "Mangrovlara inşa edeceğiz" demesi bir tesadüf olabilir.
Çünkü öyle olunca mangrovlar onların karbon emisyonlarını dengeliyor.
-İlginç. -Evet.
Yani burada oldukları için daha fazla karbondioksit salıyorlar.
Peki mangrovlar ne kadar karbondioksit tüketiyor?
Normal ağaçlardan %20 fazla diyebiliriz.
Burada yaptığımız şey
dünyanın veya Avustralya'nın diğer ucundaki birini etkiliyor.
Tam tersi de geçerli. Diğer ucunda yapılanlar burayı etkiliyor.
Benim neslim ve genç nesil artık öylece oturmaktan bıktı.
Her şeyi mahvetmelerine izin vermeyiz.
Kalkıp elimizden geleni yapacağız.
Çünkü kızlarıma güzel bir şey bırakmak istiyorum.
Resiflere gidip şunu bilmelerini istiyorum,
"Babam mangrovlarla ilgilenerek benim de resifi görebilmem için
üstüne düşeni yaptı.
Güzel balıkları görebiliyorum,
güzel mercanları da görebiliyorum."
Şöyle bir düşününce bence hepimiz yerlilerin sahip olduğu şeyleri
gelecek nesillere bırakıyoruz.
-Artık başlayabiliriz. -Evet.
Başlamak için güzel bir zaman.
Bununla birlikte gezi şovumuza başlıyoruz.
Pekâlâ. Şu iskeleye bakalım.
Siz buraya gelmeden önce hepsi kuruydu.
Bu yağan yağmur nedeniyle
su burada birikmeye başladı.
Bu mangrovlara ve köklere sahip olmak bu açıdan da önemli.
Tüm suyu toprakta tutuyorlar
ve hepsi tüm bu bitkilere fayda sağlıyor.
-Çünkü her şey denize giderdi. -Direkt denize giderdi.
Az önce yürürken ne kadar yoğun olduğunu fark ettiyseniz
orası farklı türde bir mangrovdu.
Şimdi bunları görüyoruz
ve bu ağaçların daha yakın olduğunu, normal ağaçlara benzediğini göreceksiniz.
Burada kaç farklı mangrov türü var?
Toplamda 42 farklı tür var.
Burada bir Dagobah sistem esprisi düşünelim.
"Bırak silahını kenara."
Şunları görüyor musunuz? Bunlar da farklı türler.
Şu sivri, yukarı bakan küçük sapları görüyor musunuz?
-Evet. -Onlarla hava alıcılar.
İyiymiş.
Hava alıcıların amacı nedir?
Oksijen solumak. Şnorkelleri gibi düşünün.
Bizim resifte maske ve şnorkel takmamız gibi
bunlar da onların şnorkelleri.
-Mangrovları taklit ediyormuşuz. -Evet!
Şuradakiler var ya. Bu yaprak. Tamam mı?
Şu an göremeyebilirsin ama bu ağaçlardaki asıl yaprak bu.
Çamur olunca içine atıyorsun, nasıl durduğunu gördün mü?
-Vay! -Şimdi ekilmiş oldu.
-Biz ektik. -Evet.
Gerçekten de mangrov ektim.
Ne kadar korkunç görünüyorlar. Mordor gibi.
-Üstünde yürümek çok zor olmalı. -Evet.
-Çok pratik lazım. -Burası çok değişik.
-Burası başladığımız yerden farklı. -Biraz daha çamurlu.
Daha çok mangrov kokusu geliyor.
Harika. Yağmurun yağması harika oldu.
Sen onlara sor.
-Müthiş, değil mi? -Çok güzel.
-Böylece… -Harika bir şey.
Sivrisinekleri uzak tutuyor.
MOZZIE = SİVRİSİNEK
Bence şimdi buralarda biraz yürüyünce,
ülkemi biraz dolaşınca
tropikal etkiyi daha yakından gördünüz.
-Doğru. -Yağmur var. Mangrovlar var.
Resiflerde daha çok eğlenceksiniz.
Güzel. Sağ ol. Bu bizim için çok önemliydi.
-Resifte turu tamamlayacağız. -Evet, doğru.
Karbondioksiti hapsetmekten
hem karayı hem de Set Resifi'ni korumaya kadar
dünyadaki yaşam dengesini korumada mangrovlar önemli bir rol oynuyor.
Jiritju'nun mesajı da
mangrovların korunmasında önemli bir rol oynuyor.
Büyük Set Resifi'nden bu kadar konuştuktan sonra
kendi gözlerimizle görme zamanı geldi.
Queensland'in kuzeydoğu kıyısında, Airlie Sahili'ndeyiz.
Denizde 72 km açılacağız.
Evet, amaç resifte dalmak.
Ama şu an kesinlikle yolculuk gideceğimiz yerden daha önemli.
Çünkü oraya bununla gideceğiz.
Yat gezisi başlasın!
Efsane bir şey.
-Bölgeye girmişiz gibi. -Tehlikeli bölge.
Çok heyecanlıyım. Neredeyse 15 yıldır dalış yapıyorum.
İstisnasız dalışa çıktığım herkes burası için hep şöyle dedi,
"Büyük Set Resifi'ne gitmen gerek."
Aşağısı başka bir dünya.
Orayı görmek için çok heyecanlıyım.
Evet.
-Selam. -Günaydın beyler.
Peter dalış eğitmenimiz. Darin bunu daha önce hiç yapmadı.
-Seni görmek de güzel. -İşte geldik.
Büyük Set Resifi'ne varmak üzereyiz.
-Vay be. -Biraz geçmişe dönelim.
10.000 yıl önce buraya kadar yürünürdü. Hep karaydı.
10.000 yıl kadar önce son buzul çağı sona erdi.
O çağ bitince deniz seviyesi yükseldi.
Yaklaşık 6.000 yıl önce de bugünkü seviyesine ulaştı.
Ondan önce şurada bir dağ vardı, şurada da vardı.
Eskiden burası büyük bir nehirdi.
Deniz seviyesi yükseldikçe bu dağları kapattı
ve üzerlerinde mercanlar büyümeye başladı.
Çok eski bir batık dağın tepesinde büyüyen mercanlar var.
-Çok güzel. -Ne?
Sonra şimdiki seviyeye ulaştı.
Yani bulunduğumuz yer 10.000 yıl önce bir nehirdi.
Büyük Set Resifi'ndeki mercanlar harika.
Duyduğuma göre özellikle son birkaç yıldır
resifin berbat durumda olduğunu duyunca
giderek daha fazla insan geliyor.
Şimdi sağlıklı, kahverengi mercan görüyorlar.
Ama renginden dolayı "Ölmüş herhâlde. Kahverengi" diyorlar.
İnsanlar alışmış mercanları videolarda veya kartpostallarda…
-Renkli oluyor. -…parlak görmeye.
Çünkü kimse bok rengi mercanlı kartpostal almaz.
Ama okyanuslarımıza kötü bir şey yapmıyoruz demiyorum.
Aşırı avlanıyoruz. Çok plastik atıyoruz.
Ama bence durum o kadar vahim değil.
Her yerde yeni bir şey göreceksiniz.
Farklı türler var.
Bir sürü büyük balık var, hoşunuza gidecektir.
Birkaç günlüğüne evden uzaktaki yeni evimiz burası olacak.
O ne? Su Dünyası mı? Kevin Costner şu anda orada mı?
Su Dünyası'na benziyor. Şuna bak.
Burası Resif Dünyası.
Hardy Reef'te yüzen üç katlı bir duba.
Vay canına.
Merhaba!
Sırada büyük ödül var, bu bölümün en keyifli bonusu.
Darin ve ben geceyi resifte geçireceğiz.
Resifin üstünde değil. İçinde.
Su altında. Göreceksiniz.
Elbette güvertede uyunabiliyor
ama aşağıda, suyun dört metre altında konaklanabiliyor,
hem de en iyi manzaralı oda garantisiyle.
Resif Dünyası'na hoş geldiniz. Burası çok dik.
-Kenarlara tutunun. -Evet.
Harika.
-Vay canına. -Vay be!
Uzay gemisi gibi.
Yok artık!
Troy McClure'un evini anımsattı.
Selam dostum.
Bu gece balıklarla uyuyacağım ama mafya gibi değil.
Alttaki mavi ışık gece onları buraya çekiyor.
Bu pencerelerin ses kesme özelliği yok,
yani balıkları duyacaksınız.
Ama en güzel yanı, gece doğayı duymak.
Hiç fark etmez.
Bu pencereler iki yönlü, yani balıklar da bizi görebilir
ama tüm mercekleri de görürler.
Çok çılgın şeyler görmüşlerdir.
Evet, bana birkaç şey söylediler.
Tanrım.
Güneşin altındayız, dalış için karnımızı doyuruyoruz.
Birkaç hediyelik eşya alıyoruz.
Merhaba beyler. Nasılız?
-İyiyiz. -Çok iyi.
-Güzel. Şimdi… -Suya mı gireceğiz?
Dalmadan önce siyah lastik giyeceksiniz.
-Harika. -İşte giysiniz.
-Sana küçük bir tane var. -Senin için.
Parti başlasın Wayne.
Biraz dar.
Suda Yaşam ekibine benzedik.
Fermuarı çeksene canım.
Elbette hayatım.
Harika oldun tatlım.
Tanrım, çok kaslısın Darin.
Hep şişmiş.
-Giysiye sığmıyorsun. -Kusuruma bakma.
-Rahat mı? -Pek değil.
Onu sıkıştırışımı gördünüz mü?
Sizi bu taraftan indirelim beyler.
Hardy Resifi'ndeki dalış noktamıza gitmek için
Whitsundays'de manzaralı yolculuk yapıyoruz.
Tuzlu rüzgâr yüzüme ve saçıma doğru eserken
bu deneyimin heyecanıyla içim içime sığmıyor.
Dalıştan önce hep biraz gergin olurum.
Korktuğumdan değil,
tıpkı uçakta uçmak gibi su altında nefes almanın da
doğal bir deneyim olmadığı gerçeğine duyduğum saygıdan.
Harika anların tadını çıkaracak kadar rahat olmakla
temkinli olmak arasında gidip geliyorum.
Darin hazır olduğunu söylüyor ama neler olacağına dair bir fikri yok.
Sanırım benim de yok.
Başlıyoruz!
Çok güzel.
O kadar güzel ki gerçek değilmiş gibi.
Bir sürü fotoğraf ve video gördüm.
Bizzat deneyimlemek çok başka.
Bu yüzden en iyi dalış noktası burası.
Resif hayat dolu.
Farklı çeşitlerde, şekillerde ve renklerde balık sürüleri var.
Bunun ne olduğunu bilmiyorum ama harika bir şey!
Hafifçe dokunacağım.
Dokun.
Doğru. Mercanlar bazı yerlerde biraz kahverengi ama ölmemişler.
Umarım daha güçlü bir şekilde geri dönerler.
Bunun için tanıştığımız herkese çok teşekkür ederim.
Büyük Set Resifi'ni kurtarmak için yorulmadan çalışan herkese teşekkürler.
Darin ne kadar şanslı olduğunu bilmiyor.
İlk dalışını bu resifte yapıyor.
Çok sevdi, biliyorum.
Bu anı sonsuza dek kafamda tekrar yaşayacağım.
Hayatımın en iyi deneyimlerinden biri.
Evet!
Harikaydı.
-İlk dalışın nasıldı dostum? -Hadi ama!
-Bravo. -Harikaydı.
Çok başarılıydı.
Vay be.
Bazı balıklar küçük bir köpek gibi bize doğru geldi.
-Evet. -Sanki…
-Küçük mü? Kocamandı! -Dev bir balık.
Gördüğüm tüm köpeklerden daha ağırdır. 140 klloydu.
Onlara dokunabildim, çok rahatlardı.
Evet. Gerçekten dokundun mu?
-Evet. -En iyisi bir doktora görün.
Harika. Dostum, ben cidden…
İlk dalışında bunu gördüğüne inanamıyorum.
-Evet. -İyi miydi?
Evet.
İnanılmaz bir şeydi. Böyle…
Bu kadar canlı kanlı bir mercan hiç görmemiştim.
Bir sürü farklı renk vardı.
-Çok iyiydi. Aferin D. -Evet.
Listeden önce bunu çıkardığına inanamıyorum, şanslı herif seni.
Büyük Set Resifi'ne dalınca hayallerim gerçek oldu.
Onu kurtarmak için yapılanları görmek de güzeldi.
Ama aynı zamanda dünyadaki tüm okyanuslar gibi
orası da iklim değişikliği, kirlilik ve aşırı avlanma tehdidi altında.
Mercan resiflerimizin ve içindeki deniz canlılarının geleceği
hâlâ belli değil.
İyileştirme şansımız var.
Resifleri adım adım onarabilir,
şu an kaçınılmaz görünen sonu tersine çevirebiliriz.
Ama asıl soru şu,
buralara zarar veren eylemleri de azaltabilecek miyiz?
Bunu zaman gösterecek.
Zaman demişken, bunu bir daha ne zaman yaparım bilmiyorum,
o yüzden şansım varken bir kez daha gireceğim.
Görüşürüz.
Ekip olarak Avustralya'nın geleneksel sahiplerini tanıyoruz.
Aborjin ve Torres kültürünü taşıyan büyüklere saygı duyuyoruz.
Alt yazı çevirmeni: Seda Tiğrek