ISANG SERYE MULA SA NETFLIX
Nananaginip ka.
Isipin mo,
ito ang bahay mo.
Kada umaga, gumigising ka at aalagaan ang mga pananim mo.
May higit 250 species ng halaman,
fungi, isda, insekto at iba pang nilalang,
lahat ay namumuhay sa perpektong symbiotic relationship
para gawin ang lahat ng kailangan sa isang self-contained biosphere,
sa'yo at sa kasama sa bahay.
At isipin mo na may manok ka. Ba't hindi? Panaginip nga, 'di ba?
May solar panels ba ang bahay mo?
Kasama na 'yon. Syempre, mayroon.
Pero sa bahay na ito, walang naitatapon.
Dahil kahit ang basura mo ay ginagawang energy.
Hindi ito natatapos na cycle.
At 'yong mga kasama mo, sila ay ilan sa pinakamagaling na chef sa bansa,
naghahanda ng gourmet meals
mula sa mga sariwang sangkap na nakatanim sa bakuran
ng bahay mo at sa rooftop garden. Sa totoo lang, sa panaginip na ito,
maraming pagkain, nagpapatakbo ka ng maliit na restawran sa bahay.
Kaunting upuan lang at walang kahit anong naitatapon.
Naiisip mo ba ang mundo na walang basura?
Tapos na panaginip. Gising na.
Basura. Marami itong uri
at mas marami tayong nagagawang ganito araw-araw.
Pwede natin aksayahin ang pera at oras.
Pero sa kasong ito, pag-aaralan ang pag-aaksaya ng natural resources
at ang kalat na iniiwan natin a anyo ng municipal solid waste,
o ang karaniwang tawag, basura.
Ang kalat na ginagawa natin ay dapat may patunguhan.
Napupuno na ang landfills, ang karaniwang American ay patuloy
na nakakagawa ng halos limang pounds ng basura kada araw.
Bakit? Ano magagawa natin para mabago? Alam natin ang basics, ang tatlong R.
Reduce, reuse at recycle.
Ginagawa ba natin? Anong mas mainam gawin?
Ang panayam namin kasama ang author, historian at magsasakang si Bruce Pascoe
ay napunta sa basura habang ikinukwento niya ang karanasan sa
pagtrabaho kasama ang agriculture students sa farm niya sa Australia.
Nakakatawa sa farm,
kasi ako ay isang conservationist.
Pero mas bata silang lahat sa akin. Sobrang seryoso sila sa plastik
at recycling. Akala ko ay ayos na ako,
pero palagi akong nahihintuan kada araw.
"Ano 'yon?"
Alam niyo, at medyo gusto ko 'yon.
Isang tunay na indikasyon ng henerasyon ko at henerasyon nila.
-Magiging mas mainam ang henerasyon nila. -Kahanga-hanga.
Magkakaroon tayo ng mas mainam na mundo kung hahayaan natin ang mga batang ito.
Nakakagawa iyon ng pag-asa
Malaking pag-asa. At kailangan na natin magbago.
Iyon ay oportunidad ssa negosyo.
-Oo. -Ang magbago.
Dahil sa Melbourne, mga 20 taon nakalipas, doon may pinakamainam na tubig sa mundo.
Pero,
nagsimula na tayong uminom ng tubig sa plastik na bote.
Pupunta ka sa meeting at mayroong patung-patong
ng nakabalot sa plastik na plastik na lalagyan ng tubig
na dating kinukuha natin sa gripo.
Ang kita ay 'di palaging kaakibat ng magandang gawi sa kalikasan.
Pero maraming kompanyang matagumpay sa pagbabago ng nakagawian
sa mas sustainable na paraan.
Sinusubukan din namin bawasan ang footprint ngayong season,
pagbabawas ng single-use plastic at iba pang basura hangga't maaari.
Sa araw ng tag-init,
ang crew na tulad namin ay kaya umubos ng 50 hanggang 70 water bottles kada araw,
kung iyon ay single-use plastic bottles, naku.
AV marker.
Nakahanap kami ng paraan para walang basura,
reusable water bottles na may built-in filters.
Bawat isa sa crew ay mayroon,
para hindi na kailangan ng single-use plastic.
Gawin natin ito!
Kung ang pagbabago'y magsisimula sa bahay, heto ang magandang halimbawa.
Ang builder at artist na si Joost Bakker
ay nagdisenyo ng self-sustaining, zero-waste na bahay
bilang living art installation na naka-display sa Melbourne.
-G'day. Zac. -Uy. Kumusta?
-Nice to meet you. -Ikaw din.
-Kumusta, kapatid? -Kumusta ka?
'Di na ako makapaghintay na makita.
Babalaan ko na kayo.
Ang pagpasok sa lugar na ito ay sensory overload,
sa magandang paraan.
Ang una niyong makikita pagpasok ay ang mush room,
isang maliit na closet para sa pagpapalaki ng fungi na makakain.
-Mushroom action. -Hindi!
Grabe ito, ang bilis nila lumago. Ito ay magiging ganito sa dalawang araw.
-Talaga? -Dalawa?
Oo.
-'Di kapani-paniwala. -Nakita ito ng kaibigan ko sa hiking.
Australian native mushroom ito. Lion's Mane, sikat ito.
Neurological.
-Oo. -Ganda.
Palagi namin 'yan ginagamit sa pagkain. Bagay ito sa coffee grounds.
Nagpapump kami ng steam sa shower. 'Pag nagshower, kokolektahin,
pero kinokolekta namin ang condensate mula sa hot water unit.
Gumagawa kayo ng microclimate na kapaki-pakinabang sa--
Obsessed ako. Obsessed ako sa hangin.
Gusto ko gumawa ng indoor air environment na para kang naglalakad sa gubat.
Mayroon tayong 250 species ng halaman.
May interior na certified organic sa gusaling ito.
Walang glue. Walang toxins. Ang lahat ay natural.
At 'pag sinabi kong zero-waste, pinag-isipan ni Joost ang lahat.
Makikita niyo-- 'Yong nasa likod ay napakaastig.
Iyon ay biodigester, malaking tiyan.
-Ayos. -Isang biodigester.
Bawat isa ay nakakagawa ng isang kilong organic waste kada araw,
ang isang kilo'y katumbas ng isang oras na methane.
Tayo'y nagtatapon ng pito hanggang walong oras
ng potensyal na energy kada araw.
'Di mo rin inilalagay ang organic waste sa basuraham.
Tama.
Naisip ko, "Gagawin ko 'yon at makakagawa ng mas maraming biology,
at mapupunta sa halaman.
Liliniwan ko, ang malaking bag ay nangongolekta ng dumi mula sa tao
at sa basurahan,
at nakakagawa ng natural na gas na kayang mag-apoy ng halos apat na oras kada araw
para sa pagluluto at pag-init ng tubig. Kumusta 'yon sa zero waste?
Uy. Isda.
At heto ang malaking fish tank.
-May golden barramundi. -Ang ganda.
-Kahanga-hanga.
Obsessed ang kompanyang ito sa pag-supply sa microsystems sa mundo.
-Kaysa gumawa ng malaking fish farm… -Oo.
mas gusto namin ang milyong maliit na farm.
Ang sustansyang naibibigay ng isda ay nagbibigay ng sustansya sa halaman.
-Closed loop iyon. -Oo.
Ang isda at halaman ay bahagi ng basic na aquaponics setup.
Ang dumi ng isda ay dinadala sa halaman sa daloy ng ubig. 'Di lang ito bahay.
Bukod sa tirahan, ang istruktura ay idinisenyo sa pagpapatubo ng pagkain
at maging sustainable,
zero-carbon, zero-waste, na pwedeng tirhan na sining.
Syempre, ang bahay ay solar.
Gawa ito sa pinakamalaking basura sa mundo, ang straw. Compressed.
-Walang glue. Walang kemikal. -Ayos.
-Walang synthetic materials. -Straw lang?
-Init at pressure. -Oo. 60 toneladang pressure sa 60 degrees.
Nagsasanhi ng naka-embed na moisture para mag-steam at pinagdidikit ang panel.
'Di mo ito masusunog. 'Di ito nasusunog.
Lahat ay naka-seal sa natural lime.
Ang construction at demolition debris ay nasa 30%
ng landfill waste natin,
pero si Joost ay gumamit ng mga materyal na recycable o compostable.
Kita niyo ang nasa likod ng tanso?
Magnesium board 'yan, ginamit ng Romans.
-Gawa sa magnesium oxide. -Oo.
Gusto ko 'to. Fireproof din?
Natural na fire-resistant, natural na mold-resistant.
Pagkatapos ng buhay ng gusali, durugin ito at gawin ulit ganito.
Ito ay closed loop.
Tinatrato ko 'to na organic restaurant.
Kapag ang isang materyal ay 'di sumusunod sa wooden-made organic certification,
'di ginagamit.
-Oo. -Ang gandang timber nito.
Gusto ko na ang lahat. Nasa garahe pa lang.
Tulad ng sabi ni Joost, ang trato niya dito ay organic restaurant,
at sa rooftop ay may organic farm.
Kung gagawin nating ganito ang bahay natin at ang kapaligiran ay produktibo,
wala nang pressure sa mga magsasaka at makakapag-re-wild
at replant-- 'Di na kailangan ng malaking lupa.
Dapat lang maging mas matalino sa ginagamit.
Parang gumugol tayo ng apat o limang bilyong taong nakalubog sa food system,
at ginugol ang huling isandaan sa pag-alis doon.
-Oo. -At gusto natin makabalik ulit.
Lahat ng nakatanim dito ay dinadala sa kusina para maihanda
ng mga partner ni Joost at award-winning chefs, sina Jo at Matt.
At ang kasama nila sa kusina, si Lou.
Dito nakatira sina Chef Jo at Matt, nagluluto at nagprepreserba ng
masustansyang pagkain sa kaunting customer kada gabi
sa intimate home restaurant setting.
Ang pinakamainam, ito ay nonprofit
na ginawa para ipakita kung gaano kasarap ang zero-waste na pamamaraan.
Sinusubukan namin pasabikin ang tao sa urban food.
Gaano karaming pagkain ang maitatanim sa tinitirahan mo?
Gano'n itong proyeko.
-Tubig-ulan ito? -Oo, filtered na tubig-ulan.
Heto. Narito ang cricket bowls natin.
Ito ay falafel, may chickpeas na tanim sa roof.
Herbs at gulay mula sa garden, ilang spices. Mga 10 % cricket.
Sagana ito sa protina.
Kaunting fermented chilli at koji sauce.
Walang cricket ang akin?
-Wala. -Ayos.
-Lasang cricket? -Lasang man--
-Hi, Maggie. -Sorry. 'Di mo ito kalasa.
-Hi, Maggie. -Mas malasa ito.
Oo.
-Ang sarap. Oo. -Ayos ba? Ayos.
At ang crickets ay maraming amino acids.
Nabubuhay sila sa mga hindi na namin magagamit.
Kapag 'di na maganda ang zucchini o mabilis lumaki--
Muntik na 'yong gulay.
Maggie.
Ang sarap din niyan.
May kakilala akong gusto gumawa ng cricket protein powder.
-Ang sarap. -May cricket bars at kung ano.
Ito ay ang sprouted green risotto.
'Pag pumupunta kami ni Matt at nananatili sa bahay ni Joost,
ginagawan niya kami ng risotto. Gumagamit kami ng kasoy, spinach at leek puree
at may sprouted grains at kaunting pumpkin seed oil.
Ayos 'yon.
-Nakakamangha, guys. -Thank you.
-Excited ako. 'Di ko alam na kakain. -Oo.
Ang sarap nito.
Bawat kagat, nakakabuhay.
Simple lang. Wala kaming binago. Ilang century na itong ginagawa.
Ininilalagay lang namin sa modernong lugar.
Kung mahihikayat namin ang tao na kumuha ng isa o dalawa
sa mga ito at gawin sa buhay nila, ayos 'yon.
At kapag sinimulan nila itong gawin, magiging nakasanayan na ito.
Baka may magsimulang mag-compost at tingnan ang kalat na dinadala sa bahay.
Bago mo malalaman, ikaw ay namumuhay na nang sustainable.
At kapag naging sustainable, mas masarap, ito ang susi.
Nakakamangha ang nagawa ni Joost, magandang halimbawa sa pagbawas ng basura
at pag-recycle at pag-reuse ng lahat.
Maaaring hindi ito para sa lahat,
pwede naman mamili ng ilang elemento
para makagawa ng mas sustainable na buhay.
Namangha ako, guys. Ang saya dito.
Salamat sa masarap na pagkain Salamat sa pagtanggap
at ibahagi itong mga magical, simple at magandang pamamaraan niyo sa buhay.
-Nakakamangha. Ang husay. -Salamat.
Isang maliit na kiosk na napaliligiran ng mga gusali
ang pumukaw sa atensyon ng crew dahil sa simpleng sign nito.
-Rolling. -Ten o'clock.
Oo.
Naswerte pa, sa gitna ng Fed Square ng Melbourne,
nadaanan namin ang unang carbon-neutral food stand sa Australia
habang naghahanap ng tanghalian ang crew.
At sabik sa Darin na magkaroon ng bagong kaibigan.
Oo, nagfifilm kami ro'n
at napadaan dito ang crew namin.
-Napakabango. Nalalanghap ko. -Oo, masarap na Lebanese street food.
Ba't ganito ang disenyo niyo?
May passion ako para sa kalikasan, sustainability.
Gumagamit ito ng solar battery.
May generator, pero ito ay gumagamit ng B100,
biodiesel ito. Carbon neutral ito.
Sa likod nito, mayroon kaming advanced double-filter rainwater system
na nagsasala sa tubig bago namin gamitin.
At napansin ko na may bilang kayo ng CO2.
-Imbes na calories, kayo ay-- -Oo, ito ay bago rin.
Mas nauna kami ng hakbang
at gusto namin sabihin sa customer na sa pagkain dito,
'yan ang carbon emissions na nababawas sa bawat item.
Ayos ang mga ito, pero may dalawang iniisip si Darin,
"May vegan ba kayo?" at, "Anong lasa nito?"
Ipagluluto ka namin ng za'atar vegan cheese at gulay.
-Heto na. Ayun. -Boom!
-'Di 'yan ang normal na bilis. -Ang bilis.
Ang Mediterranean na pagkain ay may malasa
at nakakabusog na vegan choices, at ito ay hindi naiiba.
At ginagawa niya iyon nang hindi nagdadagdag ng carbon sa hangin.
Nakakahikayat na makitang magtagumpay ang negosyong ito
na gumagawa ng masarap para makabawas sa basura.
Napakasarap naman.
Pare.
Grabe.
-Masaya akong nagustuhan mo. -Ayos. Ang husay. Ayos.
Ang Australia ay nagrerepresenta ng iba't ibang aspeto
at marami dito na pwede magrepresenta
sa napakaraming bagay sa mundo,
ang mga hamon sa kalikasan,
mula sa hamon sa Indigenous, lahat ng klase…
-Oo. -Ano 'yon?
Baka 'yong lane…
-Oo nga. -indicator.
'Yon ay automatic bleep.
Oo.
'Pag 'di niya gusto ang sinasabi natin, natural itong--
Tumtunog kaagad.
Oo.
Halos 1.3 milyong toneladang pagkain ang nasasayang sa buong mundo kada taon.
Sapat na 'yon para sa tatlong bilyong tao.
Ang local nonprofit na Ozharvest ay may ginagawa para dito,
Isa-isang paraan.
Uy, kumusta?
-Masaya akong makilala kayo. Ronni. -Ikaw din.
Hi, Ronni.
Narinig niyo na ang no-kill animal rescues.
Ang Ozharvest ay parang no-kill food rescue.
Bibigyan ko kayo ng halimbawa sa ginagawa namin,
ang mga ito ay kakakuha lang.
Sila ay nag-ooperate sa mga siyudad sa buong Australia,
nasa Sydney tayo para makilala ang founder, alamin ginagawa nila.
At ito ay mapapakain ang mga nagugutom mamayang gabi o bukas.
Lahat ng prutas na tinitingnan natin ay sariwa at perpekto,
pero dahil napagpilian na ito sa grocery,
lahat ay namimili, ang mga natira ay nasugatan
at 'di na maititinda, ang retailer ay wala nang pagpipilian kundi itapon ito.
Ano ito? Madungis na pepper?
-May kaunting dungis lang. -At 'yon lang para itapon.
'Yon lang.
Lahat ng ito ay magandang pagkain.
Masyado tayo maselan.
Kung bibilin natin 'to, hindi ito mapupunta sa basurahan.
At dito papasok si Ronni at ang Ozharvest
para iligtas ang makakain at masarap na pagkain,
ililigtas itong paninda
at sisiguraduhin na makakarating ito sa bibig ng nangangailangan.
Tingin ko dapat kayong sumama sa van dahil maiintindihan niyo
at makikita niya ang nandoon.
At ang trabaho namin ay i-deliver ito para hindi ito matapon.
Isa ito sa 65 na refrigerated vans na kumukuha ng pagkain sa retailers.
Ang Ozharvest food rescue driver na si Jack
ay isinama kami sa tipikal niyang araw.
Papunta sa isa sa ating national supermarket,
Woolworth's. Wooly's sa maikli.
Ang ginagawa namin bilang driver ay pumapasok at sinusuri,
"Ayos pa ba itong kainin?"
Maraming pagkain ang 'di nakakaalis sa farm kasi ang oranges ay 'di maayos hugis.
At kada araw, nakakakuha kami ng halos
singkwentang kilo ng prutas at gulay sa bawat tindahan.
-Common sense lang. -Tama.
Ba't 'di niyo ibigay ang pagkain
na itinapon ng iba at ibigay ito sa may gusto nito?
-Oo. -At nangangailangan.
Dumating kami malapit sa grocery chain na nagbibigay ng mga itatapon nang pagkain
bago pa mahuli ang lahat.
Si Manager Simon ang kinatawan sa isa sa libo-libong
food retailers na kasali sa programang ito.
-Kumusta ang donasyon? -May magaganda. Kukunin ko na.
-Tara. -Tingnan natin.
-Wow. -Ayos.
-Mayroon pa sa fridge. -Ayos.
Ito ang donasyon ngayong araw
na siyang magiging ehersisyo ni Darin ngayong araw.
-Ito lang ang akin. -Oo, 'yan lang.
Ayan. Kadalasan ay mas maraming prutas at gulay,
mas madali masira.
-Talaga ba? -May dumi lang sa mansanas.
O kaya ay batik-batik na saging.
-'Yong ganito. -Batik-batik? Ito nga ang maganda!
-Paano ilalabas? -Bukas ang pinto.
-May gawain ka, Zac. -Oo.
-Sa likod ba ako? -Oo, ipasok mo.
Ayan. Ipapadulas ko sa'yo.
May mararating kapag nagtulungan.
-Medyo Tetris. -Tingnan niyo. Kahanga-hanga.
Tingnan niyo ang greens, ang kale.
Grabe.
-Mahusay, Tetris master. -Aagawan mo ako ng trabaho.
-Pinakamadaling Tetris na nalaro ko. -Napatunayan mo sarili mo.
-Ang saya no'n. -Mahusay.
Sige.
Salamat do'n.
Nasasabik ako. Ayos 'yon. Mahusay.
-Malaki. -Oo.
-Kita tayo. -Oo. Gawin natin.
Lahat ng pagkain ay mapupunta sa kusina,
kung saan ay lulutuin ito kaagad.
Siya si Trav.
Ang full-time executive chef at ang pangkat niya ay
dedikado makagawa ng masasarap na pagkain mula sa food rescue.
Ang sistema nila sa Ozharvest ay maganda ang takbo, pero ang tanong…
Bakit hindi ito gumana sa United States?
May magagandang programa sa States,
tulad no'ng kay Bon Jovi.
Kung kilala mo siya, ayos. Magkakonekta tayo.
-Bon Jovi… -Tatawagan ko.
Hey, Google. Pwede mo tawagan si Jon Bon Jovi?
Sorry. Wala akong nakikitang match sa contacts mo.
-Baka nabura. -Sige.
Mayroon ding programa para turuan ang kabataan ng life skills
tulad ng pagluluto at food conservation. Ang mga naluto ay ipapamigay.
Sa ngayon, ang Ozharvest ay nakapagdeliver na ng 29 at kalahating milyong pagkain.
Pero 'di nila ito magagawa kung wala ang donasyon
ng pagkain, pera at oras mula sa publiko.
Mukhang masarap 'yan, Chef.
'Di ako makapaniwala na ang mga pagkaing ito'y itatapon.
At pinapatunayan nitong walang kakulangan ng pagkain sa mundo.
Ang problema ay food-distribution.
Kahanga-hanga kayo. Salamat. Nakakapagbukas ng isip ito.
-Para sa akin, ayos talaga ito. -Nagbibigay-kaalaman, masaya at masarap.
Mahusay, Ozharvest.
Ang basura ay nakakaapekto sa lupa, hangin at tubig.
Itinataya na halos 14 at kalahating toneladang plastik
ay napupunta sa karagatan sa buong mundo kada taon.
Ang basura at iba pang toxic substances sa karagatan
ay nakakabawas sa oxygen levels at nasisira ang habitats.
At ang epekto ay pwedeng nakamamatay sa mga nakatira.
Medyo lalayo tayo. May malaking spool.
-Dadaan ulit tayo sa baybayin. -Oo.
Nakasakay kami sa charter boat para sa sightseeing trip
para makita namin nang malapitan ang
kagandahan ng karagatan na kailangan natin ingatan.
Guys.
Papunta na tayo sa pahingahan ng dolphins,
umayos na tayo at mag-enjoy.
Ito ay jet propulsion boat.
At 'di makakasakit ang propellers sa anumang buhay sa paligid.
Tingnan mo 'yon, Zac.
Grabe.
Sila ay wild dolphins na 'di pinapakain,
hindi talaga pinapakain, Mabuti iyon. Gusto namin na manatili silang wild.
Oo. Mabuti.
Ano ginagawa niyo para 'di nila kayo kagatin? Ano ang trick?
-Kalmado ka dapat sa tubig. -Chill lang?
-Oo, chill lang. -Ayos.
Kasi mabangis sila, 'di ba?
Tingnan mo.
Wow.
Sige. Tara na
May pating ba rito?
-'Wag mo na banggitin. -Minsan.
Mayroon kaming pang-test. Nasaan ang ladle natin? Shark test.
Ito ay napatunayan na.
Kumuha ka ng ladle. Sumalok ng tubig.
-Haluin ito gamit ang daliri. -Oo.
Gamitin ang hinliliit.
Tikman ito.
Kapag napakaalat…
-May pating. -may pating.
Kuha ko.
Sana ay walang pating ngayon.
Please.
Mabilis at tahimik. 'Wag mag-tilamsik paglusong.
-Magpadulas lang. -Gayahin niyo ang dolphin.
-Magpadulas? -Oo.
Mayroong kakaiba sa pagkonekta sa karagatan.
Nararamdaman ko ito kapag nagse-surf,
at lalo na ngayon, ang paglangoy kasama ang magagandang nilalang na ito
at unawain na ito rin ang tahanan nila.
Nandito sila!
Lumapit sila!
Salamat sa pagpapalangoy. Susubukan kong mapanatili itong malinis.
Sa labas ng Sydney ay may retail outlet
at mail-order warehouse na ang tawag ay Flora and Fauna.
Simple ang platform nila, isang negosyong ginagamit sa kabutihan.
Narito tayo para kilalanin ang founder at matutunan paano ito nagagawa ng kompanya.
Gagamitin muna namin ni Darin ang Force para mabuksan ang pinto.
-Ayan. Ayos. -Naku, sana hindi niya 'yon nakita.
-Kumusta? -Masaya akong makilala kayo.
-Darin. -Ako si Julie.
-Hi, Julie. Zac. -Nice to meet you. Julie.
-Kumusta? -Welcome. Sobrang ayos.
Ang ganda ng narinig namin sa ginagawa niyo dito.
Thank you. Oo, sinusubukan namin maging mas mainam ang mundo sa maliit na paraan.
Kami ay platform na may layunin.
Gano'n ang pananaw ko.
Nagbebenta ng magagandang produkto. Lahat ay vegan at cruelty-free.
-Vegan at cruelty-free. -Walang animal testing.
Saka walang animal ingredients.
Gano'n na mula umpisa.
At iyon…
-Oo. -matrabaho iyon.
-Maraming pagsasaliksik at imbestigasyon. -Oo.
Naniniwala ako na pwede ang negosyong kumikita
habang mayroong layunin.
At ang dalawa ay magkaina
pero maaari at
dapat silang pagsamahin.
Gusto ko makita ginagawa niyo, kung paano ginagawa…
-Sige. -at anu-ano ang paborito ?
-Medyo matatagalan. -Oo.
-Ayos. -Nakagamit na kayo ng shampoo bar?
Oo.
Magnda ito. Ito ay Kiwi na tatak
mula New Zealand,
ginagawa nilang bar lahat at may compostable packaging ito.
'Pag bumili ng shampoo at conditioner, karamihan nito ay tubig.
-Tubig ang dala natin. -Amuyin mo.
Ang husay niyan. Ito ay kitchen spray na concentrate.
Ganito siya, dudurugin mo, ilagay mo sa mangkok,
lagyan ng mainit na tubig at magic.
-Nakita ko na 'to. Condoms. -Uy.
-Nakilala ko ang kahon.
-Johnny's. -Oo.
Johnny condoms, vegan ito. Iisipin mong--
'Di ko naisip na iyon ay para sa-- Wala.
-Ewan. Pinapahamak ko sarili ko. -Oo, pinapahamak mo.
Maiba naman. Ang bawat produkto nila ay nakakatulong sa pagbabawas ng basura,
ito ay mas mainam para sa kalikasan,
ito'y kinukuha
nang sinisiguro ang patas na sahod.
Heto ang aming recycling.
Sinabi namin sa mg customer,
na ipadala sa amin ang mga lumang bote at kami na ang magrerecycle.
At may nakukuha sila sa paggawa no'n.
Binibigyan namin sila ng ten bucks para maipambili sa'min para sa bawat kahon.
-Ayos. -Ang astig no'n
Kailangan gawin ito at dapat ma pagbutihin pa, lahat, ang packaging,
at mag-refill.
Mas marami dapat sa refills at iba pang gano'n. At ang
lahi ng tao ay matalino. Kaya natin gumawa ng paraan.
Ang lahat ay alam ang recycling.
Itatapon ang recyclable sa tamang tapunan at iyon na.
Nagawa natin ang bahagi natin, at iyon ay mapupunta
sa malaking makina at magiging bagong produkto.
Yay! Recycling!
Oh, honey.
Ang ganda ng kwento mo, pero hindi iyon gano'n ka-simple.
Anong ibig mo sabihin?
Para sa babasagin, aluminum, papel at karton, karamihan sa mga 'yon ay madali.
Pero pagdating sa plastik, medyo komplikado ito.
Karamihan sa mga siyudad ay kaya lang mag-recycle ng plastic number one o two.
'Yong three hanggang seven,
kailangan dalhin sa espesyal na pasilidad para ma-recycle.
Kapag itinapon niyo sa recycle bin sa bahay,
susunugin lang 'yan o dadalhin sa landfill.
At ang plastic film, flexible packaging, dry cleaning bags,
lahat ng maninipis na tulad ko,
itinatabi lang kami kasi bumabara kami sa makina.
Ano gagawin namin?
Ito ang malaking hakbang sa tamang direksyon.
Maraming retailers ang mayin-store drop-off bins para sa wrap plastic,
at ang Nature Valley ay nakaimbento ng unang bar wrapper
para sa store drop-off recycling. Dinadala ito sa espesyal na pasilidad
na kaya mag-recycle ng maninipis na plastik, tulad ng bags, Bubble Wrap,
at cute na Nature Valley granola bar wrappers na tulad ko.
At doon, marerecycle kami
at magiging bagong gamit na magagamit ng tao.
-Ayos 'yon. -Oo naman.
-Saan siya pumunta? -'Wag mag-alala. Babalik ako!
Nandito ang team namin na nagbabalot ng orders.
Plastic-free ang packaging namin.
-Ayos. -Oo.
Kinalkula namin na halos 30 tonelada ang natipid naming packaging.
Tatlumpung tonelada.
Halos limang malaking elepante 'yon
Ang karaninwang laki ng fire truck.
Halos 8,600 manok.
Halos 600,000 hamsters.
Kuha niyo na 'yon. Ang laki ng nabawas sa basura.
tulad ng bote o anuman. Balutin lang.
-Oo, nakita ko 'yan dati. -Oo.
At bawat package ay may kasamang sulat para sa inspirasyon.
Higit kalahating milyon na ang naisulat namin.
-Ayos. -Ang laki.
Gumawa kami ng inisyatiba para matulungan
ang ibang retailer na gumamit ng mas mainam na packaging.
Inilagay namin ang lahat ng supply sa website namin at sinabing,
"Gamitin ito."
-Ayos. Ginamit nila? -Oo.
Sinabi rin namin sa brands namin, "Ito ang gusto naming gawin niyo."
"'Wag niyo kami padalhan ng plastik."
Kami ay mapili. Kapag naghahanap kami ng produkto,
sinasabi namin," Paano ibabalot kapag ipapadala sa amin?"
Ayos.
Sa bawat ginagawa namin ito ay, "Kaya ba ang mas mabuti na paraan?"
Gusto niyo ba magbalot at magsulat?
-Sige. Oo. -Oo naman.
Tara. Kukuha tayo ng ilang kahon.
Ayos. Ginagawa na ni Zac. Ayan.
Anong gingawa niyo sa parisukat-- Tinutupi ito.
Ipasok ito. Ipasok iyan.
-Kaya mo 'yan. -Oo. Mahusay.
Kaya mo 'yan.
Kaya ko 'to.
Tama. 'Di ko kaya magtupi ng kahon.
-Wala na ko pag-asa. -Kaya mo 'yan.
Okay, sige. Kailangan mong-- Tahimik, Darin. Tumahimik…
Malapit na siya.
-Ganito ba? -Hindi.
Hindi ba? Kailangan 'tong ipasok.
Nalutas. Nalutas niya ito.
Na-pressure ako masyado.
Alam ko na isusulat ko. "Sorry, may yupi ang kahon nang limang beses."
Thank you. Tatlong oras ang nakalipas.
Kapag inapakan ang pedal…
Oo, ayan.
Maglalagay tayo dito.
Ayos 'yan.
At magsusulat kayo ng gusto niyo.
NAGBUKAS KA NG PANDORA'S BOX NG PAGMAMAHAL ZAC EFRON
-'Di ko mabasa. -ayos.
Ayos. Ayan. Isara na ito.
-Isara ito. -Tapos ay ipapadala na.
Ito ang tindahan.
-Nandito ang lahat. -Oo.
Nasa libo ang produkto rito,
syempre, pwede kunin ang iba sa likod.
Gusto ko ang lahat.
Ang kategoryang mayroon kami ay beauty and health, kakalunsad lang sa pet.
Pwede sa aso ang plant-based…
-Oo. Gusto ko 'yan. -treat.
-Gusto mong-- Okay. -Oo, gusto ko.
Tingnan niyo. Raspberry, chocolate, dark.
Gawa 'yan ni Brian, 80 taong gulang na potter na
nakatira sa Queensland. Gawa niyo itong pottery cups.
Iyan ay shampoo bar. Maganda rin iyan.
Oo, ang husay niyo.
Ayos na kayo?
Salamat sa pag-imbita at paglibot. Kahanga-hanga ito.
-Ikinagagalak ko. -Magugulat ang mga tao.
Pwede kayo bumalik. Lalo na sa pagbabalot.
-Oo naman. -Napakabait niya.
Ano ang paborito mo sa Flora and Fauna?
'Di ako makapaghintay na sumikat ito. Lahat ay maganda.
Gano'n naman talaga dapat ang gawin…
'Di ito karaniwang negosyo. Dapat maging karaniwan.
Mapapagtanto mo na pwede naman na maiba ang gawin…
-Oo. -sa buhay mo.
Parang ang lusog, malinis at komportable
Anumang oras, palagi.
Sa maliit na intercity area ng Sydney ay may makipot na storefront
na makulay ang sign na 'di na kailangan ng salita.
Ang astig ng sign.
-Tingin ko nagkakatay dito. -Siguro.
Ito ang Fish Butchery, kung anong nakikita niyo ay ang nakukuha niyo.
-Chef! Kumusta? -Kumusta?
Dahil ang layunin ni Chef Josh Niland
ay kunin ang mga itinatapon na bahagi ng isda
at gamitin ang mga ito sa mga pinakamalikhain
at waste-reducing na pamamaraan.
Ito ang pagdisplay namin sa isda na tingin ko'y indikasyon
ng bagong istilo ng fish shop.
Inilalatag namin ang lahat para pagpasok ng mamimili
'di ito 'yong nakatumpok na isda.
ipinapakita namin na "ito ang pinakamainam sa pinakamainam."
At kapag pumunta ka at bumili ng isda, kukunin ito nang buo sa cool room
hihiwain depende sa gusto niyo.
-Tingnan niyo. -Ayos.
Ang pagkakatay ng isda sa malapitan ay salungat sa vegan na paniniwala ni Darin.
Pero, pumayag siyang tiisin ito
para maunawaan ang ginagawa nila rito
at paano nakakatulong sa pagbabawas ng basura.
'Di ito ang main kitchen niyo.
Ang award-winning seafood restaurant ni chef, ang Saint Peter
ay malapit lang.
Dumating sa punto na sinabi nilang, "Gusto ko kumain ng mata,"
at "gusto ko ng atay", "gusto ko ng dry aged na isda."
At 'yong mga sekondarya sa isda
ay mas gusto na kaysa sa fillet lang.
Ang asawa ko, kami ni Juliet, nagdesisyon kami magnegosyo dito.
Literal, mga kultura sa buong mundo, Middle East hanggang Asia,
'yong gumagamit ng buong isda o hayop
ay base sa pangangailangan na dapat kainin ito nang buo.
Gaano karami sa isda ang naitatapon--
-55 porsyento. -55.
-Talaga? -Sa round fish.
Nakakabahala ang sinabi mo.
Kung 50 porsyento ng isda sa overfishing ay itinatapon…
Oo.
at hindi ito ginagawa, ang pangit ng sistema na 'yon.
Kaya namin ginawa ni Julie na ganito, kung saan
pumasok ka, heto ang isda, gano'n.
Sariwa ito. Kakahuli lang.
Ang mongering ay ang pagkalakal sa isang kalakal.
Ang butchery ay ang pagbigay ng halaga at ibenta ang laman.
'Yon ang ginagawa namin. Kaya ang pangalan ay Fish Butchery.
-Ilabas ko na ba ang isda? -Oo. Gusto ko makita.
'Di kapani-paniwala.
Ito ang blue-eye trevalla.
-Tingnan niyo. -Nahula kahapon ng hapon sa Sydney.
Gagamitin ko ang lahat ng pwede rito.
'Pag hinahati ko ang isda, 'yong dulo lang ginagamit ko
dahil kapag ginamit mo hanggang ilalim, mabilis 'yon,
pero masisira mo ang mga pwede magamit.
Ito ang puso ng bass grouper.
Wow, tingnan mo.
Sobrang liit lang.
Ito naman ang hasang.
Kapag hinila mo nang isang buo, ngayon ay kaya na natin
mapili ang pwede natin magamit para mapakinabangan lahat.
Nagluluto na ako mula no'ng 15 pa lang ako.
Dahil ito sa pagtatrabaho sa fish restaurants,
pagsusuri kung gaano karaming naitatapon sa isda ang nakapagpa-isip sa akin
na mayroon iyong halaga.
Lahat ng nakukuha sa isda,
hindi lang sa walang galang o pabaya
ang pag-alis nito sa isip mo at mapupunta ito sa basurahan,
lahat ng iyon ay lugi sa negosyo.
Ito ang atay.
Masarap ito i-panfry at tustahin nang may dahon ng parsley.
Napakasarap nito.
Daig pa nito ang foie gras, duck liver.
Kahanga-hanga.
Ito ang tiyan ng isda. Nilinis namin ito nang maigi,
ibinabad sa brine magdamag at i-steam ito.
Hihiwain pabilog, Lagyan ng crumb at i-deep fry.
Ito ang mata ng yellowfin.
Tatanggalin namin ang mata ng tuna tapos ibe-blend ang mata.
Iyan ay katumbas ng halos apat o limang mata.
Ilalagay sa blender at lalagyan ng tapioca starch, parang prawn cracker.
-Sa restaurant ito? Pwede tikman? -Oo, tikman mo.
Mata ng isda.
-Grabe. -Eyeball cracker 'yan.
Masarap.
Diyan nagsimula, kung sa…
-Grabe. Nakakagana. -'yong nandoon.
Sa buong isda na 'to,
ilang porsyento ang masasabi mong naitapon?
Sa isdang ito, ngayon, masasabi kong 12 porsyento.
Ibig sabihin ay halos 80 porsyento ang nabawas sa basura. Kahit si Darin natuwa.
Ang husay mula sa pag-iisip na 'yon.
Dapat maisip na ang industriya ng isda ngayon
ay hindi matipid at sinisira ang planeta.
Habang mabuti ang paggamit ng buong is
labis pa rin ang pangingisda sa dagat.
Ito ay yellowfin tuna.
Naibebenta namin ito nang depende sa hiwa…
May piraso na mapuputol. Ginagamit namin ang buto sa sauce,
at naghihiwa kami ng tradisyonal na tuna steak na alam ng lahat.
Itong malapit sa buntot, puno ito ng litid.
Kukunin namin ito, ang mga litid at hihiwain ito
at ito ang cheeseburger.
-Para sa'yo. -Talaga?
'Yan ay double yellowfin tuna cheeseburger
na may swordfish bacon…
-Ang bango. -na may pickles at mustard.
Grabe.
Ang pinakamasarap na burger na natikman ko.
Grabe, 'yong masarap na 'yon ay gawa mula sa madalas na itinatapon.
-'Di ako makapaniwalang isda ito. -Ang ad commercial na kailangan namin.
Oo.
-Mataba at masarap. -Oo
At 'yan 'yong parte ng isda na itinatapon lamang.
Habang ang lahat ng bahagi ng isda ay nabubulok,
kung lahat ay gagamitin ang lahat ng nahuli, mababawasan ang overfishing.
Tikman niyo. Hiwain niyo at tikman.
Oo, hiwain.
Seryoso. 'Yon ang pinakamasarap na burger na natikman ko. Mas masarap sa karne.
Sa pag-maximize ng paggamit ng isda, naka-maximize din ang kita,
uulitin ko, ang pagiging ecologically moral ay pwede pagkakitaan.
Halatang wala akong impluwensya sa inyo mula sa mundo ng plant-based.
Parang ngayon lang sila kumain.
Ngayon lang ako nakakita ng masayang crew.
Sorry, Darin. Wala pang nagcoconvert.
-Halata naman-- -Si Mike ay hindi man lang--
Ginagawa niya ang one-bote. Tapos…
Oo.
Kung iniisip niyo ang ginagawa ng executive producer,
iyan 'yon.
-Ang sarap din ng pickle. -Masarap ang pickle. Ayos.
Pwede tayo mamili, magbawas ng paggamit ng plastik.
magsimula ng compost bin, o magpalit ng hybrid o electric car.
Anumang kaunting pagbabago ay makakagawa ng pagbabago.
Ang crew ay ang pamilya natin.
Kung nauunawan ito ng crew…
Nararamdaman.
at nararamdaman at gusto magbago.
'yon ay mahalaga.
'Yon ang bagay sa pagbabagong ito. Nagsisimula ito sa maliit.
Kailangan ng effort.
Pero sumisikat sila.
At nakakagawa.
At bigla na lang na ang lumang pamamaraan ay 'di na uso.
Nakalimutan mo na kung paano ito.
Dahil ang bagong pamamaraan ay naging maunlad.
Kaya ba natin magbago para sa mas mainam na hinaharap?
O patuloy pa rin tatratuhin ang planeta
na parang walang katapusan ang supply ng natural resources
at walang katapusan ang basura?
Kung gano'n, malaking pag-aaksaya iyon.
ANG DOWN TO EARTH TEAM AY KINIKILALA ANG TRADITIONAL OWNERS
NG MGA LUPA SA AUSTRALIA.
IGINAGALANG NAMIN ANG ELDERS SA NAKARAAN, KASALUKUYAN AT HINAHARAP
DAHIL HAWAK NILA ANG MGA ALAALA, MGA TRADISYON AT KULTURA AT PAG-ASA
NG ABORIGINAL AT TORRES STRAIT ISLANDER NA MGA TAO SA BANSA.
Ang pagsasalin ng subtitlr ay ginawa ni: Raven Joyce Bunag