BİR NETFLIX DİZİSİ
Rüya görüyorsunuz.
Şimdi buranın
eviniz olduğunu hayal edin.
Her sabah uyanıp ekinlerinize bakıyorsunuz.
250'den fazla farklı bitki türü var.
Mantarlar, balıklar, böcekler ve diğer canlılar,
tamamen simbiyotik bir ilişki içinde yaşıyorlar.
Siz ve ev arkadaşlarınıza
tamamen bağımsız bir biyosfer için gereken her şeyi yaratmak için.
Bir de tavuğunuz olduğunu düşünün. Neden olmasın? Bu bir rüya.
Evinizde güneş panelleri var mı?
Orası kesin. Tabii ki var.
Ama bu evde hiçbir şey israf olmuyor.
Çünkü atıklarınız bile enerjiye dönüştürülüyor.
Kesintisiz bir döngü.
Bir de ev arkadaşlarınız
ülkenin en iyi şeflerinden.
Evdeki ve çatıdaki bahçede yetişen taze malzemelerden
gurme yemekler yaparak günlerini geçiriyorlar.
Hatta bu rüyada
o kadar çok yemek var ki evde küçük bir restoran işletiyorsunuz.
Sadece birkaç sandalye var ve hiçbir şey israf olmuyor.
Atık olmayan bir dünya düşünebiliyor musunuz?
Tamam, rüya bitti. Uyanın.
Atık. Neredeyse sınırsız formu var
ve her gün daha fazlasını üretiyoruz.
Paradan zamana kadar her şeyi israf edebiliriz.
Ama şimdi doğal kaynakların israfını
ve geride bıraktığımız kentsel katı atıkları
ya da genel tabiriyle çöpü inceleyeceğiz.
Yarattığımız çöpün bir yere gitmesi lazım.
Çöp sahaları tam kapasiteye ulaşırken
ortalama bir Amerikalı her gün yaklaşık beş kilo çöp çıkarıyor.
Neden? Bunu nasıl değiştirebiliriz?
Temel unsurları biliyoruz, "AYG".
Azalt, yeniden kullan ve geri dönüştür.
Bunu yapıyor muyuz? Neyi iyileştirebiliriz?
Ünlü yazar, tarihçi ve çiftçi Bruce Pascoe ile devam eden sohbetimizde
Avustralya'daki çiftliğindeki
genç tarım öğrencileriyle çalışma tecrübelerinden bahsederken
israf konusuna döndük.
Çiftlikte durumlar komik
çünkü kendimi çevreci olarak görüyorum.
Ama hepsi benden genç.
Plastik ve geri dönüşüm konusunda çok ciddiler.
Ben iyi olduğumu sanıyordum ama her gün azarlanıyorum.
"O ne?"
Aslında bunu seviyorum.
Benim neslimin ve onların neslinin gerçek bir göstergesi.
-Onların nesli daha iyi olacak. -Bu harika. Gerçekten…
Bu çocukların önünü açarsak daha iyi bir dünyamız olur.
Bunu bilmek umut veriyor.
Büyük bir umut. Bu saçmalığı değiştirmeliyiz.
Bu bir iş fırsatı.
-Evet. -Değişim.
Çünkü yaklaşık 20 yıl önce Melbourne'da dünyanın en iyi suyu vardı.
Ama sonra plastik şişeden su içmeye başladık.
Şimdi bir toplantıya gidiyorsunuz
ve palet palet plastikle kaplanmış plastiklerin içinde su var.
Eskiden musluktan içtiğimiz su.
Kâr her zaman iyi çevre uygulamalarıyla paralel gitmez.
Ancak eski yöntemleri daha sürdürülebilir yöntemlere dönüştürüp
başarılı olan çok şirket var.
Ekip olarak biz de bu sezon karbon ayak izimizi azaltmayı denedik,
tek kullanımlık plastikleri ve diğer atıkları olabildiğince azalttık.
Tipik bir yaz gününde
bizimki gibi bir ekipte günde 50 ila 70 şişe su tüketiliyor
ve bunlar plastik şişeler olsa bitmiştik.
Klaket.
O atıktan kaçmanın yolunu bulduk.
Tekrar kullanılabilen filtreli su şişeleri.
Ekipteki herkeste bir tane var.
Tek kullanımlık plastiğe gerek kalmadı.
Hadi bakalım!
Değişim önce evde başlar,
işte bu felsefenin müthiş bir örneği.
Müteahhit ve sanatçı Joost Bakker,
Melbourne'da sergilenmek üzere
her şeyiyle kendi kendine yeten, sıfır atıklı bir ev tasarladı.
-Merhaba. Zac! -Selam. Nasılsın?
-Memnun oldum. -Ben de.
-N'aber? -Nasılsın dostum?
Nasılsın? Görmek için sabırsızlanıyorum.
Şimdiden uyarıyorum.
Buraya girince duyusal yüklenme olacak.
Çok iyi anlamda.
İçeri girince göreceğiniz ilk şey mantar odası.
Çeşitli yenilebilir mantarlar yetiştirilen küçük bir dolap.
-Mantar partisi. -Yok artık!
İnanılmaz hızlı büyüyorlar. Bu iki gün sonra buna dönüşecek.
-Sahi mi? -İki gün mü?
Evet.
-Müthiş bir düzen. -Bir arkadaş bunu yürüyüş yaparken bulmuş.
Avustralya'ya özgü bir mantar. Aslan Yelesi, meşhurdur.
Nörolojik.
-Evet. -Güzel.
Onu yemekte çok kullanırız. Kahve telvesine çok yakışıyor.
Duştan buhar pompalıyoruz.
Onu ve sıcak su ünitesindeki yoğuşmayı biriktiriyoruz.
Yani bu yaptığınız şey bir mikroklima, yararlı da…
Bildiğiniz gibi takıntım var. Hava takıntım var.
Ormanda yürüme hissi veren kapalı hava ortamı yaratmak istiyorum.
250 farklı bitki türümüz var.
Binada organik sertifikası olabilecek bir iç mekânımız var.
Tutkal yok. Toksin yok. Her şey doğal.
Sıfır atık derken Joost her şeyi düşünmüş diyorum.
Gördüğünüz gibi… Şu arkadaki harika bir şey.
Biyosindirici, dev bir siyah mide.
-Güzel. -Biyosindirici.
Günde birer kilo organik atık üretiyoruz,
bir kilo bir saatlik metan gazına eşit.
Şu anda her gün
yedi ila sekiz milyar saatlik potansiyel enerji harcıyoruz.
Ama o organik atıkları çöp kutusuna da atmıyoruz.
Evet.
Bunu yeniden yaratıyorum, o biyoloji yaratıyor ve bitkilere gidiyor.
Şunu açıklığa kavuşturalım, o dev torba
insanların ve çöp öğütücünün atıklarını topluyor
ve yemek yapmak ve su ısıtmak için
günde yaklaşık dört saat yanabilen doğal gaz üretiyor.
Sıfır atık diye buna denir.
Bak. Balık.
Bu da büyük bir balık tankı.
-Bunlar altın baramundalar. -Güzel.
-Güzel balık. -Harika.
Bu şirket, dünyanın mikrosistemlerini temin etmek istiyor.
-Büyük balık çiftlikleri yerine… -Evet.
…bir milyon küçük çiftliğimiz var.
Çünkü bu balıkların sağladığı besinler bitkilerimize besin sağlıyor.
-Kapalı bir döngü. -Evet.
Balıklar ve bitkiler basit bir akuaponik düzeneğin parçası.
Balıkların atıkları pompalanıp bitkileri sürekli su akışıyla besliyor.
Burası sadece bir ev değil.
Bu bina, temel barınak dışında yiyecek yetiştirmek
ve tamamen sürdürülebilir bir karbonsuz, atıksız,
yaşanabilir sanat eseri olarak tasarlandı.
Tabii ki ev güneş enerjili.
Bu, dünyanın en büyük atık ürünü olan samandan yapıldı. Sıkıştırılmış.
-Tutkal yok. Kimyasal yok. -Evet.
-Sentetik malzeme yok. -Tamamen saman mı?
-Isı ve basınç. -Evet. 60 derecede 60 ton basınç.
Gömülü nemin buharlaşmasını sağlıyor ve paneli birbirine kilitliyor.
Bir de yanmıyor. Yanmaz.
Her şey doğal kireçle yalıtıldı.
İnşaat ve yıkım atıkları, çöp sahalarımızın %30'unu kaplıyor
ama Joost geri dönüştürülebilir ya da gübrelenebilir malzeme kullanıyor.
Şuradaki bakır var ya. Romalıların kullandığı magnezyum levha.
-Magnezyum oksitten oluşuyor. -Evet.
Bunlara bayılıyorum. Bu da yanmaz, değil mi?
Doğal olarak yangına ve küfe dayanıklı.
Binanın ömrü dolunca ezilip aynı şeye dönüştürülebilir.
Tam kapalı döngü.
Burası organik bir restoran gibi.
Eğer bir malzeme ahşap ürün sertifikasına uymuyorsa
onu kullanmam.
-Evet. -Bu çok güzel bir kereste.
Bunu çok seviyorum. Daha garajdayız.
Dediği gibi, burası organik bir restoran gibi
ve çatı katında tamamen organik bir çiftlik var.
Evlerimizi ve yaşam alanlarımızı verimli hâle getirebilirsek
çiftçilerin üstündeki baskıyı azaltırız, yabanlaştırmaya ve ekmeye başlarlar.
Daha çok toprağa gerek yok. Elimizdekileri daha zekice kullanmalıyız.
Dört beş milyon yılımızı besin sistemimize dalarak geçirdik
ve son yüzyılı ondan uzaklaşmaya harcadık.
-Evet. -Ona geri dönmek istiyoruz.
Tüm besinler Joost'un ortakları ve ödüllü şefleri
Jo ve Matt'in hazırlaması için mutfağa götürülüyor.
Bir de tek mutfak çalışanı Lou var.
Jo ve Matt şefler evde yaşıyor,
samimi bir ev restoranı konseptiyle
her gece az sayıda müşteriye taze ve sağlıklı yemekler yapıyor.
En güzeli de bu projenin kâr amacı olmaması,
atıksız yöntemlerin lezzetli olduğunu göstermek için kurulmuş.
İnsanların ilgisini şehir yemeğine çekmek istiyoruz.
Evde ne kadar yiyecek yetiştirebilirsin?
Bu projenin amacı bu.
-Bu yağmur suyu mu? -Evet, filtrelenmiş.
İşte. Kriket kâselerimiz var.
Çatıda yetişen nohutlardan falafel yapıyoruz.
Ot ve sebzeler bahçeden. Birkaç baharat. %10'u kriket.
Yani bol proteinli.
Yanında mayalanmış acı biber ve koji sosu.
Benimkinde kriket var mı?
-Yok. -Harika.
-Tadı kriket gibi mi? -Tavuk gibi.
-Selam Maggie. -Pardon. Tadı senin gibi değil.
-Selam Maggie. -Tadı çok daha güzel.
Evet.
-Gerçekten çok güzel. -Güzel mi? Harika.
Kriketler amino asit de içeriyor.
Bizim kullanamadığımız şeylerle yaşıyorlar diyebiliriz.
Mesela kabak bozulursa ya da çok hızlı büyürse…
Sebzeleri s…ecekti.
Maggie.
Bunlar da çok iyi.
Kriket protein tozu yapmayı deneyen biri vardı.
-Çok lezzetli. -Kriket barları falan var.
Bu bizim filizlenmiş yeşil pilavımız.
Matt'le ne zaman Joost'un evinde kalsak bize İtalyan pilavı yapar.
Kaju, ıspanak ve pırasa püresi kullanıyoruz,
filizlenmiş tahıllar ve biraz da kabak çekirdeği yağı var.
Çok güzel.
-Bu inanılmaz. -Teşekkürler.
-Heyecanlıyım. Yemek sürpriz oldu. -Evet.
Bu çok güzel.
Her lokmada hayat var.
Çok basit. Yeni bir şey yapmıyoruz. Bunlar yüzyıllardır yapılıyor.
Sadece modern bir alana uyguluyoruz.
İnsanlara bu şeylerin bir iki unsurunu alıp
uygulamak için ilham verebilsek ne mutlu bize.
Bir kez yapmaya başlarlarsa büyük olay olabilir.
Biri gübrelemeye başlayabilir, çıkardığı atıklara bakabilir.
Sürdürülebilir bir hayat yaşamaya başlar.
Sürdürülebilir hayat daha lezzetli, önemli olan da bu.
Joost'un yaptığı şey inanılmaz.
Atıkları azaltmanın, geri dönüşümün, yeniden kullanmanın harika bir örneği.
Bu herkese göre bir yaşam biçimi olmasa da
herhangi bir evde daha sürdürülebilir yaşam yaratmak için
birkaç unsur uygulanabilir.
Çok etkilendim. Burada olmak çok eğlenceli ve heyecanlı.
Yemekler için teşekkürler.
Bizi evinize getirip
bu büyülü, basit ve güzel hayatınızı paylaştığınız için teşekkürler.
-İnanılmaz. Harika. -Geldiğiniz için teşekkürler.
Etrafındaki gökdelenlerin gölgesinde kalan küçük bir büfe,
bu basit tabelayla ekibimizin dikkatini çekti.
-Kayıt. -10 yönüne.
Evet.
Ekip öğle yemeği ararken şans eseri Melbourne Fed Meydanı'nın tam ortasında
Avustralya'da açılan ilk karbonsuz yemek standına rastladık.
Darin dost edinmeye hevesliydi.
Evet, orada çekim yapıyorduk
ve ekibimizden birkaç kişi buradan geçmiş.
-Harika kokuyor. Burnuma geliyor. -Lübnan'ın harika sokak yemekleri.
Evet. Burayı neden böyle tasarladın?
Çevreye, sürdürülebilirliğe karşı bir tutkum vardı.
Güneş bataryasıyla çalışıyor.
Jeneratörümüz var ama jeneratör B100 ile çalışıyor,
yani biyodizel, karbonsuz.
Burada suyu kullanmadan önce filtreleyen
gelişmiş çift filtreli yağmur suyu sistemimiz var.
Şunu da fark ettim, karbondioksit karşılıklarını yazmışsın.
-Yani kalori yerine… -Evet, bu da yeni.
Bir adım ileri gittik
ve müşterilere burada yemek yediklerinde
her üründe tasarruf ettikleri karbon emisyonunu gösteriyoruz.
Bunların hepsi çok güzel ama Darin'in merak ettiği iki şey var,
"Vegan seçenekleriniz var mı?" ve "Tatları nasıl?"
Sana zahterli vegan peynirle sebze yapacağız.
-Tamamdır. İşte geldi. -Çat diye geldi.
-Normalde böyle hızlı değil. -Çok hızlı.
Akdeniz yemekleri lezzetli ve doyurucu vegan seçenekler sunuyor,
bu da onlardan.
Tüm bunları havaya karbon vermeden yapıyor.
Bu gibi işletmelerin atığı azaltmak için lezzetli yollar bularak
başarılı olması çok umut verici.
Bu çok iyi.
Vay canına.
Bayıldım.
-Beğenmene sevindim. -Bravo. Harika olmuş.
Avustralya'nın kendisi birçok farklı şeyi temsil ediyor
ve burada dünyadaki farklı şeyleri temsil edebilecek çok şey var.
Mesela çevre sorunları,
yerlilerin çektikleri zorluklardan tüm bu tarz şeylere kadar…
-Evet. -O şey ne?
-Şerit sinyali herhâlde. -Evet.
-Otomatik bipliyor. -Evet.
Konuştuklarımızı sevmezse kendiliğinden…
-Gerçek zamanlı bip. -Aynen.
Hay s…
Dünyada her yıl yaklaşık 1,3 milyar ton yenilebilir gıda israf ediliyor.
Üç milyar insanı doyurmaya yeter.
Kâr amacı gütmeyen Ozharvest bunun için uğraşıyor.
Adım adım ilerleniyor.
Nasılsınız?
-Memnun oldum. Ben Ronni. -Ben de.
-Selam. -Öldürmeyen hayvan barınakları var.
Ozharvest da öldürmeyen bir gıda barınağı gibi.
Yaptığımız şeye şöyle örnek vereyim,
bunlar yeni toplanmış ürünler.
Tüm Avustralya'da faaliyet gösteriyorlar
ama kurucuyla tanışmak ve işi görmek için Sidney'deyiz.
Bu da bu gece ya da yarın aç insanları doyurmaya gidecek.
Önümüzdeki tüm meyveler taze ve mükemmeldi
ama marketlerdeki müşteriler didikledi
ve en iyi parçaları seçti,
geriye kalanlar o kadar ezik ve satışa uygun değildi ki
perakendeci hepsini çöpe atmak zorunda kaldı.
Bu ne? Lekeli biber falan mı?
-Biraz çil olabilir. -Atmaları için yeterli.
-Yeterli. -Bunlar harika gıdalar.
Çok detaycıyız.
Bunu almak isteseydik boşa gitmemiş olurdu.
Bu noktada Ronni ve Ozharvest geliyor,
bu kesinlikle yenilebilir ve leziz gıdaları kurtarıyor,
bu değerli ürünleri alarak
en çok ihtiyacı olanlara ulaşmasını sağlıyor.
Bence minibüslerden birine binin
çünkü o zaman toplanacak ne kadar çok şey olduğunu anlarsınız.
Bizim görevimiz de onları dağıtmak, böylece ziyan olmuyorlar.
Mağazalardan yiyecek almak için kullanılan 65 soğutmalı minibüsten biri bu.
Ozharvest gıda kurtarma şoförü Jack,
her gün yaptığı yolculuklardan birine eşlik etmemize izin verdi.
Ulusal süpermarketlerden birine gidiyoruz.
Woolworth's. Kısaca Wooly's.
Şoförler olarak görevimiz durum değerlendirmesi yapıp
"Bunu biri yiyebilir mi?" demek.
Birçok gıda çiftlikten çıkmıyor çünkü portakalların şekli düzgün olmuyor.
Her gün her mağazadan
ortalama 50 kilo meyve ve sebze kurtarıyoruz.
-Mantıklı. -Kesinlikle.
Neden birinin kenara attığı gıdayı onu isteyen insanlara vermeyesin?
-Evet. -İhtiyacı olanlara.
Gıdalarını çok geç olmadan bağışlayan yakınlardaki bir market zincirine ulaştık.
Müdür Simon, bu programa katılan binlerce gıda satıcısından
sadece birini temsil ediyor.
-Bugünkü bağış nasıl? -Güzel şeyler var. Getireyim.
-Gidelim. -Bakalım.
-Vay. -Tamam.
-Dolapta biraz daha var. -Harika.
Bunlar bugün bağışlananlar,
artık Darin'in bugünkü egzersizi, ağırlık kaldırma sporu olacak.
-Bu sadece benim. -Evet. Bu sadece senin.
Evet, bu kadar.
Genelde daha çok ürün olur, daha çabuk bozulanlar.
-Hadi ama. -Bu elmada sadece leke var.
Evet. Mesela benekli muzlar da var.
-Böyle şeyler. -Benekli mi? Bu olgunlaşmış demek!
-Nasıl yükleyeceğiz? -Kapı açık.
-İş sahibi oldun Zac. -Evet.
-Arkaya mı geçeyim? -Evet. İçeri koy.
Tamam. Sana göndereceğim.
Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
-Biraz Tetris gibi. -Şuna bak. İnanılmaz.
Şu yeşilliklere, lahanalara bak.
Vay canına.
-Bravo Tetris ustası. -İşimi çalacaksın.
-Oynadığım en kolay Tetris oyunu. -Kendini kanıtladın.
-Çok eğlenceliydi. Güzel. -Aferin sana.
-Pekâlâ. -Teşekkür ederiz. Memnun oldum.
Çok heyecanlandım. Çok iyiydi. Elinize sağlık.
-Muazzam. -Evet.
-Görüşürüz. -Evet. Hadi gidelim.
Tüm gıdalar bu mutfağa geliyor, çabucak yemek hâline getiriliyor.
Bu Trav.
Tam zamanlı çalışan bir şef ve ekibi,
kurtardıkları gıdalardan en kaliteli yemekleri üretmeyi amaçlıyor.
Ozharvest'taki sistem o kadar güzel işliyor ki
şunu soruyorum.
Sence bu sistem neden Amerika'da yok?
Amerika'da güzel programlar var,
mesela Bon Jovi'nin güzel bir programı var.
Onu tanıyorsan harika olur. Bizi tanıştır.
-Bon Jovi. -Bir arayabilirim.
Hey, Google. Jon Bon Jovi'yi arayabilir misin?
Üzgünüm. Kişilerinizde eşleşme yok.
-Listede yok gibi. -Tamam.
Ayrıca gençlere yemek pişirme ve gıda koruma gibi
yaşam becerileri öğreten bir program var.
Pişen yemekler sonra dağıtılıyor.
Ozharvest şimdiye dek ihtiyaç sahiplerine yaklaşık 29,5 milyon yemek dağıttı.
Ama bu kâr amacı gütmeyen kuruluş,
halkın gıda, para ve zaman bağışları olmadan yapamazdı.
Olağanüstü görünüyor Şef.
Tüm bu gıdaların normalde çöpe gideceğine inanmak zor.
Dünyada yiyecek kıtlığı olmadığını bir kez daha kanıtlıyor.
Yemek dağıtım sorunu var.
Harikasınız, teşekkürler. Aydınlandık.
-Benim için harikaydı. -Aydınlatıcı, eğlenceli ve lezzetli.
Bravo Ozharvest.
Atıklar toprağı, havayı ve suyu etkiler.
Her yıl yaklaşık 14 buçuk ton plastik
dünyanın her yerindeki okyanuslara karışıyor.
Okyanustaki çöpler ve diğer zehirli maddeler
oksijen seviyesini düşürüp yaşam alanlarını yok ediyor.
Genel etkileri tüm canlılar için ölümcül olabilir.
Biraz açılıyoruz. Orada büyük bir yer var.
-Tekrar sahile gideceğiz. -Evet.
Korumamız gereken okyanusun güzelliğini
yakından, bizzat görmek için
kıyıdan bir tekneyle açılıp geziye çıktık.
Pekâlâ. Küçük yunuslarımızın dinlenme alanına geliyoruz,
toplanıp başlayalım.
Jet itişli bir teknedeyiz.
Pervanelerin etrafımızdaki canlılara zarar verme şansı yok.
Şuna bak Zac.
Vay be.
Bunlar yabani yunuslar. Hiç beslenmediler, beslenmeyecekler de.
Bu iyi bir şey. Onları yabani tutmak istiyoruz.
Evet. Bu çok iyi.
Isırmamalarını nasıl sağlıyorsun? Bunun taktiği ne?
-Suda sakin olmalısın. -Rahat mı olayım?
-Evet. Sakin ol. -Pekâlâ.
-Çünkü vahşiler, değil mi? -Şunlara bak.
Vay canına.
Pekâlâ. Hadi yapalım.
Burada köpekbalığı var mı?
-O konuyu açma. -Bazen.
Aslında iyi bir testimiz var. Kepçemiz nerede?
Köpekbalığı testi.
Bu en etkili yöntem.
Kepçeyle biraz su alıyorsun.
-Parmağınla karıştırıyorsun. -Evet.
Genelde serçe parmakla. Tadına bak.
Eğer tuzluysa…
-Köpekbalıkları var. -Aynen.
Anladım.
Umarım bugün köpekbalığı yoktur.
Lütfen olmasın.
Hızlı ve sessizce. Girerken çok su sıçratmayın.
-Suya girelim. -Olabildiğince yunus gibi olun.
-Direkt suya mı? -Evet.
Okyanusla bağ kurmanın çok ilkel bir yanı var.
Bunu sörf yaparken hissediyorum,
özellikle bugün bu güzel yaratıklarla yüzerken,
buranın onların da evi olduğunu anlarken.
Oradalar!
Çok yaklaştılar!
Teşekkürler. Okyanusu temiz tutmaya çalışacağım.
Sidney'in hemen dışında Flora & Fauna adında
posta yoluyla çalışan bir perakende mağaza var.
Basit bir platform, gücünü iyiye kullanan bir işletme.
Kurucuyla tanışmak
ve şirketinin nasıl iyilik yaptığını öğrenmek için buradayız.
Önce Darin ve ben kapıyı açmak için Güç'ü kullanacağız.
-Çok iyiydin. -Umarım kadın bunu görmemiştir.
-Selam, nasılsınız? -Memnun olduk.
-Ben Darin. -Ben Julie.
-Merhaba Julie. Ben Zac. -Memnun oldum.
-Nasıl gidiyor? -Hoş geldiniz. İyi.
Burada yaptıklarınız hakkında iyi şeyler duyduk.
Teşekkürler. Kendi yöntemlerimizle dünyayı iyileştirmeye çalışıyoruz.
Burayı amacı olan bir platform olarak görüyorum.
Ben böyle düşünüyorum.
Çok iyi ürünler satıyoruz. Her şey vegan.
-Vegan. -Evet, hayvanlar üzerinde denenmiyor.
Hayvansal içerik de yok.
Evet, en başından beri böyle.
Sadece bu bile…
-Evet. -Çok iş gerektiriyor.
-Bir sürü araştırma, soruşturma. -Evet, öyle.
Ben kesinlikle kâr eden ve bir amacı olan bir işletme olabileceğine inanıyorum.
İkisi de farklı şeyler değiller.
Kesinlikle bir arada olabilirler, olmalılar da.
Ne yaptığınızı, nasıl yaptığınızı görmek isterim.
-Evet. -Mesela en sevdiğin ürünler neler?
-İşimiz uzun. -Evet.
Güzel.
-Hiç katı şampuan kullandın mı? -Evet.
Bu gerçekten harika bir marka. Yeni Zelanda'dan Kiwi.
Her şeyi bar yapıyorlar ve gübrelenebilir ambalajları var.
Şampuan ve saç kremi aldığınızda büyük bir kısmı su oluyor.
-Sadece su taşımış oluyoruz. -Kokla.
Çok iyiler. Bu da konsantre mutfak spreyi.
Bunu böyle alıyorsunuz, parçalıyorsunuz, bir kâseye koyuyorsunuz,
kaynar su döküyorsunuz ve sihir gibi bir şey oluyor.
-Bunları görmüştüm. Prezervatif. -Hey!
-Hey. -Bu kutuyu tanıyorum.
-Johnny's. -Evet.
Johnny prezervatifleri vegan. Aslında…
Hiç bilmiyordum bunun böyle bir kriter… neyse.
-Başım belaya girecek. -Evet, girebilir.
Neyse, devam edelim.
Sundukları her ürün bir şekilde atığı azaltıyor,
çevre için daha iyi bir seçim oluyor
ve adil ücretler ve çalışma koşulları sağlıyor.
İşte geri dönüşümümüz.
Müşterilere eski şişelerini getirmelerini, geri dönüştüreceğimizi söylüyoruz.
Onları buna teşvik ediyoruz.
Geri gönderdikleri her kutu için 10 dolarlık mağaza kuponu veriyoruz.
-Harika. -Çok iyi.
Bunu yapmamız gerek, bir de ürün ambalajlarını geliştirmeli,
kutuları tekrar doldurmalıyız.
Doldurma ve benzer şeylerle daha çok uğraşmalıyız.
Yani şöyle ki insan ırkı zekidir.
Yenilik yaparak kurtulabiliriz.
Herkes geri dönüşümü bilir.
Geri dönüştürülebilir bir şeyi çöpe atarız, olur biter.
Üzerimize düşeni yaparız,
sonra o ürün dev bir makinede ezilip yepyeni bir ürüne dönüştürülür.
Yaşasın! Geri dönüşüm!
Hayatım.
Çok tatlı bir hikâye anlattın ama maalesef o kadar basit değil.
Nasıl yani?
Cam, alüminyum, kâğıt ve karton gibi şeylerin çoğu
oldukça basit oluyor.
Ama söz konusu plastik olduğunda durum biraz daha karmaşık.
Çoğu şehir sadece bir ya da iki numaralı plastikleri geri dönüştürebiliyor.
Üçten yediye kadar olanlar ise
geri dönüşüm için özel tesislere götürülmeli.
Onları evdeki dönüşüm kutusuna atarsanız
ya yakılır ya da çöp sahasına atılır.
Plastik film, esnek ambalaj, kuru temizleme torbaları,
benim gibi ince şeyler
genelde bir kenara atılır çünkü makineleri tıkarız.
Ne yapabiliriz?
Doğru atılacak büyük bir adım var, senin için küçük bir adım.
Pek çok mağazada plastik ambalaj için yapılan kutular var.
Nature Valley, mağazada geri dönüşüm için ilk ambalaj çöpünü icat etti.
Poşet, naylon ve benim gibi şirin Nature Valley granola bar paketleri gibi
ince plastikleri geri dönüştüren özel tesislere götürülüyor.
Böylece geri dönüştürülebiliyoruz
ve insanların kullanabileceği yeni eşyalara dönüştürülüyoruz.
-Bu harika. -Kesinlikle öyle.
-Nereye gitti? -Merak etme. Geri döneceğim!
Burada siparişleri hazırlayan harika bir ekibimiz var.
Ambalajlarımızda plastik yok.
-Harika. -Evet.
Yaklaşık 30 ton ambalajdan tasarruf ettik.
Tamı tamına 30 ton.
Bu beş yetişkin fil eder.
Orta boy bir itfaiye aracı eder.
Yaklaşık 86 bin tavuk eder.
Neredeyse 600 bin hamster eder.
Anladınız. Burada çok tasarruf ediliyor.
…cam falansa. Şunu sarıyoruz.
-Bunu daha önce görmüştüm. -Evet.
Her pakette elle yazılmış bir ilham notu var.
Bundan yarım milyondan fazla yazdık.
-Harika. -Çok yazdık.
Diğer mağazaların daha iyi ambalaj kullanması için
bir girişim başlattık.
Tüm malzemeleri web sayfamızda listeledik ve "Bunları kullanın" dedik.
-Harika. Aksiyon alan oldu mu? -Evet.
Tüm markalarımıza da dedik ki "Biz sizden bunu istiyoruz."
"Bize plastik göndermeyin."
Şu anda çok seçici davranıyoruz.
Ürün tedarik ederken diyoruz ki "Bize teslim ederken nasıl paketlenecek?"
Harika.
Her adımımızda "Daha iyi yapabilir miyiz?" diyoruz.
Ürün paketleyip not yazmak ister misiniz?
-Evet. -Elbette.
Hadi yapalım. Size birkaç kutu getireceğiz.
Tamam. Zac aldı bile. İşte böyle.
Kareleri ne yapıyoruz? Katlıyormuşuz.
Onlar içeriye girsin.
-Yapabilirsin. -Evet. Harika.
Yapabilirsin.
Ben hallederim.
Evet, kutu katlayamıyorum.
-Çok kötüyüm. -İşte bu. Olacak.
Tamam, anladım. Şöyle yapmak… Kapa çeneni Darin. Sus.
Yapmak üzere.
-Oldu mu? -Hayır.
Cidden olmadı mı? Bunun girmesi lazım.
Çözdü. Şifreyi çözdü.
Çok baskı hissediyorum.
Benim notum belli. "Kusura bakmayın, kutunuz beş yerden katlandı."
Teşekkürler. Üç saat sonra.
Şu pedala basarsan…
-Evet, geldi. -Onlardan biraz şuraya koyalım.
Mükemmel. Harika.
Sonra istediğiniz notu yazabilirsiniz.
Pandora'nın aşk kutusunu açtınız! Zac Efron.
-Okuyamıyorum. -Güzel.
Harika. İşte bu. Şimdi kapatabilirsiniz.
-Kapat. -Sonra da göndereceğiz.
Burası bizim dükkânımız.
-Burada her şey var. -Evet.
Burada yaklaşık bin ürün var
ama tabii her şeyi arkadan alabiliyoruz.
Hepsini istiyorum.
Güzellik ve sağlık ürünleri var, evcil hayvan da yeni çıktı.
Çünkü köpekler bitki bazlı ödül mamaları yiyebilir.
Evet. Hepsinden istiyorum.
-İster misiniz? Tamam. -Evet, çok.
Şuna bak. Ahududu, çikolata, bitter.
Bunları Queensland'den 80 yaşındaki çömlekçi Brian yaptı.
Bu bardakları da o yapıyor.
İşte katı şampuan. Evet, o da güzel.
Evet. İyi yapmışsın.
Tamam mısınız?
Bizi ağırladığın için teşekkürler. Çok etkileyiciydi.
-Zevkle. -İnsanlar hayran kalacak.
Hep bekleriz. Özellikle kutu yapmaya.
-Evet, kesinlikle. -Fazla kibarlık yapıyor.
Flora & Fauna'nın en sevdiğin yanı neydi?
Büyük başarılarını görmek için istiyorum. Çok mantıklı bir şey.
Her şey olması gerektiği gibi ve özgün olması da…
Yaygın bir işletme yapısı değil. Olmalı.
Ama hayatındaki seçimlerin farklı olabileceğini…
-Evet. -…anlıyorsun.
Kulağa sağlıklı, temiz ve rahat geliyor.
Her zaman.
Sidney'de şehirlerarası küçük bir bölgede
kelimelere ihtiyaç duymayan renkli bir tabela var.
Tabela güzelmiş.
-Sanırım burası kasap. -Öyle olmalı.
Burası Balık Kasabı ve tabelada gördüğünüz şeyleri satıyor.
-Şef! Nasıl gidiyor? -Nasılsınız?
Çünkü Şef Josh Niland'ın hedefi balığın genelde atılan kısımlarıını alıp
akla gelebilecek en yaratıcı ve atık azaltacak şekilde kullanmak.
Balıkları bu şekilde sergiliyoruz,
bence bu, yeni balık dükkânı tarzının bir göstergesi.
Her şeyi böyle diziyoruz ki müşteri geldiğinde yığınla balık görmesin.
Buranın en iyisi olduğunu gösteriyoruz.
Gelip balık almak istediğinizde
ürünün tamamını soğuk odadan alıp
tam istediğiniz gibi kesebiliyoruz.
-Şunlara bak. -Harika.
Balık kesmeye yakından bakmak,
vegan Darin'in inandığı her şeye aykırı.
Ancak burada ne yaptıklarını
ve atığı nasıl azalttıklarını anlamak için
bu rahatsızlığa katlanacak.
Burası ana mutfağın değil.
Şefin ödüllü deniz restoranı Saint Peter birkaç dükkân ileride.
Herkesin "Göz yemek istiyorum", "Ciğer istiyorum",
"Kuru, yıllanmış balık istiyorum" dediği noktadayız.
Balığın ikincil kısımları
filetodan daha çok talep görmeye başladı.
Karım Julie ve ben bu işi burada yapmaya karar verdik.
Tüm dünyada, Orta Doğu'da, Asya'da
bir balığın ya da bir hayvanın tümünü kullandıran tüm kültürler
bir hayvanın tamamının tüketilmesi gerektiğine dayanıyor.
Balığın ne kadarı atık oluyor…
-Yaklaşık %55'i. -55.
-Sahi mi? -Bütün balıkta öyle.
Bu söylediğin ürkütücü bir istatistik.
Fazla avlandığımız balıkların yaklaşık %50'si boşa gidiyor.
Evet.
Hiç kullanılmıyor bile. Bu korkunç bir sistem.
O nedenle Julie ve ben kasabı bu şekilde tasarladık.
Kapıdan giriyorsun, karşına direkt bir balık çıkıyor.
Taze. Yeni tutuldu.
Tacirlik, ürün pazarlamak ve ticaretini yapmaktır.
Kasaplık, değer kattıktan sonra etini satmaktır.
Biz bunu yapıyoruz. Bu yüzden adımız Balık Kasabı.
-Balığı çıkarayım mı? -Evet. Görmek isterim.
İnanılmaz.
Bu mavi gözlü trevala.
-Şuna bak. -Dün öğlen Sidney'de yakalandı.
Bunu en üst düzeyine çıkarmam gerek.
Balığın bağırsağının en üstteki ucunu kullanıyoruz
çünkü sondan yukarı doğru gidersen çok hızlı olur
ama kullanılabilecek her şeyi yok edersin.
Bu iskorpit hanisi kalbi.
Şuna bak.
Çok küçük.
Tamam. Bu da solungaçlar.
Onu tek parça hâlinde çıkarınca
parçalarına ayırabiliyoruz
ve onu her yerine kadar kullanabilmemizi sağlıyor.
15 yaşımdan beri yemek yapıyorum.
O kadar çok balık restoranında çalıştım ki
çöpe ne kadar balık atıldığını gördüm
ve bunun parasal değerini sorgulamaya başladım.
Balıktan çıkan her bir parçayı
kafadan silip çöpe atmak
sadece saygısızlık ve ihmalkârlık olmuyor,
hepsinin işletmeye zararı da oluyor.
Bu karaciğer.
Tavada kızartıp maydanoz yapraklarıyla ekmeğe koyunca süper oluyor.
Müthiş bir şey.
Kaz ciğerini, ördek ciğerini de geçiyor.
Muhteşem bir şey.
Bu, balığın midesi.
Bunu iyice temizliyoruz,
bir gece tuzluyoruz, sonra da buharda pişiriyoruz.
Bunları halka halka kesip, ufalayıp kızartıyoruz.
Bu sarı yüzgeçli orkinos gözü.
Orkinosun gözlerini çıkarıyoruz, sonra da karıştırıyoruz.
Bu yaklaşık dört ila beş göze denk oluyor.
Bir mikserde karıştırıyoruz
ve sonra karides krakeri gibi tapyoka nişastası karıştırıyoruz.
-Bu restoranın mı? Deneyebilir miyim? -Ye tabii.
Balık gözleri.
-Tanrım. -Göz krakeri.
Çok güzel.
İşte böyle başladı. Yani…
-Çok hoş. -…sıra dışı bir şey.
Bu balığın tamamının
yüzde kaçı atık olacak veya çöpe gidecek?
Evet. Bu balık için %12 diyebilirim.
Yani atıkta %80'lik bir azalma. Darin bile bunu takdir etmeli.
Muhteşem. Öyle düşününce muhteşem.
Balıkçılık sektörünün bugünkü hâliyle sürdürülebilir olmadığını
ve gezegene zarar verdiğini unutmamak gerek.
Balığı daha çok kullanmak iyi bir şey olsa da
hâlâ okyanuslarda aşırı avlanıyoruz.
Bu sarı yüzgeçli orkinos.
Bunları keserek satma imkânımız var.
Kesebileceğimiz bir parça var.
Kemikleri sosta kullanıyor
ve herkesin bildiği ton balığı bifteklerini kesiyoruz.
Bu da kuyruktan gelen bir parça, sinir dolu.
Tüm sinirli parçaları kesiyoruz ve kıyıyoruz,
bu da çizburgerimiz.
-Bu senin. -Gerçekten mi?
Duble sarı yüzgeçli orkinoslu çizburger, kılıçbalığı pastırmasıyla…
-Müthiş kokuyor. -…turşu ve hardal var.
Aman tanrım.
Hayatımda yediğim en iyi üç hamburgerden biri.
Normalde çöpe atılan bir şeyden bu kadar leziz bir şey çıkması inanılmaz.
-Balık olduğuna inanamıyorum. -Reklam sloganımız.
Evet.
-Çok yağlı ve lezzetli. -Evet.
Hepsi normalde çöpe atılan balık parçalarından yapıldı.
Bir balık biyolojik olarak parçalanabilir olsa da
herkes sadece gerektiğinde avlanırsa aşırı avlanmayı azaltabiliriz.
Bunu denemelisiniz. Bunu kes ve şunu dene.
Evet, kesin.
Gerçekten de bu yediğim en iyi burgerdi. Etten daha iyi.
Balıkların kullanımını arttırarak kârlarını da arttırıyorlar,
çevreci kararların kârlı olduğunu tekrar kanıtlıyorlar.
Bitki temelli dünyada sizin üzerinizde pek bir etkim olmadı.
Bu adamlar daha önce hiç yemek yememiş gibi yiyor.
-Daha mutlu ekip görmedim. -Ne…
Üzgünüm Darin. Henüz değişen yok.
-Belli ki… -Mike daha… Yukarı bakamıyor.
Tek kelime konuşuyor. Şöyle.
Bir baş yapımcının ne yaptığını merak ederseniz
işte karşınızda.
-Turşu da harika. -Turşu çok güzel. Elinize sağlık.
Plastik kullanımımızı azaltmak, bir kompost kovası yapmak,
hibrit veya elektrikli arabaya geçmek gibi farklı seçimler yapabiliriz.
Küçük bir değişiklik fark yaratabilir.
Ekip bizim ailemiz.
Eğer bunu ekip anıyorsa…
Hissediyorsa.
Hissediyorsa ve değişmek istiyorsa
bu çok önemli bir şey.
Bu gibi değişimlerin olayı bu. Çok küçük başlıyorlar.
Emek istiyorlar.
Ama sonra ünleniyorlar.
Çoğalıyorlar.
Sonra birden eski yöntemler eski moda görünmeye başlıyor.
Eski hâlini unutuyorsun.
Çünkü yeni yöntemler büyük bir gelişme oluyor.
Daha iyi bir gelecek için değişiklik yapabilir miyiz?
Yoksa gezegene sonsuz doğal kaynakları olan bir kaynak,
dipsiz bir çöplük gibi mi davranacağız?
Eğer buna devam edersek çok yazık olur.
Avustralya'nın geleneklerini tanıyoruz.
Aborjin ve Torres kültürüne saygı duyuyoruz.
Alt yazı çevirmeni: Seda Tiğrek