ISANG SERYE MULA SA NETFLIX
Ang buhay ay parang biyahe.
-Anong sikreto? Ito ang clutch ko? -Oo.
Puno ito ng hindi inaasahang…
Ayos!
mga lubak.
'Yong iba'y mabuti, 'yong iba'y masama.
'Di mo makokontrol ang mangyayari,
pero kaya mo kontrolin kung paano ito haharapin.
Dahil sa ganitong mga sitwasyon lumalabas ang tunay nating pagkatao.
Titingnan natin nang malapitan,
pero 'di masyado malapit,
sa nakikitang epekto ng proseso ng pagkasunog.
May mga hayop na dumarating kung saan ang daliri nila ay sunog.
Sa pinakamasama, ang mapanirang kapangyarihan ay pwedeng nakamamatay.
Nandito ang bahay namin.
Pero kung nakokontrol nang maayos,
isa ito sa pinakamahusay sa mga natuklasan.
Ang kwento natin sa apoy ay nagsisimula sa South Australia,
kung saan ay magbabangka papunta sa destinasyon.
Isang 1,700-square-mile na lupa na tinatawag na Kangaroo Island.
Noong Disyembre ng 2019,
lightning storms habang ang pinakamainit at pinakatuyong panahon ng taon
ang nagpaapoy sa pinakamalaking bushfire sa kasaysayan ng isla,
ar dahil doon, 46 porsyento ng Kangaroo Island ang nasunog.
Ang Inang Kalikasan ay kumikilos nang walang konsensya,
ang iba't ibang populasyon ng wildlife sa isla
ay napatay ng usok at apoy.
Sina Sam at Dana Mitchell ang owner at operator
ng Kangaroo Island Wildlife Park,
at sa gitna ng sunog,
ang dalawang 'to, kasama ang mga empleyado at ibang lokal ay naging bayani
sa pagliligtas ng kahit anong hayop na na-displace o nasugatan.
Dalawang buwan na no'ng nagsimula ang unang sunog.
Mula no'n, mababa sa 600 na hayop ang nakita namin
na pumasok, nasa 95 porsyento ang koalas.
Isinama kami ni Sam sa rescue vehicle nila
para makita namin kung gaano kalaki ang pinsala ng sunog sa lupa.
Nakikita niyo dito na nasunog ang lahat.
-Bagong tubo ang mga 'yan? -Oo.
Walang native na nakaligtas sa sunog,
pero ang Australian bush ay naranasan na ito dati.
Oo, ginawa itong gano'n.
Ang laking sunog nito.
Wow.
Bawat direksyon ay nasunog. May maliit lang na hindi.
Grabe.
Grabe!
Ang hirap ipaliwanag kung gaano ito kabilis kumalat.
Makikita niyo ang mga nasunog na bahagi,
'pag nagpunta ng 100 kilometro pa-kanluran, lahat ay sunog,
magdamag nangyari 'yon,
kailangan mo mag-isip nang mabilis kasi kumakalat na ito.
Ang hirap makakita dahil sa usok at abo.
Kahit naka-goggles, ang init sa mata.
Nalampasan na namin ang isang taglamig simula no'ng nagkasunog,
kulay berde na ang paddock.
Bawat damo-- Lahat ay kulay itim.
Abo lang, kulay itim. 'Yong lupa rito, 'di niyo makikitang pula, abo lang.
Dumating rin sa punto na naisip mo na 'di na ito manunumbalik.
Hindi na.
Pupunta kami rito at titingnan kung may patay.
Ititihaya mo ito at ang makikita mo ay langaw, langgam o bug.
Maiisip mo ang lahat. Ang lahat ay nagdusa.
Ilang taon ang aabutin para may bumalik dito.
Kahit isang taon na, marami pa rin ang kailangan gawin.
Ang pinsala at pagkasira ay hanggang sa nakikita ng mata
sa bawat direksyon.
Pagkatapos i-rescue ang mga hayop na nakaligtas,
ang susunod na hakbang ay dalhin sila sa rehabilitasyon.
Mahigit isang taon na, mayroon pa rin kaming higit 20 na koalas
mula sa bushfire na nakatira dito sa park.
-Higit 600 ito, 'di ba? 650. -Oo, higit 650.
Talaga?
Sa maiksing panahon at 250 na ang napakawalan namin.
Pero,
sa kasamaang-palad, 'yong natira ay 'di nabuhay.
Sa 600, 250 lang ang--
Oo.
'Di kami rescue center,
kami ay destinasyon ng turista.
Nagrerescue at rehabilitate kami ng ilang koala at kangaroo kada taon.
No'ng nagkasunog, ang iilan na kada taon ay naging 600
sa loob ng dalawang buwan.
Malaki ang populasyon dito.
Kinalkula na sa pagitan ng 50 hanggang 60,000 koalas.
Ngayon, nasa lima hanggang 10,000 koalas na lang ang natititra,
halos 80 porsyento ng populasyon ang nabawas.
Diyos ko.
-Grabe. -At kangaroos at reptiles…
Kaya namin nakita na koalas ang pinakamarami kumpara sa ibang species
dahil sila lang ang hayop na 'di makatakas.
Ang goannas at ahas ay kayang pumunta sa ilalim ng lupa.
Makakalipad ang mga ibon, ang kangaroos ay kayang lumundag palayo.
Ang koalas naman ay nasa tuktok ng malalaking puno.
Nakita nila ang sunog, 'di sila makababa at hindi sila gano'n kabilis.
'Yong mga naunang ilang linggo ang pinakamahirap
dahil may mga hayop na dumarating
kung saan ang daliri o kamay nila ay sunog.
Grabe.
Natagpuan namin ang kangaroos na may sugat sa binti makalipas ang dalawang linggo,
pinapakain pa rin ang joeys.
Kahanga-hanga. Nagtagumpay din kayo.
-Oo. -Oo, naging abala kami.
May ipapakilala kami sa'yo. Siya si Mickey.
Si Mickey ay isa sa keepers sa park.
-Ang karga niya ay si Pearl. -Diyos ko.
Si Pearl ay isa sa bushfire rescues.
Napakalambing niya.
Siguro ay isa siya sa natitirang--
Pwede mo siya hawakan.
Syempre!
Isa siya sa koalas na
natira na nasunog talaga sa joeys.
Ito. Nakikita ko.
Ang apat na paws niya, sa may tainga niya.
Marami kaming ginawa ni Mickey no'ng nagkasunog,
inaalagaan ang joeys, bottle-feeding at iba pa.
Si Pearl ay isa mga espesyal naming babae.
Sino ang mabait na koala bear? Ikaw.
Kukunin ko si Pearl. Ipapasok natin siya. Ayaw niya masyado sa araw.
Talaga? Gusto niya lang magpalamig?
Papasok tayo at do'n niyo na lang kausapin si Pearl.
-Hi, baby. -Ano sa tingin mo?
-Ang astig nila. -Oo.
Punta tayo dito, sa loob kung saan 'di masyado mainit.
Mga limang kilo siya?
-Halos lima. -Mababa sa lima.
-Hanggang 15, ang mga lalaki? -Oo, may malaki tayo dito.
ipapakita ko, at 11 lang siya pero kahanga-hanga ang lump niya.
Wow.
Dahan-dahan sa paglakad. May kangaroo joeys na patakbu-takbo.
-"Kahanga-hangang lump" tulad mo. -Thank you.
Ito na ang pinakahihintay nating lahat.
Nasa Kangaroo Island tayo sa Australia, titingnan ang kangaroos.
Dito sa loob nangyayari ang lahat ng rehabilitasyon.
-Grabe. -Wow.
-Hi. 'Di ko alam na ganyan kayo mahiga. -Pwede ko lapitan?
Oo naman. May dalang gatas si Sam para sa kanila.
-Ngayon ko lang kayo nakitang nakahiga. -Hi.
Hi, buddy!
Itong babae ay kakadating lang kahapon.
Hi, sweetheart.
'Di mabuti lagay niya.
At si Grace ang nasa likod natin.
Hi, baby.
Magandang bata. Medyo malakas ang loob niya.
Kung gusto mo, pakainin mo siya.
Para sa mas maliit na kangaroo sa likod mo.
-Ito ay para sa mas malaking kangaroo. -Ayan.
Oo, ganyan…
Hi, boo boo.
Medyo nagugulat sila.
Parang, "Mayroong humahawak sa bote ko."
Parang ito ang depinisyon ng pagbigay ng gantimpala. Halika, tingnan mo.
Itong dalawang 'to ay dumating mula sa aksidente sa kalsada.
Parehas ng nanay ay nasagasaan,
mabuti na lang, no'ng nabangga sila, ang joey sa pouch ay protektado.
Perpektong balanse. 'Yong buntot mo, nandadaya ka.
Naririnig ko ang tiyan niya.
-Iniinom ito? -Ang tiyan niya.
Tandaan na ang baby koalas at baby kangaroos ay tinatawag na joeys.
Sa totoo lang, lahat ng marsupial babies ay tinatawag na joeys.
Handa na sila matulog ulit.
'Pag hinawakan ang bag, papasok sila sa loob.
Nakahiga na si Jerry.
Ibuka niyo lang, papasok sila rito,
matutulog na sila at isasabit natin ito.
Gusto mo pumasok dito?
Sige na.
Siguro. Hindi.
Itong maliit na-- Iisipin niya na ito ay…
-Ayan. -ang pouch?
Ang pouch ay artificial bag, para isipin nila na nasa pouch sila ng mama niya.
Kailangan mo sila itulak nang bahagya papasok.
Tingnan niyo ito. Gusto niya pumasok.
-Handa na siya. -Gusto mo pumasok dito?
Hindi. Ayaw niya.
Denied.
-Wild animals. -Oo.
Ang saya.
Si Darin ay isang Joey Whisperer.
Ang wildfires ay mangyayari.
'Di ito pagpaplano sa hindi inaasahan,
ito ay plano sa 'di mapipigilan.
At dahil sa climate change, kada tag-initi, mas lumalaki ang sunog
at mas mabilis kumalat.
Sina Sam, Dana at iba ay pinipilit na magkaroon ng mas mainam na imprastraktura
para sa hinaharap.
Karamihan ng hayop na nirerescue rito ay koalas at kangaroos.
Dahil cute sila, mas naeengganyo ang mga tao na iligtas sila.
Gayunpaman, ang mga donasyon ay ginagamit sa pagtulong sa anumang nilalang
na kaya nilang i-rescue at i-rehabilitate.
-Kasama na ang nilalang na ito. -Yordi.
Zac, nice to meet you.
-Kumusta? Darin. -Darin, nice to meet you.
Astig.
Siya ay nasa 3 taon, baby pa siya.
Wow
Ilang reptiles ang dinadala niyo?
Ang Australia ay kinaya ang apoy.
Ginamit ng Aboriginal ang apoy para pamahalaan ang lupa rito.
'Yong ibang halaman ay fire-resistant. 'Pag walang apoy, 'di sila mamumulaklak.
Ang mga hayop na ito ay lumaki na sa sunog.
'Yong ibang hayop, tulad ng black kites ay ginagamit ang apoy.
Kapag nakakita ang black kite ng usok, pupuntahan niya ito.
Alam niya na may nasunog na lizards o ahas.
'Di kailangan manakit. Kakain lang siya ng inihaw.
-Wow. -Tingnan niyo.
Wow.
Handa na sa close-up ko? Tingnan mo.
Tingnan mo anino mo.
-Wala pang nakakagat ngayong linggo, kaya… -Oo.
-Astig. Wow. -Ang husay.
-Ang husay mo. -Thank you. Ayos.
-Thank you. -Ang galing mo.
Nakapanlulumo man na masaksihan ang pinsala ng wildfire,
nakakasigla namang makita na nagsama-sama ang komunidad
para iligtas ang wildlife sa Kangaroo Island.
Alam niyo kung paano tumukoy ng babae o lalaking kangaroo?
Ang babae ay may pouch.
Hindi ako eksperto, pero tingin ko ay lalaking kangaroo 'yan.
The Black Summer ang ipinangalan
sa Australian bushfire season no'ng 2019 hanggang 2020.
Daan-daang sunog ang tumupok sa 46 milyong ektarya ng lupa.
'Yon ay 20 porsyento ng gubat sa bansa a libo-libong gusali at bahay.
Iyon ang pinakanakakapanlumong wildfire season na naitala sa bansa,
halos nasa 103 bilyong dolyar ang pinsala
May kikilalanin tayong pamilya na nawalan ng bahay, farm, livestock.
Lahat ay nasunog.
Sa kabila ng nawala kina Tom at Stephanie Wurst,
may mensahe sila ng pag-asa at pagiging positbo
habang binubuo ulit ang buhay nila
at ang mas mainam na hinaharap para sa tatlong anak.
Hi, Steph. Nice to meet you.
Nandito ang bahay namin.
Dito.
Itinayo ito noong 1950s, ito ay halos 70 taon na.
At kakatapos lang naming i-renovate ito, kaya…
-Hindi. -Kayo ay--
-Talaga? -Oo.
Dinala ito kung saan namin gusto.
Lumapit ang sunog nong ika-3 ng Enero,
at hindi namin inaasahan na aabot dito.
Pero tingin ko ay pang-apat na beses ko nang lumikas,
at hindi ako masyadong nag-impake.
-Nakakatawa 'yon. -Oo.
Anong mahalaga? Ang mga anak mo at ilang mga gamit.
Tama.
Pagtapos ng araw, basta ligtas ang mga tao…
Tama.
'yon ang pinakamahalaga sa akin.
'Di ko alam kung alam niyo,
pero alam ko ang pakiramdam at ang hirap no'n.
Pagkatapos ng unang season, nawala sa akin ang lahat.
Ang hirap harapin.
Sa una, nakakagulat,
walang kahit anong natira sa buong farm namin,
lahat ng planting equipment. Maski martilyo, wala.
Ang livestock ang pinakamahirap sa akin. Ang dami naming nawalang livestock.
Tingin ko ay 60,000 livestock ang nasunog.
-60,000? Diyos ko. -Grabe.
Iyon ay tantya lang,
pero ang makita na nagdusa ang livestock,
at ang subukan na harapin ito ay…
Pero komuniadad ay kahanga-hanga. Ang mga tulong na inialok
sa mga unang araw ay kahanga-hanga.
Sobra akong nagpapasalamat.
Parang, "Magagantihan ba namin ang tulong nila?"
Ang tao sa iba't ibang bahagi ng mundo ay malaki ang naitulong.
Para bang may napakahigpit na yakap na
mula sa komunidad.
Tinulungan ng komunidad sina Tom at Stephanie
habang sila ay bumabangon.
At si Stephanie ay naging boses ng landowners
na katulad din ang naranaasan
Si Stephanie ay tumestigo rin a harap ng Australian Senate Committee
para ipanalo ang fire management practices ng Indigenous
at ang konserbasyon at proteksyon ng wildlife.
Ito ay isang bangungot sa lahat ng nawalan
ng karamihan sa planting equipment nila sa sunog,
walang masyadong equipment na nakakatulong
sa buong farm.
Ano ang plano sa baka? May nailigtas ba kayo?
Halos kalahati ang nawala sa livestock
'Yong iba ay maswerte na nakahanap ng lupa at nakaligtas.
Pero, ang harapin sila pagkatapos ay mahirap,
dahil lahat ng bakod ay nasunog, pakalat-kalat lang ang livestock.
Walang feed, iyon ang pinakamalaking alalahanin.
Walang pasture, walang dayami. Nawala ang mga tanim, ang dayami, lahat,
kaya wala kaming mapakain.
Tingin niyo ay lalo kayong nagkalapit at ang pamilya?
Oo, mayroon din namang mga problema.
'Di ba, Jack?
Oo.
-'Di lahat ng problema. -Hindi ito madali.
May mahihirap talagang pagkakataon.
Mayroon ding masasaya.
Mayroon din namang masasaya.
Oras na para magsaya.
Ang anak nina Tom at Stephanie na si Jack ay tuturuan ako magmaneho
ng malaking pula na traktora.
'Di ito magiging maganda para sa akin.
Pinagmumukha niya itong madali.
Para sa dalawa lang ito,
kaya hindi muna sasama si Darin.
Oo, pwede na 'yan. Dirt bike. Ayos.
Sumakay ka na at ipakita kay Zac.
Wow ang daming kontrol.
Good luck, Zac!
-Ano ang sikreto? Ito ang clutch ko? -Oo.
Madalas, ang gagamitin ay-- Itulak iyan paharap.
-Oo. -Pasulong na tayo ngayon?
Ang clutch.
-Ang clutch? -Hanggang una lang.
Ayos
Tingnan natin kung gaano ito kabilis.
Tingin ko ay fourth 'yon.
Kita tayo!
Kumapit ka.
Nakuha ko na.
Salamat, sensei.
Atras.
Parang may nagulungan tayo.
Uy!
Hay!
Mukhang gutom sila.
Kaunting fact, ang isang baka ay kumakain ng halos 24 pounds ng dayami kada araw.
Sinasabi ko lang.
Ang sayang araw.
Gusto nila 'yon.
Patayin ba natin 'to habang kumakain ang baka?
Oo.
Ayan.
Napakasaya ito
at 'di ko sinasabi 'yong sa pagmamaneho ng traktora.
Pero ayos 'yon.
Ikaw si Maverick, ako si Goose. Mula sa pelikulang 'di mo pa napapanood
pero magugustuhan mo 'yon, iyon ay Top Gun.
Isang taong nakalipas, ang pamilyang ito ay nawala ang lahat.
Pero gamit lang iyon, at palagi silang magtutulungan.
At ngayon ay nakabangon na silang muli,
nang may mas maraming baka at paraan para mapakain sila.
Ginagawa na nila ulit ang gusto nila, nang magkakasama.
Tapos na ako sa pelikula.
-'Di ka nasaktan. -Tara na sa farm. Thank you.
-Kita tayo. -Napakabait niyo.
Salamat sa pagpunta. Nag-enjoy ako na nandito kayo.
Salamat sa pagtanggap.
Congratulations, guys.
Maraming matututunan ang modernong lipunan
mula sa mga lumang tradisyon at pamamaraan ng nakaraan.
Dahil sa pinsala ng sunog sa Australia,
mahalaga na makinig sa mga boses na iyon.
Ngayon, matututunan natin ang technique ng cool fires o cultural burms,
kasama ang Gerringong Rangers.
Ang technique na ito ay nagmula pa no'ng libong taon
at nilikha ito ng Aboriginal people
bilang paraan para mabawasan ang potensyal na pinsala ng wildfire.
Sa paglaki ko sa California, alam ko ang prescribed burning,
na kahawig din na ideya.
Nakakainteres na makita kung paano ito ginagawa ng Aboriginals.
-Ninenerbyos ka ba bago gawin ito? -Minsan.
Depende sa laki ng susunugin.
Muntik na ako makasunog…
no'ng sinubukan kong magpaliyab ng bonfire gamit ang gasolina,
at umapoy ito nang malaki.
-Nakapalibot sa akin. -Oo
Nasunog ang kilay at pilik-mata ko. Nakakatawa itsura ko sa school pictures.
Hindi natin ipapakita ang school photo.
Mukhang palala nang palala ang wildfires. Pero bakit?
-Anong ginagawa mo rito? -Matagal na ako rito.
Mula unag panahon, ang kidlat ay tumatama sa lupa,
nag-aapoy at nagkakasunog.
Itong mga nakaraang sunog ay hindi sanhi ng global warming?
'Di pwedeng isisi ang wildfire sa climate change,
pero ang wildfires ay napapadalas at mas malaki at mas matagal
-dahil sa mas mataas na temperatura. -Anong pinagkaiba?
Ang pagdami ng carbon dioxide sa atmospera
ang nagsasanhi ng pagtaas ng temperatura ng Earth.
Ang mataas na temperatura'y nagsasanhi ng mas mahaba, mas mainit na fire seasons,
ang tag-init.
Napapatuyo ng init ng panahon ang lupa, puno at vegetation
kaya mas mahina sila sa mga peste
Ang lahat ng tuyo at patay na vegetation ay naghihintay lang na masunog.
Ang kidlat ay madalas na natural na sanhi ng wildfires,
at ang mas mataas na temperatura ang sanhi ng kidlat.
mga 10 porsyento sa isang degree.
Pero ba't nagsisimula ng sunog ang kalikasan?
Paraan ito ng kalikasan na mapanatiling malusog ang gubat.
Nililinis ng apoy ang underbush, ang lapag ng gubat
at ibinabalik ang lugar sa mas malusog na estado.
Maraming tyansa ng ignition, isang tinderox ng dry fuel,
at mas mahabang tag-init para mangyari ito.
Kaya pala mas malaki ang wildfires
sa buong mundo, kada taon.
Tandaan,
sa US, 80 hanggang 90 porsyento ng wildfire ay dahil sa tao,
tulad ng 'di maingat na campers, sirang linya ng kuryente at panununog.
Naalala ko bigla.
Malusog na ulit ang gubat. Apulahin mo na ako.
Ayos 'yon.
Bye!
Ang paggamit ng Aboriginal ng apoy bilang tool
mula pa noong ilang libong taon na nakalipas.
Ang konsepto ay simple lang.
Ang regular na mahinang pagsunog sa underbrush sa maliliit na bahagi
ay inuubos ang natural na pinagmumulan ng wildfires sa gubat.
Nagiging mas mataba ang lupa,
at ang mas malalaking puno ay makakaligtas kung may susunod na sunog.
Oo. Marker.
Sakay tayo dito.
Sa tradisyon, naniniwala ang Aboriginals na itong pagsunog
ay may ispiritwal na koneksyon sa lupa.
Ginagamit nila ang makapangyarihang elemento ng apoy
para protektahan ang tahanan nila,
konseptong tinalikuran ng mga orihinal na mananakop at kalauna'y namangha rito
dahil nakakaloko ito, pero gumagana.
Film crew at lahat. May ipapakita ako sa inyo.
Para hindi kayo madikit. Nitong linggo, nadikit ako.
Dito.
May bahay ng green ants dito.
Grabe ila mangagat.
Wow.
Green ants.
'Di ko pa narinig ang green ants.
Iisipin ko na lang na mas matindi sila sa pulang langgam. Ayos.
Susunod, oras na para magsimula ng aktwal na sunog.
Sila ay mga sinanay na rangers na may tamang permits at equipment,
at wala dapat sumubok nito nang mag-isa.
Una, ang malulusog na tuod ng puno ay inaalisan ng kalat
para mabawasan ang potensyal na pinsala ng apoy.
-Gawin na natin. -Oo. Tara na.
May seremonya bago simulan ang pagsunog.
Si Clarence ang magsisimula ng unang apoy sa tradisyonal na paraan.
Walang lighter o posporo na gami.
Ito ay sisimulan gamit ang friction ng stick sa kahoy.
Kung gusto mo, pwede mo subukan.
-Ganyan? -Ang galing mo.
Umuusok na.
Oo.
Subukan mo na manatiling…
Okay.
Ilang libong taon na itong ginagawa,
at ang punong tulad nito ay nakatayo pa rin dahil doon.
Mahusay. Dahan-dahang hipan.
Ngayon na.
Tingnan mo itong mga lokong langgam.
Pakalat-kalat sila.
Welcome sa North Queensland!
Ayan.
Grabe ito. Parang ito ang kabaligtaran
ng dapat mong gawin sa apoy sa gubat.
-Wow. -Okay.
Lagi kong pinapaalala sa sarili ko na ang tradisyon na 'to ay ilan libong taon na.
Ngayon na nakapagpa-apoy na, gagamit sila ng posporo, na kahoy pa rin,
at malapit pa rin ito sa tradisyon.
Gagawin nila ito nang paulit-ulit ngayong araw.
Ito ay ibang karanasan sa apoy.
Parang ang apoy ay kaibigan, partner,
ginagamit ito para maiwasan ang 'di kontroladong wildfire
sa pag-ubos sa gubat at sa nakatira dito.
Sa cultural burn na ito, dahil ito ay slow burn, cool burn,
hahayaan nitong makalayo kaagad ang mga hayop
palayo sa sunog.
Pinapaganda rin nito ang tubo ng damo na minsan ay
tumutubo sa kalbong bahagi ng gubat,
at hinahayaan din nito na kumain ang wallabies
sa mga bagong tubo at…
Patang nirereset niyo ang lupa?
Oo, nirereset ang lupa,
at ilang vegetation dito
na kailangan ng apoy para tumubo.
Ang modernong paglahok ng Aboriginal sa pagkintrol ng apoy ay bago lang,
pero kailangan ang boses na ito para sa proseso at sa komunidad.
Nagsusunog kami sa mga lugar na 'di pa nasusunog sa loob ng 30 taon.
Grabe.
May 30 taon na fuel ang nakatunganga lang do'n.
Matinding wildfire ang naghihintay do'n.
-'Yon ay wildfire na naghihintay. -Masusunog lang, oo.
Nakakainteres.
Salungat sa lahat,
pero maganda iyon para sa gubat.
Oo. 'Yon dapat ang maisip ng tao sa apoy.
Pwede rin nitong pagalingin ang bansa.
Ang apoy bilang manggagamot. Kahanga-hangang konsepto iyon.
Malaking bagay ito para sa akin,
dahil nawala ang bahay ko sa California dahil sa sunog,
at pakiramdam ko ay kung gagawin ito
baka naiwasan ang malaking apoy na sinira ang lahat.
Ito ay pagiging maagap
na dapat natin matutunan mula sa Indigenous.
Oo.
Kaya nagpapasalamat ako sa karanasan na 'to.
Masusunog ng halos isang oras, lilinisin ang undergrowth
at kusa itong mamamatay.
Halos 17 ektarya ang nalinis ngayon.
Salamat sa mga boluntaryong tulad nila,
ang tradisyon ay magpapatuloy na maipasa sa susunod na henerasyon.
Itong sinaunang pamamaraan ng Aboriginal ay mahusay na paraan
ay iniisip ang lahat para sa kalikasan.
Aling puno ang masusunog, alin ang hindi, ang undergrowth ay ang pampasiklab
at ang direksyon ng hangin na magdadala sa apoy.
At kapag ipinagpatuloy, magbibigay ng mas mainam na sustainability
at proteksyon ng wildlife sa mga gubat sa buong bansa at sa iba pa.
'Yong mga langgam!
Oo. Green ants?
Ang tapang nila kapag gusto nila.
Kung kailan naisip mo na ligtas…
nandyan ang green ants.
-Saan ba sila nanggagaling? -Sa leeg mo.
Alam natin na mangyayari ito, 'di ba?
Umalis na tayo dito.
Ang sakit nila mangagat.
Okay. Ako sa marker.
Sa mas positibong bahagi ng paglalakbay tungkol sa apoy ay dinala tayo sa
timog ng Sydney, sa magandang beach na ito,
para kilalananin ang chef na lumabas sa mas tradisyonal na kusina…
Ayos.
at sa apoy.
Siya si Chef Lennox Hastie, isang kilalang culinary artist
na na-feature sa Chef's Table BBQ.
At sa kanyang
world-class na restawran, Firedoor,
'di siya gumagamit ng oven o kalan, walang gas o kuryente.
Naperpekto na niya ang pagluluto gamit ang paborito niyang sangkap, ang panggatong.
Mabuti na lang, ayos lang na dalhin niya ang kusina sa amin,
sa may Pacific Ocean, para sa aral ng pagluluto sa panggatong.
-Kahanga-hanga. -Kumusta?
-Zac. Nice to meet you. -Uy, chef.
-Darin. -Welcome sa outdoor kitchen.
-Wow! Tingnan mo ang ayos! -Kahanga-hanga.
Ilang oras na akong nagpapaningas.
Ito ang ember stage.
'Yon angn apoy, kailangan itong kontrolin.
Kada araw na nagsisimula,
ang unang ginagawa ng chef ay magsindi ng apoy at magsimula.
Ang iba't ibang klase ng kahoy dito ay nagbibigay ng iba't ibang senaryo
sa apoy at init?
Oo, makikita niyo ang magkakaibang kahoy,
kung fruit trees o kung ito ay malakas.
Ang base na ginagamit ay klase ng red gum na ang tawag ay ironbark,
ito ay siksik. Isa sa pinakasiksik na kahoy sa mundo.
-Wow. Hawakan mo. Parang brick. -Oo nga. Parang bato.
Matigas hanggang sa magaan,
pero matinding init na matagal,
na talagang iba sa kahoy sa dagat
kapag nasa beach ka. Sobrang gaan nito
Ito ay pag-unawa,
A, ang uri ng apoy at anong kahoy,
pati na rin ang flavor profile, ang katangian ng kahoy,
ang amoy, ang aroma.
Kailan ka naging interesado sa apoy?
Para sa akin, tingin ko lahat tayo ay naaalala ang pagkabata natin,
pagluluto sa apoy, sa campfires,
magsasama-sama para sa pagdiriwang.
Pero bilang chef, nakahanap ako ng grill restaurant
sa Basque Mountains, ilang taon na nakalipas, 15, 16 taon na.
-Saan 'yon? -Sa hilaga ng Spain.
-Wow. -Oo.
Ang pag-iihaw ay bahagi ng tradisyon ng Basque.
Sa buong mundo, makakahanap ka ng mga tradisyon.
Ang bastion, ang guardians ng tradisyon nila,
pinagpapatuloy ito hangga't maaari kasi bahagi ito ng kultura,
iyon tayo.
Nagsimula ka bang magluto ro'n?
Isang taon akong nando'n, nahulog ako sa istilong 'yon,
ginugol ang limang taon doon,
nag-aaaral lang, pinapalawak ang kaalaman ko hangga't maaari.
Karamihan ay sa pag-eeksperimento.
Ang pagluluto sa labas ay mahalaga.
Kailangan mo unawain, ikaw, ang sarili mo bilang sangkap,
mahalagang bahagi ng proseso. Ito ay interactive sport.
Gusto ko 'yon, 'yong sinabi mo
Ikaw ay sangkap sa buong prosesong ito.
-Astig. -Oo.
Mayroon tayong school prawns.
Ang ideya ng, "hipon na inihaw".
Ayos.
Ang maliit na school prawns ay hinuhuli sa ilog.
Wiwisikan ko ng mantika. Gumagamit kami ng grapeseed oil.
Neutral na lasa, mataas na temperatura
Binibigay mo ang kailangan nito.
'Di mo pinapahiran o binababad sa olive oil.
'Pag ginawa mo 'yon-- 'Di ko alam kung nag-iihaw ka,
pero may mga taong magsasabi,
"Lahat ay nag-aapoy." Papahiran ito ng olive oil.
-'Yon ang karanasan ko. -Oo.
Bigla itong magliliyab, "Diyos ko!"
May sunog,
lahat ay matataranta. Anong nangyayari?" Grabe.
Kaunting sili at bawang,
kaunting sea purslane.
Ang kagandahan, 'pag palagi ginagawa, lalo ka natututo.
Nagiging malapit ako sa mga sangkap,
pero iba-iba ang ginagawa ko kada araw.
Kapag uminit na, ilalagay mo ang pipis.
Ayos. Ano ang pinagkaiba ng pipi…
-Pipi? -sa ibang shellfish?
No'ng dumating ako sa Australia, nakatira ako sa silangang baybayin
at madalas maglaro ng paa sa buhangin.
Aksidente ko lang nahanap ang mga ito.
May pipi na sumusulpot sa paa mo.
Maling akala ito ng--
Ang pipis ay ginagawang pain, hindi pagkain.
Kapag binalikan mo ang kultura ng Indigenous, kinakain nila ito.
'Pag binalikan mo ang kusina noong 60,000 taon ang nakalipas,
sa tabi ng talaba, makikita mo ang shells ng pipi.
-Wow. -Ayos na pinagkukunan ng pagkain.
At itong bawang.
Grabe. Gusto ko na matikman. Masarap ito.
Pagsasamahin mo lang. Ang flavor mula sa usok ng kahoy
at ang gulay, ang school prawn. Kaunting bawang, pagsamahin mo.
Sakto ang alat.
Buo, ang ulo at buntot.
Matamis
-Grabe. -Nutty.
Nakabuka na ang pipis.
Nakalabas na ang dila nila.
Kukunin mo ang katas nila,
masarap iyon sa sauce.
Gumagamit ka ng butter o anumang tulad no'n?
Hindi. Hindi na ako gumagamit no'n sa pagluluto.
-Talaga? Hindi na? -Oo.
Nalaman kong sa apoy, tinatakpan lang ang lahat ng natural na lasa ng sangkap.
-Wow. -Na siyang
'Yong lasa ay mas lumalabas
sa mga fruity na lasa mula sa iba't ibang klase ng olive oil.
Ipagluluto ko na ang vegan kong kaibigan.
-Gusto mo ba ang inihaw na lettuce? -Sige.
-Sige? Ayos. -Oo.
'Di ka pa nakakain no'n. Nakakain ka na?
-Zac, titikman mo rin? -Sige, please.
Perpekto. Ang sarap.
Kapag isinubo mo, iisipin mo, "Diyos ko."
"Anong mahika ito?" Niluto lang ito sa apoy.
Ito na. Natatakam ka ba?
Tingin ko ay ito ang pinakamasarap na lettuce
na nakain mo.
Dumayo ng Australia para sa inihaw na lettuce.
Ayos talaga ito. Kadalasan, kapag may food segment kami,
walang nagluluto para kay Darin. Pinapanood niya lang ako kumain.
-Kailangan ipagluto-- -At tahimik na naghihintay. Ang bait mo.
-Kailangan ipagluto ang lahat. -Oo.
-Wala dapat naiiwan. -Thank you.
Tingnan mo. Wow.
-Wow! -Ayos.
-Wow! -Ang gandang pagkain!
Kita tayo mamaya.
'Di siya nagbibiro no'ng sinabi niya wala dapat maiwan.
Perpekto. Napakasarap.
Ang huling dish na inihahanda ni Chef Lennox ay mula pa no'ng
nagtatrabaho siya sa Michelin star na restawran sa Hilagang Spain, ang paella.
Kung sakaling 'di nabusog si Darin sa lettuce,
ito ay vegan dish.
Ang animal-free twist ni Chef Hastie sa tradisyonal na Spanish na pagkain
ay perpekto sa malaking salusalo,
lalo na 'yong maghapon na nagfifilm.
Habang palubog ang araw, ang apoy ay nagiging pang-komunidad,
nagbibigay ng ilaw at init sa grupo namin.
Matapos makita ang pinsalang dulot ng apoy…
ang sayang makita ang ginhawang ibinibiga
nitong apoy.
Tulad ng ibang aspeto ng kalikasan, itong napakalakas na elemento
ay dapat din unawain,
pasalamatan at igalang.
INIHAHANDOG PARA SA FIRST RESPONDERS SA BUONG MUNDO.
ANG DOWN TO EARTH TEAM
AY KINIKILALA ANG TRADITIONAL OWNERS NG MGA LUPA SA AUSTRALIA.
IGINAGALANG NAMIN ANG ELDERS SA NAKARAAN, KASALUKUYAN AR HINAHARAP
DAHIL HAWAK NILA ANG MGA ALAALA, MGA TRADISYON, ANG KULTURA AT PAG-ASA
NG ABORIGINAL AT TORRES STRAIT ISLANDER NA MGA TAO
SA BUONG BANSA.
Ang pagsasalin ng subtitle at ginawa ni: Raven Joyce Bunag