SERIAL NETFLIX
Przez wiele tysięcy lat żyliśmy w harmonii z tą ziemią.
W XVIII-tym wieku
przypłynęli brytyjscy koloniści, którzy chcieli podbić kontynent.
Zagarnęli niemal każdą jego część.
Chroniliśmy tę ziemię, zabierając jej tylko tyle, by przetrwać.
Odwdzięczaliśmy się jej.
Wiele pokoleń później powietrze, woda i ziemia są zanieczyszczone.
Gleba nie nadaje się do uprawy, a oceany są przełowione.
To dziś ważniejsze niż kiedykolwiek.
My nadal musimy walczyć, by nas wysłuchano.
Walczymy o przetrwanie naszej kultury i Matki Ziemi.
Oto historie kilku australijskich Aborygenów.
Dowody obecności Aborygenów w Australii sięgają 60 000 lat wstecz.
Długo przed kolonizacją, osadnictwem i siłowym przejęciem tych ziem.
Podobnie jak wiele innych narodów,
przeszli przez brutalną i krwawą kolonizację.
Wciąż odkrywamy ten przepiękny kraj,
musimy więc oddać hołd rdzennej ludności kontynentu
i ich ekologicznemu stylowi życia.
Dziś możemy uczyć się od nich szacunku do delikatnej równowagi
między człowiekiem i resztą planety.
- Zdrowie. - O tym jest ten odcinek.
Oddajemy hołd rdzennym opiekunom tych ziem.
Poznajemy ich kulturę
oraz metody, które wciąż skutecznie chronią planetę.
Spoko sprawa. Jakbym cofnął się w czasie.
Na Uniwersytecie w Melbourne poznajemy lepiej
historię Australii na spotkaniu z Bruce’em Pascoe.
Jego kontrowersyjna książka, Mroczne Emu, kwestionuje utarty pogląd,
że Aborygeni byli zbieracko-łowiecką wspólnotą koczowniczą.
Bruce twierdzi, że mieli świadomość ekologiczną
i zaawansowane rolnictwo.
Jego poglądy to nie tylko hipoteza.
Swoją pracę oparł na dziennikach i zapiskach
pierwszych kolonistów i odkrywców.
Uważa, że rdzenni mieszkańcy Australii
zasługują na należyty szacunek
dzięki ich wkładowi na rzecz społeczeństwa i ziemi.
To dla nas zaszczyt móc z nim porozmawiać.
Ekstra.
To ogromna przyjemność, że możemy porozmawiać i uczyć się od pana.
To chyba najistotniejsze.
Australia to kraj kolonialny, nadal nim jest.
Jest przez to niezrozumiana.
Możemy się o niej dowiedzieć więcej,
przyglądając się metodom zarządzania Aborygenów.
Z pana pracy i badań wynika, że musimy zrobić krok w tył,
by wykonać dwa kroki do przodu.
Tak.
Mamy tu najstarszą osadę na Ziemi.
Aborygeni wybrali wspólne życie w domach
jakieś 50 czy 60 000 lat temu.
Czyli dziesiątki tysięcy lat zanim ktokolwiek inny…
Dokładnie, to kultura starsza od Turcji czy Izraela.
Co takiego robili Aborygeni, że wytrzymali próbę czasu?
Podstawą ich zarządzania była skromność.
Uważali się ze jedne spośród zwierząt.
Aborygeni mają totemy zwierząt, drzew i roślin,
bo uważają się za proste stworzenia.
Cierpimy przez te szalone idee wyższości i grabieży.
Musimy zadać sobie pytanie,
czy chcemy przetrwać 20 000 lat czy zwyczajnie wyginąć.
Opieka nad Ziemią to jak zwyczajne sprzątanie domu.
Ma to też sens ekonomiczny.
Cokolwiek robimy, musimy też zadbać o Ziemię.
Wtedy przetrwamy.
Jasne.
W całej Australii jest około 500 różnych nacji Aborygenów.
Dziś stanowią zaledwie 2,4% całej populacji.
Odwiedzimy tylko niektóre z tych nacji. Oto nasz pierwszy przystanek.
Cooya Beach to piękne miejsce na wybrzeżu Queensland.
To trzy niezwykłe ekosystemy.
Plaża, namorzyny i przybrzeżna rafa.
Łączą je watty i laguny.
Spędzimy dzień z przedstawicielami miejscowej nacji
zwanej Kuku Yalanji.
W tym odcinku oddaję głos przedstawicielom każdej z nacji.
Opowiedzą o sobie własnymi słowami.
Oto Linc Walker.
Nazywam się Linc Walker.
Mamy z bratem firmę Kuku Yalanji Cultural Habitat Tours.
Nasz biznes jest zarządzany w 100% przez Aborygenów.
Nasi goście poznają naszą kulturę.
Jako strażnicy naszych rdzennych ziem
mamy obowiązek przekazać dalej wiedzę o kulturze,
którą nasze rodziny gromadziły przez tysiące lat.
- Witamy w Cooya Beach. - Dzięki za zaproszenie.
Jaram się.
Oto ziemie Kuku Yalanji, mówimy tu w naszym języku.
Jesteśmy w Cooya Cooya.
To oznacza połów. Łapiemy różne ryby.
To kilka lokalnych gatunków.
Krokodyle, mieczniki, ryba piła, żółwie.
- To miecznik? - Jest parę rodzajów.
- To po mieczniku? - Tak jest.
- Tu mamy piłę. - Od ryby piły.
Mocowaliśmy na końcach uchwyty i ścinaliśmy tak drzewa.
Zajmujecie się tradycyjnym połowem?
Łowimy oszczepem, a zbieramy i polujemy selektywnie.
Zbieramy to, co nam potrzebne. Używamy sieci i pułapek.
Ile mieliście lat, gdy nauczyliście się tak łowić?
Byliśmy dziećmi, nauczyliśmy się tego od dziadków,
rodziców, wujków i ciotek, wszyscy mieli swoje sztuczki.
Część starszyzny nie może już chodzić, więc robimy to,
by nadal polować i zapewnić im dobre pożywienie.
Wiele naszych rodzin nie mogło uniknąć cukrzycy.
Całe pokolenia trafiały do ośrodków misyjnych,
gdzie karmiono je cukrem, mąką, tytoniem i herbatą.
Wszyscy z pokolenia mojej babci mieli cukrzycę.
Gdy wydostali się z ośrodków, nie musieli już tak jeść.
Wrócili do łowiectwa i zbieractwa.
Nasze pokolenie pielęgnuje ten styl życia
i dba o zdrowie naszych braci.
Super sprawa.
Pałamy się turystyką kulturalną
i w ten sposób podkreślamy wyjątkowość naszej kultury.
Dbamy o nasze rodziny i wkraczamy w przyszłość,
naprawiając straszną przeszłość.
Przejdziemy tędy i zaczniemy od ćwiczeń z oszczepem.
Zabieramy Darina i Zaca na plażę.
Zobaczą, jak bezpiecznie obchodzić się z oszczepem.
Nasza rodzina mieszka tu od 20 000 lat.
Żyliśmy aż tam, ale rosnący poziom wód wypchnął nas tutaj.
To zbocze góry.
To nadal te same rodziny, znamy te same historie.
Nadal są tu wszystkie miejsca z tych opowieści.
Wybierzcie sobie oszczep.
Wyczujcie go. Nie może być za ciężki ani za lekki.
Ma dobrze leżeć w dłoni. Trochę poćwiczymy.
Potem możecie wziąć inny.
- Ten jest super. - Uważaj na gościa za tobą.
Przynajmniej nie dostał grotem.
Pierwsza zasada dotyczy noszenia oszczepu.
Do góry i oparty na ramieniu.
- Żeby się nie zadźgać. - Chciałem obczaić grot.
Palce stopy na linii.
Ten palec to jak celownik. Celujcie w wybrane miejsce.
Stopą też celujcie w tamtą stronę.
Przechylcie się do tyłu, cała masa ciała na tylną nogę.
Podnieście przednią nogę, zróbcie krok i pchnijcie ją palcami.
Spróbujcie, właśnie tak.
- Od razu złapałem. - Łatwizna.
- Jeszcze raz. - Czad.
- Dzięki. - Spoko.
Za dobrze wam idzie, przesunę go.
Tak daleko? Widać go w wodzie?
Ryby usłyszą, że podchodzisz. Trzeba je uprzedzić.
Ryby mają łuski, to musi być mocny rzut.
Nie chcę słyszeć wymówek.
Prawie. Unoszą się na wodzie.
- Właśnie tak. - Dobry strzał.
A to widzieliście?
- Wasza woomera. - Co?
Teraz palec.
To jak dźwignia.
Wyższa klasa broni.
WZMOŻONA SIŁA RAŻENIA
Gdy potrafią już operować oszczepem, dajemy im woomerę.
To jak przedłużenie ręki.
Zwiększa siłę rażenia.
- Dokładnie, mocny rzut. - Spoko.
To niebezpieczne, gdy grupa ludzi
rzuca oszczepami na lewo i prawo,
dlatego najpierw przeprowadzamy szkolenie BHP.
Brawo.
Dopiero potem zaczynamy tradycyjne łowy.
Nie mamy więcej do przekazania. Gotowi?
Pewnie.
Ja i Darin przejdziemy po plaży. Zbierzemy medykamenty i jedzenie.
Wy pójdziecie na polowanie.
Może złapiecie dla nas parę ryb i krabów.
- Dobra. - No to do boju.
- Zajmę się tym. - Ogarniesz?
- Idź po warzywka. - Dobra.
Zac idzie ze mną. Zapolujemy na kraby błotne.
Może coś złapiemy.
Większość wygląda jak te dziury.
Gdy się zbliżamy i nas widzą, zaczynają zwiewać.
To otwory po płaszczkach, tutaj jadły.
Poruszające się w błocie skorupiaki tworzą prąd elektryczny.
Płaszczka to wyczuwa i usiłuje je dorwać.
Są wzdłuż całej plaży.
To źródło jednego z najużyteczniejszych lekarstw.
Oto jego owoc.
Są zielone i białe. Białe są już dojrzałe.
Drobne białe jagody to owoc dennej sałaty.
Jeśli masz infekcję albo wpadł ci do oka piasek,
zbierasz parę dojrzałych jagód i po prostu je ściskasz.
Słona woda w środku ma działanie odkażające.
To jak krople do oczu. Prosta sprawa.
O kurczę.
W ogóle nie szczypie, tylko oczyszcza.
Tak jest. Wyciśnij więcej.
Używa się jej do mycia skóry, jest łagodna, nie klei się.
- Suche i czyste. - Ekstra.
Idealna na pracę na zewnątrz.
- Ręce się kleją. - Właśnie.
Ten koleżka to mały krab pustelnik.
- Nazywamy je kuyulin. - Wielki pustelnik.
To najlepsza przynęta.
Jeśli łowisz na plaży albo w rzece, zbierz parę pustelników.
Aborygeni oznaczają dobre miejsce kamieniami.
Jeśli widzisz rozłupany kamień, skruszone muszle…
- To znak? - Tam trzeba łowić.
Samą sałatę też można zjeść?
Nie jest jadalna.
- Używamy jej jako bandaża. - Poważnie?
Na poparzenia i owrzodzenia.
Chłodzi i łagodzi.
Po dłuższym spacerze moczymy je i układamy pod drzewem.
- Wypas. - Kładziemy się na nie.
Idealne na oparzenia od słońca.
Tu mamy pnącza powoju.
Ten ma żółty kwiat.
Te przy ziemi mają fioletowe kwiaty.
Są na płaszczki.
Jeśli w morzu użre cię płaszczka albo zranisz się na rafie,
mamy mocny środek odkażający.
Zgniatamy kwiaty, moczymy w gorącej wodzie i wkładasz tam stopę.
Trochę znieczula, więc można wyjąć kolec.
W każdym zakątku tych ziem
rośliny i zwierzęta łączy szczególna więź.
Jako ludzie musimy poznawać te więzi.
Tak robili nasi przodkowie.
- Zac i Brandon mogą się śmiało ranić. - Mamy lekarstwo.
To księżycowa muszla.
W nowiu robi się ciemna. W pełni robi się biała.
Zmienia kolor wraz z cyklem księżyca.
- Stąd nazwa. - Ślimaczek się relaksuje.
Jeśli chcesz zapolować w pochmurny dzień i nie wiesz,
jaki będzie przypływ, szukasz ślimaka.
Jeśli są ciemne, to będzie udany przypływ.
Zwierzęta wam wiele komunikują.
Większość roślin albo zwierząt coś przekazuje.
Fascynujące.
Spoko. Jakbym cofnął się w czasie.
Robiliśmy to jako dzieci i tak nam zostało.
- To lepsze od gier komputerowych. - Jasne.
Wasza wiedza o naturze
jest kluczowa dla całego społeczeństwa.
Każda rodzina i osoba zajmuje się innym zwierzęciem.
Muszą mieć swój własny totem.
Dbają o jego przetrwanie.
KAŻDY MA PRZYNAJMNIEJ CZTERY: TOTEM NACJI, KLANU, RODZINY I JEDNOSTKI
Jeśli je obserwujesz, pokażą ci absolutnie wszystko,
co trzeba tutaj wiedzieć.
Łowimy podczas odpływu.
Krokodyle i rekiny polują w czasie przypływu.
Po sześć godzin dla każdego z nas. Nauczyliśmy się z nimi dzielić.
To spory samiec.
- Macie więcej? - Tylko ten.
- Niezłe krabisko. - Był jeszcze jeden mniejszy.
To samiec. Widać trójkątny kształt pod spodem.
Tak się je rozpoznaje. Są wielkie i mają większe szczypce.
- Potrzymasz? - Jasne.
- Najbezpieczniej w ten sposób. - Postaw go tam.
Trzymaj ręce z tyłu, nawet nie próbuj od przodu.
- Od spodu. - Nie.
- Mogą cię złapać. - Poważnie?
Ludzie nie zdają sobie sprawy, jak niebezpieczny jest krab błotny.
- Masz? - No.
Jedne szczypce miażdżą, a drugie tną.
Zwykle szarżują, gdy podejdzie się za blisko.
Te szczypce są do walki. Mogą miażdżyć.
Nie wkładaj palca, bo zmiażdży ci kość.
Drugie szczypce ci go odetną.
- Poważnie? Chryste. - Spróbuj.
- Małym palcem. - Wolę zachować wszystkie.
Łap.
- Groźny gość. - Ten jest wasz.
Po prostu postaw go na ziemi.
- Miło było. - Dzięki.
- Może też złapiemy. - Pewnie.
Jesteśmy.
- Mamy tu parę kokosów. - Otóż to.
Tamci niech sobie pobiegają, a my rozłupiemy kokosy.
Użyjemy kilofa i wbijamy od miękkiej strony.
Dla ciebie.
Tutaj ścieramy.
Najlepszy sposób na mleko kokosowe. Zdrowie.
Musisz pokazać to reszcie.
- Dzięki, bracie. - Będą wiedzieć, co robić.
- Jest. - Gdzie? Widzisz go?
Już nie widzi.
Teraz wiem, czego szukam.
- Krabie! - Widzisz tam?
- Widzisz tak daleko? - Idzie, bierz go.
Podejdź bliżej.
Oszczepem tam.
Pudło. Widzisz?
Pudło. Niżej.
- Niżej. - Mamy go.
- Dał radę. - W sam środek.
Złapałeś kraba, przebity przez sam środek.
Lubię wędkować i wypuszczać ryby.
Tak robię w Stanach, ale jakoś mi lepiej,
że tego akurat zjemy.
Smakują lepiej, gdy sam polujesz.
Na stówę.
Niezły okaz.
Pokażę, jak się je przygotowuje. Masz ochotę na kraba?
- Jestem Darin. - Miło mi.
Zajmuję się wyplataniem koszy. Pomaga mi moja siostrzenica Cayanna.
Cześć.
Robiłyśmy to z babcią.
- Siedziałyśmy tak razem. - Z czego je wyplatacie?
Używamy czarnej palmy. To bardzo rzadkie drzewo.
Występuje tylko w wąskim paśmie wybrzeża tropikalnego.
Z jej drewna mężczyźni robią swoje kołki.
To przedmioty rytualne.
Robimy z niej kołki, woomery i oszczepy. Nic się nie marnuje.
Wykorzystujemy całe drzewo.
Każde drzewo, które ścinam w Daintree, zasadzam ponownie.
Tak jest ekologicznie.
Kultywowanie naszych tradycji
po przybyciu osadników było surowo zakazane.
To ogromne szczęście, że nasza rodzina przekazała je dalej,
a kolejne pokolenia kobiet robią to samo:
przekazują je następnym pokoleniom.
Tradycyjnie używano toreb dili do noszenia dzieci.
Zakładasz je na głowę w ten sposób.
Tak noszono dzieci w buszu.
Większe torby zajmują mi
około trzech miesięcy.
- Trzech? - To sporo czasu.
Z kolei mniejsze torebeczki to jakieś pół godziny.
Babula opowiadała różne historie, gdy robiłyśmy je razem.
Ukrywano ją w takim koszu.
Za czasów skradzionych pokoleń.
Białe władze odbierały dzieci rodzinom.
Żartujesz?
Żeby była cichutko, trzymała nasiono świerzbca.
Wtedy jej nie zabrali.
Odbieranie i wywózki naszych dzieci
i rodzin z ich ziem to nie dawne historie.
To jedno pokolenie wstecz.
Mamy ogromne szczęście, że zachowaliśmy naszą kulturę
i możemy się nią dzielić z resztą świata.
Upolowanie go w oceanie nieopodal to część sekretu.
Co jeszcze składa się na pyszne danie z kraba?
Wrzucamy go tutaj.
Chodzi o przyprawy. Trochę oleju kokosowego.
W sam raz.
Trochę masła.
- Rozgnieciony czosnek. - Doda fajnej słodyczy.
To papryczki chili, zwane ptasim okiem. Przepis ma 25 lat.
To tylko chili, ocet i sól. Wrzucasz ich parę.
Ocet i sól to czysta esencja.
Na ogniu od razu je czuć.
Gotujemy krótko, bo mięso przywrze do skóry, a wtedy trudno go obrać.
To cytryna z buszu. Smakuje lepiej niż zwykła.
Z buszu?
Sam spróbuj.
Trochę soli.
Teraz przykrywamy na pięć minut.
- Gotujemy na parze? - Wszystko zrobi się pomarańczowe.
- Już. - Moczymy w sosie?
Tak jest.
Jak wszystko wyjemy, możemy przygotować więcej.
Kolejna porcyjka.
Ciekawe, czy Darin radzi sobie z koszykami.
Trzeba być cierpliwym.
Jak to ma wyglądać?
- Muszę wiedzieć. - Okej.
- Oto produkt końcowy. - No proszę.
Dobrze jest się zatrzymać i na czymś skupić.
Wrzucić na luz, wysłuchać waszych historii.
Dobrze się bawiłeś?
- Pewnie. - Dzięki.
Cześć wam.
Jak poszło?
Całkiem dobrze.
Było ekstra.
- I jak? - Mamy parę krabów.
Nieźle.
Znaleźliśmy parę roślin leczniczych, jedliśmy kokosy.
Co za dzień.
Niesamowity.
To miejsce to warzywniak, apteka i wszystko, czego trzeba.
Żyjecie przepięknie.
Dziękuję wam za podtrzymywanie tych tradycji.
Wpadnijcie jeszcze. Tu czeka na was rodzina.
- Dzięki, bracie. - Dziękuję.
- Miło mi.
- Do następnego. - Trzymajcie się.
Następny przystanek to park narodowy na północy Queensland,
ale nie jest to zwyczajny park.
Matka Natura tworzyła tę niebywałą rzeźbę przez 400 milionów lat.
Przesunięcia mas lądu, płynąca woda i rozpuszczony wapień
stworzyły coś takiego: Jaskinie Chillagoe.
Pierwotnych mieszkańców Australii
łączą z Jaskiniami Chillagoe dziesiątki tysięcy lat historii.
Niestety tego dnia zachorowałem.
Darin pojechał sam.
Niewiarygodne.
- Co to za miejsce? - To Chillagoe.
Część jaskini ma dostęp do światła dziennego.
Pokażę ci też skamieliny stworzeń morskich.
Serio?
To miejsce było pod wodą?
- Tak. - Dawno temu?
Podobno 400 milionów lat temu.
- Czterysta? - Tak.
Kurczę.
Jak to się stało? Wydają się, jakby wyrosły tu nagle.
Mieszanka węgla i osadów tworzy skałę osadową, czyli wapień.
Dzięki ruchom skorupy ziemskiej, temperaturze i ciśnieniu
wypiętrzają się pionowo.
Trudno w to uwierzyć,
ale naukowcy sądzą, że powstały 400 milionów lat temu.
Wtedy to miejsce było pod wodą.
Kim jesteś?
Amonitem, morskim drapieżnikiem sprzed wielu lat.
Mój gatunek zasiedlał niegdyś te morza,
zanim wyginęliśmy.
Czyli skamieliny amonitów to potwierdzają?
To dowód, że to miejsce było pod wodą.
W ciągu milionów lat płyty tektoniczne uległy przesunięciu,
a ścierając się ze sobą, uformowały góry.
Miliony lat opadów i erozji stworzyły w tych górach jaskinie,
które dziś podziwiamy.
Pierwotni mieszkańcy tych ziem sprawują nad nimi opiekę od 60 000 lat.
Pamiętajcie, że nas tu nie ma od 65 milionów lat,
więc chyba będę się zmywał.
To do później?
Gadasz ze skamieliną!
O kurczę.
Fantastyczne.
Gdy oprowadzam po jaskini, inni dostrzegają to piękno.
Widzą to, co ja. Dlatego kocham tę robotę.
Teraz tędy.
Ja cię kręcę.
- Wchodzimy do jaskini. - Tak.
Odkryto je w 1891.
1891?
Przez niejakiego Williama Athertona.
- Pająk. - Co? Gdzie?
Ludzie wrzeszczą na widok spachacza.
Mają stracha.
Jak moja dłoń.
Powiesz mi, co to za szpiczaste struktury?
- Jak się nazywają? - To stalaktyty.
Stalaktyty?
Są też stalagmity, które narastają od dna.
Przez ich środek przepływa woda, która tworzy rurkę.
Tamtędy skapuje woda, która tworzy narastające ku górze stalagmity.
Ile to trwa?
Przyrost stalaktytu to trzy do pięciu centymetrów na 100 lat.
W przypadku stalagmitu to jeden centymetr na sto lat.
Tutaj to widać.
- Rzeczywiście. - Skrapla się.
- O rany. - Chwilę to zajmie.
Dotknąć? Lepiej nie.
Dochodzimy tam, gdzie dociera światło dziennie.
Właśnie tak reagują.
„Ogromna jak katedra”.
To jedna z czterech oświetlonych komór.
To jedno z najpiękniejszych miejsc, jakie widziałem.
Jest pięknie. To najbardziej zjawiskowa część wyprawy.
W takim miejscu trudno nie zadać sobie ważnych pytań.
Kim lub czym jesteśmy? Cóż to za miejsce?
Jaki to wszystko ma sens?
Na to mnie nie przygotowałeś.
- Boże drogi. - Fajne to moje biuro.
Prawdopodobnie tutaj Aborygeni chronili się przed wietrzeniem.
Nie szli dalej, bo jest zbyt ciemno.
Blisko, trochę światła, do tego idziesz po płaskim.
To chyba wyjątkowe uczucie
móc dzielić się tym wszystkim z innymi.
Oczywiście. Sam mówiłeś, że coś poczułeś.
- Tak. - Zapamiętasz to.
I dobrze.
Zabieram Darina na zewnątrz, gdzie ze wzgórza roztacza się cudny widok.
Widać stąd odległe miejsca.
Pokażę ci sztukę naskalną.
- Naskalną? - Dokładnie.
Pod tą skałą skrywa się nie lada gratka.
Spójrz na sufit.
Piękne malunki.
Widać też gwiazdy.
Aborygeni coś o tym wiedzieli.
Miejscowych Aborygenów nazywamy Wakaman.
Znali się na gwiazdach dzięki nawigowaniu nocą.
To prowadzi
do Gwiazdy Wieczornej, zawsze ją widać.
Tutaj jest.
Zaprowadzi cię do wody.
Wszystkiego nauczyła ich ta ziemia?
Tak jest.
Po tej stronie widać odciski łap psa.
No.
To nasze duchowe zwierzę.
Nazywamy go psem Djungan, to jego ślady.
W oddali widać ścianę skalną.
Tam zaczęła się jego historia.
Król przesiadywał tutaj wraz ze swoimi siedmioma żonami.
Stąd było widać, jak nadchodziły inne plemiona.
Na wschodzie żył lud Mbabaram,
a na północy plemię Kuku Djungan,
którzy też tu przybyli.
Dzięki temu wiemy, którędy dotrzeć do wody
i skąd wziął się pies.
Za tobą jest mapa z twarzą psa.
Wskazuje ten kierunek.
Przy niebieskoszarej skale była najgłębsza część oceanu.
My jesteśmy w miejscu, gdzie kończyła się morska płycizna.
Tutaj?
Teraz zobaczy coś z czasów prehistorycznych.
Oto morska skamielina
pochodząca sprzed 65 milionów lat, gdy te ziemie były pod wodą.
Właśnie trzymam część rafy
sprzed 400 milionów lat.
- Dzięki, bracie. - Proszę.
- Wschód słońca, zachód, a tam woda. - Zgadza się.
Jako przewodnik chcę chronić to miejsce,
bo zawiera w sobie kawał historii.
Mam tylko nadzieję, że gdy ktoś pozna to piękno i historię,
również zechce je chronić.
Każde doświadczenie budzi to samo pytanie.
Co powinniśmy robić?
Przypomina mi się rozmowa z Bruce’em .
Jak możemy się uczyć od rdzennych ludów tego świata?
Przeszłość wydaje się skrywać tyle magii.
Na herbatce.
- Tak jak my. - Usiądźcie i weźcie czajniczek.
Dowiedzcie się, jaką herbatę lubią panie, a jaką panowie.
Może chcą trochę mleka, a może cukru.
- Tu chodzi o życzliwość. - O szacunek.
Zapraszamy ich do stołu.
Jemy wspólnie i rozmawiamy o ekologii.
To nie panaceum, to tylko rozmowa,
a dzięki niej świat stanie się lepszym miejscem.
Nie chodzi tylko o rdzenną ludność, tu chodzi też o innych.
- Już się nie kochamy. - I nie komunikujemy.
- Genialne. - Jesteśmy bardzo wdzięczni.
- Dziękujemy. - Piękne słowa.
To takie proste.
Usiądź i posłuchaj. Mieszkamy tutaj razem.
Dzięki, Bruce.
Przed nami okazja, by to zrobić
w lesie deszczowym Girringun.
Spotkamy się z Sonyą Takau, i Philem Ristem,
rzeczniczką i szefem organizacji Aboriginal Girringun Corporation.
Nazywam się Phil Rist.
Jestem dyrektorem wykonawczym organizacji Aborygenów,
Centrum Gospodarki Morskiej i Ziemnej z Queensland.
Takie centra są w całej Australii. Istnieje 9 grup.
Zajmujemy się sporym obszarem.
Australia ma mroczną historię
dyskryminacji rdzennych Australijczyków.
Im więcej osób zda sobie sprawę i zrozumie naszą walkę,
tym lepiej.
Mamy takie powiedzenie.
Największe wyzwania czyhają zazwyczaj na ojca i syna.
Gdy zmęczony ojciec odkłada oszczep,
jego syn musi go podnieść i nadal walczyć.
Czasy się zmieniają i już nie chodzi o syna.
Teraz to córki dzierżą oszczepy.
To również dzięki wam. Chcecie się uczyć i nas wysłuchać.
To też zwiastuje zmianę.
Australia to jeden z najbogatszych krajów świata.
Mimo to w jej samym sercu
od wielu pokoleń trwa walka.
To chyba element asymilacji z kulturą dominującą,
co tworzy wiele problemów.
To dla mnie nie do pojęcia,
że nie organizuje się
spotkań rządu ze rdzennymi społecznościami,
by dzielić się wiedzą i razem stworzyć lepszy kraj.
Sam nie wiem, dlaczego tak jest.
W białej Australii całe lata mówiono, że jesteśmy gorsi od innych.
To się zakorzeniło.
To kompleksy niższości i wyższości, o których niekiedy mówię.
To chyba się zmienia, i to już od pewnego czasu.
Chyba rozumiem, o czym pan mówi. Też widzę te zmiany.
Młode pokolenie ma otwarte głowy.
Myślą przyszłościowo.
Cieszę się, że mogę was dziś wysłuchać.
Wspomnieliście o waszym głosie.
Możemy przekazać wiadomość dalej,
w jakiś sposób nagłośnić sprawę.
- Dziękuję. - Jestem wam tak wdzięczny.
Kochamy was.
- O ja. - Zostaniecie?
Nie jedźcie.
- Lepiej uważajcie. - Zaraz tu zamieszkamy.
Aborygeni powinni być mocno zaangażowani
w pracę nad dzisiejszymi problemami globalnymi.
Nie można zregenerować środowiska naturalnego,
nie uwzględniając relacji wewnętrznych w samym środowisku.
Sprawa wygląda tak.
Zaraz spotkacie się z gościem specjalnym.
Nazywa się Khoa.
Cześć.
Cześć, skarbie. Jest taki nieśmiały.
To rasowy dingo z miejscowych lasów deszczowych.
W tym kraju dingo ma złą sławę.
Właśnie teraz toczy się wojna między przemysłem hodowlanym
a tymi, którzy chcą chronić dingo.
Dingo zalicza się do rodzaju Canis,
tak jak wilki, kojoty, lisy i psy.
Choć wyglądają na milutkie,
to są agresywnymi drapieżnikami, tak jak większość mięsożerców.
W stanie Queensland obowiązują dwa akty prawne,
których intencją jest wybicie całego gatunku.
Jako Aborygeni wiemy, że to zwierzę
jest bezcenne dla środowiska naturalnego.
Jest na szczycie łańcucha pokarmowego.
Każdy system ekologiczny potrzebuje drapieżnika wierzchołkowego,
aby zachować równowagę.
Zostawiając je w spokoju, pozwalamy im wykonywać swoją pracę.
Zachowujemy równowagę.
Od dziecka wiemy, że natury się nie zmienia.
Sama potrafi o siebie zadbać, nie potrzebuje ludzi.
Dingo i Aborygeni mają wiele wspólnego.
Strzelano do nas, wytruwano nas i więziono.
Więziono jak Afrykańczyków, bo handlowano tu niewolnikami.
Sonya uświadamia nam, jak brutalna jest rzeczywistość
dla Aborygenów i australijskich dingo.
Czasy się trochę zmieniły, ale przed nami wciąż długa droga,
by zmienić mentalność kolonialną.
Ona nadal jest tu żywa.
To porównanie jest zdumiewające.
Gdyby pozwolić dingo żyć swobodnie, tak jak natura przykazała,
może odzyskalibyśmy równowagę.
Gdybyśmy wysłuchali rdzennej ludności,
przywrócilibyśmy balans naturze.
A gdyby połączyć zachodnią naukę i wiedzę rdzennej ludności?
Razem znaleźlibyśmy wspaniałe rozwiązania
dla utrzymania naszego środowiska.
Kultura Aborygenów należy do świata.
To najstarsza kultura, która nadal istnieje.
To obowiązek każdego z nas.
- Doceńmy ją. - Otóż to.
Nie mogę się doczekać, by to wszystkim opowiedzieć.
Obecność Zaca i Darina wiele dla mnie znaczy.
Nareszcie ktoś wysłuchał Aborygenów.
W takiej chwili czuję
ten przypływ energii, gdy dzielisz się z innymi czymś dobrym,
nie tylko dla Aborygenów, ale dla każdego,
a zwłaszcza dla środowiska naturalnego.
Czujesz, że robisz coś dobrego.
Po takich spotkaniach
serce mi eksploduje.
Te rozmowy są trudne.
- Jasne. - To tyle aspektów do rozważenia.
Jedno wiem na pewno.
Bruce miał rację.
Trzeba rozmawiać.
Trzeba pobyć razem.
Poczuć tę energię.
Porozmawiać szczerze i otwarcie.
To jak supermoc, i właśnie tego brakuje na świecie.
Dokładnie.
Świat to coś więcej niż twój ogródek, szkoła i robota.
Widzimy to na wielu poziomach. Teraz potrafię to docenić.
- To coś wyjątkowego. - Bardzo się cieszę.
Wiem, co chcę robić przez resztę życia. Mam 33 lata.
Nieźle idzie.
- 53-ci sezon Podróży z Zakiem Efronem? - Będę jak Attenborough.
Nie zmienimy przeszłości, być może nawet jej nie naprawimy,
ale możemy poznać historie innych osób
i wysłuchać ich dzisiaj.
Choć przed Australią długa droga,
to podjęła już dialog i uszanowała tych, którzy mieszkali tu wcześniej.
Powinien to zrobić każdy kraj z podobną historią.
Każdy zasługuje, by zabrać głos.
Każdy zasługuje, by go wysłuchano.
Świat nie jest już tak ogromny. Wszyscy jesteśmy sąsiadami.
Choćby najdrobniejszy dobry i zły uczynek ma wpływ na drugą osobę.
Wszyscy razem możemy ratować dawne kultury
i jednocześnie budować lepsze jutro,
lecz musimy to zrobić już dziś.
Oddajemy hołd rdzennej ludności Australii i ich starszyźnie,
która krzewi wspomnienia, tradycje, kulturę i nadzieje
Aborygenów i Wyspiarzy z Cieśniny Torresa.
Napisy: Mikołaj Kopczak