BİR NETFLIX DİZİSİ
Halkımız binlerce yıl bu topraklarla uyum içinde yaşadı.
1700'lerden beri
İngilizler sömürgeciler kıtayı fethetmek
ve her bir parçasını almak amacıyla gemilerle geldiler.
Toprağı korurduk, hayatta kalmak için ihtiyacımız olanı alır
ve elimizden gelen her şeyi verirdik.
Nesiller sonra hava, su ve toprak kirlendi.
Toprak ürün yetiştirmede zorlanıyor ve okyanuslarda aşırı avlanıyorlar.
Topraklarımızda söz sahibi olmak,
kültürümüzü ve toprağı korumak için mücadele etmeye devam etmek
bugün her zamankinden daha önemli.
Bu, Avustralya'daki bazı Aborjinlerin hikâyesi.
Avustralya'da Aborjin yerleşiminin kanıtı 60 bin yıl geriye dayanıyor,
kolonilerin keşfinden, yerleşiminden ve kıtanın ele geçirilmesinden öncesine.
Dünyadaki pek çok ulus gibi
buranın da acımasız ve kanlı bir sömürge geçmişi var.
Bu güzel ülkeyi keşfe devam ederken
kıtanın ilk insanlarını ve toprakları korumak için
nasıl yaşadıklarını tanımamız gerekiyor.
Modern toplum, insanlar ve gezegen arasındaki
hassas dengeye duydukları saygıdan ders çıkarabilir.
-Şerefe. -Bu bölümün konusu da bu.
Buranın ilk sahiplerini tanımak,
kültürlerinden bir şeyler öğrenmek
ve o yöntemlerin bugün dünyayı korumada nasıl kullanılacağını görmek.
Çok iyi. Zamanda geri gidecek gibiyim.
Melbourne Üniversitesi'nde yazar Bruce Pascoe ile
Avustralya tarihi hakkında daha çok şey öğreniyoruz.
Bruce'un tartışmalı kitabı Dark Emu,
Avustralya'nın ilk halkının göçebe avcı ve toplayıcı olduğu inancına
meydan okuyor.
Aborjinlerin koruma konusunda bilgili ve sofistike çiftçiler olduğunu söylüyor.
Fikirleri teorinin çok ötesinde.
Fikirleri, ilk koloniciler ve kaşiflerin günlüklerinden ve kayıtlarından alınmış.
Bruce, ulusun ilk halkı olan Aborjinlere
topluma ve toprağa yaptıkları katkılar için
saygı duyulması gerektiğini düşünüyor.
Onunla oturup konuşmak bizim için bir şeref.
-Bu harika. -Evet.
Seninle konuşmak ve öğrenmek bizim için büyük bir zevk.
Bence bu çok önemli.
Avustralya hâlâ bir sömürge ülkesi
ve bunun sonucu olarak yanlış anlaşılıyor.
Aborijinlerin nasıl yaşadığına bakarak
ülke hakkında daha çok şey öğrenebiliriz.
Araştırdığın, konuştuğun ve paylaştığın şeylerin çoğu
ilerlemek için geriye dönmek oluyor, öyle değil mi?
Evet. Dünyanın en eski köyü burada.
Bu da Aborjinlerin belki 50, 60 bin yıl önce
inşa edilmiş evlerde birlikte yaşamayı seçtiğini gösteriyor.
Yani on binlerce yıl önce onlar herkesten önce düşünmüş…
Evet. Türkiye'den de İsrail'den de daha eski.
Aborjin halkının zamana karşı bu kadar dayanmasının sırrı neydi?
Aborjin hükûmetinin temeli daha mütevazı olmamızdı.
Hayvanlardan biri olduğumuzu düşünmeliyiz.
Bu yüzden Aborjinlerin hayvan, ağaç, bitki totemleri var
çünkü kendimizi yaratıklar olarak görüyoruz.
Çılgınca üstünlük fikrine kapılmışız, sadece alıyoruz.
Birbirimizle konuşup şöyle demeliyiz,
"20 bin yıl sonra burada olacak mıyım yoksa kendi sonumuzu getirecek miyiz?"
Dünyaya bakmak bir eve güzel bakmak gibi.
-Evet. -Ekonomiden de anlamak lazım.
Yaptığımız her şeyde dünyanın iyiliğini düşünmeliyiz.
O zaman sorun olmaz.
Evet.
Avustralya'da yaklaşık 500 farklı Aborjin Ulusu var.
Bugün, toplam nüfusun sadece %2,4'ünü oluşturuyorlar.
Bu uluslardan birkaçını ziyaret edeceğiz ve ilk durağımız burası.
Queensland'deki Cooya Sahili güzel ve çeşitli bir bölge,
üç eşsiz ekosisteme sahip.
Sahil, mangrovlar ve kıyı resifi.
Çamur tabakaları ve gelgit gölleriyle hepsi birbirlerine bağlı.
Buraya bölgenin yerli grubu Kuku Yalanji ile
bir gün geçirmeye geldik.
Bu bölümde hikâye anlatma görevlerinin çoğunu
Aborjin temsilcilere devredeceğim,
her şeyi onların ağzından dinleyeceğiz.
Bu Linc Walker.
Adım Linc Walker.
Abim ve ben Kuku Yalanji Kültür Turu düzenliyoruz.
Şirketimizin tamamı Aborjinlere ait, işletmesi de öyle.
Ziyaretçiler kültürü yaşıyor.
Geleneksel topraklarımızın koruyucuları olarak
binlerce yıldır biriktirdiğimiz kültürel bilgiyi
ailelerimize aktarmaya devam etmek bizim sorumluluğumuz.
-Hoş geldiniz. -Teşekkürler. Çok sağ olun.
Burası harika.
Kuku Yalanji'desiniz. Burada Yalanji dili konuşuruz.
Burası Cooya Cooya.
Balık tutmak demek. Her çeşit balık var.
Bunlar oradaki bazı şeyler.
Timsah, kılıç balığı, testere köpek balığı, kaplumbağalar…
-O kılıç balığı mı? -Evet. Farklı olanlara bak.
-Peki şu? Kılıç balığından mı? -O bir kılıç balığı.
-Bu da testere. -Bu bir testere balığı.
İki ucuna da sap takıp ağaç keserdim.
Geleneksel balıkçılık mı yapıyorsunuz?
Evet, zıpkınla avlanma, seçici avlanma, toplama,
ihtiyacımız olanı alma, ağ atma, tuzak kurma falan.
Balık tutma tekniklerini kaç yaşında öğrendiniz?
Çok küçüktük. Nene dedemizle, anne babamızla,
amcalarla, teyzelerle öğrendik.
Herkesin yöntemi başka.
Yaşlılarımızın çoğu yürüyemediği için bunu yaptık,
her gün avlanıp onları beslemeye devam edeceğiz.
Ailelerimizin çoğu şeker hastalığını atlatamadı.
Bir kampa tıkılan, çıkamayan jenerasyonları duymuşsunuzdur.
Şeker, tütün ve çayla beslendiler.
Büyükannemin neslinde diyabet vardı. Kamptan çıktıklarında
artık onları yemelerine gerek yoktu.
Avcı ve toplayıcılığa döndüler.
Şimdi bizim neslimiz
bunu hayata aşılamamızı, insanlarımızı sağlıklı tutmamızı sağladı.
Bu harika.
Yaptığımız bu kültür turizmi
özel kültürümüzü öne çıkarmanın,
ailelerimizi geleceğe taşımanın
ve geçmişteki kötü şeyleri düzeltmenin bir yolu.
Aşağı gidelim. Önden geçip mızrak talimi yapacağız.
Darin ve Zac'i sahile götürüp
güvenli bir şekilde mızrak kullanmayı öğreteceğiz.
Aileler 20.000 yıldır burada.
Denizde yaşardık ama su bizi geri itti.
Şimdi dağın aşağısındayız.
Ama hepsi aynı aileler. O hikâyeler hâlâ duruyor.
Bizi bu hikâyelere bağlayan tüm yerler burada.
Vay canına.
Şimdi bir mızrak seçebilirsiniz.
Bir tartın. Ne çok ağır, ne çok hafif olsun.
Rahat edeceğiniz bir şey olsun. Bir prova yapacağız
Gerekirse değiştirirsiniz.
-Bu harika. -İyi mi? Arkandaki adama dikkat et.
Tüh. En azından sivri ucu değildi.
İlk kural. Bugün mızraklarınızı taşırken
omzunuzun altında olsun.
-Birbirimize saplamayız. -Sadece ucuna baktım.
Tamam, bir parmak çizgide.
Fırlatırken parmağın burada olacak. İşaret parmağın.
Ayaklarınızı da hedefe doğru koyun.
Hazır olunca geriye yaslanıp ağırlığınızı arka bacağınıza verin.
Öndeki bacağınızı kaldırıp bir adım atıp parmağınızla itebilirsiniz.
Pekâlâ, deneme turu. İşte bu.
-Sektirmeden aldım. -Kolaymış.
-Tamam, gelin. Tekrar atacağız. -Güzel.
-Teşekkürler. -Ne demek.
Biraz kolay oldu. İleri koyacağım.
Çok uzağa gittin. Suda onu görebiliyor musun?
Evet, balıklar geldiğini duyup gider. Peşlerinden gitmelisin.
Balıkların pulları olur. Sert atın.
Bundan sonra bahane yok.
Sıyırdı. Sorun yok. Şu suda yüzen şey.
-Hadi bakalım. Pekâlâ. -Güzel atış.
Bundan daha önce görmüş müydün?
-Woomera'n. -Hayır.
Bu senin parmağın.
Daha avantajlı oluyorsun.
Silah yükselttik.
GÜÇ DALGASI
Mızrağın üzerindeki parmağı kullanabildiklerinde
kolun bir uzantısı olan woomera'yı kullanırlar.
Sıyırdı. -Böylece daha güçlü atılır.
-Hadi bakalım. İşte bu. Güzel güç. -İyi.
İnsanların sağa, sola, ortaya mızrak atışını görmek
çok korkutucu olabilir.
Önce mızrağı güvenli bir şekilde tuttuklarından emin oluyoruz.
İşte bu.
Sonra geleneksel ava başlıyoruz.
Pekâlâ, bizim yardımımız bu kadar. Hazır mısınız?
Hazırım.
Darin'le sahilde dolaşıp ilaç yapacağız, yiyecek toplayacağız.
Siz ikiniz balık avlarsınız,
belki balık, yengeç falan getirirsiniz.
-Tamam. -Yarışma başlasın.
-Bu iş bende. -Yapar mısın?
-Sen sebzeleri al. -Tamam.
Zac'i yanımda götürüyorum.
Birkaç çamur yengeci yakalamaya çalışacağız.
Yengeçler genelde o deliklere benzer.
Yaklaşınca hareket ederler. Bizi görünce kaçarlar.
Bunlar vatozların beslendiği vatoz delikleri.
Kabuklular çamurda gidince elektrik akımı oluşur.
Vatoz yerlerini bilir. Üstüne oturur, tekmeler, ezer ve yer.
-Bak, sahil bunlarla dolu. -Evet.
Buradaki en faydalı ilaçlardan biri. Bolca var.
Bu meyvesi.
Şu yeşil beyazı görüyor musun? Beyaz olmuş demek.
Küçük beyaz meyveler, marul bitkisinin meyvesi.
Göz enfeksiyonun varsa veya gözüne kum kaçarsa
olgunlaşmış olanları alıp gözüne sıkarsın.
İçerideki tuzlu suyu antiseptik gibi kullanıyoruz.
Göz losyonu ya da göz damlası olur. Çok basit.
Vay canına. Bu…
Hissediliyor. Hiç yakmıyor ama biraz temizliyor.
Yıkıyor, evet. Bir sıkarsan…
Vücut losyonu görevi görür. Hafiftir, yapışkan değil.
-Temiz kuruyor. -İnanılmaz.
Buralarda çok işine yarar.
-Evet, eller yapış yapış. -Evet.
Bu bir keşiş yengeci.
-Bu kuyulin, çamur salyangozu. -Dev yengeç.
Evet. Bunlar sahildeki en iyi yemler.
Sahilde veya nehirde avlanırken bol keşiş yengeci toplanır.
Aborjinler iyi avlama noktalarına taş bırakırlar,
Yassı, kırık, yuvarlak taş, kırık kabuklar bulurlar.
-Orada… -İyi avlandığını göstermek için.
-Marul kısmı da yeniyor mu? -Yok, yenmiyor.
-Ama bu sargı bezi olur. -Tabii ya.
Yanık ya da yara varsa… Dokunsana. Çok güzel.
Yürüyüşten dönünce ağaçlarının altında suya batırırsan…
-Harika. -Bastır. Çok güzel.
Güneş yanığı varsa, yandıysan. Mükemmel.
-Gündüzsefası sarmaşıkları var. -Gündüzsefası, vay be.
Bunun sarı bir çiçeği var.
Yerde de mor çiçekli olanı var.
Onlara vatoz sarmaşıkları diyoruz.
Burada yürürken bir vatoz batarsa ya da resifte ayağını kesersen
Bu güçlü bir antiseptik.
Sıcak suyla yıkarız, sonra da ayaklarını içine sokarsın.
Uyuşturucu etkisi var, batanları çıkarabilirsin.
Tüm ülkede, gittiğiniz her yerde
bitkiler ve hayvanlar arasında özel bir bağ var.
Biz insanlar olarak bu özel bağları bulmalıyız.
Aslen böyle yapılır.
-Zac ve Brandon bugün yaralanabilir. -Evet, ilacımız var.
Bu bir ay kabuğu.
Yeni ay varken kararır. Dolunayda beyaza döner.
Ay döngüsüne göre renk değiştiriyor.
-Ondan ay kabuğu deniyor. -Şuna bak, keyfi yerinde.
Bunların olayı şu,
hava kapalıyken avlanmak istersen,
gelgitin nasıl olacağını bilmiyorsan o kabuğa bak.
Eğer böyle koyuysa iyi bir gelgit olacak demektir.
Hayvanların yaptıklarından çok şey anlaşılıyor.
Bitkilerin ve hayvanların çoğu mesaj verir.
Büyüleyici. Çok güzel. Zamanda geri gidecek gibiyim.
Çocukken tek yaptığımız, tek istediğimiz buydu.
-Video oyunlarından çok daha iyi. -Evet.
Doğaya dair sahip olduğunuz bilgi
bir bütün olarak toplum için çok önemli görünüyor.
Her aile, her insan farklı hayvanlardan sorumlu.
Bağlandıkları bir totem olmalı.
O hayvanı yaşatırlar.
Anladım.
Onları izleyip bir şeyler öğrenirsen bilmen gereken tüm sırları öğretirler.
Biz gelgitte balık tutarız.
Büyük timsahlar ve köpek balıkları gelgitte gelir.
İki tarafın da altı saati olur. Her şeyi paylaşmayı öğrenmeliyiz.
İşte büyük bir erkek. Bu senin hakkın.
-Daha var mı? -Bir tane.
-Şuna bak. İnanılmaz. -Mobilette var bir tane, cansız.
İşte bu erkek. Altındaki üçgen şekli görüyorsun.
Bu, erkek demek. Büyük dövüşçüler, pençeleri daha büyük.
-Tutmak ister misin? -Tabii.
-En güvenlisi şöyle. -Onu biraz aşağı indir.
İşin sırrı ellerini arkada tutmak. Elini öne koyma.
-Altına. -Hayır, altına koyma.
-Seni kapabilir. -Gerçekten mi?
Çoğu kişi çamur yengeçlerinin tehlikeli olduğunun farkında değil.
-Tamam mı? -Evet.
Pençelerinden biri ezebilir. Diğeri kesebilir.
Onlara çok yaklaşırsanız size doğru koşarlar.
Büyük dövüş pençesi var. Bu kırıcısı.
Oradan tutma. Kemiğini bile kırar.
Seni diğeriyle tutarsa parmağını keser.
-Gerçekten mi? Vay canına. -Bir dene.
-Serçe parmakla. -Tüm parmaklarım lazım.
Şuna bak.
Yakala.
-Çok ürkütücüler, değil mi? -Bu senin.
Sorun yok. Onu tekrar yere yatır.
-Memnun oldum. -Güzel. Teşekkürler.
-Bizi umutlandırıyor. -Evet.
Pekâlâ.
-Burada Hindistan cevizi var. -Evet, plan bu.
Erkekler orada koşuştursun. Biz ceviz kıralım.
Kazmayı kullanarak yumuşak taraftan başlayacağız.
Bu sana.
Şurada kazıyabilirsin.
Hindistan cevizi sütü yapmanın en iyi yolu bu. Şerefe.
-Diğerlerine de yemek bulmayı öğretirsin. -Evet.
-Sağ ol kardeşim. -Her zaman.
-Bir tane var. -Var mı? Kayıp mı ettin?
Evet. Onu kaybetti.
Artık ne aradığımı biliyorum.
-Yengeç. -Şurada var. Gördün mü?
-O kadar uzağı nasıl gördün? -Gelişini gördün mü? Gel al.
Yaklaş.
O koyu şeyi mızrakla.
Kaçırdın. Onu görüyor musun?
Kaçırdın. Altında.
-Altında. -İşte oldu.
-Başardı. -Hadi bakalım. Tam ortadan.
İşte yengeç. Tam ortasına sapladın.
Sinek balıkçılığını severim çünkü tutup bırakıyorsun,
Amerika'da öyle ama bunu yakalayıp yiyeceğimizi bilmek
daha iyi hissettiriyor.
-Kendin yakalayınca tadı daha güzel olur. -Öyledir.
Şuna baksana.
Şimdi nasıl pişirileceğini göstereceğim. Umarım açsınızdır.
-Merhaba. Ben Darin. -Merhaba, memnun oldum. Ben Delissa.
Ben geleneksel bir sepet örücüyüm. Şurada oturan da yeğenim Cayanna.
Selam Cayanna.
Bunu büyükannemle yapardık.
-Onunla otururduk. -Harika. Bu lif nereden geliyor?
Siyah palmiyeyi kullanıyoruz. Çok nadir bir ağaç.
Siyah palmiye ağacı ıslak tropiklerdeki dar bir kıyı bölgesinde yetişir.
Şu ahşapları erkekler klaketleri olarak kullanıyor.
Bir sürü törensel şey var yani.
Evet. Klaketler, woomera'lar, mızrakbaşları, hiçbir şey boşa gitmez
çünkü tüm ağacı kullanıyoruz.
Daintree'de kestiğim her ağacı yeniden dikiyorum.
-Sürdürülebilirlik. -Güzel.
Yerleşme gerçekleştiğinde
geleneksel kültürü uygulamak son derece yasa dışı bir şeydi.
Ailemizle, kadınlarla beraber
bir sonraki nesle aktarıldığı için çok şanslıyız.
Onlar da aynı şeyi şekilde bir sonraki nesle aktarıyorlar.
Bunun gibi çantalar genelde bebek taşımak için kullanılır.
Sapı kafada duruyor. İşte böyle.
Çalılıkta bebekleri böyle taşırlardı.
Böyle büyük şeyler yapmak
yaklaşık üç ayımı alıyor.
-Üç ay mı? -Evet, çok uzun bir süre.
Ama böyle küçük bir şey sadece yarım saat sürer.
Tatillerde büyükannemle otururduk, hikâyeler anlatırdı.
Büyükannemi bir sepete saklamışlar.
-Çalınan Nesil sırasında… -Ne?
Beyaz yetkililer çocukları almaya gelirmiş.
Şaka mı bu?
Bebekken sessiz kalması için ona bir fasulye verilmiş.
O zaman onu götürmemişler.
Çocuklarımızın ve ailelerimizin topraklarımızdan uzaklaştırılması
uzun zaman önce değildi.
Sadece bir nesil öncesi.
Kültürümüz hâlâ burada olduğu için
ve bunu dünyayla paylaşabildiğimiz için çok şanslıyız.
Okyanustan yeni çıkmış olması dışında
iyi yengeç pişirmenin sırrı ne?
Şuraya atıyorsun.
Kendi karışımın olur. Biraz da Hindistan cevizi.
Tam ayarında.
Bir parça tereyağı at.
-Ezilmiş sarımsak. -Sarımsağa bayılırım. Harika.
Burada çoğunlukla kuş gözü biberi var. Tam 25 yıllık.
İçinde sadece biber, sirke ve tuz var. Birkaç tane alıyorsun.
Sirke ve tuz döküyorsun, suyu oradan geliyor.
Pişmeye başlayınca kokusunu alırsın.
Yengeci çok pişirirsen et deriye yapışır, soyulması zorlaşır.
Bu bir çalı limonu. Çoğu limondan daha lezzetli olur.
-Öyle mi? Çalı limonu mu? -Evet. Şunun tadına bir bak.
Biraz tuz at.
Üstünü kapat, beş dakika sürer.
-Buharda mı pişecek? -Diğer her şey turuncuya dönsün.
-Sonra da bitti. -Bandırayım mı?
Şöyle bandır.
Çok iyi. Bu bitince daha isteyen olursa pişiririz.
Bir parti daha.
Acaba Darin sepetleri ne yaptı?
Sabırlı olmak gerek.
Bu neye benzeyecek?
-Bileyim de. -Tamam.
-Bu son hâli. -Şuna bak.
Durmak, bir şeye odaklanmak, yavaşlamak,
hikâyelerini dinlemek çok iyi geldi.
Umarım güzel geçmiştir.
-Evet. -Teşekkürler.
-N'aber millet? -Nasıl geçti?
-Nasılsınız? -Nasıl geçti?
-İyi. -Öyle mi?
Harika şeyler öğrendim.
-Eğlendin mi? -Yengeç falan.
Evet. Fena değil.
Güzel şifalı bitkiler bulduk. Hindistan cevizi yedik.
-Harika. -Müthiş bir öğlen.
-İnanılmaz. -Her zaman.
Burası bir market, eczane. İhtiyacın olan her şey var.
Hayatınızı görmek çok güzel.
Geleneği sürdürdüğünüz, yaptıklarınız için sağ olun.
Buraya gelince uğrayın. Burada her zaman aileniz var.
-Teşekkürler. Sağ ol kardeşim. -Teşekkürler.
-Çok sağ ol.
-Bir dahaki sefere görüşürüz. -Teşekkürler. İyi eğlenceler.
Sonraki durağımız Queensland'in kuzeyindeki bir milli park.
Ama tipik bir park değil.
Sadece 400 milyon yıl boyunca
Doğa Ana bu inanılmaz heykeli yarattı.
Topraklar yer değiştirdi, sular aktı, kireç taşları çözüldü.
Sonucu da bu, Chillagoe Mağaraları.
Avustralya'nın yerli halkıyla Chillagoe Mağaraları arasındaki bağ
on binlerce yıl öncesine dayanıyor.
Maalesef mağaraları gezeceğimiz gün ben çok hastaydım,
Darin yalnız gitti.
-Vay canına, olağanüstü. -Al bakalım.
-Burası neresi? -Chillagoe adında küçük bir yer.
Burada küçük bir gün ışığı odamız var.
Size deniz fosillerini de göstermek istiyorum.
Sahi mi?
-Burası eskiden su altındaydı. -Evet.
-Ne kadar önce? -Yaklaşık 400 milyon yıl önce diyorlar.
-400 milyon mu? -Evet.
Vay canına.
Nasıl böyle bir şey oldu? Sanki birdenbire ortaya çıkmış gibi.
Evet. Tüm bu kömür ve çökelti karışınca
tortul bir kaya, normal bir kireçtaşı oluşuyor.
Dünya'nın kabuğu hareket ederken ısı ve basınçla
onu bu şekilde yukarı itiyor.
İnanılmaz geliyor
ama bilim insanları bu mağaraların 400 milyon yıl önce oluştuğuna inanıyor.
Eskiden buralar su altındaydı.
Sen nesin?
Ben bir ammonitim, eski bir deniz avcısıyım.
Bir zamanlar benim türüm buradaki denizleri doldururdu,
sonra soyumuz tükendi.
Yani burada bulunan ammonit fosilleri kanıt mı sayılıyor?
Evet çünkü bu bölge eskiden su altındaydı.
Milyonlarca yıl boyunca Dünya'nın tektonik levhaları kaydı.
Birbirlerine yaklaşıp dağları oluşturdular.
Milyonlarca yıllık yağmur ve erozyon bu dağların içindeki mağaraları oluşturdu.
Bugün gördüğünüz güzelliği yarattı.
Son 60.000 yıldır arazinin geleneksel muhafızların
korumasına ve kullanımına bırakıldı.
Ama unutmayın, benim türüm 65 milyon yıldır burada değil.
Ben gitsem iyi olacak.
Sonra görüşürüz.
Sadece fosil hâlimle!
Vay canına.
Bu inanılmaz.
İnsanları mağaralara götürdüğümde benim gibi oradaki güzelliği görüyorlar.
Bu işi bu yüzden seviyorum.
Al bakalım. Şöyle geçir.
Vay canına.
-İçindeyiz Eddie. -Mağaradayız.
Burası 1891'de keşfedildi.
-1891 mi? -Evet.
William Atherton adındaki bir adam keşfetmiş.
-Şuradaki bir örümcek var. -Ne? Örümcek nerede?
İnsanlar Avcı Örümcek'i görünce birden çığlık atıyorlar.
Korkuyorlar.
Elim kadar.
Eddie, bana şu farklı sivri yapıları açıklar mısın?
-Bunlara ne deniyor? -Sarkıt.
Sarkıt mı?
Yerden çıkana ise dikit deniyor.
Sarkıtların ortasından nem geçiyor,
küçük bir pipet gibi yere damlıyor,
bu da yukarı çıkan dikitleri oluşturuyor
Bu şeylerin oluşması ne kadar sürüyor?
Sarkıtlarla 100 yılda üç ila beş santimetre uzarlar.
Dikitlerse 100 yılda bir santimetre.
İşte şurası. Burada görebilirsin.
-İşte burada. -Altında nem var.
-Şuna bak. -Damlaması biraz zaman alıyor.
Dokunayım mı bırakayım mı? Bırakayım.
Onları ilk gün ışığı odasına götürünce…
Vay!
…ilk tepkileri "Vay!" oluyor.
"Çok büyük görünüyor. Katedral gibi."
Bu mağaradaki gün ışığı odalarımızdan biri.
Bu hayatımda gördüğüm en güzel şeylerden biri.
Çok güzel. Bu, turun en etkileyici kısmı.
Bu gibi yerlere gelince
kim olduğunu, ne olduğunu sorgulamadan
"Bu ne? Bunlar ne?" demeden edemiyorsun.
Eddie, beni buna kesinlikle hazırlamadın.
-Tanrım. -Çok güzel bir ofisim var, değil mi?
Vay canına.
Aborjinler muhtemelen havadan kaçmak için buraya gelirdi.
Evet.
Çok karanlık diye derinliklerine gitmediler.
Yakın. Biraz ışık var. Buraya geliyorsun, düz.
Bu mağara alanı,
bunu deneyimlemek ve paylaşabilmek özel hissettiriyor.
Öyle. Daha önce dediğin gibi, içini bir his sardı.
-Evet. -İçinde sakladın.
-Evet. -Bu iyi.
Daha iyi bir manzara için Darin'i mağaranın dışına götürüyorum.
Kilometrelerce uzağı görebiliyorsun.
Evet Darin. Sana biraz taş sanatı göstereceğim.
-Taş sanatı mı? -Doğru, evet.
Asıl şölen bu kaya örtüsünün altında.
Tavana bir bak.
Vay canına!
Çok güzel bir taş sanatı.
Şurada gördüğün gibi burada da çok fazla yıldız var.
Buradaki Aborjin halkının birçoğu…
Bu bölgede bize Wakaman halkı denir,
yıldızların gece hareket ettiğini biliyorduk.
Buradaki şey de
hep gördüğün büyük akşam yıldızına götürür.
-Şurada. -Şunu takip ediyor.
-Seni suya götürür. -Sahi mi?
Yani tüm bunlar bölgeye göre yapılmış.
-Aynen. -Vay canına.
Bu tarafta ise köpek pati izleri var.
Evet.
Burada Djungan köpeği dediğimiz büyük bir ruhani köpeğimiz var
ve bu da onun izi.
Şu taraftan uzaklara bakarsan sarp kayalıkları görebilirsin.
Hikâyedeki köpek oradan başlıyor.
Sonra kral bütün eşleriyle geliyor, yedi karısıyla buraya oturuyor.
Buradan diğer kabilelerin geldiğini de görebiliyorsun.
Doğu tarafımızda Mbabaram halkı var.
Kuzeyimizde ise Kuku Djungan kabilesi var.
Onlar da bu bölgeye geldi.
Yani bundan suyun hikâyesini
köpeğin gelişinin hikâyesini anladınız.
Evet, arkanda köpek suratlı bir harita var.
-Güzel. -O bölgeyi işaret ediyor.
Şuradaki mavimsi gri kaya eskiden okyanusun en derin kısmıydı.
Şu anda üzerinde durduğumuz bu bölge denizin sığ kısmı.
Burası mı?
Şimdi Darin'e tarih öncesinden bir hediye vereceğim.
Bu, 65 milyon yıl öncesine ait bir deniz fosili.
O zamanlar burası sular altındaydı.
Bu aslen bir resifin parçasıydı.
-Aynen. -400 milyon yıl önce.
-Çok teşekkür ederim. -Ne demek.
-Gün doğumu, gün batımı. Su orada. -Doğru.
Tur rehberi olarak bunu korumak önemli
çünkü bu bölgede çok fazla tarih var.
Umarım insanlar buranın ne kadar eski ve güzel olduğunu bilir,
burayı koruma isteğiyle giderler.
Her deneyim bana aynı soruyu sorduruyor.
Biz ne yapmalıyız?
Bruce Pascoe'yla sohbetimizi hatırladım.
Yerlilerden nasıl daha çok şey öğrenebiliriz?
Geçmişte çok sihir varmış gibi görünüyor.
-Bir fincan çay. -Bir fincan çay.
-Tıpkı bizim yaptığımız gibi. -Evet. Otur, çaydanlığı al.
Yaşlı hanımların ve adamların ne tür çay sevdiğini öğren.
-Sütlü mü, şekerli mi? -Tamam.
-İşte böyle bir özenle… -Saygı. Evet.
Masamıza yemek koyuyoruz.
Birbirimizle paylaşıyoruz ve sürdürülebilirliği konuşuyoruz.
Bu her derde deva olmaz. Bu bir sohbet.
Bu sohbet çok daha iyi bir yer yaratacak.
Ama sadece yerlilere değil. Birbirimize.
-Birbirimizi sevmeyi bıraktık. -İletişim kurmayı.
-Bu harika. -Sana o kadar minnettarım ki.
-Çok teşekkürler. -Evet. Çok güzel.
Çok basit.
Otur. Dinle. Bu bizim dünyamız.
Teşekkürler Bruce.
Bir sonraki fırsatımızla bunu yapabiliriz.
Girringun Aborjin Şirketi'nin iletişim sorumlusu Sonya Takau
ve CEO Phil Rist'le görüşmek için
Girringun Yağmur Ormanı bölgesine gidiyoruz.
Adım Phil Rist.
Queensland'deki pek önemli
Aborjin Kara ve Deniz Yönetim Merkezi'nin yönetim kurulu üyesiyim.
Avustralya genelinde de öyle.
Dokuz grubumuz var ve geniş bir alanı kapsıyoruz.
Bu ülkenin yerli Avustralyalılara yaptıklarından
Avustralya'nın çok karanlık bir tarihi var.
Yerli Avustralyalıların mücadelesini ne kadar çok insan anlarsa,
bunun farkında olursa o kadar iyi olur.
Bizde şöyle bir söz vardır,
en zor şeyleri genelde baba ve oğul üstlenir.
Babanın gücü tükendiğinde mızrağını bırakır,
sonra oğlu mızrağını alıp savaşmaya devam eder.
Bu artık değişiyor ve olay sadece oğulda bitmiyor.
Artık o mızrağı kızlarımız kaldırıyor.
Siz de bunun parçasısınız.
Dinleme ve öğrenme isteğiniz değişimin bir parçası oluyor.
Avustralya dünyadaki en zengin ülkelerden biri.
Ama Avustralya'nın kalbinde
nesiller boyu süregelen bir mücadele var.
Sanırım bu baskın kültüre yapılan asimilasyonun bir parçası.
Bu konuda bir sürü sorun var.
Benim şaşırdığım şey şu,
hükûmetler ve buradaki diğer insanlar
neden bu konuyla beraber ilgilenmiyor,
bu bilgeliği bir araya getirip daha iyi bir ülke yaratılmıyor?
Bu soruya cevap vermede güçlük çekiyorum.
Beyaz Avustralya yıllardır herkes kadar iyi olmadığımızı söylüyor.
Bu düşünce de yerleşmiş oluyor
ve bazen bahsettiğim üstün-aşağı kompleksi var.
Bence artık işler değişiyor. Bir süredir değişiyor.
Söylediklerini anlıyorum ve katılıyorum. Bence değişim yolda.
Çok açık fikirli, ileriyi düşünen genç bir nesil var,
bunu biliyorum.
Bugün sizinle oturmak benim için heyecan verici
çünkü düşüncelerinizden bahsediyorsun.
Eğer bir şekilde bu düşünceleri yayabilirsek,
sesi yükseltebilirsek, sesinizi duyurabilirsek…
-Teşekkürler. -…ne mutlu bana.
Sizi seviyoruz.
-Bu yaptığımız en güzel… -Siz burada kalın.
Gitmenizi istemem.
-Dikkat et. Biz… -Bizden kurtulamayabilirsin.
Aborjin halkı,
bugün karşı karşıya olduğumuz küresel meselelerle yakından ilgilenmeli.
Doğal çevredeki iç bağlantıları dikkate almadan
doğal çevreyi düzeltemezsiniz.
Tamam. Zac ve Darin,
sizi çok özel bir konuğumuzla tanıştırmak istiyoruz.
Bu Khoa.
Merhaba Khoa.
Merhaba bebeğim. Çok çekingen, çok utangaç.
O safkan bir yağmur ormanı dingosu, yani yaban köpeği.
Bu ülkede dingolar çok kötü muamele görüyor.
Şu anda hayvancılık endüstrisi ile
onları korumak ve kurtarmak isteyenler arasında bir savaş var.
Dingolar Canis cinsindendir,
tıpkı kurtlar, çakallar, tilkiler ve köpekler gibi.
Tatlı ve şirin görünseler de
vahşi dingolar da çoğu etobur gibi yırtıcı hayvanlardır.
Şu anda Queensland eyaletinde
kısaca onları yok etmeyi amaçlayan iki yasa var.
Aborjin halkı olarak
bu türün doğal ortamda çok değerli olduğunu biliyoruz.
O, Avustralya'nın en önemli uç yırtıcısı.
Bir çevresel ya da ekolojik sistemin dengede kalabilmesi için
bir uç yırtıcıya sahip olması gerekir.
Doğanın dengeleyicisi olarak görevini yapmasına izin verirseniz
her şey dengelenir.
Bize büyürken doğayı rahat bırakmamız öğretildi.
O kendine bakmayı bilir. Bize ihtiyacı yok.
Dingolar ve Aborjinlerin çok ortak noktası var.
Bize ateş ettiler. Zehirlediler. Tutsak alındık.
Tutsak derken, bu ülkede siyahi köle ticareti vardı.
Sonya, Aborjin halkı ve dingolar arasındaki paralelliğin
acı gerçekliğiyle bizi aydınlatıyor.
Biraz yol katettik
ama bu ülkeye yerleşmiş olan sömürgeci zihniyeti değiştirmek için
daha çok yol gitmemiz lazım.
Çizilebilen paralellikler gerçekten inanılmaz.
Dingoların özgür olmasına ve doğada görevini yapmasına izin verirsek
her şey tekrar dengesini bulabilir.
Benzer bir durum. İnsanlar yerlileri dinleseydi
her şey dengesini bulurdu.
Batı bilimini ve yerlilerin bilgisini bir araya getirince
ortaya çok güzel çözümler çıkıyor.
-Kesinlikle. -Çevreye yarayacak çözümler.
Aborjin kültürü dünyaya ait.
Eğer bu dünyadaki en eski kültürse
her birimizin görevi…
-Değerini bilmek. -Değerini bilmek. Aynen.
Bunu olabildiğince çok insanla paylaşmak için sabırsızlanıyorum.
Zac ve Darin'in burada olup dinlemeleri bizim için çok önemli
çünkü biri sonunda Aborjinlerin sesini dinledi.
Bu andan itibaren
Sadece Aborjinler için değil, herkes için iyi olan,
en önemlisi de doğal çevre için iyi olan
pozitif bir şey paylaşıyorsanı
o zaman doğru gidiyorsunuz demektir.
O şeylerden uzaklaşırken…
Kalbim yerinden çıkacak gibi.
İnsanlarla öyle şeylerden konuşmak çok karmaşık bir şey.
-Kesinlikle. -Çok farklı yönleri var.
Ama şunu biliyorum,
Bruce Pascoe haklıydı.
Oturup konuşmalısın.
Orada oturmak, onlarla olmak,
o enerjileri hissetmek…
Evet.
Dürüstçe ve açıkça tartışmak,
bence bu, dünyada eksik olan bir süper güç.
Evet, seni anlıyorum.
Dünya arka bahçemizden, okulumuzdan ya da işimizden çok daha büyük bir yer.
Pek çok açıdan görüyoruz. Dönerken değerinin daha çok farkındayım.
-Çok özel bir his, değil mi? -Aynen. Mutluyum.
Artık ne yapmak istediğime karar verdim 33 yaşındayım.
İyi gidiyorum.
-Down to Earth'ün 53. sezonunda… -David Attenborough olmak istiyorum.
Geçmişi değiştiremeyiz ve yanlışlarını düzeltemeyebiliriz
ama başkalarının geçmişini öğrenmeye ve seslerini dinlemeye zaman ayırabiliriz.
Daha çok yol kat etmeleri lazım
ama Avustralya önceden gelenleri konuşmaya ve kabullenmeye başladı.
Henüz bunu yapmayan tüm ülkeler de bu yolu takip etmeli.
O masada olmak, duyulmak,
bu konunun bir parçası olmak herkesin hakkı.
Dünya artık o kadar büyük bir yer değil. Artık hepimiz komşuyuz.
Yaptığımız en küçük şeyler bile iyi ya da kötü, birbirimizi etkiliyor.
Evet, dünün kültürünü birlikte koruyabiliriz
ve daha iyi bir gelecek için planlar yapabiliriz.
Ama bunu bugün hep birlikte çalışarak yapabiliriz.
Ekip olarak Avustralya'nın geleneksel sahiplerini tanıyoruz.
Aborjin ve Torres kültürünü taşıyan büyüklere saygı duyuyoruz.
Alt yazı çevirmeni: Seda Tiğrek