BİR NETFLIX DİZİSİ
Tuhaf kırmızı toplar.
Zombi kıyameti olur diye korkuyor musunuz?
Gizli tuzak kapısı.
Şurada bir delik var.
Petri kaplarında bir şeyler büyüyor. Artık her neyse.
Bu bilim kurgu değil. Hepsi bilimsel gerçekler.
Evet!
-Bu bölümde… -İşte gidiyor.
…her kesimden sıra dışı, ileri görüşlü, geleneksellikten uzak…
Eskiden avukattım.
…insanlarla tanışacağız.
Bir sorunu çözmek, tüm sektörü değiştirmek
ya da sadece ekosisteme etkisini azaltmak için benzersiz yollar buldular.
Mümkün olduğunca artırmak.
Gezegeni iyileştirecek yeni çözümler.
Sorunu ele alıyoruz.
İster büyük ister küçük fikirler olsun…
-Bunlar buğday tohumu. -Hadi.
…hepsi eko-yenilikçi.
İlk durağımız Tazmanya adasında.
Çevreye büyük etkileri olduğu bilinen bir sektörde devrim yaratan
eko-yenilikçilerle tanışacağız.
Sığır besiciliğinde.
Hayvanlar, sindirme işlemiyle beraber
dünyadaki sera gazı emisyonlarının %16'sını metan formunda üretiyor.
Çeşitli sağlıksal ve çevresel nedenlerle
kırmızı et yemeyi azaltmak iyi bir fikir olsa da
bu Tazmanya şirketi sığır beslemenin yeni bir yolunu buldu.
Hem sığırım dursun hem karnım doysun diyebilirsiniz.
Sea Forest, ticari olarak
Asparagopsis adında özel bir kırmızı alg yetiştiriyor.
Bir ineğin diyetine bu alglerden biraz eklenince
o ineğin saldığı metan gazı %80'e kadar düşebiliyor.
Bize bunları kurucu ortak Sam Elsom açıklayacak.
Laboratuvara gidiyoruz. Size pek anlatamayız…
-"Lab'ratuvar" mı? -Lab'ratuvar.
Aynı şey işte.
Süreci bu laboratuvarda başlatıyorlar.
"Araştırma Laboratuvarı."
O öyle telaffuz edilmiyor Darin!
-Rocky, Darin ve Zac geldi. -Selam Darin.
-Selam Rocky. Nasılsın? -İyi.
-Memnun oldum. -Zac. Ben de memnun oldum.
Burada inanılmaz bilimsel işler dönüyor, öyle değil mi?
Şu an keyfimize bakıyoruz. İyi görünüyor.
Bu, her şeyin başladığı yer.
Tohumun ekilmeden önce çimlenip filizlenmesi gibi
bu raflardaki beherlerin içinde yüzen alglerin hayatı başlıyor.
Onları çok küçük hücrelerden ayırıyoruz
ve bu küçük aşamada onları bir arada tutuyoruz.
Bu sevimli küçük ponponlar, yani yüzen toplar oluşuyor
ve büyüdükçe parçalanıyorlar.
Onlara çok iyi bakıyoruz,
bu 500 ml evresinden bu beş litre evresine kadar besliyoruz.
Gördüğüm en havalı lava lambasını yapmışsın.
Evet! Aynen öyle.
Arkasında renkli ışık olsa laboratuvar harika olurdu.
Aynen. Kesinlikle.
Biraz siyah ışık olsa arkama yaslanıp sonsuza kadar izlerim.
2016'da Rocky, bu deniz yosununun metanı bastırdığını keşfeden
araştırmaya dâhil oldu.
-Tüm bunların arkasındaki adam o. -İnanılmaz.
Sen metan avcısısın.
Öyleyim.
Dünyanın metan avcılarından biriyle tanıştık.
Aynen, metan avcılarından biri.
Mütevazı davranıyor ama Rocky gerçekten de metan avlayan bir rock yıldızı.
Bu gibi harika işler yapan insanlara ışık tutmalıyız.
Algler geliştikten sonra denize götürülüyor
ve kıyıda tamamen büyüyebileceği özel bir alana ekiliyor.
Sam bizi denizdeki yerlerine götürüyor.
Laboratuvardan kısa bir tekne yolculuğuyla özel halatı buraya yerleştiriyorlar.
Üretim çiftliğinde mikroskobik sporlar oluyor.
Bu halatın her yerine yayılıyorlar, okyanusa gidip olgunlaşıyorlar.
Buna mı tutunuyorlar?
Evet. Sekiz hafta içinde tüm bu minik deniz yosunu tohumları
30 santimetrelik büyük, gür ekinler olacak.
Denizdeki yerlerine geldiğimizde
bu büyük kancalar tekneden suya atıldı.
Bu kancalar belkemiği denilen şeyi tutup çekmek için kullanılıyor.
Belkemiği, yüzen iki çapa arasına koyulur.
Asparagopsis büyümesi için buraya ekilecek
ve sonra belkemiğinden toplanacak.
Yosunu atacağız.
Yosun bu halatlardan dikine, yukarı ve aşağı doğru büyüyecek.
Evet. Başlıyoruz.
Halat, Asparagopsis sporlarıyla kaplı.
Yosun sosisi.
Bu spor kaplı halatta
genç algleri korumak için pamuk kaplama var.
Şunu da söyleyeyim, kaplama ayrışıyor ve yaklaşık dört hafta sonra çözünüyor.
Halatlar, bu deniz çiftliği alanında 50 metre arayla iplerle yerleştiriliyor.
Bu halatların balinalara, yunuslara ve diğer deniz canlılarına
zarar vermemesi için sıkı protokoller var.
-Sorunu ele alıyoruz. -Kesinlikle.
Emisyonları azaltıyoruz. Her şey iklim değişikliği için.
Bu ip belkemiğine sabitlendikten sonra
alglerin büyümeye devam etmesi için denize indiriliyor.
Ama sadece süreci görmeye gelmedik.
Bu mucize deniz yosununu yakından görme zamanı.
Harika.
Bu Asparagopsis.
Bu yosun zıpkın otu olarak da biliniyor.
-Küçük zıpkınları var. -Küçük dikenleri görünüyor.
Bu küçük, kızıl deniz bitkisinin
atmosferde bu kadar çok değişiklik yapabilmesi inanılmaz.
Kimsenin dikkat etmediği küçük bir bitki
meğer dünyayı kurtarabiliyormuş.
Darin'in hiç düşünmeden her şeyi tatması çok hoşuma gidiyor.
Neyse ki bunu tadabilir.
-Ne düşünüyorsun? -Gayet iyi.
Tadı iyi olabilir.
Ama ineklerin yemesi kesinlikle iyi
çünkü ineklerin metan emisyonunu %80'e kadar azaltabiliyor,
hatta daha fazla.
Küresel iklim değişikliğini azaltmaya yardımcı olabilir.
Bir düşünsenize, gezegeni iyileştirme potansiyeli olan
küçük bir deniz yosunu.
Tabii ben dümene geçmeden de hiçbir tekne turu tamamlanamaz.
Çok eğlenceli. Ne gün ama.
Acele et Kaptan Zac. Acele et dostum!
Sen kesinlikle duyduğum en kötü korsansın.
Kaptan Jack!
Korna çalışıyor!
Başlıyoruz.
Başka melodiler var mı? Mesela şöyle…
Bu süreç laboratuvarda başlıyor ve okyanusta devam ediyor.
Karmaşık görünse de pek öyle değil.
Üstelik uygun maliyetli.
Tamam, karaya dönelim de son ürünü görelim.
Vay! Pek yoğun değil, değil mi?
İnek başına günlük bu kadar.
-Ne? -Bu kadar mı? İnanılmaz.
Oradaki ineğe bir günde bu kadar veriyorsun
ve metan üretimi neredeyse yok mu oluyor?
Bitiyor sayılır.
Çok uğraş gerektirmiyor.
Bunun bir tutamını yemlerine karıştırıyorlar
ve ineklerin metan üretimi büyük ölçüde azalıyor.
-Bakmıyorlar bile. -Hadi.
Güneş batmadan.
Hadi inekler.
Çocuklar! Öğle yemeğiniz hazır.
Tamam, inekleri besleme zamanı.
Darin ineklere fısıldadığını düşünüyor, bakalım nasılmış.
Avustralya'da acil durum numarası ne?
Merhaba! Buraya gel.
Hiç et yemeyen adam şimdi de ineklerle boğuşuyor.
Evet! Tamam, aferin!
Darin'e bakın.
İşini biliyor.
Hadi!
Şuna bakın. İyisin Darin.
Aklımdan çok daha kötü şeyler geçiyordu.
Selam çocuklar.
Şöyle oluyor, deniz yosununu yediklerinde
deniz yosununun içindeki bileşiklerle
meydana gelen metan üretiminde enzimatik bir bozulma oluyor,
hayvanın gazlı bir atık ürün olarak dışarı atacağı metan gazına,
daha hızlı büyümek için kullandığı enerjiye dönüştürülür.
Enzim tıkanıklıkları osurmalarını mı engelliyor?
Metanın %90'ını geviş getiren hayvanlar üretiyor.
Geğirmeyle çıkıyor, osurmayla değil.
Osurmalarından sanılıyor ama aslında geğiriyorlar.
Gerçekten mi?
İneklerin süper besini.
Çok mutlu görünüyorlar. Şunlara bak.
Neden her çiftçi bunu kullanmıyor?
Bunu siz de yeni öğrendiniz, değil mi?
Biraz zaman verelim, umarız yaygınlaşır.
Söz konusu iklim değişikliğiyse pek vaktimiz olduğu söylenemez.
Küçük bir deniz bitkisinin
iklim değişikliğini etkilediğini gördük.
Sırada benzer bir etki yaratabilecek
son teknoloji bir fikir var.
Orange, Yeni Güney Galler'e gidiyoruz.
Dünyanın en küçük organizmalarının
en büyük sorunlarından birini nasıl çözeceğini öğreneceğiz.
Loam Bio, kendini iki sorunu çözmeye adamış
çiftçiler, bilim insanları ve girişimcilerden oluşan
bir biyoteknoloji şirketi.
Atmosferdeki CO2 seviyeleri
ve tarım toprağının kalitesinin düşmesi.
Bu da kurucu ortak Tegan.
Tarım ve iklim değişikliğinin karmaşık bir ilişkisi var
ve bazen karmaşık sorunlar sadece basit çözümler gerektirir.
Harika.
-İyi ve bilimsel gibisin. -Öyle hissediyorum.
Burada tohumları mikrobiyal bir mantarla iyileştiriyorlar,
ekildiğinde toprakta kararlı karbon oluşturuyor.
Bu süreç ekinlere besin sağlıyor,
karbonun atmosfere salınmasını engelliyor.
Karbondioksitteki bu azalma, iklim değişikliğini azaltabilir.
-Bu harika. -Ne yapıyoruz?
Burada muhteşem bilim yapıyoruz.
Bunlar doğal ortamdan çıkardığımız özel mantarlar.
Sadece mahsulü değil, besin yoğunluğunu da arttırıyorlar.
Bu da besin üretimi açısından çok ilginç bir şey.
Gıda sisteminin sağlığını artırmak için bu çok önemli bir şey.
Bunlar buğday tohumu. Bilirsiniz. Birçok unlu mamülümüzde var.
Ekinimizi yetiştirmek için bunları çayırlara ektiğimizde
bu mantarları gerçek bir ürüne dönüştürdük
ve sonra verimde bir artış elde edebildik.
O hektarda tonlarca karbonu azaltırken topraklarımızı da zenginleştirebiliyoruz.
Dünyanın dört bir yanındaki topraklar, nerede olduğunuza bağlı olarak,
endüstriyel tarım uygulamalarından kaynaklanan karbonun
%20 ila %60'ını kaybetti.
Masadaki mantarlar oldukça gösterişsiz görünüyorlar
ama tam olarak ne işe yaradıklarını anlayınca
kesinlikle inanılmaz şeyler.
Bu kadar küçük ve sıradan olmalarına rağmen
iklim sorunumuzu çözmede bize yardımcı olabilmeleri çok ilginç.
Harika.
Böyle başlayan birkaç korku filmi biliyorum.
Mantarların bir kısmı dışarı çıkıyor
ve vücutlarımıza girip zihnimizi kontrol etmeye başlıyor.
Zombi kıyameti olur diye korkuyor musunuz?
Neyse ki bilim insanlarımız
korku filmine benzeyebilecek her şeyi arayıp taradı.
-Her şeye baktılar mı? -Kesinlikle.
Şurada bir delik var.
Hadi toprağa bakalım. Nasıl bir şey olduğunu görmek istiyorum.
-Çok güzel. Hadi! -Harika.
Tohumların laboratuvarda işlenişi gördük ve serada test ettik
ama Loam Bio'nun asıl deneme alanı bu gerçek çiftlik.
Ioniq'le araziye çıktık.
Bu inekler bize mi bakıyor yoksa bana mı öyle geliyor?
Selam millet.
Şimdi görmezden geliyorlar.
Evet, beni anlıyorsunuz.
Darin'in keyfi yerinde,
bir inek sürüsüyle hayali bir muhabbetin içinde.
Devam edebilirdim ama geldik
ve Loam Bio'nun kurucu ortağı Mick Wettenhall ile tanışacağız.
Selam, nasılsınız?
-Harika. Nasılsın? -İyi.
-Selam. Darin. -Darin. Mick.
-Memnun oldum Mick. Zac. -Ben de.
Çok heyecanlıyım. Bu yanındakiler de kim?
İş gücü getirdim.
Frank, Oompah, Pepper ve Goober burada.
-Goober. Güzel. -Goober.
Yorgun görünüyorlar.
Köpekleri biraz seveyim.
Az önce Tegan'la tanıştık,
aşılama ve mantar olayı bizi çok heyecanlandırdı.
Çok iyi.
-Çok heyecanlı. -Müthiş şeyler.
Tahıl ve pamuk tarımında yılları aşkın tecrübesiyle
Mick bize işlenmiş tohumların topraktaki hâlini gösterecek.
Toprakta yeterince karbon olmadığında
bugünlerde yüzleştiğimiz sorunlar neler?
Karbon, topraktaki her işlevi destekler.
Su tutma kapasitesinden besin mevcudiyetine,
su filtrelemesine kadar her şey karbonla alakalı.
Ne kadar çok karbonumuz olursa yağmura, gübreye,
bunlarla alakalı her şeye o kadar az ihtiyacımız olur.
Ayaklarımızın altındaki toprağın kendisinde
bunları yaparken ne gibi değişiklikler gördün?
Nasıl anlıyorsun?
Şöyle görebilirsiniz. Hadi bakalım.
Genelde toprağın renginin çok daha koyu olduğunu görürsünüz.
Bunu görebilirsiniz ve belli bir kokusu olur.
Kamerayı yaklaştır.
Bu çayırda en son toprak testi yaptığımda
topraktaki karbon oranı %2,5'tu.
-Hedef ne? -Mümkün olduğunca artırmak.
Amerika'da ortalama karbon miktarı genelde %1 ile %4 arasında değişiyor
ama Loam Bio %6'ya kadar çıkıyor.
Toprağa ne kadar çok karbon hapsederseniz o kadar sağlıklı olur.
Ekinler daha fazla besinle güçleniyor
ama diğer yan ürün de alçalma dedikleri şey.
Bu, karbonun havadan toprağa çekildiği anlamına geliyor
ve bu olay da karbondioksit seviyemizi iyileştiriyor,
iklim değişikliğini biraz yavaşlatıyor.
Şöyle ki yaptıkları şeyden uzaklaşmak zorunda değiller.
Aynı şekilde devam etsinler, biz üstüne bir de teknoloji koyalım.
Herkes "Teknolojik düzeltme" diyor.
Öyle değil. Bu da başka bir araç.
Çiftçilik yaptığınız bir araç ve sonra diyeceksiniz ki
"Teknolojiyle X miktarda karbon elde ettim."
"Mick'in X sistemi var, teknoloji kullandı ve daha çok karbon elde etti."
-"Ben de istiyorum." -Evet.
Çiftçi çitin üstünden bakıp öğrenir.
-Evet. -Hep çitin üzerinden bakarlar.
Satış temsilcisini veya bilimciyi dinlemezler.
Uygulamayı yapan çiftçiyi dinlerler
ve bu gücü kullanmamız gerekiyor.
CO2 seviyelerinde gerçek bir değişim
tek bir çiftlikte yeni yöntemler kullanarak olmaz.
Bunun tüm çiftliklerde yeni bir standart olması gerekiyor.
Ancak daha çok verim, besleyici ürünler ve gelecek için daha sağlıklı toprak
çiftçilerin buna geçiş yapması için gereken teşvikler.
Loam Bio'nun gelişmiş tarım yöntemleri
hem daha iyi mahsul veriyor hem de dünyamızı iyileştiriyor.
Süreç, rejeneratif tarım adı verilen daha büyük bir kavramın bir parçası.
Şu şekilde daha iyi açıklayabilirim.
Küresel ısınma denilince
ana sebeplerden biri olan karbondioksitten bahsederiz.
Bu kadar resmî olmana gerek yok. Bana CO2 diyebilirsin.
Suyun içine benden biraz koyarsan gazlı bir içecek olur,
harika bir şey.
Evet ama atmosferde çok fazla olursa küresel sıcaklığı yükseltiyorsun
Bu da bir sürü kötü şeyin olmasına sebep oluyor.
Çok üzgünüm dostum.
Ama hâlâ umut var.
Öyle mi? Nasıl?
-Rejeneratif tarımla mümkün. -Ne dedin?
Rejeneratif tarım,
çiftçilerin toprağı sürdürülebilir ve doğal bir şekilde iyileştirdiği,
daha sağlıklı, besleyici ekinler aldığı
ve aynı zamanda CO2'nin dünyaya etkilerini azaltabildiği bir sistem.
İyiymiş.
Öyle! Rejeneratif tarımda kimyasal veya böcek ilacı kullanılmaz.
Toprak işlemesiz tarım,
çeşitli örtü bitkileri ve daha birçok yöntemi içerir.
Böylece hem daha sağlıklı yiyecekler
hem de su seviyesinde azalma elde edilir.
Hoppa!
İyi misin?
Dostum! Burada fena parti var.
Senin adın ne?
Tamam, iyiymiş.
Ekolojik yenilikler bazen
yıllardır var olan sistemleri sorgulayarak gerçekleşebilir.
"Bu hep böyle yapıldı" diyenleri sık sık duyarız,
yıllardır olan bir sistemi değiştirmek istemezler.
Ama Sidney'in kalbinde
bu mütevazı, iki katlı 19. yüzyıl evi
tüm kuralları çiğniyor
çünkü sahibi Michael Mobbs sayesinde
bu şehir merkezindeki ev şebeke sistemleri olmadan yaşıyor.
Bunu nasıl başarıyor? Az sonra öğreneceğiz.
-Selam. Ben Zac. -Selam.
-Zac, memnun oldum. -Ben de.
-Selam. Darin. Memnun oldum. -Küçük kulübeme hoş geldiniz.
-Sen şebekesiz yaşıyorsun. -Evet.
Bu nasıl oldu?
-Bu… -Şehrin ortasındasın.
Açıkça konuşayım.
Yapamayacağımı söylediler, çocukça bir tepki verdim.
-Yani… -Bunu sevdim.
-Eskiden avukattım. -Eskiden avukattın.
Sidney'in suyuyla ilgili bir meclis soruşturmasına dâhil olmuştum.
İki küçük çocuğum vardı,
karımla dedik ki "Daha büyük bir mutfak ve banyo yapalım."
Üç aylık tadilat sırasında su ve kanalizasyon bağlantısını kestim
ve güneş panelleri taktım.
Son 24 yıldır buradan lağım suyu çıkmadı. Şuna bakın.
Beş metre genişliğinde. Buradan yağmur suyu çıkmadı.
Burada iki milyon litre su biriktirdim.
-İki milyon litre mi? -İki milyon litre lağım.
Lağım suyu arıtıldı.
Verilere ihtiyacım vardı, iki haftada bir buradan numuneler aldık
ve laboratuvarda şehir suyuyla karşılaştırdık.
Benimki 12 ay boyunca her seferinde daha temiz çıktı.
-Şehir suyundan daha mı temiz? -Evet.
Şimdi bu beni özgürleştirdi.
İnsanlar dünya için endişeleniyor, ben de öyle ama hayata devam ediyorum..
Musluğu açabilirim. Zarar vermiyorum.
Ben de uzun bir duş alabilirim. Zararı yok.
Tamam, ilgimizi çektin.
Şebekesiz yaşamanın üç temel kuralı var.
Elektrik ve su kaynağı ve atıkla başa çıkmanın bir yolu lazım.
Michael'a bakalım.
-Sistemine bakalım. -Gelin.
-Nasılmış görmek istiyorum. -Merak ettim.
Evet, güzel.
Şunu söyleyeyim, içeri ilk girdiğinizde normal bir eve benziyor
ama çok eşsiz, kendine has bir havası var.
Tuhaf. Garip bir his. Çok rahat hissediyorum.
Hem de çok.
Ev geceleri akülerden enerji alıyor
ve akülerin dayanma süresi kaç kere boşaltıldıklarına bağlı.
Bu güzelliğin gün içinde yaptığı şey,
aküleri atlayıp güneş enerjisini doğrudan ışıklara vermek.
-Harika. -Değil mi?
Aküden %50 daha fazla yararlanıyorsun.
-Aynen öyle. -Evet, harika.
-Size aküleri göstereyim. -Evet, harika.
Burada durursanız…
-Şurada. -Hadi bakalım.
Kiler, aküler için harika bir yer çünkü sabit bir sıcaklık var.
-Serin tutuyor. -Evet.
Ücradalar diye verimliliklerini koruyorlar.
-"O" var mı? -Ne dedin?
-"O" var mı? Yaratık falan yok mu? -Yok.
Stephen King fanı değil.
-Kimse yok mu? -Yok, seçmelere katılabilirsin.
Peki.
Kalsın.
-Suyu sormak istiyorum. -Evet.
Geri dönüşüm, su toplama alanı.
-Bu benim tutkum. Gelin görün. -Benim de.
Şu örümceğe bakın.
Merhabalar dostum!
Pekâlâ, Avustralya işte!
Bu su…
Hadi bakalım.
…çatımdan.
-%100 yağmur suyu. -%100 yağmur.
18 ay boyunca iki haftada bir test edildi, şehir suyundan temiz.
Ne güzel.
-Leziz değil mi? -Harika.
-Şerefe. -Güzel suyun şerefine.
Şebekesiz, gökten gelen temiz su.
Dünyada suyun kıymetini bilen insanları tanımak güzel.
Bu gibi şeyler yapmalıyız. Çatımıza bedava düşenleri kullanmalıyız.
Kesinlikle.
-Hiç bitti mi peki… -Bitmeye başladı.
-Sahi mi? -Evet.
-Az yağdığı için mi? -Evet.
Bir de az miktarda yağıyor.
Yani muhtemelen…
Yılda iki ya da üç kez, bazen yılda dört kez
yumurta alıp yandaki eve gidiyorum.
"Hortumunu ödünç alabilir miyim?" diyorum.
-İstemiyorum ama… -Evet.
Genelde bunu yaptığımda yağmur yağıyor.
-Yağmur dansı. -Sanki Tanrı zihnimle oynuyor.
Avustralya'da evlerde kullandığımız suyun en azından yarısı
sifon ve çamaşırda kullanılıyor.
Bunu neden…
Saf, güzel bir su.
…sifonda kullanayım?
Hiç böyle düşünmemiştim ama doğru.
Çevre Koruma Ajansı, tuvaletlerin
Amerika'daki evlerde kullanılan suyun %30'unu oluşturduğunu söylüyor.
Şu anda Amerika'daki çoğu evde
duş, bulaşık ve lavabo suyunu toplayan atık su sistemi yok.
Bu su, tuvaletlere iletilerek geri dönüştürülebilir
ve bunu yapsalar muhteşem olur.
İnanılmaz. Bence teoride herkes
bu gibi yöntemlerle katkıda bulunmak istiyor.
Daha az enerji kullanmak, suyumuz temiz ve doğal olsun istiyorlar.
Sistemlerden uzak yaşamak istemiyoruz
ama bunu hayata geçirmek karmaşık geliyor.
Nedenini bilmiyorum,
tarif ettiğin her şey basit görünüyor.
-Öyle. -Evet.
Bunu duymak benim için çok önemli.
"Ben yapamam" diyenler onların inancını yok ediyor.
Bakın, ben sıradan bir Avustralyalıyım,
çiftçilerin yaptığını şehirde yapıyorum.
Şunu unutmayın, Michael şebekesiz yaşıyor,
ama hiçliğin ortasında değil.
Bir şehrin ortasında ve her yeri şebekelerle çevrili.
Buna çiftliklerde alışığız
ama bunu şehrin ortasında yaptığını görmek
çok ilginç, müthiş bir şey.
-Teşekkürler. Harika sohbetti. -Kesinlikle.
Teşekkürler. Bu inanılmaz.
Başardıklarına inanamıyorum. Gösterdiğin için sağ ol.
Başarmak istediğimiz, hedeflediğimiz şey de bu.
Dizimizin ana hikâyesi bu.
-Saygı duydum. -Ben de.
Televizyonum yok ama İzlanda'daki programı izledim.
-Harikaydı. Daha isterim. -Güzel.
-Katkıların için teşekkürler. -Evet.
Her şey için teşekkürler.
Michael'ın evi geleceğin nasıl olabileceğini gösteriyor
ve evinde yaptığı değişiklikler
tek bir kişinin çevreye etkilerinin harika bir örneği.
Şebekede olup güneş enerjisine geçmek gibi basit bir şey de
dünya için doğru yönde önemli bir etki yaratabilir.
Şehirler ve belediyeler düzgün ve verimli çalışmak için
muhtemelen her zaman büyük bir toplu altyapıya ihtiyaç duyacak.
Bir sonraki durağımız bize
toplu enerji dağıtımında büyük bir güç olduğunu gösterecek.
Victoria'daki bu arazide küçük bir çiftlik var.
Ekin rüzgâr,
39 türbin tarafından toplanıyor
ve 80 megawatt güç üretiyor.
Bu, 50.000 eve temiz enerji sağlamaya yeter.
Burası Crowlands Rüzgâr Çiftliği.
1887'den beri insanlar enerji yaratmak için rüzgârı kullanıyor.
Verimlilik arttıkça rüzgâr enerjisi
dünyada temiz, yenilenebilir enerji için önemli bir unsur olmaya devam ediyor.
Yel değirmenleri yeni olmasa da
bu rüzgâr çiftliğinde gücün toplanıp dağıtılma şekli çok yeni.
Bunu nasıl yaptıklarını Melbourne Belediye Başkanı'ndan öğrenelim.
Bu arada ne kadar da havalı bir unvan. "Belediye Başkanı."
-Nasılsınız? -İyi.
Selam. Rachel.
Pacific Hydro şirketinin CEO'su da burada.
Evet, aynen.
Evet, burası düşündüğümden çok daha büyük.
Göbeğe kadar 100 metre olması inanılmaz bir şey.
Üstelik kanat uzunluğu da 42 metre.
Böyle büyük bir proje…
Altında durduğumuz bu makinelerden 30 tane var.
Büyük bir çiftlik.
Adı ise Melbourne Yenilenebilir Enerji Programı.
Kesinlikle önümüzü açtı
çünkü büyük enerji kullanıcılarına
iklim değişikliği konusunda birlikte çalışabileceğimizi gösterdi.
Bunu kendi başımıza yapamazdık,
fark yaratmak için
büyük enerji kullanıcılarını bir araya getirmeliydik.
Pacific Hydro ile güç satın alma anlaşması yapmak için
büyük olmalıydık.
Büyük enerji kullanıcıları bir araya geliyor
ve bu enerjiyi daha düşük bir fiyata destekliyor.
Hem de fosil yakıt yerine rüzgâr kullanılıyor.
Bu bir şehir için büyük bir başarı.
Bir organizasyon olarak
Melbourne'da kullandığımız tüm elektrik,
her bir sokak lambası,
spor salonlarındaki her bir eliptik makinesi,
kütüphanelerimizde yapılan her bir podcast
enerjisini tamamen bu rüzgâr çiftliğinden alıyor.
Pacific Hydro ile çalışarak
bunu beraber yapmanın bir yolu olduğunu gösterdik.
Şimdi Avustralya'da
benzer projeler üzerinde çalışan 39 farklı yerel şehir var.
Emisyonlarımızın %5'i gitti.
Harika.
Bu çok büyük
ve mekanik ve elektrik var.
Türbinler ne tür müziklerden hoşlanır?
Metali çok severler.
-Aynen. -Yine olsa yine yaparım.
Avustralya'da rüzgâr daha rekabetçi hâle geliyor.
Büyük kömür santrallerinin artık rekabet edemedikleri için
kapandığına dair haberler görüyoruz.
Rüzgârdan çıkıp türbinlere bakalım mı?
-Evet. -Tamam mı? İçeri girelim.
Sabırsızlanıyorum.
Şu anda evindeki sıradan bir insan
devleti sizin gibi şeyler yapmaya nasıl itebilir?
Yenilenebilir enerji satabilecek enerji satıcınızı bulun.
Bu iyi bir başlangıç.
Ama yerel üyenizi de etkileyin,
"Yenilenebilir enerji, ilerlemek istiyoruz" deyin.
Bu geleceğin enerjisi,
o yüzden gelecek nesiller için ilerlemeye başlamamız gerek.
-Sesini duyuyor musun? -Duymamak imkânsız.
Burası kocaman bir ev gibi.
Devasa!
Şuna bakın, bir yel değirmeninin içi.
Vay canına.
Güç, alüminyum bir barayla buraya,
bu kablolara ve Sally'nin durduğu bu kutuya geliyor.
-Neyse ki kapattık. -Büyük invertör.
Evet, öyle.
Sonra dışarıda gördüğünüz kutudan çıkıyor,
yer altı kablolarıyla şebekeye gidiyor.
Belediye binasına gidiyor
ve ofisimde ışıkları açtığımda elektriğin buradan geldiğini biliyorum.
Şehrin her yerinde
bu yel değirmeni kooperatifinden enerji alan
üniversiteler, sanat tesisleri ve işletmeler var.
Neden bu kadar işe yaradığını anladım.
İşte gidiyor!
Vay canına.
Rüzgâr çok güçlü.
-Evet. Yukarıyı düşünsenize. -Evet.
Şapkam gitti!
-Al sana rüzgâr! -Aynen.
Harika vakit geçirdik.
Burada öğrendiklerimizi Avustralya'da ve dünyada
tekrar tekrar yapmaya devam edebiliriz.
-Evet. -Muhteşem.
-Bize katıldığınız için teşekkürler. -İyi ki geldiniz. Memnun oldum.
-Bravo size. -Harikaydı.
-Çok teşekkürler. -Teşekkürler.
-Muhteşem. -Güzel. Şapkanı tut.
-Evet! Dikkat etmeye çalışacağım. -Tamam, ben onu tuttum.
Teşekkürler. Sen… Dur.
Çoğu içeceğin ambalajı tek kullanımlık oluyor.
Pek geri dönüştürülmüyor
ve Amerika'daki kentsel katı atığın neredeyse yarısını oluşturuyor.
Sonraki durağımıza giderken
Darin bu konuda bir şeyler yapan eko-yenilikçi şirketlerden bahsetti.
Heyecan verici.
Tek kullanımlık plastiklere karşı bitki bazlı lifler kullanarak
yeni bir soluk getiren şirketler var.
En büyük şirketlerle çalışıyorlar ve bunu kimse bilmiyor!
Yiyecek ve içecek sektöründeki en büyük şirketlerin
plastik ambalajlarını bitkiyle değiştirmelerine yardım etmek
dünyada büyük bir fark yaratabilecek bir eko-yenilik.
-Bu harika bir şey. -Evet.
Melbourne dışına son ziyaretimizde
film dünyasını değiştirmeye kararlı bir karı kocayla tanışacağız.
Yani streç film.
Gıdaları korumak için kullanılır,
teoride atığı azaltıyor ama genelde plastikten yapılıyor.
Petrol bazlı olmakla da kalmıyor, biyolojik olarak çözünemiyor.
-İyi günler! -Selam.
-Buyurun. -Hoş geldiniz!
-N'aber? -Ben Jordy.
Great Wrap'in sahipleri Julia ve Jordy.
Nasılsın?
Burası bizim fabrikamız. Küçük bir pilot fabrika.
Büyük bir vizyonumuz var.
Buranın iki katını dolduracak makineler alıyoruz.
Ama şu an elimizde bu minik şey var, küçük oyuncağımız.
Çok az streç film ve palet ambalajı yapabiliyoruz.
-Alternatif plastik ambalaj. -Evet. Doğru.
Biyopolimer kullanıyoruz, yani "biyoplastik" oluyor.
Gübrelenebilen, çözünebilen bir streç film.
Normal streç neyden yapılıyor? Ağır plastikler mi?
-Petrol bazlı plastik. Evet. -Tamamen plastik.
Korkunç. Çözünmesi bin yıl sürebilir.
Ya da mikroplastiklere ayrılıp okyanuslarımıza karışır.
Dünyadaki petrolün %10'u plastiğe gidiyor.
Berbat bir miktar.
Ambalajlamadaki bu büyük sorunu gördük.
Bu iki harika fikir örtüşmüyordu.
Teknik bir süreç ama basit versiyonu şöyle,
Julia ve Jordy, streç film yapmak için
petrol yerine bitki bazlı atık kullanıyor.
Evet, normalde çöpe gidecek olan bitkiler kullanılıyor.
Idaho'da patates atığı kullanan bir şirket bulduk.
Kısacası patates kızartmasından patates cipsinin yapılışına kadar
patates kabuklarından çıkan her şeyi
biyopolimere dönüştürüyorlardı.
"Bu inanılmaz bir şey" dedim.
"Denizde çözünebilir, bu yüzden okyanusta parçalanabilir."
"Bunu neden kullanmıyoruz?"
Sadece Avustralya'da her yıl 150 bin ton plastik ambalajın
çöp sahalarına gittiğini öğrendik.
Yarattığı etki çok mantıklı geldi,
saldırabileceğimiz çok büyük bir miktar vardı.
Palet ambalajı ve streç film yaparak en büyük etkiyi yaratabileceğimizi gördük.
Formülü kurcalamaya devam ettik
ve fiyatı plastikle aynı düzeye getirdik.
-Aynı fiyat mı? -Evet, artık bahane yok.
Evet. Fiyat farkı yoksa bahane de yok.
Tutması gerekiyor, tutuyor da.
Amerika, Avustralya'daki en büyük süpermarketler,
en büyük maden şirketlerinden bazıları bu palet ambalajını kullanmak istiyor
çünkü herkes sorunu anlıyor.
Hissedarlar anlaşmamızda da yazıyor, dünya kârdan üstün tutuyoruz.
Yani bir yatırımcı gelmek isterse o ideolojiyi kabul etmek zorunda.
Dünya'ya daha iyi davranmanın kârlı olabileceğini
bir kez daha kanıtladık.
-Kovadaki peletleri gördünüz mü? -Biyopolimeri görmek ister misiniz?
Evet, lütfen. Hadi bakalım.
-İşte burada. -Dokunsam…
-Dokun. -Çekinme.
Önce pelet yapıyorsunuz, sonra onları eritip dönüştürüyorsunuz.
-Aynen. -Evet.
Plastik sanayisine çok benziyor.
Evet. Aynı ekipmanı kullanıyoruz.
İstediğimiz nişastayı elde edebilmek için
öncesinde bir fermantasyon süreci var.
Yağdan elde edilenin birazını kullanıyoruz
ve gizli formülümüzü oluşturmak için ikisini birleştiriyoruz.
Onu buraya koyuyorsunuz, eritiyorsunuz ve diğer ucundan film çıkıyor.
Okyanusa atıldığında en son neye dönüşüyor?
Bu meyve ve patates atıkları normalde çürürdü, metan olurdu
ve karbondioksitten 30 kat daha güçlü olan atmosfere karışırdı.
Okyanusa gitse bile karbona dönüşmesi
potansiyel sonuçtan 30 kat daha iyi.
Çözünüyor, hiçbir şeye zarar vermiyor.
-Bunun ne kadarı patates nişastası? -Yaklaşık %65'i.
65. Geri kalanı da…
Yağdan elde edilen bir biyopolimer.
Yani bir kısmı yağdan yapılıyor,
bir sonraki adımda, yani birkaç ay sonra %100 meyve atığı olacak.
Vay canına.
Bu da son ürün.
Bizim hep kullandığımız filme benziyor ama işe yarıyor mu?
Test edelim.
Harika! Tıpkı annemin ben küçükken yemeğimi sardığı
streç film gibi.
Aynısı.
Ortalama ne kadar sürede çözünüyor?
Evdeki gübre yığınında iki hafta içinde çözünebilir.
Bir endüstriyel gübreleme tesisinde bir haftada çözünebilir.
Çöp sahasına giderse altı ayda çözünebilir.
Dön!
Bunu yapacağını biliyordum. Bakışından anladım.
-Plastik israf etmek istemem. -Hayır.
-Bu plastik değil. -Plastik değil.
-Bu… -Yap hadi.
-Harika. Tebrikler. -Teşekkürler.
Önümüzdeki birkaç yıl yoğun geçecek.
Atmosferde daha az karbondioksit, okyanusta daha az plastik.
Nihai hedefiniz ne?
İkimiz de petrol bazlı bir üründen plastiğin yapılmadığı
bir dünya görmek istiyoruz, hayalimiz bu.
Elimizdeki formülle ürünler geliştirmeye devam etmek
ve dünyada plastik kalmayıncaya kadar
en çok etki yaratan alanlara ulaşmaya devam etmek istiyoruz.
Bugün makineleri kalibre ediyorlar,
yani gördüğünüz tüm ürünler gübre yığınına gidecek.
Bu harika bir şey.
Seçimi çok kolaylaştırdınız. Başka seçenek yok.
Evet, öyle.
-Çok büyük bir sorunu çözdünüz. -Evet.
Bu çok güçlü mü?
Üzerimde denemeni istemedim ki!
Pozisyon da güzel.
Neden kollarımı böyle yaptım?
Kaslarımı kullanıp kurtulacağım.
İşte bu!
-Yapacağımı düşünmemiştim. -Gerilmeye dirençli olmalı.
Bu "film" de burada bitti.
İklim değişikliğinden tükenen kaynaklara,
hava ve su kirliliğine kadar Dünya gerçekten çok yoruluyor.
Ama umut var.
Bu bölümün konusu,
eko-yenilikçiler…
…sürekli gelişen hayatımızın tüm yönlerine uygulanabilir.
Teknolojik devrimin yeni bir evresine girerken
eko-yenilik yeni ve her şeye uygulanabilen bir hedef oluyor.
Bu kadar çok işletmenin, girişimcinin ve yatırımcının kollarını sıvayıp
müşteri ihtiyaçlarını karşılarken
ekosistemimize daha az zarar vermenin yollarını araması umut veriyor.
Hatta Dünya'yı iyileştiriyorlar.
Mükemmel fikirlere gerek yok
ama her zaman doğru yönde
küçük değişiklikler yapma ve küçük adımlar atma isteği
nihayetinde büyük bir fark yaratabilir.
Peki ya eski usuller?
Umarım biz yok olmadan önce onlar yok olurlar.
-Şuna bak. -Aynen.
Bu bölüm sona ererken Avustralya'daki vaktimiz de doluyor.
Bunu son bir yemekle kutlayacağız ve bu harika yolculuğu anacağız.
-Avustralya harika değil mi? -Buraya bayıldım.
Muhtemelen bir noktada buradakilere komşu olursun.
İşte ana yemeğiniz. Şefin kendisi tanıtacak.
Vay canına.
Bu Wagyu filetosu.
Patatesli mantı, karnabahar püresi, bal kabağı ve makademya fındığıyla.
-Vay canına. -Afiyet olsun.
-Harika kokuyor. Teşekkürler. -Teşekkürler Şef.
Bu yolculuktan bir sürü küçük ders aldım.
En büyüklerinden biri de nerede olursan ol, doğayla bağ kurmak.
Joost'un yaptığı gibi kendi evinde, evinin etrafında.
Tüm bunların amacı hep buydu.
-Mesele dünyayı kurtarmak değil. -Neyle başlasam?
Dünya biz olsak da olmasak da dönecek.
Önemli olan, iyi ve bilgili seçimler yapmaları için
diğer insanlara ilham verenler.
Mümkün olduğunca sağlıklı, mutlu yaşamak…
Siz bir malzemesiniz, sürecin ayrılmaz bir parçasısınız.
Oturup, konuşup şunu sormamız gerek,
"20 bin yıl sonra burada olacak mıyız yoksa kendimizi öldürecek miyiz?"
…güzel dünyamızın ve nimetlerinin tadını çıkarmak için.
Bunu yaparken de gelecek nesillere daha iyi bir dünya bırakalım.
-Daha iyi seçimlerin şerefine. -Şerefe dostum.
-Seni seviyorum. -Seni seviyorum.
Teşekkürler millet. Görüşmek üzere.
Ekip olarak Avustralya'nın geleneksel sahiplerini tanıyoruz.
Aborjin ve Torres kültürünü taşıyan büyüklere saygı duyuyoruz.
Alt yazı çevirmeni: Seda Tiğrek