15 september
Wat?
Wanneer?
Waar zijn jullie? Ik kom eraan.
Pascale.
En? -Kom mee.
Waar is hij? -Op de SEH.
Deze kant op, dames.
Geen zorgen, meneer. We gaan een MRI maken.
Papa? -Alstublieft?
Sorry. -U moet hier even wachten.
Komt u maar. We zijn met hem bezig.
Daar gaan we.
U moet heel stil liggen.
We beginnen.
Dames?
U mag bij uw vader.
Hij ligt uit te rusten.
Ik laat u even alleen.
Heb je het koud?
Wat is er gebeurd?
Pap, je hebt een herseninfarct gehad, denk ik.
Je ligt in het ziekenhuis. Er wordt goed voor je gezorgd.
Ga weg.
Hij gaat snel naar de afdeling Neurologie.
Mogen we daar zo bij hem? -Uiteraard.
Dank u wel.
Zal ik mijn afspraak afzeggen?
Nee, ga maar. Ik blijf wel. -Zeker weten?
We hoeven hier niet allebei te zijn. Ik hou je op de hoogte.
Ga maar werken.
Nee, iets hartigs. -Ook geen chocola?
Wil je mijn sandwich? Zalm met roomkaas. Oké?
Ja.
Hier.
Naar radiologie.
Het kan even duren. Gaat u maar naar huis. We bellen u of uw zus.
Tot later. -Dank u wel.
Is het je vader? -Ja.
Ik heb ook een beroerte gehad.
Ik ben nog zwak. Maar het gaat al beter.
Volgens de artsen kan ik helemaal herstellen. -Gelukkig.
Maak je je zorgen? -Ja.
En nee. M'n vader is sterk, hij komt altijd overal weer bovenop.
Dag.
Kun je me vertellen waar we precies zijn?
Ja, we zijn...
hier. -Ik moet naar Père Lachaise.
Dat is hier.
Dank je wel. -Geen dank.
Vertel. Linksaf of rechtsaf?
Ik weet het niet. -Sufferd.
Kun je niet kaartlezen?
Dat krijg je als je ogen groter zijn dan je buik.
Ik heb slecht geslapen. Ik wist niet waar ik was.
Ik geloof dat ik geschreeuwd heb.
Nee, u hebt gemompeld, niet geschreeuwd.
Niemand vroeg u wat, meneer.
Hij is vast doof. -Zak.
En wanneer komt Claude?
Vanmiddag, als ze zich goed voelt.
Altijd als ik haar vroeg of we uit lunchen zouden gaan of wandelen...
zei ze:
Als ik me goed voel.
Wil je dat Raphaël en Noémie op bezoek komen?
Nee, je kinderen mogen me zo niet zien.
Moeten we iemand waarschuwen?
Gérard? -Wie?
Etterbak?
Niet nodig.
Hebben jullie pen en papier? -Ja.
Het nummer van Daniel is 01...
01... -Ja, en verder?
Vergeten.
Papa, wakker worden.
Mama is er.
Gaat het, mam?
Zo slecht ziet jullie vader er niet uit.
Goed...
Ik wil naar huis.
Voor m'n pillen. -Zal ik water halen?
Wacht, mevrouw. Hier zijn ze.
Alstublieft.
Slik ze door met water, mam. -Zo neemt ze ze altijd in.
Ik heb het warm.
We gaan weer, mam.
Dag, Pascale. -Dag, Sylvia.
Ik bel je.
Je moeder is echt ziek.
Dus ik kan niet komen. -Zal ik eerder terugkomen?
Niet nodig. Ik red me wel.
Bel als er iets is. -Doe ik.
Dikke kus, schat. -Jij ook.
Ik ben nog niet dood. -Je weet wat de dokter zei:
Het is beter om het nu te doen. -Aangezien uw echtgenote ook ziek is...
Wat? -Ik zei: Uw echtgenote is ook ziek.
Wat zei hij?
Uw echtgenote is ook ziek.
Raar, ik hoor niet wat ie zegt. -Meneer Bernheim, uw vrouw...
is ziek. -Dat weet ik, ja.
Dit tekent u voor uw dochters. -Omdat zij ziek is?
Ja, Claude is ziek.
Sylvia, is mama in haar kamer? -Nee, in haar atelier.
Deze kant op, graag.
Na u. -Dag, mam.
Meneer Rocher is er.
Hallo, mam.
Ik had uw werk nog nooit gezien. Het is... heel mooi.
Nog steeds aan het werk?
De notaris is hier om je een machtiging te laten tekenen.
Ga uw gang.
Mam, wil je even opstaan?
Kom maar.
Ja, ga maar zitten.
Alstublieft. Hier graag uw handtekening.
En hier nog eentje.
Uitstekend. Dank u. -Dank u.
Dat was het. -Ik loop met u mee.
Niet nodig. Ik wacht bij de lift.
Zo terug, mam. -Tot ziens.
'Ondergetekende, André Bernheim...
wenst in het familiegraf in Elbeuf bijgezet te worden.'
Wil je niet liever met mama op Montparnasse liggen?
Niet bij die vreselijke ouders van haar.
'Geen bijzondere plechtigheid, alleen het kaddisj-gebed.
André Bernheim.'
Wat?
Parijs. -Kaddisj in Parijs?
Heb je niets over je nalatenschap vastgelegd?
Dat ligt bij de notaris.
Alles voor jullie.
Mijn meiden.
Hij heeft inmiddels 'n trombosebeen rechts. Bovendien heeft hij een longembolie.
Naast het herseninfarct zagen we op de MRI ook aneurysma's in de halsslagader.
We gaan de medicatie verhogen.
Het risico op herhaling is groot.
Dat is het.
Verder kan ik voorlopig helaas niets zeggen.
Heeft u vragen?
Kijk, Pascale.
Is dat Gérard niet? -Waar?
Die vent daar? Nee, dat kan 'm niet zijn.
Hij weet van niks.
Waar zal ik je afzetten? -Thuis graag.
Is Serge thuis? -Nee, hij is nog in de VS.
Jij ook? -Wat?
Brahms. Heb ik gisteren ook opgezet. -Geen hekel meer aan pianomuziek?
Zijn lievelingsstuk. -Dat hij altijd verminkte.
Hallo. Gaat het goed? -Ja, prima.
Maar je vader is naar Medium Care gebracht.
Wat? -Ja, hij probeerde de hele nacht te praten.
Gaat het, papa?
Ik ben het, Emmanuèle. Gaat het?
Moet ik iemand roepen?
Wat doe je? Hou op.
Het gaat niet goed. Kan er alsjeblieft iemand komen?
Ik ga een verpleegster halen.
Kan er snel iemand komen? Het gaat niet goed met m'n vader.
Hij stikt.
Wat zit erin?
Een oplossing met vetten, suikers...
aminozuren en sporenelementen.
Mooi.
Dit is nu zijn voeding.
Ik laat u weer. Tot straks.
Hallo.
Gaat het, pap?
Ja, ik zie er niet uit. Ik heb geen oog dichtgedaan.
Ja, meneer Bernheim is hier.
Nee, hij is niet alleen. Z'n dochter is er.
Het was voor je vader. Maar hij heeft opgehangen.
Er wordt de hele ochtend al gebeld.
Ik weet zeker dat Gérard de beller was en dat hij op de binnenplaats liep.
Denk je echt?
Pas als hij zeker weet dat papa alleen is, komt hij langs.
Als wij er zijn, durft hij niet.
Weet je nog, die knieoperatie van papa? Dat was nadat Gérard hem getrapt had.
Nee.
Ik heb pa gesmeekt om aangifte te doen, maar dat wou hij niet.
Wat een etterbak, die vent.
Ik ben het. -Ik doe open.
Emmanuèle? -Lieve schat.
Liefje.
Kom.
Ze hebben het museum ingrijpend veranderd.
Er is een ultramoderne vleugel aangebouwd die...
Wat is er aan de hand? -Ssst, papa.
Rustig maar.
Tijd voor de wasbeurt. -Wij zijn weg.
Ga maar zitten, meneer Robert.
Ik verwachtte niet dat hij zo verlamd zou zijn, zo zwakjes.
Gaat het? -Emmanuèle?
De arts wil ons spreken. -Zal ik meegaan?
Nee, dat is niet nodig.
Dit is ons verhaal.
Volgens de dokter gaat het beter met je.
Je prikt. Heb je niet om een scheerbeurt gevraagd?
Dit... -Wat?
Dit gaat niet beter.
Jawel, dat gaat straks ook beter.
23 september
Hier is zijn dossier. -Dank je. Daar gaan we.
Bedankt voor alles. -Geen dank. Sterkte.
Ik ga met ze mee.
Naar het Broca-ziekenhuis. Een transfer.
Zo, dit is de grote uittocht? -Ja, op naar het Broca.
Ik ga overmorgen. Naar huis.
U boft maar.
Je vader is degene die boft.
Met een dochter als jij...
Dank u wel.
Tot ziens, meneer. -Tot ziens, jongedame.
Je moet me helpen om er een eind aan te maken.
Je moet me helpen.
Hoor je me?
Je moet me helpen om er een eind aan te maken.
Je moet me helpen...
om er een eind aan te maken.
Zit je weer te schranzen?
Toen ik gisteren thuiskwam, was je moeder er niet.
Jij en je zusje waren naar school. Het huis was leeg.
Als ik een pistool had, had ik me door m'n kop geschoten.
Hoe is de gezondheidstoestand van uw moeder?
Ze heeft een vorm van parkinson en is al jaren depressief.
Sinds wanneer? -Altijd al.
Haar eerste kind is bij de geboorte overleden.
Een jongen.
Hoe is de financiële situatie van uw ouders? -Uitstekend.
M'n vader was industrieel en kunstverzamelaar. M'n moeder was beeldhouwster.
Zijn ze huiseigenaar? -Ja.
Het gaat erom of uw vader eventueel thuis verpleegd kan worden.
Maar zover zijn we nog niet.
We gaan door met bloeddrukverlagers: Coversyl, Acebutolol en Loxen.
Bloedverdunners uiteraard, en statines.
Het goede nieuws: binnenkort kan hij gepureerd voedsel eten.
Dat zal 'm goeddoen. Nog geen vloeistof vanwege verslikken.
Hij krijgt gelwater. Dat is een soort gelei.
M'n vader zegt dat hij er een eind aan wil maken.
Ik weet het, ja. Dat heeft hij me verteld.
De verpleegkundigen ook.
Het is een bekende reactie. Daarom verhogen we de antidepressiva.
Maar als hij niet knokt, zal het gezien zijn toestand en leeftijd niet lang duren.
Dus hopelijk gaan de antidepressiva snel werken.
Het is belangrijk dat zijn intimi er voor hem zijn. Om hem op te peppen.
Maak u geen zorgen. Uiteindelijk hechten ze aan het leven.
Dank u wel. -Graag gedaan.
Papa, ik ben het. Ik ben bij je.
Ik ben het.
Laat me niet in de steek.
Je mag me niet in deze toestand laten.
Dit...
Dit alles...
Dat ben ik niet meer.
Hou daarmee op.
Alsjeblieft.
Wat wilde je vertellen?
Papa wil dat ik hem help om er een eind aan te maken.
Pascale, ik doe niets zonder overleg met jou.
Maar hij heeft het jou gevraagd.
De rotzak. Tot het allerlaatst.
Weet je, Emmanuèle... Misschien...
is dit een cadeautje van papa.
Dat meen je niet.
Je wilde toch altijd dat hij dood was? -Ja. Als kind.
Wat bedoelt hij er concreet mee?
Dat wil ik niet weten. -Je hebt een snor.
Jij ook.
Lechajim.
Op het leven.
Ik snap niet waarom je vader zoiets aan z'n dochter vraagt.
Juist omdat ik z'n dochter ben.
Waarom niet Pascale?
Hij zette ons altijd al graag tegen elkaar op.
Zou het uit liefde of perversiteit zijn?
Allebei.
Dag, Emmanuèle. -Hallo, Thierry.
Alles goed? -Prima.
Is je vader er ook? -Vandaag niet.
Toch niks ernstigs? -Nee, vakantie.
De nieuwe beelden van Long zijn binnen. Vraag maar of hij me belt.
Ik geef het door. Bedankt. -Tot ziens.
Ik dacht net: Ik heb André nog niet gezien. Hallo, Emmanuèle.
Gaat het wel?
Excuseer me.
Mooie dingen gezien?
Een klein beeldje van Richard Long.
Iedereen vroeg naar je.
Wie dan? -Thierry de Beauceron.
Isabelle Morvan, Hélène van de Quai de Seine.
Ik heb niks gezegd.
Waarom niet?
Geef gerust m'n kamernummer, de verdieping, alles.
Oké. Maar dan krijg je wel bezoek.
Dan heb ik iets te doen.
Ik heb 'n goed artikel gelezen over de veiling van de Pierre Bergé-collectie.
Ik ben benieuwd hoe dat zal gaan. Wanneer is het?
In januari, meen ik.
Over vier maanden. -Als je wilt, gaan we erheen.
Ik heb me niet bedacht, hoor.
Heb je het uitgezocht?
Ongelooflijk.
Alleen jij zwemt in oktober. -Zalig.
Je bent ijskoud. -Ik voel dat ik leef.
Schiet je boek op? -Nee, nu met m'n vader lukt schrijven niet.
Dat snap ik.
Opschieten. -Ik neem een warme douche.
Jij wilde zwemmen.
Heeft hij goed gegeten? -Ja, alles is op.
Is hij niet boos dat ik weg ben? -Ik geloof het niet.
Wanneer kom je terug? -Over een dag of drie.
Geniet ervan. -Doe ik. Liefs.
Rust lekker uit. -Dank je.
Emmanuèle? Het is klaar. -Ik kom eraan.
Alsjeblieft. Benieuwd wat je van de wijn vindt.
Proost.
Bij vlagen had hij het loodzwaar. Veel pijn, uitzichtloosheid.
Zijn laatste jaar was vreselijk.
Hij wilde dat ik contact opnam met Recht op Waardig Sterven.
Dat heb ik gedaan. Ze vertelden over de procedure, Zwitserland. Maar...
Hij is voor die tijd gestorven.
En jij?
Wat ga je doen? -Ik weet het niet.
Geen idee. Voorlopig doe ik niks.
Ik hoop dat het overwaait.
Je vader is koppig.
Weet je? Het is een slechte vader.
Maar ik hou van hem. Ik hou veel van hem.
Ik had hem dolgraag als vriend gehad.
Help hem dan. Als een vriendin.
Lekker?
Ik geef je geen kus, ik ben verkouden. Heb je geen trek?
Toch niet boos omdat ik vijf dagen weg was?
Wat is er, pap?
Kijk me eens aan.
Laat me met rust.
Heb je niet iemand geroepen?
Ga liever weg.
Ik ruik niks, ik ben verkouden.
We hebben twee uur gewacht. -Het spijt me.
We zijn onderbezet en uw vader heeft veel zorg nodig.
Hem op de wc zetten is zo gebeurd. -Daar zijn twee mensen voor nodig.
Ik zal er op toezien dat het niet weer gebeurt.
Gaat het?
Serge...
Wat is er?
Wat is er aan de hand?
Je hebt koorts.
Slik deze maar.
Nog een keer.
Je hebt een virus opgelopen. Maar niks ernstigs.
Slik ibuprofen tegen de koorts. En verder: rusten, rusten, rusten.
Mag ik naar m'n vader? -Nee, dan steek je hem aan.
Over een week is het over. -Oké.
Dank u wel.
Recht op Waardig Sterven
waardig leven en sterven zelfbeschikking
O, ben jij het. -Ook goeiendag.
Ben je nijdig op me?
Een klein beetje.
Heb je bezoek gehad?
Niemand bijzonders.
Moet je horen...
Ik heb nieuws.
Ik heb het uitgezocht. In Frankrijk kan het niet.
Waarom niet? -Door de pijnstilling lijd je fysiek niet genoeg.
En het is te riskant. -Voor wie?
Voor mij.
Heb je gehoord van de wet Leonetti?
Wat doen we dan?
Ik heb contact gezocht met een Zwitserse organisatie. Maar dan moet je daarheen.
Naar Zwitserland? -Ja.
Prima.
Dus uw vader wil sterven?
Hallo? Mevrouw Bernheim, bent u daar?
Ja. Hij wil ermee stoppen, ja.
Ik stel voor om af te spreken wanneer ik in Parijs ben.
Wanneer komt u hierheen? -In december.
Goed.
Bent u bereid om een deel van mijn reis- en verblijfkosten te betalen?
300 euro. -Dat is goed, ja.
Laten we afspreken...
op 12 december om 10.00 uur in mijn hotel bij het Gare de Lyon.
Het precieze adres geef ik u nog. -Prima. De 12de is genoteerd.
Prettige dag verder, mevrouw Bernheim.
Tot ziens.
Emmanuèle?
Dag, dokter.
Wat is er dit keer? -Ik wil u graag spreken.
Zo, nu weet u alles.
Ik ben bang dat ik het niet aankan.
Is er niemand anders op wie je vader een beroep kan doen?
Nee, ik heb niemand kunnen bedenken.
En als jij weigert, wat gebeurt er dan?
Mijn vader kun je niks weigeren.
Ik schrijf je een halve tablet per dag voor een week voor.
En als het goed gaat, daarna een hele tablet.
Voor drie maanden.
Fluoxetine? -Dat is het generieke middel.
Werkt het net zo goed? -Ja.
Mooi. Dan weet Serge niet dat ik eigenlijk Prozac slik.
Dank u wel. -Tot ziens.
Manue...
Fantastisch. Je kunt weer zitten.
Dolle boel hier. -Sorry, dokter.
Geeft niet, hoor. -Hallo.
Het gaat beter met uw vader. Hij zit weer.
Een uur nu. We gaan het opbouwen.
Als het meezit, mag hij over twee weken weg. -Naar huis?
Nee, hij heeft nog zorg nodig. Ik verwijs hem door naar een prima kliniek.
Ik geef u hun gegevens.
Toe zeg.
Een filosofische kijk op sporen van de mens in de natuur. Mooie, grote doeken.
Nog niks uit Zwitserland gehoord?
Ik vroeg je wat.
Nee, niks nieuws. Pascale en ik passen je huis aan, zodat...
Hou toch op.
Ik wil niet naar huis.
Laat me met rust.
En breng scheermesjes voor me mee. -Rot op.
12 december
Mevrouw...
Laten we hier gaan zitten.
M'n zus kan hier ieder moment zijn.
Er moet een dossier komen.
Dit zijn de vijftien te verstrekken documenten.
Om te beginnen natuurlijk het doktersattest.
Plus het adres waar de urn of de kist naartoe gestuurd moet worden.
Een registratieformulier...
de machtiging, een folder met uitleg.
Enzovoort.
Als het dossier compleet is, bepalen wij of we uw vader accepteren.
En dan?
Dan moet hij naar Bern in Zwitserland komen.
Daar ontmoet hij onze arts...
die zal verifiëren of hij helder van geest is...
en of hij nog steeds een doodswens heeft.
Zo ja, dan geven we hem een middel tegen braken.
Braken?
Het drankje is heel bitter.
Daarna valt hij rustig in slaap, terwijl hij naar muziek luistert.
Ik ben zo terug.
Het is belangrijk dat uw vader het drankje zelf drinkt.
Zo niet, dan kunnen wij niets doen.
Want we helpen hem bij zijn zelfdoding...
maar wij doden hem niet.
Toch?
Ik ga.
Bel me.
Dag, mevrouw.
Goeie reis.
Wat doet uw zus?
Ze werkt voor een klassiek muziekfestival.
Mooi.
Maar ze wil zich vooral bezighouden met de roof van instrumenten tijdens de oorlog.
Was uw familie getroffen?
Ja.
Een nicht van m'n vader, Simone, is naar Ravensbrück afgevoerd.
Dat spijt me. -Maar ze heeft het overleefd.
Hebt u dit altijd gedaan? -Nee.
Ik heb bij de rechterlijke macht gewerkt, meer dan dertig jaar.
In München, daarna in Zürich.
Pas toen ik met pensioen was...
heb ik me aangesloten bij de organisatie, die is opgezet door mijn beste vriend.
Een hoogleraar geneeskunde.
Ik laat u samen. -Nee, blijf. Dat is belangrijk.
Ja, ja.
Waar komt u vandaan? -Uit Zürich.
Dat ken ik goed.
Ik heb een goede vriend in Zurich.
U spreekt Duits?
Ach ja, wel een beetje
Uw dochters hebben verklaard dat u....
Waar gaat het gebeuren? -In Bern.
Het Zentrum Paul Klee viel me een beetje tegen.
U weet dat u in staat moet zijn om zelf een deciliter vloeistof te drinken?
Helemaal zelf. -O ja?
Ik heb een flinke dosis nodig. Sinds m'n bypass heb ik een heel sterk hart.
Wanneer kunnen we het doen? -Wanneer u maar wilt.
Het compleet maken van uw dossier zal enige tijd vergen.
En...
Het is altijd beter om de tijd te nemen...
om zeker te zijn. -Hoe eerder, hoe liever.
Uw vader is heel vastberaden.
Ik wacht de documenten af. -En dit is voor u.
En mochten jullie nog vragen hebben, aarzel niet.
Heel goed. Tot ziens dan maar.
Sorry...
Heeft iemand het ooit op het laatste moment afgezegd?
Dat is één keer gebeurd, ja.
Een oudere, zwaar zieke man die zich samen met zijn veel jongere vrouw had gemeld.
De dag tevoren waren ze Bern ingegaan en had hij een rode jurk voor haar gekocht.
En toen hij haar die avond in haar nieuwe jurk zag...
vond hij haar zo prachtig dat hij besloot te blijven leven.
Samen vertrokken ze weer.
Mag ik?
Tot ziens.
En, hoe deed ik het?
Ik dacht dat ik zenuwachtig zou zijn, maar nee.
Ik voelde me heel rustig.
Het klikte heel goed, zoals je moeder zou zeggen.
En hoeveel gaat dit ons allemaal kosten?
Zo'n 10.000 euro, los van de rit met de ambulance.
Ik vraag me af hoe armen dat doen. -Dit wachten gewoon tot ze doodgaan.
Arme stakkers.
Wat staat hier? Ik kan het niet lezen.
Uitzichtloos.
En hier?
Ondraaglijk.
Binnen.
Dag, meneer Bernheim.
Ik zet u aan het werk. -Mijn lijf is geheel van jou.
Ik ga ervandoor, pap. -Manue?
Morgen is het toch 13 december? -Ja.
Gefeliciteerd met je verjaardag, kindje.
Dank je wel.
Vergeet mijn dossier niet.
Ik leg u op bed. We gaan aan uw spieren werken.
Voelt u dat er vooruitgang in zit? -Een beetje, ja.
Zet kracht met uw vingers.
Zo, ja.
Hou het glas stevig vast.
Heel goed.
Fijn dat jullie er allemaal zijn. -Gefeliciteerd.
De cadeautjes. -Nu meteen?
Denise eerst.
Prachtig. -Je lievelingsblauw.
Heel mooi.
Sagan. -Een eerste druk.
Je droomcadeau? -Iemand die mij niet vergeten is.
Zo terug.
Wat is er? -Ik ben in de kliniek. Etterbak is er.
Papa is erg van slag. Wat moet ik doen?
Naar kliniek Les Bleuets.
Het bezoekuur is voorbij.
Ik wil hier slapen, zei ik. Ik slaap hier.
Gérard, kappen.
Stoppen nu.
Gérard, ga naar het café beneden. Ik kom zo.
Klaar nu.
Hij zei dat hij familie was. En uw vader zei niets.
Ik weet het, sorry. Wilt u ons nu alleen laten?
Wat doen we, pap?
Ik wil niet... -Wat?
Dat hij komt. -Heb je dat gezegd?
Waarom niet? -Dat kan ik niet.
Ik ben bang.
Wil je dat ik het zeg? -Ja.
Ik ben het zat.
Mag ik hetzelfde?
Hij moet het me zelf vertellen.
Hij is bang voor je sinds vorig jaar.
Ik wilde 'm niks aandoen. We zagen elkaar nog steeds.
Hij heeft me z'n horloge beloofd.
Nu wil hij dat je hem met rust laat.
Dat moet hij me zelf vertellen.
Je zag toch hoe hij eraan toe is?
Ik wil niet dat hij doodgaat.
Dat wil niemand.
Het is zijn eigen keus.
Ik moet weg.
Heeft Etterbak het begrepen? -Weet ik niet. Papa moet het zelf zeggen.
Is hij bang dat wij hem uitsluiten? Hij vraagt papa vast om geld.
Papa heeft hem z'n horloge toegezegd. -De Patek?
Die is een kapitaal waard.
Praat dan.
André?
Ik wil...
Ik wil dat je niet meer komt.
Gérard, hoorde je dat?
Wij sturen je geld. Maar laat papa met rust.
Dat geld kan me niet bommen.
Ja, Pascale? -Hij was er vannacht weer.
Etterbak? -Ja.
Hij is eruit gezet. Hij kwam papa zogenaamd halen voor Kerst.
Hij was razend. Daarna heeft hij papa de hele nacht gebeld.
Papa was totaal van slag. Ik heb de politie ingelicht.
Heel goed.
Tot later.
Bellen we straks nog even? -Goed. Liefs.
We zorgen ervoor dat die man u voortaan met rust laat.
En als u ergens last van hebt, moet u het ons meteen laten weten.
Dat doe ik. Dank u.
Ik laat u nu met uw dochters en uw kleinzoon.
Dames. -Dank u wel.
Raphaël?
Kom eens, lieverd.
Vertel eens, hoe gaat het met de muziek?
Goed, opa.
Ik kan niet meer met je pianospelen.
Geef me eens een kus.
Lieve schat.
Nu jullie hier zijn, kunnen we de datum bepalen.
Welke datum? -Voor Zwitserland.
Laat je ons even, Raphaël? -Waarom?
Ga even naar de wachtkamer.
Ik zou zeggen...
Juni. -Te ver weg.
Niet in even weken en schoolvakanties. -In mei kan ik niet, dan is Serge er niet.
Waarom niet in maart? Bijvoorbeeld de eerste week.
Dat is niet leuk, pap. -Hoezo?
In die week ben ik jarig.
Of bijvoorbeeld donderdag 9 april. Wat vind je daarvan?
Perfect. Ja.
Raphaël?
We gaan.
Hier.
En opa? -Die slaapt.
2 april
Het gaat veel beter met hem.
Hij eet goed en hij krijgt veel bezoek.
En hij praat niet meer over zijn plannen.
Daar zit hij. -Dank u wel. Fijne dag.
Alles goed? Eet smakelijk.
Misschien moet ik toch in Parijs begraven worden.
Dat lijkt me beter.
Als Raphaël m'n graf wil bezoeken, is dat veel makkelijker.
Ja, voor Raphaël en voor ons allemaal.
Vergeet m'n ouders in Elbeuf dus maar.
Montparnasse is prima.
Maar een eindje van de familie van je moeder.
Dan kom je dus niet bij mama te liggen.
Mama kan bij mij komen liggen.
Ik wil niet bij die nare mensen liggen. -Waarom heb je zo'n hekel aan ze?
Dat heb ik je al honderd keer verteld.
Nee. -Jawel.
Ze wilden niet naar de bruiloft komen omdat hun dochter met een homoseksueel trouwde.
De naarlingen.
Ik moet ervandoor.
Waar ga je heen? -Naar boksles.
Je bent mijn lievelingszoon.
Manue?
Pascale zei dat Raphaël half april optreedt.
Ik zou het vervelend vinden als ik dat niet meer meemaak.
Zouden we Zwitserland iets kunnen uitstellen?
Ik regel het.
Nu ga ik echt weg.
Dag, pap. -Dag.
Alles goed, Rapha?
Aan het oefenen voor je optreden? Niet zenuwachtig?
Dag, mop. Nog niet bij opa geweest, hè?
Hij is alleen in jongens geïnteresseerd. -Was ook klarinet gaan spelen.
Hallo. Wat valt er te vieren? -Drie keer raden.
Ze zei het al: als de dood nadert, willen ze blijven leven en annuleren ze alles.
Ik heb het hotel en de tickets afgezegd. -De Zwitserse dame ook?
Nog niet.
De kliniek.
Zet maar op luid.
Ongelooflijk. Het is me gelukt om zelf te bellen.
Ik heb het nummer zelf ingetoetst. -Geweldig, papa. Heel goed.
Niemand heeft geholpen. -Ik ben bij Pascale.
We zijn nog iets vergeten. -Wat dan?
Een nieuwe datum bepalen.
Dat moeten we snel doen. Want als ik gaga word, mag het niet meer.
Wat dacht je van 27 april?
Oké, pap.
Is er een geschreven verklaring? -Nee, hij kan niet meer schrijven.
Maar volgens die dame is dat daar niet nodig.
Misschien, maar in Frankrijk wel.
Kan hij wel praten? -Ja.
Neem hem dan op of film hem. Dat is de eerste stap.
Oké.
Gaan jullie mee naar Zwitserland? -We zijn tot het laatst bij hem.
Bedankt. Ik hou je op de hoogte.
Dag, Georges.
Ga je gang maar.
Lieve kinderen.
Lieve kleinkinderen.
Ik heb het voorrecht een mooi, vol leven te hebben gehad.
Een leven...
Een prachtig leven, zeg maar.
En nu dat ten einde loopt...
wil ik afscheid van jullie nemen.
Ik wens jullie ook een mooi leven toe...
met fijne ontmoetingen en...
Dat is het.
Hoe deed ik dat? -Oké, zo is het goed.
Manue, denk je niet dat het tijd is dat ik afscheid neem van deze en gene?
Voorzichtig, papa. Geef er niet te veel ruchtbaarheid aan.
Vertel jij het Simone? Mij lukt het niet. -Nee, papa.
Het is jouw beslissing, niet de mijne.
Hier.
Ga je gang.
En?
Simone is pertinent tegen. -Je meent het.
Ze komt hierheen om me om te praten.
Vanuit New York?
Ik heb een idee. Voor ik naar Bern ga...
wil ik graag met Serge en jou gaan eten in Le Voltaire.
Dan zie ik Thierry nog één keer.
Wie is Thierry? -Dat weet je best.
Mijn lieve obertje. -O ja...
We kunnen er wel een keer heen gaan, samen met mama.
Nee.
Dag, Sylvia.
Alles goed? -Ja, je moeder rust.
Stoor haar maar niet. Ik pak wat papieren uit papa's bureau.
Jij hier?
Sylvia zei dat je lag te rusten.
Hallo.
Heeft papa het je verteld? -Ja.
Hij was heel emotioneel.
En jij?
Niet te somber?
Niet echt.
Ga jij mee naar Zwitserland? -Ja. Samen met Pascale.
En zijn Gérard. -Nee.
Papa wil hem niet meer zien.
Dat zegt hij.
Wil jij meegaan? -Nee.
Goede reis.
Mam, waarom ben je nooit weggegaan bij papa, na alle ellende?
Ik hield van hem.
Suffie.
Waarom gebruik je nooit kleuren, mam?
Grijs is een kleur, liefje.
Grijs heeft heel veel kleuren.
Daar zijn ze.
Hoe is het, Simone? -Hoe is het in New York?
Goed om jullie te zien. -Dat is lang geleden.
Meisjes, ik ben gechoqueerd en kwaad.
Waarom, Simone?
André vertelde dat hij niet van mening mag veranderen.
Natuurlijk wel. Tot op het laatst.
De Zwitserse was heel duidelijk. En wij zeggen het ook steeds. Toch, papa?
Hij zei dat jullie hem zat zijn en dreigen hem aan zijn lot over te laten.
Wat?
Heb je dat echt gezegd?
Pap, kijk ons eens aan.
Heb je dat echt gezegd?
Weet ik niet meer. Misschien. -Hoe kun je zoiets nou zeggen?
Om met rust gelaten te worden.
In de roos.
Fijn, papa.
Dus je kletste maar wat?
Luister, André. Denk aan de familie.
Na alles wat we doorstaan hebben, kun je dit niet maken.
Je moet blijven leven.
Overleven is niet leven.
Drie.
Dubbel.
En twee.
Een, twee, drie.
Nu vier.
Goed zo. En kom op adem.
15 april
Moet je opa zien.
Hopelijk gaat ie niet snurken.
met fijne ontmoetingen en... Dat was het.
Niet genoeg. Zijn intentie is niet duidelijk.
Het moet over. -Ik ben het zat. Hij is onuitstaanbaar.
Zal ik het doen? -Nee, ik doe het wel.
En geef de notaris een kopie.
Zeg niet wat het is. Anders maak je hem medeplichtig.
En ik heb liever dat jullie niet meegaan.
Dat hij alleen gaat. -Mogen we hem dan niet vergezellen?
Het is beter dat jullie naderhand arriveren.
Naderhand? -Ja, erna.
Hij heeft gelijk.
Luister je wel? -Ja, het ging toch over een appartement?
Dat zei ze, ja.
Ze verwacht ons tegen drieën voor de formaliteiten.
De ambulance haalt papa woensdag 26 om half elf 's avonds op.
Bij normaal rijden zijn ze de volgende ochtend in Bern.
Besef je het wel?
Wat? -Wat we voor hem aan het doen zijn.
Stel dat hij Etterbak gevraagd had...
Dan zou je razend zijn. -Ik bén razend.
Ik ook.
We waren bij de advocaat. Gezien de onzin die je aan je nicht en anderen vertelt...
is het te gevaarlijk voor ons om met je mee te gaan.
Dus als je nog steeds wilt, ga je alleen. Wij komen dan later.
Dat lijkt me sowieso beter.
Ik ben weg.
Wat heeft zij? -Ze is op. Snap je dat?
Ik heb nooit iets van haar gesnapt. Alleen op muziekgebied.
En wat zegt Georges van mijn plan?
Dat hij het nooit aan z'n kinderen zou vragen, maar het zelf zou regelen.
Over een maand word ik 85.
Ik kan bijna niet meer bewegen...
of eenvoudige alledaagse dingen doen.
Niet meer genieten van wat ik vroeger fijn vond.
Ik kan geen reisjes meer maken met jou, Raphaël...
kleinzoon van me.
Ik kan niets meer voor je betekenen.
Als ik tien jaar jonger was, had ik misschien geknokt.
Maar misschien ook niet.
Maar één ding weet ik zeker:
In deze toestand wil ik niet langer leven.
Voor mij hoeft het niet meer. Het is genoeg geweest.
Ik wil sterven.
Dat is mijn wens.
Pap?
Ik zag een revolver in je bureaula.
O ja...
Dat was vanwege Gérard.
Wat doe jij hier?
Je was toch weg? Alles goed?
Ik...
Ik heb besloten om niet mee te gaan naar Bern.
Emmanuèle, ik moet bij Rapha en Noémie blijven.
Niet boos zijn. -Dat ben ik wel.
Ik moet thuis zijn om hun vragen te beantwoorden. Daarna ben ik bij jou.
25 april
We zijn er. -Dank u wel.
Tot ziens, meneer Bernheim. -Tot straks.
Ik neem twee voorgerechten, de paddenstoelensalade en de ganzenlever.
Nog steeds een flinke eetlust. -Niet echt.
Plus...
Mijn fles bordeaux, Thierry. -Uiteraard.
Dat is Thierry.
Rustig aan, pap.
Dank je, Thierry.
Serge, hoe gaat het in je filmmuseum?
Prima. Vanaf morgen hebben we een Buñuel-retrospectief.
Ik zou graag die film nog eens zien waarin jongens een bedelaar in elkaar slaan.
Los Olvidados.
Geweldige film.
Op jou, André.
Op jou, jongen.
Op jou, pap.
Op jou, meisje. Op onze laatste maaltijd.
Sorry.
Sorry, hoor.
Dit is precies waar ik zin in had.
Ik wil graag nog wat friet.
André?
Hoe is het met je? -Goed, goed.
Zien we elkaar van de zomer in Bayreuth?
Nee, niet van de zomer. -Wat jammer.
Hoe dan ook, hopelijk tot gauw. -Ja ja.
Geen flauw idee wie dat ouwe mens is.
En hier is het nagerecht.
Uw chocolademousse. -Fantastisch.
Dank je wel, Thierry.
Ik moet jullie alleen laten. -Nu al?
Ja. Tot morgen.
De grote dag.
Tot morgen, jongen.
Tot straks, lieverd.
Papa? -Ja.
Ben je bang?
Waarvoor?
Om te sterven.
Absoluut niet.
Ik ben er klaar voor.
Wil je mama eerst nog zien?
Met haar hart van beton...
Wat heeft het voor zin?
Je moeder is al dood.
Je ziet er mooi uit vandaag.
Rood staat je goed. -Dank je wel.
Als kind was je foeilelijk.
Ja, Pascale? -Slaap je?
Ik kijk tv. En jij?
Ik kan niet slapen. Wat kijk je? -Een horrorfilm. Gore.
Is het wat?
Heerlijk.
26 april
Pascale, ben je niet bij papa? -Hij is er.
Wie? -Zijn gigolo.
Hij mocht boven komen van pa. -Hoelang al?
Een uurtje.
En? -Laat ze nog maar even.
In afwachting van de ambulance...
Serge? -Nee, dank je.
Daar is hij.
Goedenavond. -Dag, Gérard.
Hou me morgen op de hoogte.
Ja, doe ik.
Hij heeft 'm gegeven. -Wat?
Heeft ie 'm gekregen?
Opgeruimd staat netjes.
Gérard wilde mee in de ambulance. Ik heb nee gezegd.
Geen gesnotter. -Slokje?
Wat is het? -Whisky.
Daar word ik maar ziek van.
Ik ga. Dag, André.
Vaarwel, jongen.
Dag.
Bel je me?
Sterkte.
Heb je m'n pak meegebracht?
Met m'n ridderorde erop? -Ja, pap.
Dames, kan ik u even spreken?
Zo terug, pap.
Ik ben net gebeld door de politie.
O ja? -Er is een melding gedaan.
Hoezo?
Uw vader zou vanavond per ambulance naar Zwitserland gaan.
Weet u daarvan?
Wel dat hij de stad uitgaat om privézaken te regelen.
Hij mag de kliniek toch uit?
Niemand kan hem tegenhouden. Alleen de politie.
Wie heeft die gebeld? -Geen idee. Dat zeiden ze niet.
We moeten uw vader een paar vragen stellen.
Wacht u hier. Pardon.
Die stomme Amerikaanse nicht. -Simone? Die is terug naar New York.
Misschien niet.
Laten we het afblazen. Papa kan ons niks kwalijk nemen.
We moeten in ieder geval de ambulance afbellen.
Dames, u mag weer naar binnen. -Dank u.
Wat gebeurt er? -De politie is gewaarschuwd.
Wie? -Iemand tegen wie jij gekletst hebt.
De politie kan voorkomen dat je vertrekt.
Dit bestaat toch niet. -We moeten 'm nu alvast meenemen.
Wat vreselijk. -Rustig, pa.
Spreekt u mee.
Nee, we willen onze vader mee uit eten nemen. Dat mag toch?
Oké.
Niet nodig. Ik vertel het haar zelf wel. Dank u wel.
We moeten allebei om negen uur op het bureau komen.
Ik moet naar het retrospectief. -Er is niemand thuis bij Pascale.
Ga naar huis, wacht de taxi af en breng papa naar boven.
Het is belangrijk, Serge. Dank je wel, schat.
Je kunt.
Naar rue des Moulins 10 in het 1ste arrondissement.
Tot straks, papa.
Dag. -Dank u wel.
Wat doe je? -Ik verwijder alle Zwitserse berichten.
Goed idee.
We ruiken naar whisky. -Shit. Ik heb iets.
Super.
Goedenavond. We komen voor inspecteur Petersen.
De zussen?
Inspecteur Petersen.
Goedenavond, dames.
U bent de dochters van de heer Bernheim? -Ja.
Er is een melding binnengekomen. Wij hebben wat vragen.
U bent nog nergens van beschuldigd, maar werk toch maar mee.
Zo niet?
Riskeert u vijf jaar cel en 75.000 euro boete voor niet-bijstaan van een hulpeloos persoon.
Excuus, deze moet ik nemen. -Ga je gang, Georges.
Een melding?
Geef me de inspecteur. -Mr. Kiejman wil u spreken.
Goedenavond.
Ik weet het. Hier hebt u haar. Goedenavond.
Hij wil u spreken.
Emmanuèle? Vertel de waarheid.
Als je maar allebei hetzelfde vertelt.
Bel gerust weer als het nodig is.
Het lukt niet. Nee, hij past niet.
Het is mislukt. Een kogel was beter geweest.
Rustig, André.
De rolstoel van je pa past niet in de lift. -Echt niet?
Wat doen we? -Ga naar het café aan de overkant.
We kunnen niet... -Ik kan niet praten, ik zit op het bureau.
Waarom heeft uw vader u gevraagd? -Omdat ik z'n dochter ben.
Het is zijn eigen doodswens?
Wanneer is hij erover begonnen? -In september, meen ik.
Heeft hij het met anderen besproken? -M'n moeder, een nicht en...
Met goede vrienden, neem ik aan.
Waarom heeft u niet geweigerd te helpen? -Mijn vader kun je niets weigeren.
Hebt u op hem ingepraat? -Ja.
Hij is nogal koppig.
Hoe kwam u met die organisatie in contact?
Dat heeft m'n zus gedaan. Ik meen via internet.
Via een vriendin.
Naar wie gaan zijn bezittingen?
Naar mijn zus en mij.
Hoe zijn uw ouders getrouwd? -In gemeenschap van goederen.
Welke rol speelt uw moeder hierin? -Geen rol.
Ze is te ziek. -Heeft u een bewijs voor uw vaders wens?
Mijn zus heeft hem gefilmd met haar telefoon.
Waar is dat filmpje? -Bij de notaris.
Wie heeft het hem gegeven? -Mijn zus.
Hoe laat zou uw vader vertrekken? -De ambulance zou om half elf komen.
Waar is hij nu? -Bij mij thuis.
Ik ga nu het OM bellen.
Zo terug.
Gaat het? -Ja. Jij?
Ik ben kapot. -Ik ook.
Pardon?
Weet u wie ons aangegeven heeft?
Dat mag ik niet zeggen.
Het is vast geen familielid, zelfs de nicht niet.
Misschien de kliniek, om zich in te dekken.
Ik weet het al. Etterbak.
Meneer, ik heb toch bij u een aanklacht ingediend tegen Gérard Boisrond?
Weet u nog? -Ik heb niks gezegd.
Ik heb de officier gesproken. U mag gaan.
Ontspan je.
Ik ben nu een echte vedergewicht.
Wat gebeurde er, Serge? -Het spijt me.
Niet nodig.
Wacht... -Best aangenaam zo.
Wacht. -Als Emmanuèle ons zo zag...
Ja, u kunt komen. Naar mijn huis, ja, rue des Moulins 10.
Hoe laat? -Over een half uur.
Pa z'n rolstoel...
Daar zijn ze.
Waar zaten jullie? -Op het politiebureau, dankzij jou.
Dus mond dicht tegen de ambulancebroeders.
Was het niet te lastig? -Jawel, je vader was in paniek, ik ook.
Alles is oké nu. -Sorry. Ga maar slapen.
Pascale is er nu ook. -Goed, lieverd.
Bedankt.
Hij neemt niet op.
Pap...
Je vertrekt zo. Maar als Georges 't te riskant vindt, maakt de ambulance rechtsomkeert.
Nee, geen sprake van dat ik terugkom.
Daar zijn ze.
Eindelijk dan.
Komt u verder.
Dag, meneer Bernheim.
Ik hoopte al dat jullie het waren. -Altijd paraat.
Voor de grenscontrole en voor de persoon in Bern.
Gaan we, jongens? -Een, twee...
Wacht even. Manue, ik ben mijn slaappillen vergeten.
Ik heb wat Stilnoct voor je, voor tijdens de reis.
Nee, nu.
Jullie hebben ons nummer, hè?
Ja, maak u geen zorgen.
Alles komt goed.
Geef de rolstoel maar aan.
Ga ik als eerste? -Toe maar.
Ik zit prima zo.
Gelukkig.
Niet tegen je zus zeggen. Maar dit zou een mooi onderwerp zijn voor een boek.
Gekkerd.
Dag, papa.
Hier.
Blauw staat je goed.
Je ziet er mooi uit.
Knappe ambulancebroeders, hè?
Papa...
Niet snotteren.
Dag, meisje.
Dag, papa.
Nog één laatste ding... -Wat?
Ik zou graag...
Ik wil graag dat jullie uitzoeken wie me dat geintje geflikt heeft.
Zeggen we het? -Nee.
Beloofd, pap.
Mijn meiden...
Goedenavond, dames. -Tot ziens.
Gaat het? Teut?
Mag ik hier slapen? -Natuurlijk. Maar de kinderen dan?
Ik ben liever bij jou. En de kinderen zijn bij hun vader.
Dus wat doen we?
Ik zal uw dochters bellen om het te vragen.
Het is mijn beslissing, niet de hunne.
Had het eerder gezegd. -Wat maakt het uit?
Ik ben moslim, het mag niet van de islam.
Rot toch op met die flauwekul.
Ik ben joods. Religie kan ons niet schelen.
Mij wel, sorry. Voor mij eindigt de reis hier.
Ben jij gelovig?
Een beetje.
Kun je rijden?
Waarom doet u dit, meneer?
Ja...
Waarom wilt u dood? Het leven is toch mooi?
Dag, schat. -Gaat het?
Heeft je zus hier geslapen?
We zijn aan het pimpelen geslagen. -Gelijk hebben jullie.
We denken dat Gérard ons verlinkt heeft.
Waarom zou hij? Om wraak te nemen?
Nee, om papa hier te houden. Uit liefde.
Ik ben er voor je. -Ik weet het.
Mevrouw Bernheim?
Is zij het? Zet eens op luidspreker.
Wacht... -Mevrouw Bernheim?
Uw vader was in een uitstekende stemming.
Het eerste drankje heeft hij probleemloos ingenomen.
En bij het tweede, bittere drankje...
zei hij dat hij liever champagne had.
Daarna hebben we muziek opgezet.
Een pianosonate...
van Brahms.
Daarna viel hij in slaap, heel rustig.
Was u bij hem toen hij...
Ja. Alles is goed verlopen.
Ik heb zijn hand vastgehouden, zijn linkerhand.
U hoeft niet per se te komen.
De politie is geweest, de begrafenisondernemer komt zo.
Alle formaliteiten zijn geregeld.
Dag, mevrouw. -Dag, mevrouw Bernheim.
En?
Ze zei: Alles is goed verlopen.
naar een boek van Emmanuèle Bernheim