Dünya gezegeni o kadar büyük ki,
hayattaki küçük şeyleri gözden kaçırmak çok kolaydır.
Ama yakından baktığınızda
keşfedilmemiş bir dünya görürsünüz.
O dünyada minik kahramanlar...
...ve küçük canavarların...
...devasa tehlikelere karşı koymak için...
...muhteşem süper güçlere ihtiyacı var.
Latin Amerika'nın ormanları,
dünyanın her yerinden daha çok...
ANLATAN PAUL RUDD
...minik cana ev sahipliği ediyor.
Aşağıdaki yaprak yığınında yeni bir hayat başlıyor.
Bu zehirli kırmızı kurbağa yavrusunu sırtında taşıyor.
Bir pirinç tanesi boyutlarında.
Ormandaki yer altı dünyası bebeği için çok tehlikeli.
Onun büyümesi için güvenli bir yer bulması gerek.
Yukarıda, 40 metrelik orman gökdeleninin dalları arasında.
Üzüm boyutunda bir kurbağa için...
...bu Everest Dağı demek.
Yapışkan ayaklarıyla tutunabiliyor.
Ama bir hata ölümcül olabilir.
Ağaçlarda bir sürü arkadaşı var.
Kökten...
...en uca kadar.
Tek bir ağaçta yaşayan 5.000 farklı çeşit
canlı olabilir.
Nihayet güneşin parladığı tepede.
Ananas bitkisi, yavrusunun büyümesi için
çok uygun bir çatı havuzu oluşturuyor.
Ama bu kadar küçük hayvan yiyecek ve alan için mücadele ederken
ormandaki hayat oldukça istikrarsız.
Sadece gerçek bir uzman sağ kalabilir.
ORMAN
Karşınızda dünyanın en küçük maymunu...
Cüce ipek maymunu.
Yetişkin olanı avcunuza sığar.
Böyle küçük olunca kimin dost, düşman ya da yiyecek olduğunu bilmek zor oluyor.
En azından yanlarındaki yiyecek kaynağından
faydalanabiliyorlar.
Keskin dişleriyle ağaç kabuğunu oyarak
lezzetli şekerli reçineyle dolacak minik kuyular oluşturuyorlar.
Büyük bir ağaçta binden fazlası olabilir.
Büyüyen bir aile için oldukça yeterli.
Güzel. Gruba yeni katılanlar var.
Hepsinin boyutu pinpon topu kadar.
İpek maymunları neredeyse her seferinde ikiz doğurur.
Anne ve baba bebeklere birlikte bakar ve büyük kardeşler bile yardımcı olur.
Kavga etmedikleri zaman.
Bu cep primatları için ortak çalışma bir hayat biçimidir.
Ağacın ortasında takılmak da öyle.
Aşağısı çok tehlikeli...
...yukarısı da çok kalabalık.
İpek maymununun 60 katı olan uluyan maymun buraların hükümdarıdır.
Ormandaki canlıların yüzde 80'i ağacın üzerinde bulunur.
Orman zeminindeki hayat daha ziyade bir mücadeledir.
Buraya güneş ışığı gelmediğinden peki bir şey büyümüyor.
Bu minik aguti yukarıdan düşenlere bel bağlıyor.
Yağmur, ormanın can suyudur.
Her yıl yaklaşık üç metre yağar.
Her damlanın küçük canlar üzerinde büyük etkisi vardır.
Yağmurlar yavru kurbağa havuzunu dolu tutar.
Ama iyi şeyin de fazlası zarar olabilir.
Bitkilerin ve kabuğunun emdiği su eski ağaçlara çok ağırlık yükleyebilir.
Sağanak yağmurlar ince toprağı alıp götürür.
Dev ağaçlar yüz yıllar süren fırtınalara dayanır...
...ta ki bir gün...
Bu boyda bir ağaç devrildiğinde...
...orman hayatında büyük bir boşluk bırakır.
Zehirli kırmızı kurbağa kurtuldu.
Ama yavrusu korumasız kalmış.
Kırmızı karınlı yılan da bunu hissedebilir.
Annenin yapabileceği tek şey...
...baştan başlamaktır.
Birinin felaketi başka birinin avantajı olabilir.
Yaprak yiyen karıncaların artık tırmanmasına gerek yok.
Yapraklar onlardan kat kat daha büyük.
Ama her karınca ağırlığının on katını taşıyabilir.
Ve sekiz milyonluk koloni birkaç gün içinde
böyle bir ağacı soyabilir.
Yıkılan dev her türlü minik yaprak yiyenin ilgisini çeker.
Maalesef ipek maymunları yaprak yemez.
Ve büyük bir reçine ağacını kaybetmek büyük bir engeldir.
Ama bu minik yaramazların şaşırtıcı bir avcılık yönü var.
Yay gibi bacakları onları üç metre yükseğe zıplatıyor.
Kavisli pençeleri kanca gibi yapışıyor.
O ağaç kabuklarını kemiren dişler böcekler üzerinde de etkili oluyor.
Düşen ağaç dalları karmaşası arasında avlanmak bu mini maymunlar için çok kolay.
Ellerine geçirdikleri hemen her şeyi yiyorlar.
Ama her şey göründüğü gibi değil.
İnanılmaz bir taklitçilik gösterisi.
Bu tırtılın ölümcül yılan taklidi o kadar inandırıcı ki...
...korkunç.
Yüzlerce yıl gölgede kaldıktan sonra
orman zemini bir anda güneş ışığına bulanıyor.
Uzun zamandır bekleyen tohumlar ufaklar ama hedefleri büyük.
Bu artık bir ışık yarışına döndü.
Sarmaşık türü bitkiler hızla yükseliyor
güneşte yer kapmak için yarışırken bir yandan da reçineleri emiyorlar.
Devrilen dev kısa zamanda yeni bitkilerle kaplanıyor.
Sonra da boşluk yemyeşil bir alana dönüşüyor.
Ama burası cennet değil.
Sinek kuşlarının ağırlığı kâğıt kadar.
Boyutlarındaki eksiği asabiyetleriyle tamamlıyorlar.
Çoğunun bıçak gibi burun ve dişleri var.
Hepsi çiçekler için savaşıyor.
Sinek kuşlarının birkaç dakikada bir yakıt ikmali yapması gerekiyor.
Tüylü dilleriyle saniyede 20 kez nektar içebilirler.
Ve çabuk olmaları gerekir.
Rekabet acımasızdır.
Ama böyle olmak zorunda değil.
Hilal ay şekilli helikonya çiçeği
çoğu sinek kuşu için beslenilmesi imkânsız yer.
Ama yeşil hermitin burnu uzun ve kavislidir.
Huzurla nektarı içmesini sağlar.
Yani neredeyse.
İğne böceğinden daha ufak olan
bu çiçek bitleri helikonyayı neredeyse kurutmuş.
Bir sonraki çiçeğe ulaşmak için onlara bir taşıyıcı lazım.
Boyutlarına göre neredeyse bir çita kadar hızlılar.
Hızla sinek kuşunun gagasına tırmanıp...
...burun deliklerine yerleşiyorlar.
Bir sonraki çiçeğe uçmaya hazırlar.
Alandaki bitkiler büyüdüğünden,
orman zemini bir kez daha karanlığa bürünüyor.
Bu nemli şartlar altında mantarlar büyüyor,
devrilen ağaçtan geriye kalanları çürütüyorlar.
Burada taze yiyecek bulmak çok daha zor.
Bir Brezilya kestanesi çoğu hayvan için çok serttir.
Ama aguti için değil.
Şimdi yiyemediğini sonra yemek için gömecek.
Doğası gereği gergin.
Bunun iyi de bir sebebi var.
Bir margay kedisi, ev kedisinden az daha büyüktür
ancak çok daha ölümcüldür.
Ormanın karanlık zemini bir sürü avcıyı saklıyor.
Daha küçük oranda, daha tehlikeliler.
40 bacağıyla
bu parmak boyundaki kadife solucanı sessizce avlanıyor.
Avlanma taktikleri resmen bilim kurgu gibi.
Gövdesindeki titreşim sensörleri kurbanının hareketlerini izliyor.
Gizli silahını kullanmak için...
...daha yakına gelmesi gerek.
Ağ atıcılar.
Yapışkan iplikler saniyeler içinde sertleşir.
Kaçış yoktur.
Minik yaratıklar her zaman tetikte olmalıdır.
Dişi zehir kırmızı kurbağa yeni yumurtalar bıraktı.
Ama onları korumak erkeğin görevi.
Parlak kırmızı rengi avcılar için bir uyarı.
Cildi öldürücü bir toksin salgılıyor.
Tek bir sorun var.
Kırmızı karınlı yılanlar buna karşı bağışık.
Ayrıca harekete karşı da aşırı hassaslar.
Hiç kıpırdamadan durursa...
...belki sağ kalabilir.
Ama her şeyden saklanamaz.
Rakip bir erkek.
Kendi bölgesinin peşinde.
Orayı sahiplenirse yumurtaları yer.
Bu minik babanın uğruna savaşacağı çok şey var.
İkisi de küp şeker kadar hafif ve eşit şartlardalar.
Bunu yarım saat kadar sürdürebilirler.
Ufak kurbağa yorulmaya başlıyor.
Ama baba galip geliyor.
Rakibi kaçtı. En azından şimdilik.
Yumurtalar çatlayana kadar hâlâ iki hafta nöbet tutması gerek.
Orman büyüdükçe daha karmaşık ilişkiler gelişiyor.
Bu orkide arısının olağanüstü bir görevi var.
Buraya varmak için 40 kilometreden fazla uçmuş.
Ve yalnız değil.
Tüm erkekler tek bir şeyin peşinde.
Polen değil.
Parfüm.
Bu orkide kendini dişi arılar için
karşı koyulamaz yapan bir koku salgılıyor.
O da toplayabildiği kadar topluyor.
Ama dikkatli olmazsa...
...onun içinde boğulur.
Sadece tek bir çıkış yolu var.
Dar bir açıklık.
Ve orkide onu ayrılık hediyesi vermeden bırakmayacak.
Sırtına yapışmış bir polen paketi.
Bu minik arının çiftleşme görevi devam ediyor
ama orkidenin işi bitti.
Cüce ipek maymunları için hayat normale dönüyor gibi.
Bugünlerde böcekler zor bulunuyor.
Sorun değil.
Onlar yeni ağaçlara yeni reçine kuyuları açmakla meşguller.
Meraklı komşuları da geri dönmüş.
Gürültü çıkarıyorlar, yemeklere konuyorlar...
...ve ortalığı dağıtıyorlar.
Doğa çağırdığında,
sorunu çözmek bu ufaklıklara kalıyor.
Bu minik süper kahraman ağacın üzerinde her şeyin temiz olmasını sağlıyor.
Sadece beş kuruş büyüklüğünde bir böcek.
Ama hiçbir iş zor değildir.
20 metre yukarıda...
...sıkıca tutunuyor.
İşte temizlik ekibinin geri kalanları da geliyor.
Gübre topları gömülmek üzere yuvarlanıyor.
Yavruları için yiyecek.
Ve orman için de gübre.
Orman inanılmaz küçük hayvanlarla dolu karmaşık bir dünyadır.
Hepsinin kendine has rolleri vardır.
Ve bu minik maymunlar da yerlerini buldu.
Kalabalık orman alanları sürekli değişiyor.
Ama şimdilik hayat güzel.
Ve aşağıda da...
Agutinin geride bıraktığı bir Brezilya kestanesi...
Gölgelerin içinde yavaşça büyüyor.
Uzun vadeli bir oyun oynuyor.
Minik başlangıçlardan devler doğuyor.
Orman sonsuz bir yeşil denizi gibi görünebilir...
...ama her ağaç birer minik mucize evrenine ev sahipliği yapmaktadır.
Bir zehirli kırmızı kurbağa
minik yavrusu için güvenli bir yer arıyor.
Yeni neslini büyütmek için...
...acele etse iyi olur.
Yukarı kadar...
...uzun bir yolu var.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher