Nie było drugiej takiej piosenki jak „Hurt”,
przy której pisaniu czułem się równie samotnie.
No wiesz.
Zagubiony.
Ale wszystko będzie dobrze.
I jest dobrze.
Trent Reznor zaczął tworzyć muzykę z Nine Inch Nails w 1988 roku.
The Downward Spiral to mroczny album koncepcyjny.
Trafił na listy przebojów i sprzedał się w milionach egzemplarzy.
„Hurt” powstał jako ostatni i to też ostatni utwór na płycie.
Ma się wrażenie, jakby ktoś chodził po gruzowisku
i miał okazję do chwili refleksji.
Wiele lat później Johnny Cash nagrał równie udany multiplatynowy cover.
Trent Reznor to też oscarowy kompozytor
i zdobywca nagrody Emmy wraz z obecnym członkiem zespołu, Atticusem Rossem.
Ale najmroczniejszą podróż po swoim życiu Trent zamknął lata temu na albumie
The Downward Spiral.
Jestem Hrishikesh Hirway. Oglądacie Song Exploder.
NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Moja młodość nie była nieszczęśliwa,
ale przeważnie samotna.
Na terenach wiejskiej Pensylwanii czułem się uwięziony.
Miałem to poczucie,
że świat jest większy.
Pociechę znajdowałem w słuchaniu albumów.
Jak The Wall Pink Floydów.
Ta muzyka była zagadkowa,
wymagała dociekliwości.
Mogłem w niej znaleźć ujście dla swoich emocji.
A to, co słyszałem, wydawało się napisane
dla mnie, było o mnie.
Mogłem utożsamiać się z tą samotnością i bólem,
wczuć się w to.
I chciałem odtworzyć to uczucie.
Jako dziecko przy pianinie mogłem uczyć się klasycznych utworów,
ale kiedy byłem sam, moje dłonie grały muzykę,
którą chciałem grać.
Poczułem, że to może być mój środek wyrazu.
To był drugi język do komunikacji.
Na początku to kręciło się wokół naśladowania rzeczy,
które wtedy lubiłem,
ale nie próbowałem usiąść
i naprawdę coś napisać.
Unikałem tego.
Chciałem sprawdzić,
czy mam coś do powiedzenia.
PIERWSZY KONCERT NINE INCH NAILS CLEVELAND, 1989
Podobało mi się, że z moich uczuć,
smutku, desperacji,
bezradności, potrzeby wyrażenia siebie
mogę stworzyć coś pięknego.
To nie było bezpieczne, nie czułem, że jest do końca szczere.
To były po prostu czyste emocje.
Nie spodziewałem się tego, ale to spodobało się ludziom.
Ruszyliśmy w trasę z Pretty Hate Machine, pierwszym albumem.
Wtedy modne było bycie poza mainstreamem.
Sprawię, że ty przyjdziesz do mnie, a nie ja do ciebie.
Ale był problem z wytwórnią,
a niełatwo pisze się drugi album
z myślą „czy im się spodoba?”.
Powinien brzmieć inaczej?
Muszę być szczery w tym, co uważam za słuszne,
bez względu na cenę.
Wiedziałem, jaki będzie następny album
i miałem tytuł: The Downward Spiral.
Miałem szczegółową opowieść.
I rozpiskę z chronologią na notebooku.
Temat przewodni historii.
The Downward Spiral opowiadał o kimś, kto szuka zbawienia
poprzez seks, narkotyki, samozniszczenie i nienawiść do siebie.
Stara się znaleźć cel i jakiś sens.
Kiedy historia na The Downward Spiral zbliża się do końca,
płyta robi się maniakalna, abstrakcyjna, nawet halucynogenna.
Wkracza szaleństwo, dla którego nie ma drogi ujścia.
„Hurt” to chwila na refleksję.
Czułem, że to może być zwieńczenie albumu.
Spojrzenie wstecz z poczuciem straty,
żalu i tęsknoty
miało sprawić, że cały album będzie mocniejszy, bardziej interesujący.
Mam oryginalne ścieżki z taśmy
i bardzo różnią się od tego, co trafiło do piosenki.
W tle gra fortepian,
ale nie ma go w finalnej wersji.
ORYGINALNA TAŚMA DEMO Z FORTEPIANEM
Pisałeś to na fortepian?
Rozumiem fortepian bardziej niż inne instrumenty.
Przesiadywałem przy fortepianie, pozwalałem sobie na swobodę
i po prostu grałem.
Ale nie chciałem ballady z fortepianem.
Szukałem akustycznego brzmienia,
ale jakby złamanego, jak bohater albumu.
GITARA AKUSTYCZNA
Trzeba się skupić, by usłyszeć, co się dzieje.
Ale podoba mi się pomysł, że trzeba się trochę postarać.
Przez cały utwór słychać jakby wibracje,
co wzmaga to poczucie
znalezienia jakiegoś nagrania,
coś zakurzonego, zniszczonego i niestabilnego w ruinach po czymś.
W ból zagłębiam się
WOKALE
On tylko ma tu sens
Dawno nie słuchałem tego utworu.
Po igle zieje czerń
- Co słyszysz w swoim głosie? - Śpiewam nieczysto.
I bardzo cicho.
To chyba efekt wielu frustrujących prób,
za dużo było śpiewania a za mało emocji.
Staram się brzmieć cicho i szczerze.
Wstydzę się wyjawić światu coś intymnego.
Ale nie wychodziło tak, jak chciałem.
Pamiętam, że denerwowało mnie, że nie śpiewam jak Bowie.
Chciałbym mieć ten wokal.
Miałem brzmieć mniej przystępnie.
Chciałem się schować w muzyce.
Ale siedziałem na produkcji, więc po prostu ściszyłem wokal.
Pracuje w podobny sposób, ale wtedy był inną osobą.
A jego liryki…
- Były bardzo przejmujące. - Tak.
Chyba odsłonił swoją wrażliwą stronę.
Ale trzeba przyznać, że mimo to udało mu się.
Udało mu się.
Pokonał ograniczenia i zrobił to.
Być może ludzie nie zdają sobie sprawy, jak ważne dla Trenta są teksty.
- Są najważniejsze. - Tak.
Kiedy puszcza nagranie, pod nos podsuwa ci tekst.
Dla niego teksty nadają utworowi sens.
Wokalu nie słychać na głównym planie. Jest z boku.
Mówiłem ci. Chciałem się schować w nagraniu.
Też to możesz mieć
Mój brudu kult
Naprawdę nabrudziłeś w dźwięku.
To wzbudza w tobie niepokój.
Musisz się wczuć, jeśli cię to interesuje.
Czy dziś też jakoś utożsamiasz się z tekstem piosenki?
Staram się unikać omawiania moich tekstów,
bo wyjawiłbym zbyt wiele z moich intencji.
Najważniejsze są twoje odczucia przy słuchaniu piosenki.
Słyszałem tyle kawałków, które pogrzebał tekściarz,
tłumacząc ich sens, czy mówiąc mi, jak mam je rozumieć.
Ale było trudno śpiewać te słowa, tak jak chciałeś?
Do czego zmierzasz?
Podpuszczasz mnie, po co?
Chcę pogadać o tekście.
Pisząc materiał na The Downward Spiral,
nie wiedziałem już, kim jestem.
Widziałem w sobie dzieciaka słuchającego muzyki w pokoju,
ale nie wiedziałem, kim jest ten gość na scenie.
Pieprzone świnie!
To się coraz bardziej wypaczało i nasilało,
stawało karykaturą.
W dodatku nie byłem gotowy na wzbudzanie zainteresowania czy sławę.
Smutek i uczucie porzucenia od zawsze nie dawały mi spokoju,
czułem, że nigdzie nie pasuję, byłem outsiderem.
To nie jest racjonalne, ale zdarza się często.
Może jestem typem faceta, który musi sobie golnąć…
Mam to gdzieś.
…żeby zrozumieć, kim jest. Wtedy dopiero czuję, że mi lepiej.
„Teraz czuję się pewniej z tą nową postawą”.
To był doskonały przepis na rozpad osobowości.
To był najlepszy moment mojego życia.
Mam gdzieś, co z tym zrobicie.
Szukałem celu i wybawienia,
swojego miejsca, byle tylko odsunąć smutki na bok.
Mym życiem wiedzie chłam
Na tronie pełnym kłamstw
Ulotnych myśli sens
Rozbity w proch
Piosenka zaczyna się od tego dźwięku.
Nasz ulubiony dźwięk.
Co to?
Za akustykę studia odpowiadał pewien gość, Coco.
Stroił jakimś pudełeczkiem
wyglądającym jak artefakt ze science fiction,
Wysyłało różne częstotliwości strojenia dźwięków.
Brzmiało fantastycznie.
Zrobiliśmy z tego sample.
Ciągle z nich korzystam.
Jest też druga warstwa.
Udźwiękowienie filmów potrafi sprawić, że czujesz się nieswojo,
można w nim ukryć coś,
co podświadomie wywołuje pewne wrażenie,
a o to chodziło w tym nagraniu.
Inspirowały mnie filmy Davida Lyncha.
Nie tyle ich warstwa muzyczna,
ile udźwiękowienie.
Przez tamten kaloryfer zaczynam wariować.
Czemu? Bo to buczenie w pokoju jest strasznie głośne.
W cudowny sposób sprawia, że czujesz się niekomfortowo.
To nie ma cię wyłącznie odtrącać, ale też przygotować emocjonalnie na to,
co próbuję przekazać.
Zaczęliśmy więc dokładać podprogowe dźwięki na całym albumie.
GITARY ELEKTRYCZNE
Z początkiem refrenu pojawiają się gitary, wszystkie grają to samo.
Nastroiliśmy strój otwarty
i dograliśmy kilka pasm.
Najważniejsze, że to brzmiało naiwnie i niedoskonale,
wspomagało warstwę narracyjną piosenki,
to poczucie braku stabilności.
SAMPLE SMYCZKÓW?
Uwielbiam ten dźwięk, ale nigdy nie wiedziałem, co to jest.
Myślałem nad tym dźwiękiem.
Pomyśleliśmy, że zagramy dźwięk na dowolnym instrumencie.
Brzmi jak smyczki, skrzypce, ale nie pamiętam, czy to było to.
Nagraliśmy kawałek, dodaliśmy nieskończony pogłos
i dostaliśmy ten ton,
który przypomina trochę organy.
To nie wychodzi z syntezatora, więc nie jest zestrojone.
Nie jest dopasowane.
To brzmi ludzko.
To miało zapalić światło.
Byłeś pod wodą.
A to miało przygotować cię na punkt kulminacyjny piosenki.
Czym ja się stałem?
Drogi druhu mój
Siedziałem przy pianinie i refren „What have I become”
od razu mi przypasował.
Dostaję gęsiej skórki na samą myśl.
Też to możesz mieć
Chcę wzbudzić pewne uczucia.
Nie chodzi o wyrafinowaną solówkę na gitarze
czy niesamowity rytm.
Chodzi o tę gęsią skórkę. To jest najważniejsze.
I zadam ci ból
Kiedy ją nagrałem, miałem już okładkę i resztę.
Gotowy album.
Chyba powiedziałem „przykro mi”, bo nie było singla.
Chyba nic z tego albumu nie nadaje się do radia.
Myślałem, że sobie pofolguję i to będzie mniej popularny album,
ale wszystko eksplodowało.
The Downward Spiral ukazał się w marcu 1994 roku.
Docenili go krytycy, odniósł sukces.
Debiutował na drugim miejscu notowań Billboard.
Napisałem dobre piosenki, ale nie chciałem, żeby były oczywiste.
Są wskazówki może niesłyszalne przy pierwszym odsłuchu.
Wymaga trochę więcej od słuchacza.
Mówiłeś, że chciałbyś brzmieć jak Bowie,
ale śpiewałeś tę piosenkę z Davidem Bowiem.
Tak.
TRASA KONCERTOWA THE OUTSIDE 1995
Nie mogłem w to uwierzyć.
To naprawdę było…
Czy może być coś lepszego?
Stoję na scenie obok tego gościa,
mojego bohatera.
Ten głos śpiewa ze mną piosenkę,
którą napisałem w swoim pokoju.
To było
coś niesamowitego.
Dawno nie słyszałem tej wersji.
Można poczuć się…
docenionym.
TRASA KONCERTOWA SELF DESTRUCT (1994-1996)
Myślałem, że kiedy się zrealizuję, zaznam wreszcie spokoju.
Tak się nie stało. Jest ze mną tylko gorzej.
Demon siedzi w mojej głowie.
Staram się uporać z kilkoma rzeczami.
Chyba najlepiej wyrażam się przez muzykę,
ale jednocześnie rozdrapuję stare rany,
a ulotne szczęście i zadowolenie
są zawsze nieco na uboczu.
Na tym albumie szukałem sposobów
na powstrzymanie bólu.
Po nagraniu tego albumu
wpadłem w nałóg na parę lat.
Jak do tego doszło?
Napisałem album o kimś dążącym do samozniszczenia
i sam w to wpadłem.
To mówi wszystko o tym, przez co przeszedłem.
Wiele lat później Johnny Cash tchnął w „Hurt” nowe życie.
JOHNNY CASH – „HURT” REŻYSERIA: MARK ROMANEK (2002)
Czy cover Johnny’ego Casha
zmienił twoje podejście do tekstu?
W pewnym sensie.
Usłyszeć to zestawione ze szczytem tego wielkiego życia
na jego ówczesnym etapie nadawało piosence innego znaczenia,
to było bardzo wymowne.
W tamtym okresie powątpiewałem w swoją twórczość
i własne znaczenie. Czułem, że nie mam celu.
Ta piosenka mnie podbudowała, dzięki nie uwierzyłem,
że będzie dobrze.
Jakby przyjaciel poklepał mnie po plecach.
Gdybyś spytał 20-letniego mnie,
czy będzie grał z Nine Inch Nails i w ogóle dożyje pięćdziesiątki,
pewnie nie usłyszałbyś…
„Na pewno”.
Zwykle „Hurt” kończy koncerty,
tak było od zawsze.
Śpiewałem to tyle razy…
Teraz robię to inaczej, bo to przeżyłem.
Zatrzymuję się na chwilę i spoglądam wstecz.
Jak się zmieniłem?
Grałem tę piosenkę na żywo tyle razy…
Zawsze to przeżywam. Pamiętam, jak się czułem.
Wtedy zapada cisza i czujesz, że nawiązujesz więź z tłumem.
Dla kogoś, kto nie czuje się swobodnie wśród ludzi…
to coś przejmującego.
Utwór „Hurt” Nine Inch Nails.
Napisy: Paweł Zatryb