NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Ziemia, dom milionów gatunków.
Ale co może żyć dalej?
W całym wszechświecie istnieją niezliczone planety.
Jeśli życie istnieje choćby na ich ułamku,
to wszechświat musi tętnić życiem.
Wszystkie żywe istoty mają te same potrzeby.
Muszą jeść…
rozmnażać się…
i ewoluować.
Przenosząc zasady rządzące życiem na Ziemi
na resztę wszechświata,
możemy sobie wyobrazić,
co żyje…
w obcych światach.
Wszystkie formy życia potrzebują planety.
Ale ile jest planet we wszechświecie?
Pomyślmy o naszej gwieździe:
Słońcu.
Okrążają ją Ziemia, Mars, Jowisz…
Przez stulecia
ludzie zastanawiali się, co z innymi gwiazdami.
Czy też mają planety?
A ja 24 lata temu
znalazłem jedną.
OBSERWATORIUM PARANAL, CHILE
Didier Queloz jest gwiazdą astrofizyki.
Otrzymał Nagrodę Nobla za odkrycie pierwszej planety
poza Układem Słonecznym.
Miałem 28 lat, gdy ją znalazłem.
Miałem skończyć doktorat,
a mój promotor udostępnił mi sprzęt.
Obserwując gwiazdę 51 Pegasi,
zauważyłem, że coś się na niej dzieje.
Szczerze mówiąc, spanikowałem.
Myślałem, że coś jest nie tak ze sprzętem.
Im bardziej chciałem to zrozumieć, tym mniej to miało sensu.
W końcu zrozumiałem, że musi tam być planeta.
To pewnie planeta.
Możliwe, że Jowisz.
Super.
Odległe planety są niewidoczne dla teleskopów,
bo nie emitują światła.
Ale gdy planeta przechodzi przed gwiazdą,
rzuca maleńki cień,
powodując nieznaczne przyciemnienie gwiazdy.
Gdy astronomowie wykrywają takie przyciemnienie,
to wiedzą, że znaleźli nową planetę.
Cześć.
Oto na co patrzy teleskop.
To zdjęcie z teleskopu.
W środku mamy obserwowany cel.
Analizujesz całe pole, przetwarzasz dane,
a jeśli masz szczęście, wykrywasz to.
Jasność trochę się zmniejsza,
a to dowód, że wokół gwiazdy krąży planeta.
Wiemy, że we wszechświecie jest wiele planet.
To oznacza zyliony wszelakich form życia.
Wyobraźmy sobie, że to Ziemia.
Wyobraźmy sobie, że jeden metr to 20 lat świetlnych.
Dwa metry to 40 lat świetlnych.
Tutaj znajduje się 51 Pegasi, gdzie wykryto pierwszą planetę.
Każde z tych światełek reprezentuje gwiazdę,
przy której znaleziono planetę.
W kolejnych latach
planety pojawiały się wszędzie.
Planety są wszędzie!
Fajnie to wygląda.
Gwiazdy i planety jak okiem sięgnąć.
Wokół nas.
Planety poza Układem Słonecznym to egzoplanety.
Astronomowie znaleźli ich dotąd ponad 4000.
I wciąż znajdują więcej.
Obecnie twierdzą, że na każdą gwiazdę przypada co najmniej jedna planeta.
Czyli ponad milion, miliard, bilion egzoplanet.
Więcej niż ziarenek piasku na Ziemi.
To ogromne płótno dla ewolucji życia.
Odległości są niepojęte.
Najbliższe egzoplanety są biliony kilometrów od nas.
Ale wszystkie poddane są tej samej sile, która utrzymuje w miejscu Ziemię.
Grawitacji.
Wyobraź sobie świat dwa razy większy od Ziemi,
z dwa razy silniejszą grawitacją.
Oto Atlas.
Jak życie przystosowałoby się do takiego świata?
Grawitacja przyciąga roślinność do powierzchni planety.
A jednak nasiona unoszą się w powietrzu.
To dlatego, że grawitacja jest tak silna.
Molekuły powietrza są ściśle upakowane.
Tworzą gęstą, sprężystą atmosferę, w której mogą dryfować nasiona.
A tam, gdzie nasiona…
są też latający roślinożercy.
Olbrzymy o sześciu skrzydłach,
unoszący się na gęstej poduszce powietrza.
Silniejsze przyciąganie powoduje,
że ważą dwa razy więcej, niż ważyłyby na Ziemi.
Ale nie spadają z nieba.
Atmosfera jest wystarczająco ściśnięta, by utrzymać je w powietrzu.
Czy to na Atlasie, czy na Ziemi,
latanie zawsze jest walką z grawitacją.
JEZIORO GARDA, WŁOCHY
Powiedzmy, że moja relacja z grawitacją jest skomplikowana.
Naprawdę czujesz, że ciągnie cię w dół,
gdy się wspinasz.
Ale moim marzeniem zawsze było latanie.
W paralotniarstwie uwielbiam to, że jest takie proste i intuicyjne.
Tylko ty i powietrze.
Niczym latający roślinożercy na Atlasie,
paralotniarze używają skrzydeł, by wytworzyć siłę nośną.
Ale atmosfera na Ziemi jest mniej gęsta,
więc utrzymanie się w powietrzu wymaga więcej wysiłku.
Większość ludzi nie uważa powietrza za substancję.
Ale ja, gdy lecę,
traktuję je jak płyn, który przepływa w dolinach
i wzdłuż grani.
Latanie w bardzo gęstej atmosferze byłoby dziwaczne.
Mógłbyś latać bez końca i bez wysiłku.
W nabieraniu wysokości najlepiej pomaga prąd wstępujący,
czyli komin termiczny.
Gdy na niego trafisz, czujesz się jak w ruszającej windzie.
To szarpnięcie w górę.
Tak jest!
Siła natury ciągnie mnie w górę.
Gdy w powietrzu widzę krążącego ptaka, to musi tam być komin termiczny.
Dlatego wciąż na nie patrzymy.
Czuć równowagę pomiędzy ściągającą cię siłą grawitacji
i unoszącym cię powietrzem.
Wykorzystując własną masę ciała,
możesz przyspieszyć, wytworzyć więcej energii
i wprawić ciało w ruch.
Grawitacja na Ziemi jest słabsza niż na Atlasie,
ale rzadsza atmosfera oznacza mniejszą wyporność.
Ostatecznie wszystko spada.
GĘSTOŚĆ ATMOSFERY
Latający roślinożercy na Atlasie nigdy nie muszą lądować.
Ich przednie i tylne skrzydła odpowiadają za kierunek i siłę ciągu.
Długie, środkowe skrzydła łapią kominy termiczne.
Zwierzęta są ciężkie,
ale powietrze jest na tyle gęste, że mogą wieść swój żywot
na niebie.
Ale nie zawsze jest to spokojne życie.
Tak jak na Ziemi, roślinożercy przyciągają drapieżniki.
Używając bakterii wytwarzających wodór do nadmuchiwania pęcherzyków powietrza,
wznoszą się w przestworza.
W pojedynkę nie mają szans ze swoją zdobyczą,
więc polują w stadzie…
czekając na osobnika, który oddali się od stada.
Po namierzeniu celu wydalają gaz…
i atakują z góry.
Najszybszy drapieżnik na Ziemi
używa tej samej taktyki.
W sokołach interesuje mnie
ich instynkt drapieżnika w połączeniu z ich szybkością.
To, jak wykorzystują tę prędkość.
Obserwowanie drapieżcy, który robi swoje…
To coś doskonałego.
Obecnie mam ponad 30 ptaków.
MISTRZ SOKOLNICZY
Każdy ma inną osobowość.
W sokołach uwielbiam to,
jak ewolucja stworzyła w nich swój najdoskonalszy okaz.
Myślę, że łączy nas pewna więź.
Przynajmniej ja tak sądzę.
Sokoły tak tego nie postrzegają,
ale na pewno mają mnie za partnera.
Vahe Alaverdian uczy polowania sokoły hodowane w niewoli.
Są genetycznie zaprogramowane
do bycia najlepszymi z ptasich drapieżców.
Jako sokolnicy
próbujemy obudzić w nich tę drapieżną naturę.
Zaczynamy od treningu z przynętą.
Dawaj!
Rzucam przynętę przed ptaka.
Sokół pracuje nad koordynacją oka i szponów,
i próbuje złapać przynętę.
W tym momencie odciągam ją od ptaka,
by wystrzelił w powietrze i powtórzył ten proces.
Chcę, żeby zanurkował pionowo.
Później wykorzysta tę umiejętność do polowania.
Gdy sokoły są gotowe, Vahe wprowadza żywy cel:
gołębia wyścigowego.
Sokół nie zdoła go dogonić,
więc lepiej rzucić się na niego…
wykorzystując grawitację.
Gdy ptak czuje, że ma przewagę,
zwija skrzydła.
Przybiera kształt łzy…
i spada z nieba.
Energia kinetyczna sokoła uderzającego w gołębia
przypomina uderzenie kulą armatnią.
Podczas szkolenia gołąb zawsze ucieka,
bo sokół spada z wysokości nie większej niż 300 metrów.
Polując naprawdę,
spada z większej wysokości…
zadając śmiertelny cios.
PRZYSPIESZENIE GRAWITACYJNE
Drapieżniki wykonują swój ruch.
Rozwijają skrzydła,
by wytworzyć opór.
Destabilizują roślinożercę
i pożerają go na ziemi.
Ale to stadko jest zbyt małe, by uziemić wielkie zwierzę.
Dziś będą głodować.
Roślinożerca wzlatuje na bezpieczną wysokość,
by dojść do siebie.
Ale jako płodna samica
ma towarzystwo.
Samce rywalizujące o prawo do kopulacji.
Ich przerośnięte ogony to ułomność
utrudniająca lot.
Ale dla samicy
to oznaka witalności.
Pierwszy, który do niej dotrze,
przekaże swoje geny.
Ta sama zasada obowiązuje na Ziemi.
Czy to na niebie,
czy na ziemi.
Samce walczą o prawo do kopulacji.
Gdy ludzie siedzą w domu i oglądają owady w telewizji,
wyobrażają sobie kamerzystę w dżungli,
w rzece czy zaroślach,
czekającego na żuka,
który będzie się rozmnażał albo walczył przed kamerą.
To tak nie działa.
COTSWOLDS, ANGLIA
To stara szopa przy domu moich rodziców.
FILMOWIEC PRZYRODY
Ogromną zaletą pracy obok rodziców jest to,
że wieczorami jesz dobre kolacje, a w dzień dostajesz przekąski.
Zobacz, co robimy.
O rany.
Co to jest?
Rohatyńce nosorożce.
Samiec ma wielkie rogi.
A samica nie. To forma doboru płciowego,
bo samice lubią samce z wielkimi rogami.
Gdy szukają partnera,
wybierają chrząszcza o nieco większych rogach
niż u poprzedniego.
Taki samiec przekazuje więc swoje geny.
Rogi stają się coraz większe z pokolenia na pokolenie.
- Gdzie dokładnie? - Na kłodzie, naprzeciwko drugiego.
Ruszyli. Już walczą.
Rogi samca rohatyńca nosorożca
są jak ogon latającego roślinożercy.
Wyewoluowały, by służyć doborowi płciowemu.
Ten dominujący znowu to zrobił.
Dobre ujęcie. Na tym nam zależało.
Raz, dwa, trzy.
- Dobrze? - Tak.
- Włożysz to? - Tak.
Samce nie zawsze walczą, by zwabić partnerkę.
Czasem wystarczy się popisać sprawnością fizyczną.
Skieruję do ciebie samca.
Wchodzi z prawej strony.
Odleciał.
Oto muchówki z rodziny Diopsidae.
To niezwykłe maleństwo.
Wygląda trochę jak mrówka z wielkimi oczami na końcach szypułek.
I samiec, i samica mają oczy na szypułkach,
ale szypułki samca są dużo dłuższe.
Samce z długimi szypułkami
podchodzą do siebie
i wykonują coś w rodzaju tańca.
Następnie oceniają,
który z nich ma dłuższe szypułki.
Są. Pora na pojedynek!
Zwycięzca zostaje na miejscu, a przegrany odchodzi.
Zwycięzca zyskuje dostęp do samicy i może z nią kopulować.
W ten sposób przekazuje swoje geny,
w tym te odpowiadające za dłuższe szypułki.
- Mam! - Udało się?
Fantastycznie.
Zwykle trwa to sekundę. Super!
Dlaczego samiec męczy się
z tak długimi szypułkami?
To wyraźny sygnał dla samicy.
Pokazuje, że wkłada mnóstwo energii w coś całkowicie niepotrzebnego.
A skoro i tak przeżywa,
skoro lata, żyje i nikt go nie pożre,
chociaż marnuje energię na bezużyteczną ozdobę,
to znaczy, że warto się z nim rozmnożyć.
Na Atlasie
długi ogon samca pokazuje, że to idealny kandydat…
na ojca następnego pokolenia.
Ale matka nie może złożyć jaj na niebie.
Musiała wylądować.
Grawitacja nie pozwoli jej na powrót w przestworza.
Aby wydać na świat nowe życie, musi poświęcić własne.
Młode dorastają blisko miejsca śmierci matki.
Muszą teraz oderwać się od ziemi i wzlecieć w niebo.
Ale padlinożercy czekają.
Bezkostne stworzenia,
pozbawione szkieletu nadającego im formę.
Zabijają, otaczając i rozpuszczając swoje ofiary.
Młodzi roślinożercy dopiero się wykluli, a już są w śmiertelnym niebezpieczeństwie.
A teraz nie ma już odwrotu.
PUSTYNIA KALAHARI, POŁUDNIOWA AFRYKA
Każdego dnia na Ziemi
młode zwierzęta stawiają czoła straszliwym wyzwaniom,
by przetrwać.
Sześćdziesiąt procent surykatek nie dożywa pierwszych urodzin.
Na młodą surykatkę
czyha wiele zagrożeń.
Są bezbronne przez wiele miesięcy po narodzinach.
EKOLOŻKA
Ale szczególnie w pierwszym miesiącu lub dwóch po wyjściu z nory.
Drapieżniki są wszędzie i stanowią ciągłe zagrożenie.
W tej okolicy są węże,
które pożerają młode surykatki.
Młoda surykatka jest bezpieczna w grupie,
ale jeśli zostaje w tyle, jest bezbronna.
Skorpiony to ciągłe zagrożenie.
Młode są nieudolne.
Początkowo nie mają pojęcia, jak radzić sobie ze skorpionami.
Ale nie mogą ich wiecznie unikać.
Muszą się nauczyć, jak neutralizować zagrożenie.
Pierwsze samotne spotkanie młodej surykatki ze skorpionem
musi być przerażające.
To chwila prawdy.
To prawdziwy rytuał przejścia. Gdy poradzą sobie same,
mogą już samodzielnie szukać pożywienia
i stać się niezależnym, przydatnym członkiem stada.
Zostawiają za sobą szczenięcą wrażliwość
i stają się dorosłe.
To jeden krok na drodze do dorosłości,
po nim wcale nie robi się bezpieczniej.
Istnieje wiele zagrożeń,
więc surykatka wciąż musi się uczyć, aż osiągnie dorosłość.
Jeśli młodzi roślinożercy mają dorosnąć,
nie mają wyboru.
Czas rozwinąć skrzydła.
Nawet w powietrzu nie są bezpieczne.
Na Atlasie
przetrwanie zależy od przypadku.
Życie toczy się z pokolenia na pokolenie.
Przynajmniej na razie.
Silna grawitacja Atlasu kieruje asteroidy na kurs kolizyjny.
Większość spala się w atmosferze.
Ale istnieje ciągłe zagrożenie, że nadleci coś większego…
i zatrzyma życie na planecie.
Ponieważ przyciąganie ziemskie jest słabsze,
uderzenia asteroid są tu rzadsze.
Ale gdy już się zdarzają, bywają katastrofalne.
To półwysep Jukatan.
To 70 tysięcy kilometrów kwadratowych tropikalnej dżungli.
Ale w dżungli kryją się liczne zapadliska zwane cenotami.
PÓŁWYSEP JUKATAN, MEKSYK
To wejścia do ogromnych podziemnych systemów jaskiń.
Na półwyspie nie ma rzek ani strumieni,
więc jedynym źródłem wody są podziemne jaskinie.
Ale najciekawsze jest położenie tych cenot.
BIOLOG MORSKI
Choć na półwyspie jest ich pewnie z 10 000 lub więcej,
to w północno-zachodniej części…
występują w kształcie wyraźnego półkola.
Jeśli przedłużymy je do Zatoki Meksykańskiej,
otrzymamy okrąg, który oznacza miejsce,
w którym musiał się znajdować krater uderzeniowy.
Sześćdziesiąt pięć milionów lat temu
grawitacja wciągnęła asteroidę do Układu Słonecznego.
Ta uderzyła w naszą planetę,
powodując zagładę 75 procent życia na Ziemi.
Uderzenie asteroidy wygenerowało tyle szczątków,
że zablokowało światło słoneczne na dwa lata.
Świat pogrążył się w mroku.
Nic nie mogło urosnąć.
To samo stałoby się na Atlasie,
gdyby duża asteroida uderzyła w planetę.
W cenocie trudno przetrwać.
Podobnie jak na Ziemi 65 milionów lat temu.
Jakich cech potrzebuje gatunek, by przetrwać zagładę?
Ktoś tu jest.
Krokodyle są wyjątkowo wytrzymałe.
Żyją w wodzie i na lądzie.
To generaliści. Nie wymagają specjalnej diety.
Zjedzą prawie wszystko.
Nadaje się wszystko, co dostępne.
Zjedzą to.
Do tej cenoty
wpadł kiedyś krokodyl, utknął tu
i w jakiś sposób…
przetrwał.
To ocalali.
W zmieniającym się świecie opłaca się być generalistą,
nie specjalistą.
Gdyby duża asteroida uderzyła w Atlas,
roślinożercy i drapieżniki byliby skazani na zagładę.
Są zbyt wyspecjalizowani, by radzić sobie ze zmianami.
Generalistami są bezkostni padlinożercy.
Jak krokodyle zjedzą wszystko
i przeżyją wszędzie.
W tym wyimaginowanym świecie o silnej grawitacji
mogą być zwycięzcami w walce o przetrwanie.
Jak życie przystosuje się
w innym świecie?
Tam, gdzie istoty żyją
pomiędzy piekielną pustynią
i zamarzniętą krainą cieni.
W świecie skrajności.
Napisy: Aleksandra Basińska