NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Dünya, milyonlarca türün evi.
Peki ötesinde neler yaşıyor olabilir?
Evrende sayısız gezegen var.
Sadece bir kısmında bile hayat varsa...
...o zaman evren, yaşıyor olabilir.
Tüm canlıların ihtiyaçları aynıdır.
Beslenmek.
Üremek.
Evrimleşmek.
Dünya'daki hayatın yasalarını evrenin geri kalanına uygularsak...
...uzaylıların dünyalarında nelerin yaşıyor olabileceğini...
...tahmin edebiliriz.
Tüm yaşam formlarının bir gezegene ihtiyaçları vardır.
Peki evrende kaç gezegen var?
Yıldızımız Güneş'i düşünün...
...Dünya, Mars, Jüpiter onun etrafında dönüyor.
Yüzyıllardır insanlar kendilerine sordular:
"Ya diğer yıldızlar? Onların da gezegenleri var mı?"
24 yıl önce ben bir tane buldum!
PARANAL GÖZLEMEVİ ŞİLİ
Didier Queloz büyük bir astrofizikçi.
Güneş sistemimizin dışındaki ilk gezegeni bulduğu için...
...Nobel Ödülü kazandı.
Gezegeni bulduğumda 28 yaşındaydım.
Doktoramı bitirmek üzereydim
ve danışmanım bana ekipmanın anahtarını vermişti.
51 Pegasi yıldızını birkaç kez gözlemledikten sonra
o yıldızda bir şeyler olduğunu fark ettim.
Açıkçası o zaman telaşlandım.
Ekipmanımda bir sorun olduğunu düşündüm.
Ben anlamaya çalıştıkça daha da anlamsız geliyordu.
Ta ki onun bir gezegen olduğuna ikna olana kadar.
Şu, muhtemelen bir gezegen.
Şu, Jüpiter olabilir.
Çok güzel.
Uzak gezegenler teleskopla görünmez
çünkü ışık yaymazlar.
Ama bir gezegen bir yıldızın önünden geçerse...
...minik bir gölge oluşturur
ve yıldızın parlaklığında ufacık bir azalma olur.
Gök bilimciler, ışık düzeyindeki bu düşüşü tespit edince yeni bir gezegen buldular.
Merhaba çocuklar.
Teleskop şu anda bunu gösteriyor. Şu anki görüntüsü bu.
Gözlemlediğimiz hedef, ortada.
Bütün bu alanı analiz edip verileri işliyorsunuz
ve şanslıysanız bunu tespit ediyorsunuz.
Akıda küçük bir azalma var.
O yıldızın etrafında dönen bir gezegen olduğunu gösteriyor.
Biliyoruz ki evrende çok sayıda gezegen var.
Sayısız farklı yaşam türü olmalı.
Bunun Dünya olduğunu düşünelim, tamam mı?
Diyelim ki bir metre, 20 ışık yılıymış.
Yani iki metre, 40 ışık yılı.
İlk gezegenin keşfedildiği 51 Pegasi burada.
Bu ufak ışıklardan her biri,
bir gezegenin bulunduğu bir yıldızı temsil ediyor.
Sonraki birkaç yıl içinde
her yerde gezegenler ortaya çıkacak.
Gezegen, her yer gezegen
Şu anda harika görünüyor.
Her yanda göz alabildiğine yıldızlar...
...ve gezegenler var.
Güneş sistemimizin ötesindeki gezegenlere ötegezegenler deniyor.
Gök bilimciler 4.000 tane ötegezegen buldular.
Bulmaya da devam ediyorlar.
Artık evrende her yıldız için en az bir gezegen olduğuna inanıyorlar.
Bu da bir milyonlarca, milyarlarca, trilyonlarca ötegezegen demek.
Dünya'daki tüm kum tanelerinin sayısından daha fazla.
Yaşamın evrimi için muazzam bir tuval.
Mesafeler, akıllara durgunluk veriyor.
En yakın ötegezegenler bizden trilyonlarca mil uzakta.
Ama hepsi, Dünya'yı yerinde tutan güce tabiler.
Yer çekimine.
Dünya'nın iki katı büyüklüğe ve yer çekimine sahip...
...bir dünya düşünün.
Bu, Atlas.
Hayat böyle bir dünyaya nasıl uyum sağlar?
Yer çekimi, bitki örtüsünü gezegenin yüzeyine çekiyor.
Tohumlarsa havada süzülebiliyorlar.
Çünkü burada yer çekimi çok güçlü.
Hava molekülleri yoğun kümeler hâlinde duruyorlar.
Tohumların sürüklenebileceği kalın, yüzen bir atmosfer oluşturuyorlar.
Tohumların olduğu yerde...
...gök otçulları da olur.
Yoğun hava yastıklarına binmiş...
...altı kanatlı dev otoburlar.
Fazla yer çekimi nedeniyle
Dünya'dakinin iki katı ağırlığındalar.
Ama gökten düşmüyorlar.
Atmosfer, onları havada tutacak kadar kalın.
Gerek Atlas'ta gerekse Dünya'da...
...uçmak her zaman yer çekimine karşı verilen bir savaş.
GARDA GÖLÜ İTALYA
Yer çekimiyle epey karmaşık bir ilişkim olduğu söylenebilir.
Siz yükselmeye çalışırken sizi aşağı çeken bir güç olduğunu hissediyorsunuz.
Ama sonuçta hep uçabilmeyi hayal etmişimdir.
Yamaç paraşütünün en sevdiğim yanı, çok basit ve sezgisel olması.
Havayla baş başasınız.
Atlas'taki gökyüzü otçulları gibi
paraşütçüler de kanatlarıyla kaldırma kuvveti oluşturuyor.
Ama atmosferin yoğunluğu Dünya'dakinden daha az...
...bu nedenle havada kalmak daha çok çaba gerektiriyor.
Çoğu insan, havayı madde olarak görmüyor.
Bense uçarken havayı vadilerde ve tepeler boyunca
alçalıp yükselen bir sıvı olarak görüyorum.
Çok yoğun bir atmosferde uçmak epey garip olurdu.
İnsan çaba harcamadan süzülebilirdi.
İrtifa kazanmanın en iyi yolu,
termal olarak bilinen yukarı yönlü bir hava akımı bulmaktır.
Termale rastlayınca
asansördeymişsiniz gibi olur ve yükselmeye başlarsınız.
Yukarı itiş hissedersiniz.
Evet, işte oluyor!
Beni yukarı çeken, sadece doğanın gücü.
Havadayken kuşlar bir daire oluşturuyorsa
orada bir termal var demektir.
O yüzden gözümüz sürekli onlardadır.
Sizi aşağı çeken yer çekimi ve kaldıran hava arasındaki dengeyi hissediyorsunuz.
Sonra hız kazanmak için vücut ağırlığınızı,
enerji üretmek için de o hızı kullanıp havada süzüldüğünüzü hissedebilirsiniz.
Dünya'da yer çekimi Atlas'takinden daha hafif olabilir...
...ama daha ince atmosfer, daha az havada kalma gücü demek.
Böylece her şey düşüyor.
ATMOSFER YOĞUNLUĞU
Atlas'ta gök okçullarının hiç karaya inmeleri gerekmiyor.
Ön ve arka kanatları, doğrultu ve itme kuvveti için.
Uzun orta kanatları, termalleri yakalamak için.
Ağırlıklarına rağmen...
...hava, gökyüzünde bir yaşam sürmelerine
yetecek kadar kalın.
Ama her zaman huzurlu bir yaşam sürmüyorlar.
Dünya'da olduğu gibi otçullar, yırtıcıları cezbediyor.
Hava keselerini hidrojen üreten bakterilerle şişirerek
göklere çıkıyorlar.
Tek başlarına avlarını haklayamadıkları için...
...sürü hâlinde avlanıp...
...bir gök otçulunun gruptan ayrılmasını bekliyorlar.
Hedef görüldü, gazlarını atıp...
...yukarıdan saldırıyorlar.
Dünya'daki en hızlı yırtıcı da
aynı taktiği kullanıyor.
Uçan doğanların
hız faktörünün yanı sıra yırtıcı içgüdüleri ilgimi çekiyor.
O hızı avantajlarına kullanmaları.
Ama bir yırtıcının işini yapmasını sırf izlemek bile...
...mükemmel.
ABD
Şu anda aşağı yukarı 30 tane kuşum var.
Her kuşun farklı bir kişiliği var.
Doğanların, evrimin yarattığı en mükemmel tür olmalarını seviyorum.
Bu arkadaşlarla aramda bir bağ var.
Özellikle benim açımdan öyle.
Belki tek taraflı ama beni aralarından biri gibi gördükleri kesin.
Vahe Alaverdian esaret altında yetişen doğanlara
av eğitimi veriyor.
Bu kuşlar zaten genetik olarak
en iyi uçan yırtıcılar.
Doğancılar olarak
kuşun yırtıcı doğasını uyandırmaya çalışıyoruz.
Tuzak eğitimi ilk adım.
Hadi dostum!
Yemi kuşun önüne koyarak doğanın...
...baştan aşağı koordine olup onu kapacak gibi...
...ayaklarını çıkarmasını istiyorum.
Bu sırada onu doğandan uzaklaştırıp
hızla yükselmesini sağlayacağım ve tekrarlayacağım.
O kuşun olabildiğince dikey şekilde düşmesini istiyorum.
Bu, daha sonra av oyununda başvuracakları bir şey.
Doğanlar hazır olduğunda Vahe onlara bir av hedefi gösteriyor.
Bir posta güvercini.
Doğan, güvercine yetişemiyor...
...bu yüzden en mantıklısı, yer çekiminden yararlanıp üstüne bırakmak.
Kuş, avantajı olduğunu düşününce...
...kanatlar içeri girecek.
Gökyüzünden düşen küçük bir gözyaşı damlası...
...şeklini alıyorlar.
Doğanın güvercine çarpan kinetik enerjisi...
...gülle çarpmışçasına kuvvetli olur.
Eğitimde güvercin hep kaçıyor...
...çünkü doğan 300 metreye ulaşamadan alçalıyor.
Gerçek av sırasında...
...daha yüksekten inerek...
...ölümcül etki yaratacak.
YER ÇEKİMİ İVMESİ
Yırtıcılar harekete geçiyorlar.
Kanatlarını açıp
engel oluşturarak...
...gök otçulunu karada yemek için
istikrarını bozuyorlar.
Ama bu sürü, böyle büyük bir yaratığı alt edemeyecek kadar küçük.
Bugünü aç geçirecekler.
Gök otçulu toparlanmak için...
...yükseğe uçuyor.
Ama doğurgan bir dişi olarak...
...yalnız değil.
Eş olarak seçilmek için rekabet eden erkek otçullar.
Aşırı büyük kuyrukları bir engel...
...uçmalarını zorlaştırıyor.
Ama dişiler için
bu bir canlılık göstergesi.
Ona ilk ulaşan, çiftleşmeye başlıyor...
...ve genlerini devam ettiriyor.
Aynı prensip Dünya'da da geçerli.
Gerek gökyüzünde...
...gerekse karada.
Erkekler çiftleşme hakkı için yarışıyorlar.
Sanırım insanlar evde oturup televizyonda böcekleri izlerken
kameramanın ormanda, bir nehrin
veya bir çitin içinde
böceklerin karşılaşıp kameranın önünde
çiftleşmesini veya kavga etmesini beklediğini sanıyorlar.
Öyle olmuyor.
İNGİLTERE
Burası, hemen şuradaki ailemin evine bağlı olan
köhne bir kulübe.
Onların evine bağlı olmasının büyük avantajları var.
Akşam güzel yemekler yiyorsunuz, gündüz çay içiyorsunuz.
Gel de bak, ne yapıyoruz.
Tanrı'm.
Bunlar da ne böyle?
Gergedan böcekleri.
Erkeğin büyük boynuzları var. Dişinin yok.
Dişinin yok. Bu bir cinsel seçim çünkü dişiler büyük boynuzlu erkeklerden
hoşlanıyorlar.
O yüzden her seferinde
sonuncusundan daha büyük boynuzlu bir böcekle çiftleşiyorlar.
Böylece erkek, genlerini devam ettiriyor.
Nesiller boyunca boynuzlar büyüyor.
-Belirli bir yer var mı? -Diğer erkeğe bakan kütüğün üzerine.
Başlıyorlar. Hemen daldılar.
Erkek gergedan böceğinin boynuzları,
erkek gök otçulunun kuyruğu gibi.
Cinsel rekabet amacıyla gelişmişler.
Baskın olan yine yaptı.
İyi bir görüntü.
İstediğimiz görüntü bu. İçine girişi, evet.
Bir, iki, üç.
-İyi mi? -Evet.
-Bu kadar.
-İçeri mi? -Evet.
Erkek böcekler eş için her zaman savaşmazlar.
Bazen sadece fiziksel hünerlerini göstermeleri yeterlidir.
Pekâlâ, erkeği önüne getireceğim.
Sağdan geliyor.
Şimdi gitti.
Bunlar, sap gözlü sinekler.
Sap gözlü sinek harika bir ufaklık.
Sapların uçlarında devasa gözleri olan bir karıncayı andırıyor.
Hem erkeğinin hem dişisinin
saplarının ucunda gözleri var
ama erkeğin sapları dişininkinden daha uzun.
Uzun saplı erkekler
birbirlerine yaklaşıp
biraz dans edecekler.
Hangisinin sapının
daha büyük olduğuna karar vermeye çalışacaklar.
İşte. Çatışma yaşanıyor!
Kazanan, olduğu yerde kalacak, kaybedense basıp gidecek.
Kazanan, dişiyi hak edecek ve onunla çiftleşebilecek,
böylece daha uzun göz sapı da dâhil
genlerini devam ettirebilecek.
-Evet! Oldu. -Çekiyor musun?
Harika.
Normalde bir saniyede biter. Bu harika.
Erkek sinek neden bu kocaman saplar için uğraşıyor?
Olay şu ki bu kaynağa inanılmaz enerji yatırımı
yapılabileceğinin, buna hiç gerek olmadığının sinyalini açık açık
dişiye veriyorsunuz.
Yine de hayatta kalmayı,
uçmaya ve yaşamaya devam etmeyi av olmamayı başarıp
hâlâ kafanızdan çıkan bu gereksiz şeyler varsa
çiftleşmek için çok uygun olacaksınız demektir.
Atlas'ta
erkek gök otçulunun uzun kuyruğu, gelecek nesile babalık etmek için...
...ideal bir seçim olduğunu gösteriyor.
Ama anne, yumurtalarını gökyüzüne bırakamıyor.
Bu nedenle karaya iniyor.
Yer çekimi yüzünden gökyüzüne fırlayamayacak kadar ağır.
Yeni bir hayat yaratmak için kendi hayatından vazgeçmek zorunda.
Yavrular annelerinin öldüğü yerin yakınlarında büyüyorlar.
Artık yerden gökyüzüne havalanmaları gerekiyor.
Ancak leşçiller pusuda bekliyorlar.
Bunlar, kendilerine şekil verecek bir iskeleti olmayan, kemiksiz canlılar.
Avlarını sarmalayıp eriterek öldürüyorlar.
Gök otçulları yumurtadan yeni çıktılar ama şimdiden büyük tehlike altındalar.
Ve artık geri dönüş yok.
KALAHARI ÇÖLÜ GÜNEY AFRİKA
Dünya'da her gün
genç hayvanlar hayatta kalmak için korkunç zorlukların
üstesinden gelmek zorundalar.
Mirketlerin yüzde 60'ı birinci doğum günlerini bile göremiyorlar.
Genç bir mirketin yaşamının ilk dönemlerinde
burada çok fazla tehlike var.
Doğduktan sonra aylarca savunmasızlar.
Özellikle de yuvadan çıktıktan sonraki bir iki ay içinde.
Yırtıcılar her yerdeler ve sürekli bir tehlike teşkil ediyorlar.
Bu bölgede...
...genç bir mirketi yiyecek yılanlar var.
Genç bir mirket bir grubun içindeyken güvende...
...ama arkada kalırsa savunmasız oluyor.
Akrepler her zaman bir tehdit.
Akreplerle başa çıkmak konusunda genç mirketler
başta son derece beceriksiz ve bilgisiz oluyorlar.
Ama bu tehlikeden sonsuza dek kaçamazlar.
Tehdidi etkisiz hâle getirmeyi er geç öğrenecekler.
Genç bir mirketin tek başına atlatması gereken bir akreple
ilk kez karşılaşması...
...muhtemelen korkunç bir karşılaşmadır.
Resmen bir kader anı.
Tam bir ergenliğe geçiş töreni çünkü bunu bir kez başardılar mı...
...tek avlanıp bağımsız ve faydalı bir grup üyesi olabilecekleri
bir aşamaya geçiyorlar.
Yavru olmanın verdiği savunmasızlıktan kurtulup
yetişkinliğe geçiş yapmayı başardılar.
Bu, yetişkinliğe giden yolda bir adım
ama sonrasında işleri hiç kolay değil.
Dışarıda bir sürü tehdit var
ve yetişkinliğe erişmek için öğrenmeye devam etmek zorunda.
Genç gök otçullarının büyümek için...
...başka çareleri yok.
Uçma vakti geldi.
Havada bile güvende değiller.
Atlas'ta
hayatta kalmak bir kumar.
Hayat, nesilden nesile devam ediyor.
En azından şimdilik.
Atlas'ın güçlü yer çekimi, asteroitleri çarpışma rotasına çekiyor.
Çoğu, atmosferde yanıp yok oluyor.
Ancak büyük bir şeyin gelip gezegendeki yaşam sürecini...
...sıfırlayacağına dair sürekli bir tehdit var.
Dünya'da yer çekimi Atlas'takinden daha zayıf olduğundan
asteroit çarpması daha seyrek görülüyor.
Ama gerçekleştiği zaman felaket olabilir.
Burası Yucatán Yarımadası.
70 bin kilometre karelik bir tropik orman.
Ama ormanda obruk adı verilen sayısız çukur var.
YUCATÁN YARIMADASI MEKSİKA
Bunlar, geniş yer altı mağaralarının girişleri.
Yarımadada nehirler ya da dereler yok...
...bu yüzden tek su kaynağı mağaralardaki yer altı suları.
Ama asıl ilginç olan, bu obrukların konumu.
Kuzeybatı bölgesinde, yarımadada muhtemelen 10.000 veya daha fazla
obruk olsa da...
...çok belirgin bir yarım daire şeklinde oluşuyorlar.
Bu yarım daireyi Meksika Körfezi'ne doğru devam ettirirsek...
...bir asteroit çarpma kraterinin beklenen sınırlarını gösteren
bir tam daire ortaya çıkıyor.
65 milyon yıl önce
yer çekimi bir asteroidi güneş sistemimize çekmiş.
Asteroit, gezegenimize çarparak
Dünya'daki yaşamın yüzde 75'inin yok olmasına sebep olmuş.
Asteroidin çarpmasıyla öyle çok enkaz oluşmuş ki...
...Dünya iki güneş ışığı görmemiş.
Karanlığa gömülmüş bir dünya.
Hiçbir şey yetişemez.
Yeterince büyük bir asteroit...
...Atlas'a çarparsa orada da aynısı olur.
Tıpkı Dünya'nın 65 milyon yıl önceki hâli gibi...
...obruklarda da hayatta kalmak zor.
Bir türün yok olma tehlikesini atlatması için gereken özellikler neler?
Burada biri var.
Timsahlar çok dayanıklı hayvanlar.
Hem suda hem karada yaşıyorlar.
Genelciler. Özel bir beslenme şekline ihtiyaçları yok.
Neredeyse her şeyi yiyorlar.
Ulaşabilecekleri şey yeterince iyiyse...
...onu alırlar.
Bir tanesi...
...bu obruğa girmiş, mahsur kalmış ve çıkamamış...
...her nasılsa...
...kurtulmuş.
Mücadeleciler.
Değişen bir dünyada, özelci değil, genelci olmanın
bedelleri var.
Atlas'a yeterince büyük bir asteroit çarparsa
gök otçullarının ve yırtıcıların işi biter.
Bunlar, değişimle başa çıkamayacak kadar özelci türler.
Genelci türler, kemiksiz leşçiller.
Timsahlar gibi her şeyi yiyip...
...her yerde yaşayabilirler.
Bu yüksek yer çekimli hayalî dünyada...
...hayatta kalanlar onlar olabilir.
Hayat farklı bir dünyaya
nasıl uyum sağlayabilir?
Canlıların yakıcı bir çöl ve donmuş bir gölgeler diyarı arasında...
...sıkışıp kaldığı bir dünya.
Sınırları zorlayan bir dünya.
Alt yazı çevirmeni: Duygu Mengioğlu