NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL KOMEDIOWY
PRZEMINĘŁO Z WIATREM
Rhett!
Dokąd pójdę, jeśli odejdziesz? Co ja pocznę?
Nie obchodzi mnie to, do kroćset.
Nie obchodzi mnie to, do diaska.
Nie obchodzi mnie to, do kata.
Nie obchodzi mnie to, do kaduka.
„Do kaduka”?
Ktoś tak naprawdę mówił?
Wyobraźcie sobie, że oglądacie najsłynniejszy film w dziejach,
czekacie, aż Clark Gable wypowie najsłynniejszą kwestię,
a zamiast niej słyszycie…
„To już dla mnie zupełnie nieistotne”.
Zgroza.
Ale prawie do tego doszło.
W roku 1939 obowiązywał Kodeks Produkcji Filmowej,
czyli Kodeks Haysa.
Był to zestaw wytycznych moralnych, których studia musiały przestrzegać.
W tym czasie słowa „do diabła” były surowo zakazane.
Tak samo jak wyrażenia „Boże”, „Jezu”, „Jezu Chryste”,
„Chryste”, „skurwysyn” i „piekielny”.
Filmowcy musieli wymyślić całą stronę alternatywnych kwestii,
takich jak przytoczone.
Wiem, co sobie myślicie.
„Damn” to praktycznie nie jest wulgaryzm.
Nawet go nie zauważamy.
O w mordę!
Do diabła!
Cholera jasna!
Może to najłagodniejszy z wulgaryzmów,
ale zarazem jedyny, który występuje w Biblii.
I wciąż potrafi urazić miliony ludzi.
Zanim opowiemy historię tego,
jak udało się zachować „damn” w Przeminęło z wiatrem,
musimy opowiedzieć historię samego słowa.
„Mam to głęboko w nosie”.
Do diabła! To było najgorsze.
„Damn” nie powinno być na tej liście. To nie jest wulgaryzm.
To zwykłe słowo. Jak w „dam ci prezent”.
Nieźle.
Wulgaryzm dla cieniasów.
Po prostu „kurczę” albo „kurczę!”.
„Damn” to ta sama liga, co „crap”.
KOMICZKA
„Damn”…
jest bardzo łagodne.
Nie uważam go za wulgaryzm, ale zabraniam synowi go mówić.
Jestem hipokrytą.
„Damn” to ciekawy wulgaryzm, bo jest to klątwa.
Nie jest jak „shit” lub „fuck”.
Oznacza posłanie kogoś do piekła, na potępienie.
W średniowieczu ludzie naprawdę bali się potępienia.
Mówiąc do kogoś „idź do diabła”, przeklinamy go.
Jak „damn” zmieniło się z ciężkiej klątwy w tak niewinne słowo,
że mało kto uważa je teraz za wulgaryzm?
Wierzyliśmy, a niektórzy ludzie wciąż wierzą,
że użycie terminów religijnych poza właściwym im kontekstem
to bluźnierstwo.
To właśnie źródło przekleństw.
A nawet źródło słowa „profanity”.
„Profanus” znaczy „poza świątynią”.
„Damn” jest tego przykładem.
Mówiąc: „Niech Bóg go potępi”,
prosisz Boga, żeby kogoś skrzywdził.
Czegoś takiego nie robi się lekką ręką.
Kiedy ludzie naprawdę w to wierzyli,
a religia była zarazem horrorem,
to zrozumiałe, że bali się słowa „damn”.
„Idź do piekła” jest mocne…
o ile wierzy się w piekło.
Jeśli piekło istnieje…
niechaj zginę tu i teraz.
Widzicie?
Moja babcia jest wybitnie kościółkowa, a mówi słowo „damn”.
A może nie?
Na przykładzie „damn” widać pełen cykl życiowy przekleństwa.
Na początku było słowem opisującym czynność potępiania.
Potem stało się wulgaryzmem.
Z czasem społeczeństwo się zmieniło i „damn” zaczęło dogorywać.
Jest w miejscu, w którym „shit” pewnie znajdzie się za parę dekad,
a „fuck” z pewnością do końca stulecia.
Wie pani, to jest, za przeproszeniem,
piekielnie dobra kawa.
Jakie były pierwsze znaczenia „damn”?
Na początku „damn” miało dwa znaczenia.
Jest znaczenie religijne, „skazywać na potępienie”,
i znaczenie prawnicze, „skazać winnego”.
Oba wywodzą się od łacińskiego czasownika „damnare”,
czyli „uznawać za winnego”.
Jest on spokrewniony z rzeczownikiem oznaczającym „szkodę”.
Przy innych wulgaryzmach
„damn” jest jak młodszy brat, który nie chce dać ci spokoju.
„Shit” to szkolny chuligan,
a „damn” przykłada się do nauki, ale czasem rozrabia.
„Damn” i „fuck” siedzą obok siebie.
Mówisz: „Mogę pogadać?”.
„Fuck” na to: „Spierdalaj”, a „damn” mówi: „O kurde”.
Ankietowana młodzież uważa to słowo
za równie niewinne jak „kondom”
albo „a niech to”.
Słysząc „fuck”, myślisz: „Co jest? Może nie da się już mu pomóc”.
A na „damn” mówisz: „Jak ci pomóc?”.
„Damn” jest także używane, aby dodać emfazy.
Jest dość wszechstronne.
Trzeba je mówić albo wysoko, albo bardzo nisko.
Mówi się: „Damn”.
Albo: „Damn!”.
Kiedy dodajesz sylabę, musiało się stać coś poważnego.
Zazwyczaj ktoś czymś oberwał.
Znałem dziewczynę „cholera, cholera”. Kiedy stała tyłem,
miała niesamowite ciało i tyłek.
I myślę: „Cholera”.
A kiedy widzę jej twarz, myślę: „Cholera!”.
RAJ DLA PAR
Cholera.
Za dzieciaka nie wiedziało się, jak się pisze „damn”.
Większość czarnych nie wiedziała, że tam jest N.
Myśleliśmy, że jest tylko „dam”.
Kiedy zobaczyłem je z N, pomyślałem: „Co to znaczy?”.
To super, że obok siebie są M i N.
A wymawia się tylko jedno.
Jest tam nieme N. A ja miałem taką ksywkę w liceum.
To N jest tam dlatego, że „damn” pochodzi od „damnation”.
Ktoś je tam zostawił.
A kiedy to zrobił, powiedział: „Cholera”.
Przez ostatnie półwiecze liczba osób chodzących do kościoła w USA malała.
Ale religia jest zakorzeniona w naszej kulturze.
Jest na pieniądzach, w sporcie i na samochodach.
„Damn” ma się dobrze.
Jest też jedynym wulgaryzmem, który od zawsze znaczył to samo.
Potępiać kogoś.
Idźcie do diabła!
Niech was wszystkich piekło pochłonie!
W starożytnym Rzymie
sfery tabu i wulgaryzmy były podobne do dzisiejszych,
dotyczyły seksu i ekskrementów.
Mieli odpowiedniki „jebania” i „gówna”.
W średniowiecznej Anglii zaczęły dotyczyć religii i Boga.
Najgorszym przekleństwem było wtedy „na kości Boga”.
Kości Boga?
Współcześnie trudno nam zrozumieć, jak to miałoby działać.
W tradycji katolickiej Chrystus ma ciało,
a jeśli powiemy „na kości Boga”,
nasze słowa sięgają do jego ciała i wyciągają mu kość.
Cholera. Ostro.
To Bóg ma kości?
A kiedy ktoś to mówił, nie rzucał tego od niechcenia.
Na pewno padał na kolana.
„Na kości Boga”.
Fajnie.
Bluźnierstwo.
Siła religijnych przekleństw bierze się ze Starego Testamentu.
Bóg obszernie tłumaczy w Biblii,
że ludzie mają na niego przysięgać,
ale nie nadaremno.
Jest też wzmocniona wersja „damn”,
której wciąż nie słyszymy w telewizji ogólnodostępnej ani kablówce.
Nigdy nie pojawia się w radiu, a w prasie prawie nigdy.
Wyższa liga.
Goddamn it!
Cząstka „Bóg” wzmacnia przekleństwo i przywraca mu religijny wydźwięk.
Różnica między „damn” i „goddamn” jest taka…
że „goddamn” potęguje efekt.
„Damn” można powiedzieć, kiedy zraniło się kartką papieru.
„Goddamn” ma większą siłę i przenosi prosto do kościoła.
Nie mówię „goddamn”, bo nie jestem czarnym z Południa.
JAK UKSZTAŁTOWAŁO SIĘ „DAMN”?
Spekuluje się, że przed XVII wiekiem
Anglicy byli nazywani przez Francuzów „Les Goddamns”,
bo tak często przeklinali, powołując się na Boga i potępienie.
Podoba mi się pomysł, żeby nazywać kultury od wulgaryzmów.
Przekleństwa zdradzają, co jest dla nas ważne.
A co jest ważne dla innych narodów?
Jeden z popularnych wulgaryzmów w Rosji brzmi…
Pierchot’ podzałupnaja.
To znaczy „łupież spod napleta”.
Jeśli często o tym mówią,
to Putin jest najmniejszym z ich problemów.
Dobrzy mieszkańcy Niemiec lubią mawiać…
Arshgeige.
Przysięgam, że to znaczy „dupne skrzypce”.
To ma sens. Nawet ich wulgaryzmy mają klasę.
Ten to jest coś.
W RPA mają przekleństwo w języku afrikaans.
Ek wens jou vingers verander in vishoeke, en jou balle begin te jeuk.
To znaczy: „Oby twoje palce zmieniły się w haczyki
i zaczęły cię swędzieć jaja”.
Cała historyjka.
DIABŁA WART
W XVI wieku „damn” staje się wulgaryzmem, ale jeszcze pojawia się w Biblii.
W Biblii króla Jakuba różne formy „damn” występują 15 razy,
ale w nowym wydaniu Biblii króla Jakuba z XIX wieku „damn” wycięto.
W 1781 w Pennsylvania Magazine pierwszy raz pojawia się „darn”.
To jeden z wielu eufemizmów „damn”.
A co to jest „eufemizm”?
Eufemizm to sposób na to,
żeby powiedzieć wulgaryzm, nie mówiąc go.
Zamiast „goddamn it” można powiedzieć „gosh darn it”
albo „doggone it”, albo „dang”,
albo „consarn it”.
Trochę jak obrzydliwe płatki, które kupuje ci mama
i okazują się o wiele gorsze niż oryginały.
Choćby Kurnałaki,
Dodiaskquik,
Cini Holendrinis,
Czort Flakes…
Te akurat są dobre. Czuć w nich to piekło.
To zamiennik dla słowa,
który ma znaczyć to samo.
To…
proteza.
Ale jeśli tego potrzebujesz, to czemu nie.
„Damn” występuje coraz częściej.
Południowcy mówią o „przeklętych Jankesach”.
Coś może być „diabła warte”.
Jeszcze do początku XX wieku
kiedy ktoś mówił o „bluźnieniu”,
miał na myśli właśnie to.
I tak wróciliśmy do historii Przeminęło z wiatrem.
W roku 1939 użycie słowa „damn” w filmie to była poważna sprawa.
Może reszta społeczeństwa nie miałaby nic przeciwko,
ale twórcy Kodeksu Haysa owszem.
Kodeksu trzeba było przestrzegać.
Zakazane były wulgaryzmy, ale także wzmianki o używkach,
empatia wobec przestępców i namiętne pocałunki.
Ale zjawił się David O. Selznick,
producent, który chciał zamienić bestseller Przeminęło z wiatrem
w wysokobudżetowy film.
Tłumaczył, że musi użyć słowa „damn”,
bo tak kwestia brzmiała w książce.
A jakże mógłby się sprzeciwić wizji autorki, Margaret Mitchell?
Cenzorzy byli jednak niewzruszeni,
więc Selznick zwrócił się do samego Haysa.
Dalszy ciąg może być faktem, a może legendą miejską.
Selznick dopiął swego dzięki sile argumentów
albo dzięki temu, że wyłożył 5000 dolarów „opłaty”.
Rada przyjęła argumenty.
Zmienili kodeks.
Dopuścili słowa „hell” i „damn”,
o ile wymagała ich wierność historii
lub wymowie artystycznej dzieła, na którym oparty był film.
W grudniu 1939 r. ukazało się Przeminęło z wiatrem,
a reszta to już historia.
Nie obchodzi mnie to, do diabła.
Od tego czasu „damn” przewija się wszędzie.
Wioska przeklętych, Dzieci przeklętych i moje ulubione:
Aaliyah w Królowej potępionych.
Słynny musical Damn Yankees podbija Broadway w roku 1955,
a supergrupa Damn Yankees podbija scenę w Allentown w 1990.
Nawiasem, byłem na tym koncercie.
W 1986 twórcy filmu The Transformers dodali słowa „damn” i „shit”,
aby uniknąć kategorii „dla wszystkich”.
JAKIE WIELKIE CHWILE MIAŁO „DAMN”?
Jedną z największych chwil „damn” w czarnej kulturze
był koniec odcinka Good Times,
kiedy Florida Evans po utracie męża
szaleje z rozpaczy w kuchni.
Do diabła!
To było bardzo mocne, bo wszyscy znaliśmy rodzinę Evansów.
„Damn” jest w tym kontekście słowem,
którego używają starsze czarne kobiety.
Użyła tego samego słowa, które słyszeliśmy z ust babć.
Czuliśmy to jako widzowie.
Znaliśmy ten ból utraty z własnych rodzin.
Jeśli chodzi o osoby, które wiodły prym w użyciu „damn”,
wskażę Kendricka Lamara, który ma genialny album Damn.
„Damn” to nie wulgaryzm.
To tytuł świetnego albumu Kendricka Lamara.
Udało mu się podbić listy przebojów
i zdobyć Pulitzera albumem rapowym.
To wszystko zmieniło.
Kiedyś w Przeminęło z wiatrem musieli walczyć o „damn”,
a teraz Kendrick Lamar, świetny raper, nazwał tak album
i wygrał Pulitzera.
To znaczy, że „damn” jest mądre.
„Damn” przeszło długą drogę Cholernie długą drogę.
W ostatnich latach o „damn” było też głośno w polityce.
Posiadacz znakomitej brody Jimmy McMillan
w roku 2005 założył partię Do Diabła, Czynsze Są Za Wysokie.
Jestem z partii Do Diabła, Czynsze Są Za Wysokie.
To „do diabła” dodaje emfazy.
To nikogo nie obraża. Chodzi tylko o to, że są za wysokie.
A „do diabła” pozwala osiągnąć zamierzony efekt.
Wciąż bywa też kontrowersyjne.
Barack Obama spotkał się z krytyką, kiedy pastor w jego kościele
wygłosił kazanie „Boże, potęp Amerykę”.
To był kościół w Chicago, do którego chodził Obama.
Nagranie kazania,
w którym Jeremiah Wright mówił dużo o przeklinaniu,
podbiło Internet.
Rozumiem pastora, który mówi „Boże, potęp Amerykę”.
Zwłaszcza ze względu na sposób,
w jaki przez długi czas traktowało się w tym kraju czarnych.
Ale ubranie tego w te słowa to pewna przesada.
Bo to dziwne, kiedy ktoś przeklina w kościele.
Kiedy dołoży się Boga, słowo robi się bardzo mocne.
Jeśli nie używa się go poprawnie, a zazwyczaj tak jest…
ludzie mogą się wkurzyć.
Jaka przyszłość czeka „damn”?
Czy ma szansę na przetrwanie
w tym pędzącym, wulgarnym świecie „fuck” i „shit”?
Jak może rywalizować ze słowami „pussy” i „dick”?
„Damn” podda się prawu malejących przychodów.
Będzie tracił na sile oddziaływania,
aż stanie się zwyczajnym przymiotnikiem.
„Damn” ma przyszłość, bo ludzie wciąż go używają.
Ale wydźwięk słowa „damn”
nigdy nie będzie już tak wulgarny.
Jeśli zapytać dziś młodzież o najcięższe przekleństwa,
wskażą obelgi.
A pamiętajmy, że dzisiejszy 18-latek w roku 2042 będzie 40-latkiem.
To oni będą tworzyć prawo i uczyć dzieci.
Dni słów związanych z seksem, wydalaniem czy religią
są już policzone.
Dziś nawet czterolatek może tak powiedzieć.
Ciekawe, czy kiedyś czterolatek będzie mógł powiedzieć „fuck”.
Osoby, które to słowo uraża, wciąż są najgłośniejsze.
Najbardziej je słychać.
Oni chodzą na wybory.
Jeśli co tydzień chodzą do kościoła, to zdecydowanie pójdą też do urn.
Dlatego stanowią siłę, z którą należy się liczyć.
Wulgaryzmy oburzają sztywnych, nudnych, drętwych ludzi.
- Nie ufam osobom, które nie przeklinają. - Mnie wulgaryzmy nie oburzają.
One dowodzą, że ktoś czuje się przy mnie swobodnie.
Są nieodzowne w komunikacji.
Przeklinanie to jedno z dostępnych narzędzi.
Pozwala wyładować emocje.
Wyrzucić z siebie negatywne emocje,
wyrazić pozytywne emocje i podzielić się nimi ze światem.
Przynosi ulgę w bólu.
A wielu osobom pozwala się lepiej poczuć.
Historia „damn” jest historią wszystkich wulgaryzmów,
a tym samym historią naszej kultury.
Tego, jak nasze poglądy i lęki ewoluują, nawet gdy pozostają takie same.
Wulgaryzmy pokazują, jakie są nasze wartości
i jak radzimy sobie z napięciem
między komunikacją publiczną a życiem prywatnym.
W przeklinaniu jest coś wybitnie ludzkiego.
Znajduje się ono na piękno-brzydkiej granicy
między świadomym mózgiem a zwierzęcym ciałem.
Krótko mówiąc, wulgaryzmy będą przydatne tak długo,
jak długo mamy serca, umysły…
i dupy.
Jestem Nicolas Cage.
Życzę kurewsko dobrej nocy.
Napisy: Juliusz P. Braun