NETFLIX ORİJİNAL KOMEDİ DİZİSİ
Rhett!
Rhett…
Sen gidersen nereye gideyim? Ne yapayım?
Doğrusunu istersen canım, takmam.
Doğrusunu istersen canım, bana ne?
Doğrusunu istersen canım, hiç alakam olmaz.
Doğrusunu istersen canım, pek ilgilenmem.
"Pek ilgilenmem." ne ya?
Bunu diyen var mı gerçekten?
Tüm zamanların en meşhur filminin sonuna gelip de
Clark Gable'ın en meşhur lafını söylemesini izliyorsunuz.
Karşınıza bu çıkıyor.
"Doğrusunu istersen canım, umurumda değil."
Korkunç.
Fakat neredeyse oluyordu.
1939 yılında Sinema Yapım Yasası adında bir şey vardı.
Hays Yasası olarak da bilinir.
Sinema stüdyolarının filmlerine
neler koyabileceklerini belirten kurallar.
O zamanlar "lanet" kelimesi özellikle yasaktı.
"Tanrı," "İlah," ve "İsa" kelimeleri,
"İsa Mesih," orospu çocuğu" ve "cehennem." de.
Bu yüzden film yapımcıları az önce okuduğuma benzeyen
alternatif yöntemlere başvurdular.
Ne düşündüğünüzü biliyorum.
"Lanet" bir küfür sayılmaz. O kadar görüyoruz ki fark etmiyoruz bile.
Lanet olsun!
Tanrım, lanet olsun!
Küfür sözlüğümüzün en hafif sözcüğü olabilir
ama İncil'de özellikle bahsi geçen tek küfür bu.
Yine de milyonlarca insanı etkileyebiliyor.
"Lanet" lafını Rüzgâr Gibi Geçti filmine
nasıl koyduklarına geçmeden önce
kelimenin tarihini anlatmamız gerekiyor.
"Doğrusunu istersen canım, burun deliklerim kabardı."
Lanet olsun! Bu en kötüsü!
"Lanet" bu listede olmamalı.
"Lanet" bir küfür sayılmaz.
Kunduzların inşa ettiği şeyin adına benzer.
Lanet, kız.
Yani, saçma bir küfür.
Lanet ya da lanet!
"Lanet" ile yarışabilecek şey "kaka" olabilir.
KOMEDYEN SARAH SILVERMAN
Lanet...
Bu bayağı hafif kalıyor.
Bence "lanet" küfür sayılmaz ama çocuklarıma söyletmem. İki yüzlüyüm.
"Lanet" ilginç bir küfür çünkü bir bela okuma.
"Bok" ya da "siktir" gibi değil.
Cehenneme göndermek demek. Anlamı bu.
Orta çağlarda insanlar için büyük bir korkuydu.
Gerçekten bir bela okumak. Lanet okumuş oluyorsunuz.
Bu kadar kötü manaya gelen bir kelime nasıl oldu da
kimsenin küfür saymadığı bir kelime hâline geldi?
Eski inanca göre, bazı insanlar hâlâ inanıyor,
dini kelimeleri din dışında kullanmak
dine hakaret sayılır.
Küfrün kaynağı bu.
Profanity, küfür sözcüğünün kaynağı da budur.
"Profanus" kelimesi tapınağın dışı demek. "Lanet" de buna örnek.
"Tanrı sana lanet etsin." gibi kullanıyorsunuz.
Tanrı'dan birine bir şey yapmasını istiyorsunuz.
Bu hafife alınacak bir şey değil.
O tarz şeylere inanılan zamanlarda din, korku filmi gibiydi.
O zamanlarda "lanet"in neden korkunç olduğunu anlayabiliyorum.
"Canın cehenneme" güçlü bir şey.
Eğer cehenneme inanıyorsanız tabii.
Eğer cehennem varsa...
Tanrı şu anda canımı alsın.
Gördünüz mü?
Büyükannem çok dindar bir insan.
O bile "lanet" der.
Ya da der mi?
"Lanet," bir küfrün hayatını bize gösteriyor.
Lanet etme eylemini belirten bir kelime olarak başlıyor.
Küfre dönüşüyor.
Daha sonra zamanla, toplum değiştikçe zayıflamaya başlıyor.
"Bok" küfrünün birkaç yıl sonra geleceği yere geliyor.
"Siktir" de buraya yüzyılın sonunda gelecektir.
Var ya...
Müsaadenizle. Lanet olasıca güzel bir kahve.
Damn kelimesinin ilk anlamları ne?
İngilizcede ilk kullanımı iki şekilde.
Dini bir anlamı var, cehenneme göndermek demek.
Yasal bir anlamı var, bu da suçlu olduğunu belirtmek.
İki anlam da Latince fiil damnare'den geliyor.
Suçlu olarak yargılamak demek.
Latince "zarar" anlamı taşıyan fiil ile bağlantısı var.
Karşılaştırma yaptığımızda
sanki küçük kardeşiniz sizinle takılmak istiyor
ve siz istemiyorsunuz.
"Bok" okulda tehlikeliydi
ama "Lanet" her işi yaptı, biraz isyankâr.
"Lanet" ve "siktir" yan yana oturuyorlar. Tanışıyorlar mı?
Gidip "Konuşabilir miyiz?" diyorsunuz.
"Siktir" diyor ki "Siktir git!" "Lanet" de "Lanet olsun."
Genç yetişkinlere soracak olursanız
"kondom" ya da "bomboş" gibi bir kelime gibi sayarlar.
Küfür olarak görmezler.
Birisi "Siktir!" deyince "Ne oluyor?" dersiniz.
Ona yardım edemeyiz.
"Lanet." deyince "Nasıl yardımcı olabiliriz?"
"Lanet" ayrıca vurgu ve güçlendirici olarak kullanılıyor.
Çeşitli bir kelime.
Ya yükseğe çıkacaksınız, ya alçak tutacaksınız.
Ya "Lanet."
Ya da "Lanet."
İyice uzatırsanız "Lanet." Büyük bir şey demektir.
Genelde birinin bir şeyle dayak yemesi demektir.
Bir kıza "Lanet, lanet" kız derdim. Arkası dönükken
vücudu ve kalçası harika görünürken "Lanet" derdim.
Sonra yüzünü dönerdi ve "Lanet!" derdim.
Lanet olsun.
Çocukken damn kelimesini yazamazdık.
Çoğu insan bilmezdi.
Çoğu siyahi insan sonunda N harfi olduğunu bilmez.
Dam derdik, baraj anlamına geliyor.
Sonunda N'yi görünce "Nasıl yani? Damn?"
Yan yana M ve N harfi olması harika.
Sondaki harfi söylemiyoruz.
Sessiz N harfi var, bana lisede böyle derlerdi.
Bu yüzden N var.
Damnation kelimesinden geliyor. Birisi N'yi bırakmış.
Böyle olunca o da demiş ki "Lanet olsun."
Geçtiğimiz yarım yüzyılda
ABD'de kiliseye katılım sessizce azaldı.
Ama din toplumumuzun içine işledi.
Paramızda, sporumuzda ve arabalarımızda var.
Yani "Lanet" hâlâ önem taşıyor.
Küfürlerimiz arasında hiç birden fazla anlam taşımayan tek kelime.
Birine bela okumak.
Lanet olsun!
Tanrı hepinizi cehenneme göndersin!
Antik Roma'da
tabular ve küfürler bugünkü hâllerine benzerdi.
Cinsel ya da dışkısal küfürler.
"Siktir," "bok" gibi kelimelerin Latinceleri.
Daha sonra Orta Çağ İngilizcesinde dini oldular, Tanrı'yı kattılar.
Orta Çağ zamanlarında söyleyebileceğiniz en ağır küfür "Tanrı'nın kemikleri"ydi.
Tanrı'nın kemikleri mi?
Modern insanların bunu canlandırmaları ya da anlamaları biraz zor.
Katolik geleneklerinde
İsa'nın bir bedeni var ve "Tanrı'nın kemikleri" derseniz
kelimeleriniz onun bedenine uzanır ve kemiklerini çeker.
Lanet olsun, bu çok ağırmış.
Tanrı'nın kemikleri yok.
Bunu söyleyen kişi "Tanrı'nın kemikleri" demedi.
Dizlerine çöktü.
Tanrı'nın kemikleri.
Eğlenceli.
Çok fena.
Dinî küfürler güçlerini Eski Ahit'ten alır.
Tanrı, İncil'de nasıl küfredilmesini istediğini anlatır.
Ama boş yere değil.
Elbette "Lanet" küfrünün süper güçlü versiyonu var.
Genel TV yayınında ya da normal yayında bile görmüyoruz.
Radyoda duymuyoruz ve haberlerde çok nadir görüyoruz.
Büyük olan.
Tanrı lanet etsin!
Tanrı ile birlikte "lanet" kelimesi güçleniyor.
Ayrıca dini de tekrar küfre katıyor.
"Lanet" ile "Tanrı lanet" arasındaki fark...
Tanrı olunca güçleniyor.
"Lanet."
Yani elinizi keserseniz "Lanet olsun." dersiniz.
Ama Tanrı'yı işin içine katınca sizi direkt kiliseye taşıyor.
Ben Tanrı ile kullanmam çünkü güneyden gelen bir siyahi erkek değilim.
LANET NASIL EVRİM GEÇİRDİ?
1600'lardan önceki bazı duyumlara göre
İngilizler, Fransızlara için "Les Goddamns" olarak biliniyormuş.
Çünkü "tanrı" ve "lanet" küfürlerini kullanıyorlarmış.
Bir kültürü en eşsiz küfürlerine göre tanımlama fikrini beğendim.
"Önem verdiğin şeye küfredersin." gibi.
LANET
Diğer yerlerde neye önem veriyorlar?
Rusya'da en çok kullanılan küfürlerden biri...
"Sidik deliği kepeği" demek.
Vay canına.
Eğer en çok kullanılan buysa
Putin çok da büyük sorun değil demektir.
Almanya'daki insanlar da...
Bu küfür "göt kemanı" demek.
Mantıklı. Küfürlerinde bile tarz var.
Bu inanılmaz.
Güney Afrika'nın dili Afrikancada...
"Parmakların olta kancasına dönüşsün ve taşakların kaşınsın." demek.
Arkasında bir hikâye var.
BİR LANET İFADE ETMİYOR
16. yüzyılda "lanet" bir küfre dönüşüyordu
ama hâlâ İncil'de geçiyordu.
Kral James'in İncil'inde "lanet" ve benzeri kelimeler 15 kere geçiyor.
Daha sonra 19. yüzyılda bu İncil gözden geçirildikten sonra
"lanet"ler içinden alındı.
1781 yılında Pennsylvania Dergisi'nde "darn" kelimesi geçiyor.
Bu da küfrü kullanmamak için değiştirilmiş şekillerinden biri.
Küfrü değiştirmek nasıl oluyor?
Küfrü değiştirmek demek
kelimeyi kullanmadan küfretmek demek.
"God damn it" demek yerine "gosh darn it" diyorsunuz.
Ya da "doggone it" ya da "dang."
Ya da "consarn it."
Değiştirilmiş küfürler. Evet, annenizin aldığı çakma mısır gevreği gibi.
Gerçeği kadar asla güzel değil.
Gosh Darn-O var.
Raisin Drats var, Corn Sorn Its var. Honey Nut Tarnation var.
Onun tadı fena değil. Gerçek cehennem tadı veriyor.
Bir kelimenin yerine geçen
başka bir kelime kullanımı.
Bu...
Yerine geçen.
Ama eğer işinize yarıyorsa elbette yapın.
"Lanet" kelimesine yeni kullanımlar geliyor.
Güneydekiler kuzeydekilere "Lanet olası Yankee'ler" diyor.
"Bir lanet etmez." lafı var.
Aslında 20. yüzyılın sonuna kadar
küfretmek dendiğinde
bundan bahsediliyordu.
Bu da bizi Rüzgâr Gibi Geçti filmine döndürüyor.
1939 yılında, bir Hollywood filminde "lanet" demek büyük bir şeydi.
Pek kimsenin umurunda olmamış olabilir.
Ama yasanın arkasındakileri umurundaydı.
Hays Yasası sadece küfürleri yasaklamakla kalmamıştı.
Uyuşturucu kullanımı, suçlulara anlayış gösterme,
aşırı ve tutkulu öpüşme de yasaktı.
Ancak David O. Selznick geldi.
Popüler Rüzgâr Gibi Geçti romanının filmini yapmak istiyordu.
"Lanet" kelimesini kullanmak istiyordu
çünkü kitapta da böyle geçiyordu.
Yazar Margaret Mitchell'in sanatsal görevinden nasıl uzaklaşırdı?
Ancak sansür engeli vardı, bu yüzden Selznick esas kişiye gitti.
Hays'in kendisine.
Orada olanlar gerçek ile söylenti arasında bir şey.
Selznick bu itirazı kazandı. Ya savunması mantıklıydı
ya da 5000 dolarlık bir ödeme yaptı diyelim.
Kurul izin verdi.
Yasayı değiştirdiler.
"Cehennem" ve "lanet" kelimelerinin tarihsel doğruluk
ya da sanatsal bütünlük açısından kullanılabileceklerini söylediler.
Temel alındığı eserler için.
Aralık 1939'da Rüzgâr Gibi Geçti çıktı ve gerisi tarih oldu.
Doğrusunu istersen canım, lanet bile etmem.
O andan sonra kapılar sonuna dek açıldı ve kelime her yerde geçmeye başladı.
Village of the Damned. Children of the Damned.
Benim en sevdiğim, Aaliyah ve Queen of the Damned.
Ünlü müzikal Damn Yankees 1955'te Broadway'i kasıp kavurdu.
Süper grup Damn Yankees 1990 yılında Allentown Fairgrounds'da sahne aldı.
Ben o konsere katıldım sanırım.
1986 yılında Transformers, The Movie ile
filme "lanet" ve "bok" katarak G değerlendirmesinden kaçındılar.
LANET KÜFRÜNÜN EN İYİ ANLARI
"Lanet" için en büyük Siyahi Kültürü anlarından biri
Good Times dizisinin bir bölümünde
Florida Evans sanırım kocasını kaybediyordu.
Ve mutfakta kendini kaybetmişti.
Lanet olsun!
Çok güçlüydü çünkü Evans ailesine gerçekten bağlanmıştık.
Bu bağlamda kullanılan "lanet" kelimesi
özellikle yaşlı, siyahi kadınların kullandığı kelimedir.
O böyle söyleyince büyükannemiz söylüyor gibi hissettik.
Gerçekten hissettik.
Kendi ailelerimizde bu yas ve kaybı yaşadık.
"Lanet" küfrünün başını çeken kişiler arasında
kesinlikle Kendrick Lamar var. Damn adında bir albüm çıkardı.
Bence "damn" küfür değil. Damn Kendrick Lamar'ın bir albümü.
Bir rap albümü ile listelerin zirvesine çıkıp
Pulitzer ödülü kazanması her şeyi değiştirdi. Akıl almazdı.
Rüzgâr Gibi Geçti filminde kullanmak için savaşmaktan
Kendrick Lamar gibi bir rapçinin albümüne adını koymasına kadar geldik.
Pulitzer ödülü kazandı.
Yani "Lanet" aslında çok akıllıca bir laf.
Çok uzun bir yol almış. Lanet olası uzun bir yol.
LANET OLSUN
Bu laf son yıllarda politikada da yer aldı.
Eşsiz sakalıyla Jimmy McMilan
2005 yılında Lanet Olası Kiralar Çok Fazla partisini kurdu.
Lanet Olası Kiralar Çok Yüksek partisini temsil ediyorum.
"Lanet" kelimesi ile o vurguyu veriyorsunuz.
Kimseye de hakaret olmuyor. "Lanet olası kiralar" diyorsunuz.
Ama "Lanet olası" ile vurgu sağlıyorsunuz.
Hâlâ tartışmalara yol açabiliyor.
Barack Obama, gittiği kilisenin papazı Jeremiah Wright
"Tanrı Amerika'yı Lanet Etsin" adlı bir konuşma verdi.
Obama'nın Chicago'da gittiği bir kiliseydi.
Videoda Jeremiah Wright konuşuyor
ve sürekli "Tanrı lanet etsin" diyordu. Çok konuşuldu.
Bir papazın "Tanrı Amerika'ya lanet etsin" demesini anlıyorum.
Bu ülkede uzun bir süre siyahilere yapılan şeylerden sonra
bunu anlayabiliyorum.
Bunu böyle söylemek biraz abartmak olabilir.
Çünkü kilisede küfrediyorsun ve bu garip.
Tanrı'yı lafa katınca daha da güçlü oluyor.
Eğer doğru yolla kullanmıyorsanız ki genelde doğru olmaz...
İnsanlar buna sinirlenebilir.
"Lanet"in geleceği ne?
Sikik bokların hızlı değişen dünyasında kendine bir yer edinebilir mi?
"Amcık" ve "yarak" ile nasıl yarışabilir?
"Lanet" lafı azalan verimler yasasına uyacaktır.
Şu anki güçlü etkisi zamanla azalacak
ve en sonunda normal bir sıfata dönüşecek.
Bu lafın bir geleceği var, herkes kullanmaya devam ediyor.
Ama bu noktada bu kelimenin çok saldırgan bir biçime
geri dönmesinin bir yolu olduğunu düşünmüyorum
Şu anda gençlere sorarsanız en sert kelimeler küfürlerdir.
Şu an 18 yaşında olanlar 2042 yılında 40 yaşında olacaklar.
Yasaları belirleyecekler onlar olacak.
Çocuklara seks ve vücut atıkları konusunda kelimeleri onlar öğretecek.
Bunlar yola çıktı bile.
Şu an dört yaşında bir çocuk dese sorun değil.
Acaba dört yaşında bir çocuğun "siktir" demesi
normal karşılanacak mı?
Bir kelimeye en çok itiraz edenler en gürültülü olanlardır.
En çok ses çıkaranlardır.
Bu insanlar oy kullanırlar.
Her pazar kiliseye gidiyorlarsa
o zaman oy kullanacaklarına güvenebilirsiniz.
Ve bu sayede onlar hafife alınacak bir güç değil.
Bence katı ve sıkıcı insanlar küfürler konusunda en sert olanlar.
Küfretmeyen insanlara güvenmem.
Benim yanımda küfredilmesi beni rahatsız etmez.
Daha iyi, benimle rahat olabiliyorsun demektir. Bırak, gitsin.
Bence küfür iletişim için önemli.
Küfürler kullanabileceğiniz bir araç.
Bazı duyguları rahatlatabilir.
Olumsuz duygularınızı rahatlatabilir.
Olumlu duygularınızı duyurur ve paylaşır.
Acıyı hafifletir. Birçok insanı küfretmek iyi hissettirir.
"Lanet" küfrünün tarihi, tüm küfürlerin tarihi.
Aynı zamanda kültürümüzün de tarihi.
Aynı kalsalar bile inanç ve korkularımızın değişimi.
Küfürler neye değer verdiğimizi, ahlakımızı neye dayandırdığımızı,
özel ve herkesin arasında yaptığımız konuşmanın arasındaki gerilimi gösterir.
Küfretmenin insani bir yanı var.
Bilinçli beynimiz ile hayvan vücudumuz arasında kalan
o çok güzel ve çirkin yol ayrımında.
Kısacası...
Küfürler, kalbimizi, aklımızı ve götümüzü kaybetmediğimiz sürece
kullanışlı olmaya devam edecektir.
Ben Nicolas Cage.
Siktirin gidin, iyi geceler.
Alt yazı çevirmeni: Gökay Örsel