BİR NETFLIX DİZİSİ
Devletimizin harika şeyler yapabileceğine inanmayı ne zaman bıraktık?
İnsanlık için küçük bir adım…
Ay'a gitmemizin tek nedeni
Soğuk Savaş'ta, Sovyetler'le askerî bir rekabete girmemizdi.
…o komünist piçler için koca bir defolma çağrısı!
Yine de insan tarihinin en büyük teknolojik başarılarından
biri oldu.
Çocukken NASA'yı gözümde ilahlaştırırdım.
Gözlerimizin önünde geleceği yaratıyorlardı.
Ama bugünlerde…
…hiçbirimiz ABD hükûmetini yenilik yuvası olarak görmüyoruz.
Daha ziyade fikirlerin öldüğü bir yer.
F30 Fikir Ölümü Onay Formu'nu doldurduktan sonra.
Reddedildi.
Onun yerine bu adamları ilahlaştırıyoruz.
Teknoloji endüstrisi.
Size iPhone, Google Maps
ve casusluk yapan bu küçük konuşan kutu gibi yaşam değiştiren inovasyonlar sunduk.
Casusluk yapan küçük kutuyu internette
-arıyorum… -Şimdi değil. Dur.
Dünyayı daha bağlantılı,
daha verimli ve daha pahalı bir yer hâline getirdik
ve hepsini kendi başımıza yaptık.
Anlattıkları hikâye bu ama doğru mu?
Bu programda şimdiye kadar bir şey öğrendiysek bu,
kimsenin tek başına bir şey yapmadığıdır. Yani programda benim adım var
ama bu sabah giyinmem için bile bir ekip çalıştı.
Sağ ol Bree. Biraz toz kalmış gibi geldi.
Yani devletimiz gerçekten inovasyondan vazgeçip
gelişimin çarkını bu adamlara mı teslim etti?
Yoksa hâlâ sahne arkasında bir yerde geleceğimizi şekillendiriyor mu?
GELECEK
En son ne zaman gerçekten kayboldun?
Ben 2006'da ilk gösterime giderken kayboldum.
MapQuest yol tarifinin çıktısını alıp
açık mikrofon gecesinin olduğu yere kadar hiç sapmadan takip ederdim.
Yanlış bir yere dönsem setimi sonunda çıktığım yerde yapardım.
Bugün hâlâ Bronx Hayvanat Bahçesi'ndeki lemurların sözümü kestiğini duyabiliyorum.
Ama insanlık tarihindeki ulaşım teknolojisinin
en büyük inovasyonu GPS sayesinde son on yıldır
bir kez bile kaybolmadım.
Aynen, sikeyim pusulayı.
Hey!
Çağa ayak uydur evlat.
Yani şunu düşünsene.
Küresel konumlama sistemi olan her cihaz
birkaç metre farkla nerede olduğunu,
saatte kaç kilometre hızla gittiğini
hatta Dünya'nın her yerinde saniyenin milyonda biri doğrulukla saati söylüyor.
Ama beni ne şaşırtıyor, biliyor musun?
GPS, Bill Gates ya da Steve Jobs ya da Ask Jeeves tarafından oluşturulmadı.
ABD federal hükûmeti tarafından icat edildi,
geliştirildi ve hâlâ kullanılıyor.
Ama neden? Devlet neden GPS gibi bir şey icat etsin?
Hepsi Soğuk Savaş yüzünden.
SOĞUK SAVAŞ
1957'de iki devlet bilim insanı Sovyet uydusu Sputnik'in sinyaline
ulaşırken büyük bir keşif yaptılar.
Kahretsin! Sovyetler bizden önce uzaya gitti
ve uzayı pis komünist sinyallerle doldurdular.
Dur, bu sinyallerin frekansındaki değişimi ölçersek Sputnik'in
nerede olduğunu ve ne kadar hızlı gittiğini belirleyebiliriz.
Ve kendi uydularımızı fırlatırsak
Dünya'daki konumumuzu hesaplamak için onların sinyallerini kullanabiliriz,
bu da askerlerimize avantaj sağlar.
Biplemen çöküşün olacak yoldaş Kruşçev.
Savunma Bakanlığı'ndaki cesur mühendisler
sonraki 50 yılı GPS sinyallerini geliştirip netleştirerek,
alıcıları küçülterek ve uydular fırlatarak geçirdiler.
Amaç mı? Rakipsiz askerî güç olmak.
GPS, savaş alanında büyük bir ilerlemeydi,
keşiften arama kurtarmaya,
füze hedeflemeye kadar her şeyi kökten değiştirdi.
Komünist piçleri kaçıracak ne gerekiyorsa yapıldı.
Ama 2000'de
devlet, yüksek kaliteli GPS'in sivil kullanım erişimine izin verdi.
Bugün 24 kahraman devlet uydusu
yorulmaksızın dünyayı dolaşıp GPS alıcısı olan her cihazın
ücretsiz olarak kullandığı dünya çapında bir ağ kuruyor.
Küresel bir kamu hizmeti.
Zor kazanılmış vergi paranızla karşılanıyor.
Amerika harika değil mi?
Evet, öyleyiz.
GPS, özel sektörde ekonomik bir patlama yarattı.
Teknoloji dünyasındaki biz vizyonerler, hayır, aydınlar,
hayır, vizyonerler,
bu minik, ucuz GPS alıcıları aldık
ve neredeyse her şeyin içine koyduk.
Evet. Sayemizde artık köpeğinizin GPS'i var.
Bu teknolojiyi, dünyayı sayısız şekilde değiştirmek için kullandık.
Google, GPS'i ulaşımı kökten değiştirmek için kullandı.
Uber, taksi endüstrisini
işsiz bırakmak için kullandı.
Ve Tinder, GPS'i randevulaşmayı daha da kötü hâle getirmek için kullandı.
1980'lerden beri
GPS, Amerikan işletmeleri için 1,4 trilyon dolardan fazla
gelir üretti.
İnanılmaz değil mi?
Yani Amerika'nın en değerli şirketlerinin bazıları
geliştirilmesi için halk olarak bizim karşıladığımız
bir devlet hizmetine dayanarak kurulmuş.
Belki de vergilerini ödememek için
bu kadar uğraşmamaları gerekiyordur.
Dur.
Bil diye söylüyorum,
özel adam bir işletme masrafı, tamam mı?
İş yatımı oraya bağlıyorum. O bir iş yatı.
Ama nasıl bölersen böl
toplumsal olarak GPS'ten aldığımız karşılık inanılmaz.
Yani hayatlarımızı kökten değiştiren bu hizmetin maliyeti,
Savunma Bakanlığı'nın yıllık bütçesinin
yalnızca yüzde 0,2'si.
Ve bu minik maliyete rağmen
GPS artık toplumumuzun yapıtaşına işledi.
Elektrik şebekesi evinize elektrik iletmek için kullanır.
Borsalar zamana duyarlı işlemlerde kullanır.
Ve baz istasyonları çağrınızı yönlendirmek için kullanır.
Yani en ufak bir hata bile
benim MapQuest çıktısına dönmemle kalmaz
tüm toplumumuzu derinden etkileyebilir.
Peki, bu hayati sistemin düzgün çalışmasını sağlamaktan kim sorumlu?
-Selam Adam. -Selam.
Merhaba, ben Yüzbaşı Rudico. Schriever Hava Üssü'ne hoş geldin.
Güvenlikten geçip etrafı göstereyim.
Harika olur.
Uzay Operasyonları 2. Filosu'yuz.
Ve çoğu insan GPS takımımızın iki noktadan
kumanda ve kontrol edildiğini bilmez.
Tanrım… GPS'in nerede olduğunu göreceğiz.
Kesinlikle. Komutları verdiğimiz, uyduları komuta ettiğimiz yer,
sana orayı göstereceğim.
-Çok havalı. -Evet.
Buranın normal bir ofis binasına
bu kadar benzemesine ve tek farkının yanlış bir yere girersem
birinin beni vuracak olmasına çok şaşırdım.
Operasyon katını görene kadar bekle.
-Tamam. -Evet.
Çok ciddi bir kapı.
Burada altı milyar kullanıcıya hizmet verdiğimiz
operasyon merkezi var.
Bunu göreceğimize inanamıyorum.
-İşte böyle. Gel Adam. -Pekâlâ.
GPS Operasyon Merkezi'ne hoş geldin. Burası bütün GPS uydularını uçurduğumuz
ana kontrol istasyonu.
Yani GPS takımının tamamı bu odadan kontrol ediliyor.
-Evet. -Bu 10 kişi tarafından.
Dünya çapındaki herkese bu 10 insan hizmet veriyor.
Genelde bunu öğrendiklerinde şaşırırlar.
-Evet. -7, 7'yi 3 geçiyor.
Set 7 aktif, A burnu, SS01, sabit zirve döngüsü alt çerçevesi
-SPDOBC 2, navdump. -Emir bu.
Pencere, cis, tipi, bağlam yok. Altı tamam.
Yani uyduya kontrol etmesi için,
yaptığı işi uyarlaması için falan sinyali siz veriyorsunuz
ve koordine ediyorsunuz.
Kesinlikle. Bu bize uyduya komut verme yetkisi veriyor.
Şu an uyduya komut mu veriyorsun?
Evet, bu hazırlanırken.
Vay be. Kişisel bir soru sorabilir miyim?
-Tabii ki. -Kaç yaşındasın?
-20 yaşındayım. -Peki.
Ben 20 yaşında tam bir salaktım adamım.
Bunu yapamazdım. Çok baskı oluyor mu?
Evet yani alıştım. Ama evet, düşününce.
En yaşlı uydularımızdan biri 23, 24 yaşında.
Kontrol ettiğin bazı uydulardan daha mı gençsin?
Evet.
İnanılmaz. Şimdi ne yapacağız?
Test komutu gönderdik.
Yani istersen sana…
-Peki. -…bu satırı verelim.
-Buradakini gir. -Tamam.
Test komutunu gönderiyorken…
GPS'in gayrisafi millî hasılaya her yıl 68,7 milyar dolarlık etkisi olur.
-Tamam mı? Yani bozma. -Tamam.
Şu an bir sürü insanı yolundan çıkarabilirim.
-O mu, D mi? -O.
-Biliyorum… Bu yanlış oldu. -Şuna bas.
Tamam, gerçekten… Caps lock açıkmış.
Bu yüzden shift tuşuna basınca küçük… Tamam.
Hallediyorum çocuklar.
Çok baskı olursa söyle.
Tamam. O… O bir boşluk.
-Boşluk tamam mı? -Tamam.
-Boşluk yok. Alt tire. -Boşluk yok mu?
Bu sizin hatanız çocuklar, boşluk gibi.
-Bu D mi, O mu? -O, efendim.
Tamam. Bunu girdiğimde
bu komut bu yer istasyonlarından birine gidip
sonra da uyduya mı ışınlanıyor?
-Aynen. -Kesinlikle.
Ve orada böyle olup aşağı bir şey gönderiyor.
-Girmeden önce… -Evet.
…onlardan izin almalısın
Evet, gönderdiğim her şeyi o onaylar.
Tamam. Bunu gönderebilir miyim?
Evet.
-Sonunda. Tamam. Hadi. -Ve…
Evet, gir artık.
Burada mesajlarda…
-Durum beklemede. Ve… -Durum beklemede…
Komut aktarımı… Aktarım tamamlandı!
-İşte böyle. Evet. -Ve biri onayladı.
-İşte böyle. -Başardım!
Bir GPS uydusuna komut verdin.
Teşekkürler.
-Tamam, beni avutuyorsunuz. -Sadece…
Normalden sadece beş dakika uzun sürdü.
Çok teşekkürler Kenny.
-Benim için zevkti. -Harika.
El yazına çalış,
herkesin işini kolaylaştırır, teşekkürler.
Seni Albay Holston'la tanıştırmak istiyorum,
Uzay Delta 8 komutanımız.
Tanrım. Memnun oldum.
-Buranın komutanısınız. -Evet.
Sivil kullanımın ABD ordusu
tarafından sağlanması size garip geliyor mu?
"Devlet sorumlu." dense çok şaşırmazdım
ama "NASA, NOAA ya da başka bir kurumdur" diye düşünürdüm.
GPS neden orduda?
Evet, kesinlikle. Çünkü GPS'in çıkış nedeni
askerlerimizin savaş sahasının neresinde
olduğunu anlayabilmekti.
Devlet ve ordu için çok avantajlı olmasının yanında
-sivil kullanımı da var. -Evet.
Ve tüm dünya bu görevi günlük olarak yapan
-bu 10 operatörden faydalanıyor. -Evet.
Yani tüm dünya için bir katma değer.
Birçok teknoloji şirketi para kazanmak ve içinde yaşadığım dünyayı
değiştirmek için sinyalinizi kullanıyor.
Övgüyü kendileri alıyor.
Mesela Uber, "Taşımacılığı
kökten değiştirdik." falan diyor.
Bu hiç canınızı sıkıyor mu? Açık konuşun.
Bazen oturup böyle,
"Bunu biz yapıyoruz. Biz icat ettik ve kimse bilmiyor." diyor musunuz?
Bu sinyali sağlayabilmek için devletle birlikte,
endüstriyle ortak çalışıyoruz.
ABD'nin elinden gelen, en güçlü
olmamız için gereken yeterliliği
sağlayabilecek bir ekip.
Evet, bu harika bir politik cevaptı ama yapma,
telefonunu kullanırken o küçük noktayı gördüğünde
"Bunu ben yapıyorum." diyorsun, değil mi?
Tabii ki.
-Bayıldım. Çok teşekkürler. -Peki, teşekkürler Adam.
Dürüst konuşacağım, bu programda çalışmaya başlayana kadar
kakamı yapmak için bir Starbucks bulmak için GPS'i kullandığımda
bunu ordunun uydularıyla yaptığımı bilmiyordum.
Yani peki diğer teknolojik aletlerim?
Telefonum. Dizüstü bilgisayarım.
Roomba'm askerî endüstriyel kompleksin bir piyonu mu?
Bunu araştırdık ve cevap… Evet.
DARPA yüzünden.
DARPA'yı duymamış olabilirsiniz
ama o olmadan dünyanız tanınmaz olurdu.
Geleceğin teknolojisinin sınırlarını zorlamak için
büyük araştırmalara yatırım yapan gizemli bir ABD hükûmeti kurumu.
Willy Wonka'nın Çikolata Fabrikası'nın devlet versiyonu gibi.
Ama tıpkı film gibi ciddi bir karanlık yönü var.
Merhaba! Ben Danny Darpa.
Bu taraftan ufaklık.
Tamam, 38'ime girdim.
38 aylık, büyük bir bebekmişsin.
Benimle gel
Saf bir teknoloji dünyasına
Karşında, ürettiklerimiz evlat.
Lazerler, hava durumu uyduları ve grafiksel kullanıcı arayüzü
gibi mucizeleri DARPA'nın kaynak sağladığı araştırmalar dünyaya getirdi.
Son yüzyılın en büyük inovasyonunda bile
parmağımız vardı.
Instant Pot mı? Hayır, normal tencere.
Gösteriye başlayacaklar.
Arpa Darpa Larpa
Biz olmasak olmazdı internet
Evet, normal insanların internet olarak bildiği şey
doğrudan bir DARPA projesi olan Arpanet'ten geliyor.
Birçok farklı tür bilgisayarı, uzak mesafeler arasında
birbirine bağlayan ilk ağ oydu.
Büyüdü ve büyüdü ta ki tüm dünyayı saran,
bunu izlemek için kullandığın dünyayı değiştiren bir süper matrise dönene kadar.
En sevdiğin teknoloji ürünlerinin bazılarına girişim kaynağı bile sağladık.
Roomba'yı üreten şirket, Darpa Baba'nın parası olmasa var olamazdı.
Ve Apple… İnsanlar Siri'yi, Apple'ın icat ettiğini sanıyor.
Yanlış bayım! Yanlış!
Hey Siri, gerçek baban kim?
Üzgünüm, tam olarak anlamadım.
Kökeninden utanıyor musun?
Özür dilerim baba.
DARPA'nın fonladığı bir laboratuvarda SRI olarak geliştirildim,
özel bir şirkete ruhsatım verildi ve sonra 2010'da Apple'a satıldım.
Bak, devlet olarak
özel sektörün yapamayacağı bir şekilde inovasyonu teşvik edebiliriz.
O korkak kapitalistler "hisse sahiplerini mutlu etmek için
kısa vadeli kârlara" odaklanmalılar.
Ama DARPA'da bizim böyle ehemmiyetsiz sorunlarımız yok.
Onlarca yıl boyunca meyve vermeyecek çılgın fikirler için
büyük riskler alabiliriz.
GPS'i geliştirmemiz yarım yüzyıl sürdü.
Silikon Vadisi'ndeki sinekler bunu denesin de göreyim.
Hiç sorun değil.
Aslında kurumsal ortaklığı severiz.
Sadece biraz daha takdir edilsek iyi olurdu.
Bugün otonom araçlar, beyin-bilgisayar arayüzleri
ve hatta uzaktan kumandalı böcekler gibi
geleceğin teknoloji sınırlarını keşfetmeye devam ediyoruz.
Aman, bunda hâlâ biraz gariplik var.
Neyse tura devam edelim.
Harika, değil mi?
Ama DARPA hakkında bilmeniz gereken bir şey daha var.
DARPA'nın açılımı, İleri Savunma Araştırmaları Proje Ajansı.
Yani askerî savunma.
Tüm bu havalı teknolojiler, DARPA'nın asıl amacının bir yan etkisiydi,
Amerikan askerî üstünlüğünü tesis edip korumak.
Tükettiğin o teknoloji
Ateş gücü arayışımızın bir sonucu
Evet, Ay'a ayak basma, GPS ve Rocky 4 gibi
DARPA da Soğuk Savaş'tan doğdu.
Devletimizin, Sovyet Birliği'yle olan rekabeti
yeni askerî ve silah teknolojileri geliştirmeye
muazzam kaynaklar akıtmasına neden oldu.
Savaşları kazanacak N-16'lar
Ve portakal gazını üretti DARPA
Bu doğru. Portakal gazından DARPA sorumlu.
Ordumuzun Vietnam Savaşı'nda kullandığı kimyasal bir bitki temizleyici.
Kansere, doğum kusurlarına
ve yaklaşık 400.000 Vietnam vatandaşının ölümüne neden oldu.
Buna maruz kalan Amerikalı askerler
sonrasında lösemi ve Hodgkin lenfoması geçirdiler.
Ve üç kuşak sonraki çocuklar
portakal gazı maruziyeti nedeniyle
hâlâ doğum kusurları yaşıyorlar.
Bize interneti veren devlet kurumu
tüm bunları yaptı.
Gel benimle
Savaş yıkımının dünyasına
Yeni teknolojinin en garip gelen yanı ne olmuştur, biliyor musun?
Dünyayı nasıl değiştireceğinden asla tam olarak emin olamazsın.
Mesela Savunma Bakanlığı o GPS uydularını fırlattığında
bir gün dürüm siparişi göndermek için kullanacağımızı tahmin edemezlerdi.
Bu, Pandora'nın Kutusu.
Ve bunun drone'lardan iyi bir örneği yok.
Drone'lar gökyüzünü milyonlarca insan için demokratikleştirerek
onyılın en kullanışlı aletlerinden oldu.
Çiftçiler, arama kurtarma ekipleri, hobiciler
ve video grafikerleri kullanır ama drone'lar insanları gerer de.
Çünkü güzel düğün çekimleri yapsalar da
yapacakları tek çekim bu değildir.
Büyük mağazalardan aldığın kanatlı GoPro'lar
aslında DARPA ve devletimizin,
başka bir çığır açıcı askerî teknoloji olan
silahlı drone'ları geliştirirken yaptığı mühendislik ilerlemelerine
dayanarak yapılmıştır.
Predator ve Reaper drone'ları, binlerce kilometre uzaktan
drone'ların gördüklerini
gerçek zamanda gören pilotlar tarafından kullanılabilir.
Böyle bir şeyi niye isteyeceğin bariz.
Onları fiziksel olarak savaşa göndererek
Amerikalı pilotların canını riske atmaya gerek yok.
Tabii ki komşumun çocuğundansa bu robot uçağın
vurulmasını tercih ederim.
İRTİFA UYARISI
DRONE KAYBEDİLDİ
Sana olacağına ona olsun.
Ama böyle bir icadın istenmeyen sonuçları nedir?
Hava saldırısı yapmak için bir Amerikalı hayatını riske atman gerekmezse
daha fazla yapmak için teşvik mi oluşturur?
Öldürmemizi kolaylaştıran teknolojiler
daha fazla öldürmemize mi neden olur?
Bunun cevabı şimdiye kadar evet oldu.
Son 20 yılda drone filomuz 50'den
yaklaşık 11.000'e yükseldi.
Ve Obama yönetiminde drone saldırıları on kat arttı.
Devletimiz terörle mücadele sırasında
resmî olarak savaşta olmadığımız ülkelerde bile insanları gözetleyip
suikastlar düzenlemek için kullanmaya başladı.
Araştırmacı Gazatecilik Bürosu'na göre
2010 ve 2020 arasında
gizli operasyonlardaki 14.000 ABD drone saldırısı
2.200 sivili öldürdü.
Drone'lar icat edilmemiş olsaydı muhtemelen
hiç yapılmamış olacak saldırılar.
Ve DARPA şu anda otonom silahlar,
hava savaşında her insanı yenecek yapay zekâ savaş jetleri
ve insan müdahalesi olmadan savaş alanında gezebilecek robotlar üzerinde çalışıyor.
Yani bu şey neredeyse bir Terminatör
ya da tam bir WALL-E
yani daha tatlı ama yine de korkunç.
Bu teknoloji nasıl bir dünya yaratıyor?
Anlamak için bunları bizzat görmeye gidecektik
ama DARPA son dakikada iptal edip
tüm programın aniden gizlendiğini söyledi.
İyi günler bayım.
Güzel bir sahne olacaktı.
İyi günler dedim!
Bu konuda ne düşüneceğimden emin olamadım.
Yani devletimizin inanılmaz inovasyonları
benim hayatımı iyileştirdi.
Ama birçok başkasının hayatını da kötü etkiledi ya da yok etti.
Böyle olması gerekiyor muydu?
Pokémon Go oynayabilmek için portakal gazını icat etmek zorunda mıydık?
Devletimizin en büyük icatları
bir silahın namlusundan çıkmak zorunda mıydı?
Ay'a insan çıkaran GPS uyduları gökyüzüne
bizim vergilerimizle gönderildi.
Tesla bile halktan aldığı yarım milyar dolarlık krediyle kuruldu.
Ne? Hayır! Hepsini kendim başardım, yemin ederim.
Bu… Bu benim bile değil.
Geleceğin ne getireceğine boğazlı kazak giyen milyarderler karar vermez.
Birlikte biz karar veririz.
Yani kendin ve ülkemiz için ideal geleceği
sen düşünsen
nasıl görünürdü?
Daha büyük, daha patlayıcı silahlar ve robot ordular mı olurdu?
Geber pis robot!
Yoksa devletimizin muazzam inovasyon gücünü
yaşadığımız iklim değişikliği, açlık ya da…
HASTALIKLAR
MICHAEL LEWIS'IN "THE FIFTH RISK" KİTABINDAN ESİNLENİLMİŞTİR
Alt yazı çevirmeni: Sezer Örnek