Ik moet niet te dichtbij gaan zitten.
Dat zijn de bruidsklokken.
Klaar?
Het huwelijk is prachtig. Het huwelijk is hartverscheurend.
Je dompelt je als het ware onder in iemand anders.
Het is niet altijd even makkelijk…
…maar het gaat erom dat je niet opgeeft.
Liefhebben en bemind worden is de moeilijkste, moedigste…
…kwetsbaarste ervaring die je als mens kunt ondergaan.
En 'liefhebben' is een werkwoord, dus je bent er continu mee bezig.
Het is een continue uiting van moed en lef…
…en voor sommige vrouwen een uiting van verzet.
Er is lef nodig om lief te hebben op een manier die voor jou goed voelt.
Wat het voor vrouwen altijd zo lastig heeft gemaakt…
…is het feit dat ze soms niet de vrijheid en de zeggenschap hadden…
…om de juiste keuzes te maken.
Ik wil me graag verdiepen in relaties…
…en mensen vinden die de liefde op hun eigen manier vormgeven.
Wat willen we? -Een einde aan kindhuwelijken.
We waren samen tot de dood ons scheidde.
Oké dan.
Mazzeltof.
GUTSY VROUWEN ZIJN REBELSE LOVERS
Hé. Goed zo. Lekker dan.
Verliefd worden houdt in dat je je volledig op je gemak voelt…
…bij de persoon met wie je samen bent.
Verliefd zijn houdt in dat je altijd bij je geliefde wilt zijn…
…waar je ook mee bezig bent. Het wordt steeds leuker.
Mooi gezegd.
Dit is zo'n cliché, maar jullie twee lijken echt voor elkaar gemaakt.
Jullie ontmoeting was op 'n bibliotheekcongres?
Ja. -Supersexy.
Vet sexy.
Ik bedoel, ik ben dol op bibliotheken en bibliothecarissen.
Dus dat vind ik echt heel romantisch.
Ik ben echt al heel lang fan van Abby.
Abby is een van de beste voetballers…
Ooit. -…ooit. Onder mannen en vrouwen.
Ja. -Van de hele wereld.
We praten van enthousiasme door elkaar heen.
En Glennon Doyle begon als Christelijke mamablogger.
Het eerste wat… -Ze is schrijfster, podcaster…
…iemand met een scherpe blik op de wereld.
Ze hebben samen echt een prachtig huwelijk.
Echte rebelse lovers.
Ze zetten zoveel op het spel voor hun liefde.
Het was niet makkelijk om samen een leven op te bouwen, maar dat is ze gelukt.
Ik had een slecht huwelijk met een goede man.
En toen ging ik naar het congres en verscheen zij in de deuropening.
Ik stond op en spreidde mijn armen.
Iedereen staarde me aan, dus ik maakte een buiging. Ik dacht:
dan ziet ze me aan voor 'n mafkees die buigt als mensen binnenkomen.
Maakte jij ook een buiging? -Zij was de enige die was opgestaan…
…en ze zat aan de andere kant van de ruimte, en er stond een tafel…
Dus ik moest zijwaarts de ruimte door. -Het was zo bizar.
Het was zo'n bizar tafereel. Ik zweette me rot.
Maar toen besefte ik dat ik voor het eerst in m'n leven verliefd was.
Doodeng, want ik was getrouwd en had drie kinderen.
Ik was gelovig en mijn leven en carrière draaiden grotendeels om mijn geloof.
Ik kreeg steeds weer te horen:
'Als je dit doorzet, kun je je carrière gedag zeggen.'
Maar ik weet nog dat ik dacht: ik sta voor een enorme beslissing waarbij ik besluit…
…of ik voor de eerste keer in m'n leven mezelf op de eerste plek zet…
…in plaats van andermans verwachtingen.
Op een dag maakte m'n jongste zich klaar voor school.
Ik dacht: ik blijf getrouwd voor haar. Maar zou ik haar zo'n huwelijk toewensen?
En als dat niet zo is, waarom geef ik dan een verkeerd voorbeeld van wat liefde is?
Dus we zeiden tegen elkaar: 'We gaan ervoor.'
En dat deden we met zoveel tact en respect en liefde als mogelijk.
Aanvankelijk reageerde iedereen ontsteld.
Toen ze zagen dat we gelukkig waren, draaiden ze bij.
Ik ben blij dat we ervoor gingen. Hoelang zijn jullie getrouwd?
Ik ben 11 jaar getrouwd.
Ik heb niet zo'n bijzonder verhaal als jullie.
Je deed dit niet?
Nee. Ik leerde m'n man kennen toen we jong waren…
…en we waren ruim 12 jaar vrienden…
Wauw. -…voor we een stel werden.
Hoe kwam 't dat jullie die stap zetten? -We hadden net onze relaties beëindigd.
We zochten troost bij elkaar.
We aten een keer samen en toen zei hij: 'Dit is een date.'
Ik zei: 'Ja?' -O, mijn god.
'Misschien wel. Is dit een date?' En zo begon het.
Hij vroeg ons niet om toestemming, maar kwam een keer bij ons langs en zei:
'Ik ga haar ten huwelijk vragen.' En ik dacht: yes.
Leuk dat hij het kwam meedelen. -Ja. Hij liet het jullie weten.
Ik vroeg het haar ouders.
Ik had ze gesproken en toen kwam ik thuis en had ik een heel plan.
Maar ik kon niet wachten. Ik pakte de ring uit m'n sokkenla en draaide me om.
Ze vroeg: 'Wil je koffie?' En toen ze terugkwam, zat ik klaar.
Ik kon echt niet meer wachten.
Jij zei toch pas na tig aanzoeken 'ja'? -Negenenveertig aanzoeken?
Zoiets… Nee, drie maar. -Oké. Drie maar.
We leerden elkaar kennen bij onze rechtenstudie. Hij was zo intens.
Na ons afstuderen vroeg hij me ten huwelijk.
En ik zei: 'Weet je, ik ben nog niet aan trouwen toe.'
Een jaar later vroeg hij het weer.
Hij had zich kandidaat gesteld voor het Congres.
Ik was bezig met de afzettingsprocedure tegen Richard Nixon…
Even tussendoor.
Er speelde 'n hoop. -Niks bijzonders.
En ik zei: 'Laten we nog even wachten.'
Ik verhuisde naar Arkansas om les te geven aan de universiteit…
…en aan het eind van 't semester…
…zei ik: 'Ik ga op reis om erachter te komen of mijn hart hier ligt.'
Hij gaf me een lift en we reden langs een huis.
En ik zei: 'Wat een schattig huisje.' Dat is het enige wat ik zei.
Toen hij me weer ophaalde…
…zei hij: 'Ik heb dat huis gekocht.' -O, mijn god.
'Nu moet je wel met me trouwen.' -O, mijn god. Ja.
Dus dat deed ik.
Hij kocht beddengoed en een bed… -Wauw. Tjonge.
…en een bank… -Heel goed.
…een paar pannen. En we trouwden in dat huis.
In dat huis? -In dat huisje, ja.
Ieders liefdesverhaal is weer anders. Hoe je hebt leren liefhebben…
…hoe je liefde deelt en je angsten overwint.
Het is zo belangrijk dat mensen zich zelfverzekerd…
…en op hun gemak voelen als het gaat om de liefde.
Want soms is liefde ontvangen moeilijker dan liefde geven, hè?
Dat klopt. -Absoluut.
Communicatie is het belangrijkste in een relatie.
Juist. Vandaag doen we dat middels Jenga.
Oké, ik ben er klaar voor. -Is dit een andere soort Jenga?
Ja, Relatie-Jenga. -Wat?
O, wat spannend.
'Waar ben je echt niet goed in?' -Ik vind koken echt heel erg lastig.
Ik volg een recept en dan is de eerste instructie:
'Snij de wortels julienne.'
Ik heb voor de eerste stap al een woordenboek nodig.
Nee, niet met twee handen. Nee.
Dit is een mooie.
'Aan welke slechte gewoontes van anderen erger jij je?'
Mijn favoriete onderwerp. Hier zat ik op te wachten.
Ga ervoor. -Daar gaan we.
Het vervelendste vind ik onderbroken worden.
Daar werk ik aan.
Mijn man doet dat ook. -Hoe ga je daarmee om?
Spreek je… Nu onderbreek ik jou. Maar spreek je hem erop aan?
Accepteer je dat hij dat doet?
Ik spreek hem erop aan.
En hij doet het veel minder. Ja. -Dat is bij ons ook zo.
We proberen ook elke avond te delen waar we mee zitten…
…want we willen niet boos of geïrriteerd gaan slapen.
Het elke avond uitpraten. -Ja.
Niet makkelijk. -Nee, maar…
Ik ga iemand aanwijzen. Abby, wat is je favoriete vergissing?
Mijn eerste huwelijk.
Dit is niet oneerbiedig bedoeld naar mijn ex. Dit zeg ik met alle liefde.
Soms moeten we weten wat we willen en dat weten we pas…
…als we weten wat we niet willen. -Juist.
Goed, even kijken… -Met twee handen…
Mazzeltof.
We zijn hier vandaag om jullie liefde te vieren.
Een jubileum vier je maar één dag in het jaar.
Maar ik ben elke dag weer dankbaar voor jou, en ik hou van je.
Ik dacht dat ik nooit meer zou liefhebben, maar ik had het mis.
Ik had het zo mis.
Bezegel deze ceremonie met een zoen.
Wat is er nou belangrijker dan liefde?
Hoe mensen er invulling aan geven, hoe ze liefde vinden of verliezen.
Dat staat echt centraal in ieders leven.
Voor velen is het huwelijk het ultieme gebaar van hun vertrouwen in liefde.
Dus ik ga in gesprek met een voorganger…
…die met veel trots en plezier stellen met allerlei achtergronden trouwt.
Jeetje, wat leuk. Ik heb over je gelezen en…
TROUWAMBTENAAR
Ik ook over jou. -Ja.
Een paar dingetjes.
Niet alles geloven, hè? -Doe ik niet, hoor.
Wanneer dacht je: ik kan dit, ik kan mensen helpen?
Over het huwelijk praten, dat is best 'n pittig onderwerp.
Nou ja… -Ja.
Je brengt liefde en hoop via relaties. -Ja.
Als zwarte, lesbische vrouw behoorde ik tot de minderheden.
Mijn theologie houdt in dat ik iedereen met open armen ontvang.
Er is plek voor iedereen.
En dat kun je mooi op de huwelijken toepassen. Zo…
Groeide je ook op in 'n kerk die zo ruimhartig was?
Nee. Ik groeide op in een Pinkstergemeente.
Een charismatische beweging die alles waar ik voor sta afkeurde.
Ik dacht: ho even. Je wil zeggen dat God liefde is, maar niet van mij houdt?
Ho eens even.
Ik snap 't niet. -'Je stopt God in een hokje…
…en sluit mij buiten?' -Juist. Hoe komen ze daar nou bij?
Als God echt zo groots is, dan zit hij echt niet in de hemel…
…of waar hij ook woont, met allemaal vragen over mij.
Toen ik theologie ging studeren, wilde ik die ideeën op hun kop zetten.
Je was echt heel zelfbewust. -Ik heb best lef.
Dus, ja. Het draaide om liefde, dat ligt echt aan de basis.
Als we het over dwarsliggers hebben…
…doen we alsof je altijd ergens tegen in opstand komt…
…maar soms moet een dwarsligger gewoon even ergens op bezinnen.
Uitzoeken hoe je ergens echt over denkt en dan doorgaan.
Je bent niet meer getrouwd. -Nee.
Jouw verhaal lijkt sterk op het mijne.
Ik moest bedenken of ik wilde blijven of niet.
En toen kwam er een moment dat ik dacht: dit is niet wat ik wil.
Dit is niet wat ik wil. En toen besloot ik te vertrekken.
Jouw huwelijk stond vanaf het begin al in de schijnwerpers.
Het moedigste dat jij ooit hebt gedaan, is je huwelijk nog een kans geven.
Dat geldt niet voor iedereen.
Ik wilde net zeggen: mijn moedigste daad was er de brui aan geven.
Absoluut.
En hoe kwam je tot die beslissing?
Weet je, het is echt iets heel persoonlijks.
Met de hulp van therapie en goede vrienden…
…moest ik een beslissing nemen die voor mij goed voelde.
Want het is jouw huwelijk.
Juist. En de buitenwereld zei: 'Wij weten wat de juiste beslissing is.'
Maar je weet niet wat er in andermans huwelijk omgaat…
…of in andermans hart of hoofd. -Ja.
Je moet zelf tot die beslissing komen. En daarvoor leg je een helse weg af.
Dat gedeelte. Ja. -Het is zo zwaar.
Na al die diepgaande overpeinzingen…
…teleurstelling en boosheid, kwam ik tot rust toen ik de beslissing had genomen.
Had je hetzelfde gedaan als je niet in de schijnwerpers had gestaan?
Absoluut. Ja. Want deze beslissing draaide om wie ik ben.
En het draaide om ons en om hem.
Ik dacht: hij is vanbinnen echt een goed mens…
…en hij is liefdevol, zorgzaam en attent…
…en ik houd zielsveel van hem. -Ja.
Als jullie nou niet in de schijnwerpers stonden…
…had hij het je dan verteld? -Nee.
Hij schaamde zich zo diep en vond het zo erg.
Hebben wij recht op de waarheid? -Dat is de grote vraag.
Ja, hè? -Ik geloof dat er gevallen zijn…
…waarbij de waarheid wreder is dan een leugen.
Daar ben ik het mee eens.
En dat geheimen soms onthuld moeten worden…
…en soms juist niet.
Als iemand geen weet heeft van het aangedane leed…
…doe je hem dan meer pijn met de waarheid?
Een rijk leven is zwaar, omdat je zulke moeilijke vragen moet stellen.
Je moet de diepte in gaan.
HEB ME LIEF
IK HOU ZIELSVEEL VAN JE
Het huwelijk betekent in het beste geval dat je samen het avontuur aangaat…
…liefde deelt, liefde verspreidt, samen lacht.
En toch is het voor velen in de VS en over de hele wereld zo…
…dat het huwelijk beperkend, mensonterend en gevaarlijk is.
Ik werd gedwongen op m'n 19e te trouwen…
…werd als bezit aan mijn echtgenoot gegeven.
Ik was zijn eigendom.
Ik groeide op in Brooklyn, in de ultraorthodoxe joodse gemeenschap…
…waar je ouders een huwelijk voor je arrangeren…
…met een vreemde middels een koppelaar.
Berustte je je aanvankelijk in je huwelijk…
…omdat je die praktijken gewend was…
…of voelde je toen al aan dat het niet klopte?
Ik berustte me er niet in, ik was er zelfs blij om.
Het kwam niet eens in me op dat het een gedwongen huwelijk was.
Toen ik met een grote glimlach naar het altaar liep…
…liep ik in de val, een vreselijke val. Maar dat had ik toen nog niet door.
Een week na mijn bruiloft ging het pas echt mis.
Dat was de eerste keer dat mijn toenmalige echtgenoot een woede-uitbarsting had.
Hij sloeg een gat in de muur.
Een paar dagen later bedreigde hij me voor het eerst met de dood.
Dacht jij toen: ik moet beter m'n best doen? Ik moet zijn agressie beteugelen?
Absoluut.
Toen ik besefte dat niemand me zou helpen ontsnappen, ging ik geld opzijzetten.
Dat was niet makkelijk, want ik mocht niets voor mezelf houden.
Hij zocht al mijn spullen door.
Ik kon het geld alleen in een doos cornflakes in de voorraadkast bewaren.
Het duurde 15 jaar voor ik kon wegkomen.
En toen raakte ik mijn hele familie kwijt. Ze straften me door me uit de weg te gaan.
Je zette al dat verdriet om in een missie.
Het voelt nu heel anders om een bruidsjurk te dragen.
Deze keer word ik niet gedwongen me te onderwerpen.
Ik ben hier als ervaringsdeskundige en pleitbezorger.
Klaar om actie te voeren tegen kindhuwelijken en gedwongen huwelijken?
Trek je jurk maar aan.
Ik richtte Unchained At Last op, omdat ik er alleen voor stond…
…toen ik aan mijn huwelijk ontsnapte.
Ik wilde anderen helpen die in hetzelfde schuitje zitten.
Dit wordt een geboeid protest.
Mensen associëren bruidsjurken doorgaans met blijdschap en romantiek.
Deze jurken zijn anders. Ze staan symbool voor een opstand.
HET KINDHUWELIJK IS LEGAAL IN 44 AMERIKAANSE STATEN
MINDERJARIGEN KUNNEN GEEN SCHEIDING AANVRAGEN.
Bij Unchained At Last zien we slachtoffers met allerlei achtergronden.
Weinig Amerikanen weten dat dit probleem speelt.
Ik denk dat ze zich inbeelden dat zulke dingen hier niet gebeuren.
Ja. -Dan zeg ik: nee.
Deze misstanden doen zich hier ook voor. -Ja.
Ik ben inwoner van Massachusetts en ik ben ontsnapt aan een kindhuwelijk. Op m'n 14e…
…begon een familievriend me te misbruiken. Op m'n 16e werd ik zwanger.
Mijn ouders namen me mee naar het gemeentehuis…
…en binnen tien minuten waren de papieren getekend.
Onderweg naar huis kochten we een jurk bij een kringloopwinkel…
…en ik trouwde in de woonkamer van m'n grootouders.
Dit moet stoppen.
Vanaf 2015 zetten we ons al in voor simpele, logische wetgeving…
…die niemand benadeelt, niks kost en mensenrechten beschermt.
We dachten dat deze wetten direct aangenomen zouden worden.
En toch is dat niet gebeurd.
In de verste verte niet, zoals je weet.
Ik heb een hoop wetgevers van allerlei staten aangeschreven.
En veel dingen die je nooit dacht te hoeven opschrijven.
Voordat Fraidy begon, mocht het in elke staat.
Nog maar 44 te gaan. Ja.
Je ziet zelden dat iemand iets eigenhandig voor elkaar heeft gekregen.
Bij jou is dat zo.
Wat willen we? -Een einde aan kindhuwelijken.
En wanneer dan? -Nu.
Je ziet duidelijke overeenkomsten tussen een Fraidy…
…die zich inzet om een einde te maken aan kindhuwelijken…
…en iemand als Gloria Steinem.
Ze heeft haar eigen ervaringen aan activisme gekoppeld.
Sommigen hebben een abortus gehad. Ik bijvoorbeeld.
We moesten kiezen tussen het leven schenken aan een ander…
…of aan onszelf.
Ze begon als journalist.
Ze richtte Ms. Magazine op, maakte zich hard voor gelijke lonen…
…kansen op de arbeidsmarkt en de keus om te trouwen.
Ze kantte zich tegen het ideaalbeeld van de vrouw…
…en koos ervoor haar eigen weg te gaan.
Ik eet alleen popcorn in de bios. -Bij 'n film hoort popcorn.
Inderdaad.
Fijne voorstelling. -Bedankt.
Toen je op zoek ging naar rolmodellen, vond je die dan in films of andere fictie?
Breakfast at Tiffany's sowieso.
Dat was de eerste keer dat ik een vrouw op het witte doek zag…
…die onafhankelijk en seksueel ingesteld was.
Taxi.
Ze was het eerste filmpersonage dat sensueel was, maar niet getrouwd.
Dat heb ik nooit gekund. -Het is heel simpel.
Rollen van andere vrouwen, zoals Elizabeth Taylor in BUtterfield 8…
…of sommige rollen van Bette Davis… -Bij hen liep het nooit goed af.
Precies. -Ja.
En dan kreeg je de les voorgeschoteld: 'Als je een losbol bent, relaties aangaat…
…moet je daar als seksueel wezen voor boeten.'
De rollen die Katharine Hepburn doorgaans speelde…
Ik vond haar onafhankelijkheid geweldig.
Ze speelde vaak een carrièrevrouw.
Dat vond ik fantastisch. -Ja. Ze verloor nooit.
Behalve in die ene scène: ze is getrouwd met Spencer Tracy.
Miss Harding, heeft u een ongeluk gehad? -Zo praat je toch niet over het huwelijk?
Hij is kwaad op haar, want na hun huwelijk dacht hij…
…dat ze niet zo ambitieus zou zijn.
Dus ze probeert een ontbijtje voor hem te maken.
Ze kan geen eitje breken. Ze kan niet koffiezetten.
Best verfrissend.
Precies. Je kunt niet koffiezetten? Niet erg.
In de jaren 50 trouwden we met degene die we wilden zijn.
Iemand die we zelf niet konden zijn.
Hopelijk heb je dat zelf niet meegemaakt.
Je kon als vrouw niet echt je eigen weg volgen…
…maar wel meer dan in de jaren 50.
In die tijd leefde je 't leven van je man… -Ja.
En zo deed het huwelijk aan de dood denken.
Om niet aan een huwelijk onderworpen te worden, moest ik ver vluchten…
…en daarom ging ik naar India.
Ik wist niet precies waarom ik in opstand kwam…
…maar als ik 'n traditionele keuze maakte, zou het mijn laatste zijn.
Ik had wel een soort kleine huwelijken. Relaties die belangrijk voor me waren…
…maar wel een houdbaarheidsdatum hadden.
Snap je? Maar we zijn nog steeds vrienden.
Als je echt van elkaar hebt gehouden, gaat dat niet zomaar weg.
Nee, liefde is blijvend. -Ja.
Na 54 jaar houden we nog steeds van elkaar.
We leren steeds meer van elkaar houden.
Het is een proces. Je ontdekt steeds meer. Je beseft: 'Ze is knapper geworden. Ze…'
Ik vind 't prachtig als je liedjes voor me schrijft. Wij zijn echt een goed stel.
Nu wil ik weer met je trouwen
Koop een nieuwe ring. -Nee.
We gaan een ring maken voor onze rechterhand.
Je draagt de trouwring normaal aan de linkerhand…
…of de verlovingsring of de 'ik ben bezet'-ring.
In de jaren 20 begonnen werkende vrouwen ringen aan hun rechterhand te dragen…
…om hun onafhankelijkheid aan te duiden.
We hebben een team van onvoorstelbaar sterke, onafhankelijke, werkende vrouwen.
Dus we gaan ringen maken, dames. -Ongelofelijk.
Ik heb er zin in. -Ja, ik ook.
We hebben wat voorbeelden, verschillende stijlen.
Wauw. Prachtig. -Jij weet wat je wil.
Met zulke handen… Echt. -Ja, hè?
Met m'n kleine vingers kan ik geen grote ring hebben.
Dit is de juiste breedte. Leuk. -Aan de slag.
Een stukje was, een juwelierszaag.
Fijn dat je zoveel vertrouwen in ons hebt. -Ja.
Oké. -Houd dit stuk was zo vast.
Goed. Dit is zo cool.
Zorg dat-ie recht blijft. -Zo?
De eerste vrouwelijke arts in de VS, Elizabeth Blackwell…
…opende hier haar eerste ziekenhuis met haar zus Emily.
Dat was het eerste ziekenhuis gerund door vrouwen…
…bedoeld voor vrouwen en waar vrouwen tot artsen en verplegers opgeleid werden.
Dat was toen zo controversieel. Kregen ze niet te maken…
…met vijandigheid? Ja. -Klopt.
De mannen uit de buurt waren heel wantrouwig.
Voor Elizabeth Blackwell was het niet makkelijk om arts te worden.
Ze werd aanvankelijk als grap tot de opleiding toegelaten.
Maar ze kreeg het voor elkaar en werd de eerste Amerikaanse vrouwelijke arts.
En toen zorgden zij en haar zus Emily hier voor talloze vrouwen en kinderen.
Dus, ter ere van de gezusters Blackwell die…
Ze zijn allebei niet getrouwd. Daarom maken we een ring voor de rechterhand.
Dit is zwaar. -Wie is 't snelst?
Maak er nou geen wedstrijd van.
Bijna klaar.
Zo tof als ik hem aan m'n rechterringvinger kan dragen.
Heel mooi.
Prachtig, zo glad en rond… -Ja.
…echt geweldig.
Heel gaaf. -Ja, hè? Weet ik. Bedankt.
Dit is m'n best gelukte kunstwerkje.
Heel gaaf.
In onze trouwring…
…hebben we het schip waarop we elkaar leerden kennen laten graveren…
…en ook een slak, omdat ik aarzelde en niet echt meewerkte.
Maar hij hield vol en bleef bij me.
Heel verrassend dat het zo goed heeft uitgepakt.
Ik weet niet wat ik zonder jou zou moeten. Echt niet.
Een doodenge gedachte.
Ik ben weduwe.
Het mooie is dat ik erachter kwam dat ik op iemand anders verliefd kon worden…
…en dat er genoeg ruimte in mijn hart was voor mijn eerste man…
…en mijn nieuwe partner. Het was een hele fijne gewaarwording…
…dat dat mogelijk was.
Mensen die geen partner zijn verloren…
…snappen niet hoe wij door kunnen gaan met ons leven.
Niet slecht.
BIJ CAMP WIDOW KUNNEN MENSEN DIE HUN PARTNER ZIJN VERLOREN
HUN VERDRIET VERWERKEN EN NIEUWE VRIENDSCHAPPEN AANGAAN
Goed geprobeerd.
Hoe maakte je de stap van je verdriet…
…naar het idee dat je je ervaring kon inzetten…
…om anderen te helpen?
Ik startte Camp Widow…
…om mensen makkelijker met elkaar in contact te brengen.
Ik was 35 en had zes kinderen. Hoe pak je dat aan?
Dus ik dacht: dat moet ik aan andere weduwes vragen.
Hoe vond je die? -Ik begon gewoon te vragen:
'Ken jij iemand die een partner is verloren?' En ik vroeg:
'Wat doe je met hun schoenen? Hoelang draag je je ring?
Aan welke kant van het bed slaap je?'
Ik verzamelde een groep mensen om me heen. Dat gunde ik anderen ook.
Het enige wat erger is dan weduwe worden, is eenzaam zijn.
We mogen lachen en huilen. We mogen onszelf zijn.
We hoeven niets uit te leggen. Als we het leuk hebben…
…en plots in tranen uitbarsten is dat oké. -Heel normaal.
Heel normaal. Gewoon blijven doorgaan.
Iedereen kan iets bijdragen.
Dan neem je eerder hulp aan, omdat je die zelf ook weer een keer biedt.
Oké, Marquelle, gooi ze om.
Wat goed. -Ik ben best competitief.
Ik alleen bij dingen waar ik ook goed in ben…
We moeten haar moeder verslaan.
Oké, Chelsea.
Je kunt het.
Meteen de goot in, dames en heren.
Oh o. Is dat m'n moeder? -Ik denk…
Nou, zeg.
Dat is best indrukwekkend.
Oké, laten we stoppen nu we nog voor staan.
Hoe heet je?
Sophia. Leuk u te ontmoeten. -Insgelijks.
Sophia bleek zwanger te zijn na de dood van haar man.
Ik was 31 en mijn man 33. Hij overleed onverwachts aan een hartaanval.
Ik hoorde over Michelles organisatie.
Het is fijn als iemand uit eigen ervaring weet wat iemand doormaakt.
Juist. Absoluut. Hoe oud is je kind nu?
Ze is anderhalf… -Hemeltje.
…en gezond en gelukkig en… -Schattig.
Ze is een druktemakertje.
Soms loopt het leven net even anders. En als je het over moedige vrouwen hebt…
…gaat het erom dat je je kunt aanpassen als het leven niet volgens plan verloopt.
Ja. Als je iets voor de kiezen krijgt.
Ik had het geluk dat ik in 2015 naar Camp Widow ging.
M'n eerste keer. Dat was zo'n acht maanden na Lynns overlijden. Goddank.
Ik heb veel oudere lhbt'ers gesproken…
…die niet kunnen delen dat ze hun partner zijn verloren.
Dat maakt het rouwproces nog veel ingewikkelder.
Als je een bepaald leven leidt…
…verander je niet ineens omdat er een nieuwe wet geldt.
Wij werden veel nageroepen…
…dus we liepen meestal niet hand in hand.
Het homohuwelijk is er nu. En als 'n vrouw zegt: 'Mijn vrouw,' ben ik op m'n hoede.
Snap je? Die angst is er nog steeds.
Het is heel snel gegaan.
Het was een lange strijd… -Een lang traject en toen…
Ja, en toen gebeurde alles zo snel. -De snelheid van voortuitgang, ja.
Toen ik uit de kast kwam, had je de Defense of Marriage Act.
En ik was een brave, gezagsgetrouwe katholieke scholiere, snap je?
Als de overheid dit zegt…
…en m'n ouders dit lezen, dan is dat vast hoe het hoort. Snap je?
Ik was er pas laat bij, vergeleken met jullie…
Je wist ervan, maar niemand erkende het.
Maar mijn dochter was veel progressiever in haar denken…
…en dat deed veel met me.
Het was lastig toen ik in 2008 campagne voerde voor m'n moeder…
…en ze het geregistreerd partnerschap wel, maar het huwelijk niet steunde.
Ik werd vaak gevraagd: 'Ben je het oneens met je moeder?'
En dan zei ik: 'Soms wel.' 'Vertel eens.' En dan zei ik: 'Nee.'
Ik wilde niet dat mijn woorden tegen haar gebruikt zouden worden.
Maar ik kon het ook niet over mijn hart verkrijgen…
…om te doen alsof er geen meningsverschillen waren…
…want die waren er wel degelijk.
En ik moet toegeven…
…dat ik pas over 't huwelijk ging nadenken toen m'n vrienden gingen trouwen.
Ik vond het zo belachelijk dat niet al m'n vrienden konden trouwen.
Ik snap waarom een legaal huwelijk zo belangrijk is.
Ik moest telefoontjes plegen en zeggen: 'Ik ben haar partner, niet haar zus.'
Dat ik verplicht was om dat te doen, voelde als zo'n eer…
…en ik voelde me zo erkend.
Ik drukte op de knop voor haar crematie. Dat was een ware eer. Ook vreselijk, maar…
Ik voelde me echt haar partner. We waren samen tot de dood ons scheidde.
Dit is deel van ons liefdesverhaal.
Mooi gezegd. -Ja, hè?
Het voelt alsof ze nog steeds bij me is.
Ze rolt met haar ogen. -Ons liefdesverhaal. Heel mooi.
Er stond een citaat op ons bruiloftsprogramma.
'Liefde ervaar je pas als je haar deelt.'
Je moet de liefde delen om haar naar waarde te schatten en te ervaren.
Soms moet je voor je geliefde vechten.
Vechten zodat je liefde erkend wordt.
Er is nu zoveel meer ruimte voor mensen die anders liefhebben.
De stap naar het homohuwelijk. Ik wil even stilstaan bij het heugelijke feit…
…dat ik en miljoenen anderen zo'n ontwikkeling hebben doorgemaakt.
Absoluut.
Als je afspreekt met de stellen die om jouw hulp, jouw advies vragen…
…voel je dan dat je het juiste werk hebt gekozen?
Ik word niet alleen onderdeel van hun verhaal, maar ook van hun familie.
Lieve Heer, dank u dat ik hier met deze mensen mag zijn.
Ruben en Ari zijn een queer stel uit de buitenwijken van LA.
Ze woonden in 'n conservatieve gemeenschap en hun familie steunde hun samenzijn niet.
Ze werden eruit getrapt. Ze hebben geen eigen woning.
En toen vroegen ze: 'Wil jij ons trouwen?' Ik zei: 'Natuurlijk wil ik dat.'
Ze zeiden: 'Er komt niemand, we zijn met z'n drietjes.'
Ik zei: 'Nee. Deze bruiloft is mijn cadeau aan jullie.'
Dus ik vroeg online om een queer fotograaf en een toffe locatie.
Uiteindelijk werden de kapsels, de weddingplanner, de taart, alles…
…gedoneerd aan dit stel.
Hé, princesa. Ik ben echt ondersteboven.
Echt prachtig. -Ruben wordt gek.
Ik voelde me altijd al Ruben. Als tiener had ik pas door wat 't was.
Ik leerde Ari als meisje kennen, maar zij accepteerde me volledig.
Het boeide haar niet of ik 'n man of 'n vrouw was. Ze houdt van mij.
Ik ben echt helemaal in de wolken.
Een goudvis past zich aan aan z'n omgeving.
In een kleine kom blijft hij klein.
We konden Ari en Ruben in een uitgestrekte oceaan gooien…
…en nu kunnen ze groeien.
'Queerbare vrienden, we zijn hier vandaag bijeengekomen…
…om getuige te zijn van de verbintenis tussen Ruben en Ariadna.'
De gemeenschap sloeg de handen ineen om hun 'n droombruiloft te bezorgen…
…die hun verbeelding te boven ging. Allemaal vrienden die familie werden.
Een zelfgekozen familie. -Ja. Mooie uitdrukking.
Kom wat dichterbij.
Ari, we hebben zoveel doorgemaakt en ik had je al die tijd lief.
Op onze allerbeste momenten en onze allerslechtste momenten.
Ik wil voor altijd aan jouw zijde staan.
Ruben, het leven is zwaar, maar het is nog veel zwaarder zonder jou.
Je bent mijn soulmate. Ik ben klaar om met je trouwen.
Je wil dat ik opschiet, hè?
Dan verklaar ik als ambtenaar van de burgerlijke stand van Californië…
…dat jullie man en vrouw zijn. Jullie mogen elkaar kussen.
We hebben buitengewone vrouwen leren kennen…
…in onze zoektocht naar mensen die anders liefhebben.
Ik maak misschien andere keuzes dan jij…
…of Gloria, dominee Whittney, of Abby…
…maar we moeten steun krijgen van de maatschappij…
…en over innerlijke kracht beschikken om de juiste beslissingen te nemen.
Alle vrouwen dragen liefde uit.
Ze creëren meer liefde voor zichzelf en hun gezin.
Ze moeten soms een nieuwe invulling geven aan liefde…
…na een vreselijk verlies.
En uiteindelijk geeft het me veel hoop…
…dat er zoveel liefde wordt gekoesterd…
…gecreëerd en gedeeld.
En dit blijft me altijd bij. Iemand zei ooit in een lezing:
'Ik heb liefde gegeven en ontvangen…
…en de rest doet er niet toe.' -Ja. Daar denk ik heel vaak aan.
Ik ook.
Jij bent een Weegschaal en ik een Maagd. In theorie horen we niet bij elkaar.
We geven de sterren een nieuwe betekenis.
Ongelofelijk dat ik mijn leven met jou mag delen.
Elke dag. -Het is een waar wonder.
Je moet hard werken en wordt gek van elkaar…
…en zo. Zo werkt een langdurige relatie. -Helemaal gek, ja.
Nu mag je me zoenen. -Dus…
Zit het erop? Wauw, top.
Mogen we nu gaan? -Nee, jij blijft en ik ga naar huis.
Ik laat hem hier.
Vertaling: Jenneke Takens