- Jak cicho. - Właśnie.
Spacerowałam po lasach… Czasem było to dla mnie schronienie.
Sanktuarium. Lasy pozwalały mi oczyścić umysł.
Uciec przed własnym życiem.
I oczywiście zrobiłam to po wyborach z 2016 roku.
Dzień po wyborach
spotkałam młodą kobietę z psem i z dzieckiem na plecach.
Zobaczyła mnie i zaczęła płakać.
Rozmawiałyśmy, zrobiła selfie i je udostępniła.
MATKA WPADŁA NA HILLARY CLINTON W LESIE I USZCZĘŚLIWIŁA WIELU LUDZI
I nagle to chodzenie po lesie…
- Narodził się mem. - Ludzie płakali po lasach.
To całkiem niezłe otoczenie, żeby sobie popłakać.
Spotkałam się z japońską koncepcją kąpieli leśnej.
Pamiętam, opowiadałaś mi o tym.
- Tak. - To…
To cię usprawiedliwiło.
„Zażywam kąpieli leśnej”.
Wyobrażam sobie ludzi, którzy idą do lasu,
patrzą w górę, na korony drzew
i dosłownie wirują.
- Wyobrażasz sobie? - Tak!
To nie są wyobrażenia.
Robisz to. Dosłownie.
Otacza cię piękno.
To absolutnie… Po prostu się tym rozkoszuj!
Nie chodzę po lasach. Zażywam kąpieli leśnej.
Walczymy!
Musisz obudzić w sobie ducha walki.
NIE DO ZDARCIA KOBIETY SĄ ŻYWIOŁEM
LOS ANGELES KALIFORNIA
Spędzanie czasu pośród przyrody może być transformujące.
Dorastając, Giselle Carrillo była skupiona na ciężkiej pracy i opiece nad rodziną.
Dopiero po latach zrozumiała, że czegoś jej brakuje.
Kiedy odnalazła ocean, odnalazła swój cel w życiu.
To chwila przepływu, kiedy wszystko staje w miejscu.
Nic nie ma znaczenia.
To chwila połączenia, jedności z żywiołem.
Gdy tak jak wy byłam małą dziewczynką,
nie znałam nikogo, kto surfował.
Nauczyłam się tego, gdy byłam starsza,
a ocean nauczył mnie wsłuchiwania się w to.
W moją odwagę.
Mam nadzieję, że jeśli surfujecie dziś po raz pierwszy,
zrozumiecie, jakie jesteście silne.
Pełne odwagi.
W porządku?
To mały fragment plaż Los Angeles.
Wspaniałe odkrycie.
Jeśli macie ochotę na chleb…
Świetnie.
Moi rodzice są imigrantami z Meksyku.
ZAŁOŻYCIELKA
Są dla mnie inspiracją we wszystkim, co robię.
Tyle poświęcili, by dotrzeć z nami do tego kraju.
Moi rodzice tak świetnie się spisali…
Mamo.
Świetnie to przed nami, w pewnym sensie, ukryli.
Nie wiedziałam, jaka byłam biedna, dopóki nie poszłam na studia.
Nie skupiałam się nad Giselle, nad tym, co ją uszczęśliwia.
To dlatego, że byłam skupiona na przetrwaniu.
Wiedziałam, że potencjalną ucieczką przed życiem od wypłaty do wypłaty
jest odnoszenie sukcesów w szkole.
Ja i moje dwie siostry… Wszystkie poszłyśmy na studia.
Jako pierwsze dziewczyny w naszej rodzinie.
- Dobra robota. - Tak.
Nigdy nie wrzucaj tortilli.
Połóż ją delikatnie.
Inaczej może się nadąć i przypalić.
Dorastałam w East Los Angeles,
a mama przez całe życie pracowała w fabryce żywności.
Mój tata jest mechanikiem.
Niedziele były podporządkowane pracy.
Nigdy nie poświęcaliśmy niedziel na przyjemności
takie jak siedzenie na plaży.
Dopiero po latach dorobiliśmy się parasola i leżaków.
I nawet wtedy
były to sprzęty kupione w pobliskiej tiendita
za pięć dolarów.
Nawet kiedy zaczęliśmy tam chodzić,
nie czuliśmy się tacy jak inni.
Możesz dodać fasoli i kukurydzy do smaku.
Jako dziewczynka dostałam kostium kąpielowy po wielu latach.
Rodzice zabrali mnie na plażę chyba dwa razy.
Podczas jednej z tych wypraw moją siostrę przewróciła fala.
Moja mama nie umie pływać.
To były dla niej przerażające chwile.
Mama powiedziała:
„Uważajcie z oceanem. Jest traicionera”.
Po hiszpańsku to oznacza: „Uważajcie z oceanem. Jest zdradliwy”.
Utkwiło mi to w pamięci.
Jeśli wejdę do oceanu, muszę uważać, bo to niebezpieczne miejsce.
Jak podjęłaś decyzję o tym, że nauczysz się surfować?
Przeniosłyśmy się z siostrą do Venice Beach.
Wynajęłyśmy mieszkanie z jedną sypialnią.
Poszłyśmy na Venice Beach.
Spędziłyśmy tam dwie godziny z instruktorem.
Zmarźnięte i zrozpaczone.
- Ale podekscytowane. - Zdeterminowane.
Bardzo zdeterminowane.
Nie złapałam żadnej fali.
Złapanie pierwszej fali zajęło mi pół roku.
Denerwowałaś się, kiedy zaczęła surfować?
Bardzo.
Tak.
Ale wierzę w nie.
To był widoczny, namacalny strach,
którego dotąd nie chciałam pokonać.
Ocean ma osobowość i w ten sposób nas uczy.
Każdego dnia uczy cię czegoś innego.
Pokazuje ci swoją inną stronę. Ważne, jak zareagujesz.
W ten sposób na nowo odnalazłam odwagę.
Zanurzając się w tym, czego bałam się najbardziej.
Wielu ludzi nie potrafi tego zrobić, ale powoli nabieramy sił.
Spójrz. Już robisz się silniejsza.
Czuję to!
Dobra, pomogę ci wyjść.
Gotowa?
Byłam nauczycielką, to było pięć wspaniałych lat
formowania małych umysłów.
Myślałam, że byłoby wspaniale, gdyby moi uczniowie
mogli pewnego dnia przyjść i to poczuć. Poczuć to, co czuję.
Poczuć potęgę oceanu i to, jak mnie zmienił.
To był początek Los Courage Camps.
- Jak masz na imię? - Mia.
Miło cię poznać, Mia.
- Jak masz na imię? - Lea.
Miło cię poznać, Lea.
- A ty? Jak ci na imię? - Dahlia.
O rany, Dahlia. Ekstra. Ile masz lat?
- Cztery. - Cztery lata!
- Surfujesz po raz pierwszy? - Tak.
To coś nas łączy.
Myślisz, że będziesz lepsza?
- Tak. - Też tak myślę.
Piątka? Ekstra. Jestem gotowa.
Głowa w górę, patrzymy na plażę.
I ślizg.
Trzymamy się nisko.
Nisko. Jak zawodowcy. Idealnie.
Dziś nauczycie się... czego?
Być odważną.
Mam nadzieję, że dziewczynki, które odwiedzają Los Courage Camps…
Głowa w górę.
…będą miały okazję zobaczyć naprawdę silną Latynoskę.
Zrobiłaś to!
Dobra robota, Mia.
Droga, którą przebyłaś… Wiele osób mogłoby się od ciebie uczyć.
Znajdź swoją pasję i podążaj za nią.
Nie bój się.
Głowa w górę.
Moim zadaniem jest pokazanie dziewczynkom, które uczę w ramach Los Courage Camps,
że mają niezwykłą szansę,
by żyć życiem, które przyprawia je o gęsią skórkę.
Surfowanie uczy cię, na co stać twoje ciało.
Uczy cię związku z wodą i bliskości z tym żywiołem.
Dziękuję.
- Dziękuję. - Pa.
Dahlia, musisz mi przybić dwie.
Ekstra!
Wstawaj.
BOURNEMOUTH ANGLIA
Będziemy nagrywać?
DR JANE GOODALL PRYMATOLOŻKA I ANTROPOLOŻKA
Jest wiele kobiet nie do zdarcia, których relacja z naturą
wydaje mi się niezwykle inspirująca.
Walczą o lepszą przyszłość dla siebie,
dla społeczności, dla środowiska. Dla nas wszystkich.
Jane Goodall to jedna z moich osobistych bohaterek.
W ciągu swojego życia wykonała niezwykłą pracę.
- Dzień dobry. - Dzień dobry.
- Miło poznać panią osobiście.
Wzajemnie.
Jak się pani miewa?
Nigdy nie byłam taka zajęta.
Słyszycie mnie? Jane, Mya-Rose?
- Tak. Słyszymy. - Tak.
Myę-Rose Craig można nazwać następczynią Jane Goodall.
AKTYWISTKA NA RZECZ ŚRODOWISKA
Ale jest czymś więcej.
Zajmuję się tym, odkąd byłam bardzo, bardzo młoda.
Za sprawą determinacji i miłości do ptaków oraz przyrody
stała się waleczną ekolożką.
Moje pokolenie zawsze musiało myśleć o zmianach klimatu.
Dorastając, uświadamialiśmy sobie, że tzw. „dorośli”
nie rozwiążą tego problemu i że musimy zrobić to sami.
Mamy herbatę i whiskey.
Łyczek. Tylko to pomaga na mój głos.
Wiesz?
- Próbowałam… - Nie próbowałam.
Pytałam czworga śpiewaków operowych:
„Co robisz, kiedy masz zmęczone struny głosowe?”.
Whiskey.
- Ciekawe. - Poważnie.
Muszę spróbować.
Śmiało.
Kiedy byłam mała, babcia kazała mi wdychać ciepłą whiskey
z dużą ilością miodu,
kiedy bolało mnie gardło.
To nie pomaga. Ja po prostu… O tak.
Jane, może opowiesz,
dlaczego natura zawsze była dla ciebie taka ważna.
Nie tylko ze względu na twoją pracę, ale też dla ciebie jako osoby.
Od urodzenia kochałam zwierzęta.
W moim dzieciństwie nie było telewizji.
Uczyłam się, przebywając na zewnątrz.
Tutaj. Jesteśmy w Bournemouth, gdzie dorastałam.
Spacerowałam po klifach
z moim psem Rustym.
Kochałam zwierzęta. Moja miłość do zwierząt nie ma przyczyny.
Taka się urodziłam.
Nie miałam telewizji, więc czytałam książki.
Miałam osiem lat, kiedy przeczytałam pierwszą książkę o doktorze Dolittle.
A potem Tarzana.
Przejrzałam to, zanim pani przyszła,
i to jest przepiękne.
Rozumiem, dlaczego to mogło zainspirować.
Tak.
Marzyłam, że kiedy dorosnę, zamieszkam w Afryce wśród dzikich zwierząt
i będę pisać o nich książki.
W tych czasach dziewczęta nie były naukowczyniami.
Śmiali się ze mnie i radzili mi marzyć o czymś, co mogę osiągnąć.
Ale nie moja matka.
Powiedziała: „Jeśli naprawdę chcesz to robić,
musisz bardzo ciężko pracować,
wykorzystywać szanse,
a jeśli się nie poddasz, może znajdziesz sposób”.
Trudno powiedzieć, jak wiele nastolatek pisało do mnie i mówiło mi:
„Dziękuję. Ponieważ pani to zrobiła, ja też mogę to zrobić”.
Duża część mojego aktywizmu ekologicznego i działań w obronie środowiska
wywodzi się z pracy, którą pani wykonała.
Jakie wnioski powinniśmy wyciągnąć
z tych dekad, które poświęciłaś na obserwację szympansów
oraz na próbę ochrony zwierząt w ich naturalnym siedlisku?
Cóż, myślę…
Kiedy mój mentor Louis Leakey wysłał mnie do Cambridge
w 1961 roku,
zdążyłam spędzić rok z szympansami.
Wtedy jeszcze zbyt wiele o nich nie wiedziałam.
Powiedziano mi, że nie należy nadawać im imion, tylko numery.
Tak jest bardziej naukowo.
Nie możesz mówić o ich osobowościach, umysłach,
ani o ich emocjach.
Te dotyczą wyłącznie ludzi.
Mój pies nauczył mnie, że to nieprawda.
Że ci profesorzy, mimo całej swojej wiedzy…
To było dla mnie przerażające. Nawet nie studiowałam.
A nagle miałam robić doktorat z etologii,
choć nie wiedziałam, czym jest etologia.
Stopniowo, dzięki moim starannym notatkom,
dzięki filmom dokumentalnym Hugo…
AUTOR FILMÓW PRZYRODNICZYCH
…które zdobywały popularność,
dowiedzieliśmy się, że największą różnicą
między nami a naszymi najbliższymi krewnymi,
z którymi łączy nas tak wiele podobnych zachowań,
jest gwałtowny rozwój naszego intelektu.
Ale zwierzęta są dużo inteligentniejsze, niż kiedykolwiek sądziliśmy.
Mya-Rose.
Obserwowałaś ptaki w dzieciństwie, prawda? Dorastałaś wśród przyrody?
Moi rodzice też są ptasiarzami.
Zabrali mnie na obserwację ptaków, kiedy miałam dziewięć dni.
Robiłam to i kochałam od zawsze.
- Widzisz jego dziób? - Tak.
- Jaki ma kolor? - Jasnopomarańczowy.
Są piękne, łatwo je zobaczyć.
I są wszędzie, niezależnie od tego, czy mieszkasz na wsi,
czy w mieście.
Potrzeba cierpliwości i dobrego wzroku.
I absurdalnego optymizmu.
Co to?
To kiedy ma się dużo nadziei.
To chyba prawda.
Zobaczyłam go.
Dużo pracowałam nad więzią między dziećmi i nastolatkami
a przyrodą i środowiskiem.
Wykorzystywałam do tego różne formy obserwacji ptaków.
Byłabym zupełnie inną osobą,
gdybym nie zaznała w dzieciństwie tej miłości do ptaków i przyrody.
Przyroda może mieć na nas głęboki wpływ.
Czasem związek z przyrodą bywa kołem ratunkowym.
Świetnie się bawię. Czuję się całkiem mocna.
Silvia Vasquez-Lavado odkryła przyrodę w okresie,
w którym bardzo jej potrzebowała.
Odnalazła nową ścieżkę, która doprowadziła ją
na najwyższe szczyty na każdym kontynencie.
To mój siódmy szczyt.
GÓRY CATSKILL NOWY JORK
Rany. Spójrzcie.
- Zjawiskowe. - Piękne.
Przepiękne.
O rany.
Jestem teraz w pełni zaangażowana w propagowanie tej idei.
WSPINACZKA
Jestem posłanniczką góry. Chcę nawrócić jak najwięcej osób.
- Masz to na koszulce? - Powinnam.
Zdecydowanie.
- Powinnam. - Kupię takie.
Tak. Posłanniczka góry.
- Posłanniczka góry. - Koszulka.
No dobrze, pouczymy się trochę zjazdu na linie.
Na moim przyrządzie do asekuracji są małe ząbki.
Wytwarzają tarcie i blokują linę, kiedy zjeżdżamy.
- Przekręcamy to. - Przekręcamy ten mały zamek.
Możecie to sprawdzić poprzez naciskanie.
To nasze koło ratunkowe.
- To wszystko. - To wszystko?
To wszystko.
- To zapobiegnie… - Okej.
To pozwoli nam bezpiecznie zjechać.
Dobrze. Po pierwsze… Otwórz dłoń.
Chwyć…
- dolną część liny. - Dolną.
Tak. Zaciskasz na niej pięść.
I ciągniesz. Jeśli spróbuję schodzić,
- to się zerwie. - Tak.
- Gdy wiszę nad klifem… - Kwestia naprężenia.
…trzymając tę część, jestem bezpieczna.
Spróbujcie się puścić i trochę…
- Rozumiem. Czuję to. - Trochę to czuć.
- Tak. - Jasne.
To kluczowe, mamo.
Musisz wiedzieć, jak się zatrzymać.
Tak jest.
Jak mówię swoim dzieciom: bezpieczeństwo ponad wszystko.
Ponad wszystko. Zależy od tego twoje życie…
Świetnie.
W twojej historii najbardziej podziwiam to,
jak wykorzystałaś przyrodę, żeby się uleczyć.
Opowiesz o tym procesie?
Podobnie jak jedna na trzy kobiety na świecie,
doświadczyłam przemocy seksualnej.
Trauma wynikająca z tego zdarzenia,
z tego okresu, długo mnie blokowała.
- I… - Gdy byłaś dzieckiem?
Tak. To się działo, kiedy miałam 6-10 lat.
Niestety próbowałam sobie z tym radzić
i odcinać się od tych wspomnień alkoholem.
Dosłownie zapijałam się na śmierć.
Sięgnęłam dna. I wtedy poprosiłam matkę o pomoc.
Poprosiła, żebym przyjechała do Peru
i odbyła z nią medytację leczniczą pośród przyrody.
Pierwszą rzeczą, jaka pojawiła się podczas tej medytacji,
byłam ja jako mała dziewczynka podczas tej przemocy seksualnej.
Dygotałam, skulona gdzieś z boku.
Zobaczyłam dorosłą siebie, przytulającą tę dziewczynkę
i poczułam ten związek, który dotąd ignorowałam.
Kiedy nawiązywałyśmy relację, usłyszałam huk.
Pojawiły się góry,
a dziewczynka pociągnęła mnie w ich stronę.
- O rany. - Zobaczyłaś to i poczułaś?
Zobaczyłam to i poczułam w tamtej wizji.
- Niesamowite. - To było niesamowite.
Kiedy wizja zniknęła, pomyślałam: „Mogę przyjąć to na dwa sposoby.
Mogę uznać to za metaforę przejścia przez góry życia z dziewczynką.
Albo mogę potraktować to dosłownie i ruszyć w góry”.
- O rany. - Uznałam…
To mnie połączyło z ogromnym bólem w moim życiu.
W tej sytuacji muszę wspiąć się na najwyższą górę świata.
- Więc dotarłam do podnóży Everestu. - Zaczęłaś od Everestu.
„Widzę górę. Nie zacznę od niedużej góry.
Zdobędę najwyższą górę na Ziemi”.
Pierwszego dnia dotarliśmy do miasteczka Namche Bazaar,
bramy Himalajów.
Ta chwila na zawsze zmieniła moje życie.
Po raz pierwszy
widzisz te zbocza i góry,
które są… dokładnie takie, jakie sobie wyobrażałaś.
Jesteś maleńką mrówką,
która kroczy pośród tych ogromnych darów natury.
Gdy zobaczyłaś te wspaniałe, potężne góry…
To było poczucie bezpieczeństwa, przynależności. Było bardzo silne.
Żaden człowiek nie sprawił, że tak się czułam.
Pamiętam, jak pomyślałam: „Chcę iść dalej”.
Cudownie jest widzieć, że przyroda może zapewnić ci takie poczucie.
To był piękny dzień. Potężny, piękny dzień.
Czuję się jak w niebie.
Wiedziałaś, że jest w tobie coś, co cię tam pcha.
Tak.
- Ta mała dziewczynka… - Tak.
…prowadziła cię, a ty nagle znalazłaś się tam
i przeżyłaś transcendentne doświadczenie.
Czułam, że odnowiłam więź z samą sobą.
Odebrałam jasną wiadomość:
„Silvio, to twoja droga. Musisz tu zostać”.
I byłam wdzięczna Everestowi.
Powiedziałam: „Pewnego dnia wrócę i ci podziękuję.
Spróbuję wspiąć się na szczyt”.
To było ziarno, od którego rozpoczęła się moja droga.
Obiecałaś coś sobie i górze.
I to jest naprawdę niewiarygodne.
Mount Everest to zachodnia nazwa tej góry,
natomiast po tybetańsku nazywa się ją Chomolungma,
a to znaczy: „Matka świata”.
Idealnie.
I oto nagle składam obietnicę,
szczerą obietnicę matce świata.
- O rany, Silvio. - I to…
Ta magia sprawiła, że wkroczyłam na tę ścieżkę.
- To wspaniałe. - Niesamowite.
- Zjedziemy na sam dół. - Dobrze.
Przygotuję was, a potem ruszę pierwsza.
Okej.
Miałam momenty, w których myślałam: „Ach!”. „To niesamowite”.
Ale nie przeżyłam takiej chwili jak ty pod Everest.
Z takim poczuciem zadziwienia, sensu i celu.
Nie wiem. Jeszcze tego nie doświadczyłam.
- Spróbuj się odchylić. - Tak.
Miła woda.
O rany.
Jesteś gotowa do zejścia.
- Dam ci trochę liny. - Dobrze.
- Dobra. - Jesteś gotowa.
Stań szeroko. W rozkroku.
- Zaczynamy. Tak. Dobrze. - Dobrze.
- Odchyl się. - Ale…
Mam cię.
- Obie ręce w dół. - Ale nie mogę…
Kiepsko mi idzie spuszczanie liny.
- Zablokowało się? - Ciągle się blokuje.
Świetnie. Ciśnienie wody.
Jeśli musisz ruszać, ruszaj.
- Gotowe? - Tak.
Dasz radę.
Nie pozwolisz mi zginąć.
Na tym etapie teraz jestem.
- Nie zginę. - Nie. Małe kroczki.
Małe kroczki.
Mamy cię.
Tak jest. Doskonale.
Moją misją jest zachęcenie do tego jak największej liczby ludzi…
Gdy tylko doświadczysz tych korzyści,
zrozumiesz, jaką rolę odgrywasz
w środowisku.
- Zrobiłaś to. - Bardzo dziękuję.
Świetnie się spisałaś.
Musisz pojechać ze mną kiedyś do bazy.
- Zdecydowanie… - Jesteśmy umówione. Kiedyś.
- Dobrze się spisałaś. - Dobra. Dziękuję.
Moja córka będzie pod wrażeniem.
Każdy szympans wydaje własny odgłos na powitanie.
Nazywamy to pohukiwaniem.
To powitanie z daleka, więc nie jest dla ciebie.
To dla ciebie. Bo jesteś daleko.
- Okej. - I to…
Dla ciebie mam powitanie z bliska.
Jeśli się lubicie, kończy się zwykle na uścisku.
Bardzo by się martwiły, gdyby musiały szturchać się łokciami podczas pandemii.
Smutne jest to, że zmiany klimatu, utrata bioróżnorodności
i pandemia wynikają wszystkie
z naszego braku szacunku dla przyrody i zwierząt.
To nasza wina. Doprowadziliśmy do tego.
Czasem trudno mi to sobie uzmysłowić.
Skalę szkód, jakie wyrządziliśmy planecie
w tak krótkim czasie.
Mnie jest łatwiej, bo to widziałam.
Optymizmem napawa fakt, że tak wielu młodych ludzi
włącznie z tobą, angażuje się w próby ochrony przyrody.
Zawsze czułam się bardzo samotna
jako młoda osoba, której zależało na środowisku.
A potem nagle
pojawiły się na ulicach setki tysięcy dzieciaków w moim wieku,
które uczestniczyły w protestach.
Pamiętam, jak pomyślałam wtedy, że coś się zmieniło.
I że to wszystko zmieni.
Wielu młodych ludzi słyszy, że ich zdanie się nie liczy.
NIE WCISKAJ DRZEMKI DZIAŁAJ!
Ale młodzi ludzie mają ogromny wpływ…
RATUJCIE NASZ KLIMAT!
…na rozmowę o zmianach klimatu
i ruchu klimatycznym.
Podnoszą świadomość.
Może jest jakaś nadzieja dla przyszłości,
skoro mamy na całym świecie tylu młodych ludzi,
którzy tak zaciekle walczą o planetę.
- Walczymy! - Walczymy!
- O nasze góry! - O nasze góry!
Jednymi z najgłośniejszych i najważniejszych głosów
w tej walce są głosy przedstawicieli rdzennych społeczności.
WIEC DLA KLIMATU
Ci najbliżej związani z przyrodą są najbardziej narażeni
na szkody wyrządzane przez zmiany klimatu.
Dla mnie jako przedstawicielki rdzennej ludności
ważny jest kontakt z ziemią.
Bez tego by mnie tu nie było.
Jestem częścią tej Ziemi. Jestem jednością z przyrodą.
Quannah Chasinghorse i jej matka Jody Potts
zaciekle chronią Arctic Wildlife Refuge.
Quannah zabierała głos
jako modelka, starając się zainteresować ludzi swoim aktywizmem.
Obie są prawdziwymi żywiołami.
- Zdecydowanie nie do zdarcia. - Nie tylko chronią naturę,
ale są też odważne i walczą w pierwszym szeregu.
DOŚĆ SKRADZIONYCH SIÓSTR
LOS ANGELES KALIFORNIA
Przepyszna potrawka.
Dziękuję.
Niesamowity smak.
To zupa z łosia, jedna z podstaw naszej diety na Alasce.
MODELKA I STRAŻNICZKA ZIEMI
Jest w niej tylko mięso łosia, sól, cebula…
STRAŻNICZKA ZIEMI
…marchew, seler i trochę ryżu. To dla nas soul food.
Naprawdę.
- Pyszne. - Dziękuję.
Przywiozłyście tu mięso łosia?
- Tak. - Ekstra!
- Aż z Alaski? - Aż z Alaski.
- Ale fajnie. - Tak.
Quannah, przeprowadziłaś się do LA.
Przeprowadzka z Alaski
to prawdziwy szok kulturowy.
Jak mogłoby być inaczej?
Udaje ci się wciąż obcować z przyrodą?
Znalazłaś miejsca, gdzie czujesz większą więź z ziemią,
choć różnią się od tych, do których jesteś przyzwyczajona na Alasce?
Nie mieszkam zupełnie poza miastem,
ale na tyle daleko, żebym mogła oddychać.
Znalezienie równowagi
z dala od domów moich przodków jest bardzo ważne.
Chciałam zapytać o te tatuaże.
Wszyscy znają dziś tatuaże, ale wasze mają głęboki sens.
W naszym plemieniu, Gwich'in, tatuaż na podbródku jest dla kobiet
obrzędem przejścia.
Uczą się w tym czasie o kobiecości
i otrzymują pierwszy tatuaż na podbródku.
- Pierwszy? To pojedyncza linia? - Pojedyncza.
Quannah, czytałam, że to matka zrobiła ci pierwszy tatuaż.
Tak. Mama jest tradycyjną tatuażystką w naszym plemieniu.
Dla mnie to wyjątkowy zaszczyt.
Jestem nie tylko jedną z pierwszych rdzennych modelek na takim poziomie,
ale też pierwszą rdzenną modelką z tatuażami na twarzy.
Jestem też pierwszą dziewczyną z mojego plemienia, która otrzymała tatuaż
w tym wieku od ponad stu lat.
Moje korzenie są kompletnie nierozumiane.
Istnieje wiele stereotypów,
wielu ludzi pyta: „Wciąż mieszkacie w igloo?”.
Nie mieszkamy w igloo.
Z jakimi reakcjami spotykałaś się jako modelka?
Bo musi to być…
Nie tylko masz wspaniałą karierę,
ale też coś reprezentujesz.
Dla mnie to… Wszędzie, gdzie jestem,
staram się wprowadzać też moje plemię.
Ilekroć mam okazję mówić o moim aktywizmie,
o tym, dlaczego zostałam modelką…
Bo są momenty, kiedy zastanawiam się:
„Czy to w ogóle pomaga mojemu plemieniu?”. „Co ja robię?”.
Rozumiecie?
A potem myślę o rdzennych dziewczynach, które czują się zauważone.
Patrzę na wiadomości, które dostaję od nich
i od kobiet, które piszą:
„Dzięki tobie moja córka czuje się piękna.
Widzi rdzenną kobietę na okładce czasopisma.
Dodaje jej to sił”.
Dzięki temu, jak widoczna jest teraz Quannah…
Jej obecność na tych okładkach to ważny przekaz:
„Wciąż tu jesteśmy”.
„Przetrwaliśmy i wciąż tu jesteśmy”.
Jody, ty i Quannah stałyście się znane
dzięki waszemu aktywizmowi, walce o klimat i o ziemię,
o wodę i powietrze. Możesz opowiedzieć, jak to się zaczęło?
Jak stałaś się taką liderką?
Myślę, że…
To prawdziwe błogosławieństwo, że wychowałam się tak blisko ziemi.
Kiedy jesteśmy pośród przyrody, obserwujemy to, co jest w koło.
Na przestrzeni mojego życia… Zwłaszcza w ciągu ostatnich 12 lat,
obserwowałam drastyczne zmiany.
Dlatego my…
Jako rdzenne plemiona mierzymy się z prawdziwym kryzysem,
bo to zmienia naszą obecność w tych miejscach.
Dla wielu z nas
tak to chyba właśnie wygląda.
Dostrzegamy wpływ zmian klimatu
i mówimy o tym.
W Waszyngtonie lobbowałam w imieniu naszych świętych ziem
i mojego plemienia i ustawa przeszła w Izbie Reprezentantów.
Pamiętam, że po tym triumfie pomyślałam: „To może coś dać.
Może zdołamy ochronić nasze ziemie”.
Chciałam iść dalej i dalej.
Chciałam robić coraz więcej, a im więcej robiłam…
Odnajdowałam swoje piękno i swoją siłę w swoim głosie.
To było dla mnie… To takie ważne, żeby reprezentować tak, jak należy,
najlepiej, jak potrafię.
Wkraczać w każde miejsce i być sobą,
i żeby akceptowali mnie taką, jaka jestem.
Tyle mówisz o młodszych ludziach,
których inspirujesz i którym życzysz łatwiejszej drogi.
Ale co dla ciebie znaczy zapewnianie widoczności starszym?
To niesamowicie ważne.
Ilekroć odwiedzam rdzenną społeczność
i spotykam osoby ze starszyzny, mam ochotę płakać.
Oni tak wiele przeszli.
Ludobójstwo, szkoły z internatami…
Aż się wzruszam.
A ja wciąż tu jestem.
Tak.
Mogę w pełni zaakceptować siebie i to, kim jestem
jako rdzenna kobieta… a oni nie mogli.
- To prawda. Tak. - Nie mogli.
Bali się być sobą. A to, że mogę
w pełni być sobą na światowej scenie, na okładce czasopisma…
Tak.
To tak wiele znaczy.
Jak miło tu być.
W takich miejscach,
zwłaszcza tych nowych, na ich terenach,
zawsze myślę o naszych przodkach, o tutejszych rdzennych plemionach.
Nie miałam łatwego życia.
Było mi łatwiej niż moim dziadkom, ale nie było idealnie.
Ale kluczową siłą w moim życiu, którą starałam się
przekazać dzieciom, są nasze tradycyjne wartości, nasza kultura,
więź z ziemią. One zawsze dają nam siłę.
To dowód na to, że potrzebujemy przyrody do rozwoju psychicznego.
I potrzebujemy przyrody do… Słyszałyście o kąpielach leśnych?
- Tak. - Tak.
Lekarze je teraz zapisują.
Dla naszego zdrowia psychicznego i fizycznego
dobre jest spędzanie czasu pośród przyrody.
Jeśli mieszkasz w środku miasta, sprowadź przyrodę do miasta.
Tak się złożyło, że byłam w Nowym Jorku 11 września.
To było przerażające.
Miasto stało się ciche i wymarłe,
zamiast nowojorskiego ruchu słyszało się
syreny radiowozów i karetek.
Mam wiele opowieści. Ale była tam młoda kobieta.
Zobaczyła przejeżdżającą śmieciarkę, z której wystawały części drzewa.
Przekonała osobę, która wiozła drzewo, żeby wyjęła je ze śmieciarki.
Trafiło do ogrodu botanicznego. Potrzeba było mnóstwa pracy i miłości,
ale drzewo zaczęło odrastać.
Ostatecznie przeniesiono je z powrotem w miejsce, w którym teraz stoi.
POMNIK 11 WRZEŚNIA
Jednym ze źródeł mojej nadziei jest odporność natury.
Kiedy byłam w Nowym Jorku z okazji Międzynarodowego Dniu Pokoju,
odwiedziliśmy Drzewo Przetrwania.
Podniosłam wzrok i zobaczyłam wśród gałęzi piękne ptasie gniazdo.
To było… Wszystko się połączyło.
Drzewo przetrwało i pomagało twoim ptakom
powoływać nowe życie.
Czyż to nie urocza historia?
Tak.
To coś więcej. To bardzo ważna historia.
Dla mnie nadzieja nie polega na patrzeniu na świat przez różowe okulary.
Chodzi o działanie.
Widzę to tak, że jesteśmy teraz w bardzo ciemnym tunelu.
Rozglądając się, widzimy bardzo mroczny świat.
A na końcu tego tunelu jest drobne światełko.
Musimy ciężko pracować, zakasać rękawy.
Wspinać się, czołgać, przedzierać się pośród przeszkód,
które dzielą nas od tego światełka.
Chodzi o pewną wizję,
determinację i o to, by się nie poddawać.
Więc musimy… rozbudzić w sobie ducha walki.
Jeśli skłonimy ludzi do działania, do angażowania się
i robienia bardziej niż myślenia,
wyrwie ich to z apatii
- i da ludziom nadzieję. - Tak.
Liczy się każdy człowiek, który żyje dziś na tej planecie.
Każdy ma rolę do odegrania,
nawet jeśli jeszcze nie wie, jaka to rola.
A kluczowe jest to,
że każdy człowiek wywiera codziennie wpływ na tę planetę.
Kiedy staniemy się bardziej świadomi i wykształceni, możemy wybrać,
jaki wpływ chcemy wywrzeć.
Amen.
Bardzo wam obu dziękuję.
No i tak.
Dziękuję wam. Dziękuję, Jane.
- Dziękuję. - Dziękuję, Chelsea.
Dziękuję.
Mam kawę. Zdrowie.
Zabawnie wyglądasz. Zdrowie.
Jestem na tyle stara, że mogę pić whiskey.
Jedną ze wspaniałych zmian,
do których doszło w ciągu ostatnich 10-20 lat,
jest to, że więcej kobiet zostało liderkami i działa
na rzecz środowiska, walki ze zmianami klimatu,
odbudowy naszej więzi z naturą.
Jak powiedziała Jane Goodall, nadzieja… jest drogą do przetrwania.
To strategia, która pozwala załatwiać sprawy.
Wszyscy mamy tego niezłomnego ducha.
Ale ludzie o tym nie wiedzą.
Nie pozwalają mu się rozwijać, wzbić się w górę.
Boją się, denerwują albo są przygnębieni.
Musimy uwolnić tego niezłomnego ducha,
żeby uczynić świat lepszym dla wszystkich żywych istot.
NAPISY: MARIA ZAWADZKA-STRĄCZEK