METROPOLITAN SANAT MÜZESİ
Met'i çok seviyorum.
Çocuğumun New York'ta muhtemelen en sevdiği yerdir.
Charlotte ve Aidan eskiden bu dillerin var olduğu
ve artık olmadığı gerçeğine alışamıyor.
Ben de aynı şeye çok şaşırdığımı hatırlıyorum.
Dördüncü sınıfta öğrenmiştim.
Evet, ben öğrendiğimi hatırlamıyorum.
Bu çok güzel ama. Bir baksana.
Vay canına.
Diana, av tanrıçası.
Bu muhteşem alana her geldiğinde tarihi düşünüyorsun
ve ortaya çıkıp konuşmak isteyenleri de düşünüyorsun.
Umarım bu kadınlarla konuşmamız ve onlara dikkat çekmemiz sayesinde
daha fazla insan ortaya çıkmanın ne anlama geldiğini görebilir.
Daha fazla insan senin görüşlerini savunduğunu görebilir.
Ve buna bayılıyorum.
Buradayım ve gururluyum ve özür dilemeyeceğim.
Bir gösterimiz var.
CESUR KADINLAR ÖNE ÇIKIYOR
NEW YORK'UN KUZEYİ
Bugün Hillary Clinton ve Chelsea Clinton benimle oynamak için…
TOLKŞOV SUNUCUSU / KOMEDYEN
…bu eve geliyor.
Beni düşündüklerine inanamıyorum.
"Yaptığın şey hoşumuza gitti ve gelip seninle konuşmak istedik."
Bu delice.
Amber Ruffin, izlemekten çok keyif aldığım biriydi
çünkü inanılmaz bir enerjisi var.
Onu yıllarca Late Night with Seth Meyers'ta izledim,
şimdi de The Amber Ruffin Show…
Arkadaşım olmasını istediğimi hissediyorum.
Tanışmak için sabırsızlanıyorum.
Hazırlanmak için,
margaritalarım çok güzel olsun diye yeşil limonlar çıkardım.
Her zaman margarita setimi hazırlarım.
İşte Hudson Nehri'nin kıyısındayız.
Çok güzel.
-Merhaba! -Selam!
Selam, hoş geldiniz. Girin!
Selam!
Sana sarılamaz mıyım? Hepimiz negatif çıktık.
-Yaşasın! -Evet! Neden olmasın?
-Negatifliğimizi kutlayalım! -Evet.
-Bu annem ve babam. -Vay canına.
The Second City'deki bir gösteriyi
-izlemeye gelmişlerdi. -Hayır!
Chicago'dayken orada sahne alıyordum.
Çocukken, büyüyünce postacı olacağım diyordum.
Yani dışarı çıkıyorsun, etrafı geziyorsun, şirin şortun var. Haklıydım.
Ama hayır, Second City'ye çıkmak için Chicago'ya taşındım.
-Orası harika bir yer. -Muhteşem bir yer.
Sonra Amsterdam'a taşındım ve Boom Chicago'ya çıktım.
Boom Chicago, Amsterdam'da bir tiyatro.
-Çok meşhurlar sahne alıyor… -Sen.
…Amber Mildred Ruffin…
-Jason Sudeikis… -Vay canına.
…Seth Meyers, Jordan Peele.
Sonra L.A.'ye taşındım
çünkü nihayet şunu diyecek cesaretim olmuştu:
"Tamam. Second City'ye çıktıysam, Boom Chicago'ya çıktıysam,
belki de oyunculuğu ya da komediyi… meslek hâline getirebilirim."
Ama hayır. L.A.'ye gittiğim zaman genelde yazıyordum.
Çünkü kimse şunu demiyordu:
"Otuz beş yaşında inek bir siyahi kadın istiyoruz.
Onu yazdık ve role seçilen de"… Hayır, bunu kimse yapmıyor.
Ben de düşündüm. "Tamam". Net olarak anladım ki bir şey yapmak istiyorsam…
-Kendin yazman gerek. -…kendim yazmam gerek.
İlkbaharda,
dünyaca ünlü bir bilim uzmanı, başarılı bir çellist ve aktivist olan
siyahi kadının hikâyesini
-izleyin. -Değişim vakti geldi…
Ve o bunları yaparken beyaz olan bir adamı.
Mikrofonu çok yüksekti ama düzelttim.
Benim sayemde düzeldi.
Seth Meyers'te ilk iş bulduğumda,
televizyon tolkşovuna yazarlık yapan tek siyahi kadın bendim.
-Vay canına. -Bu hangi yıldı?
2014.
-2014. -Evet.
Çok uzun zaman olmamış.
Ama George Floyd öldürüldüğünde
kendi kendime "Ben milyar kez polisin tacizine uğradım.
Bu hikâyeleri doğrudan kameraya anlatıp
polis tarafından öldürüleceğimi sandım" desem?
Ergenliğimde, araba kullanmaya yeni başladığım zamanlarda
Chicago'da yaşıyordum
ve cidden heyecanlı ve mutluydum.
Sanırım bir partiye gidiyordum.
Yaşlı beyaz bir polis genç siyahi birini görüyor.
Silahı çekili ve şöyle diyor:
"Olduğun yerde kal ve ellerini kaputa koy!"
Şu arabayı kenara çek!"
Ben de "Böyle öleceğim" diye düşündüm.
Farklı bir hikâye anlattım ve her bölümde bunu yaptık.
Ve bu gece hikâyelerim bitti.
Şaka yapıyorum. Daha var.
O zaman programa katılalı epey olmuştu.
Ve şöyle diyordum, "Beni biliyorsunuz. Ben özetle bu…
Sersemin tekiyim, ineğim
ve hiçbir açıdan tehditkâr değilim."
Ama bana öyle muamele edilmiyordu.
Sanırım bu, birçok insana dokundu
çünkü ne yaptığınız hiç fark etmez.
Doğru polis seni bulacak olursa yapacaklarını yapacaklardır.
Bu, yazar odasını ve birlikte çalıştığınız insanları nasıl etkiledi?
Sence beyaz iş arkadaşların için sürpriz oldu mu?
Kesinlikle. Herkes, "Hiç bilmiyordum" dedi.
O yolculuğu yapmak sanırım iki yıl falan sürdü.
Aslında biliyor musun Loretta? Sen gayet iyisin.
Sağ ol Earl.
Bir sebeple senin saygını kazanmak ilgilendiğim bir şey.
Her yerde iyi bir siyahi yazar bulabilirsiniz
çünkü onlara şans tanınmamıştır
ve onlar da canlarını dişine takarak çalışmaktadır.
Yani onlara ulaştığınızda başlamaya hazırdırlar.
The Ruffin Show'a başladığımda durumun böyle olduğunu gördüm.
-O. -Her kim ki.
-Karşılık. -Verir.
-Her. -Şeyi.
-Kendisi. -Dâhi.
Ezik.
Gerçekler.
Bayağı ciddi geliyor. İkinci bir iş bulmaya çalışıyor.
Buradayım! Çok uzakta değilim!
Hoş geldiniz. Burası yazarlar odası.
Dünyanın en mutlu, en tatlı yeri.
Size geldiğimizde anlatacak bir konunuz olacak.
Tamam. Güzel.
Amber Ruffin Show'u aldığımda ilk düşüncem şuydu:
"Bunu ne kadar zorlayabiliriz?"
Çünkü siyahi biri olarak üzerimde ağırlıklarla yazıyordum.
O yüzden sizi ağzınızdan çıkanı sunmaya teşvik ediyorum.
Seni bile Ian.
YAZAR
Benim yazdığım "Amber'a dublaj yapılıyor." Amber Ruffin Show'u eleştirel
ırk teorisi eleştirmenleri kurguluyor.
"Siyahi insanların dayanıklılığıyla gurur duyuyorum.
-Onların dönüşümü…" -Peki!
"…çok… Çok mükemmelliğe.
-Buraya geldiğimizde…" -Gezi gemisiyle!
YAZAR
"…gemilerle geldiğimizde şeyi biliyorduk…"
-Eğlence! -"…önümüzde ne olduğunu."
"Kahramanlarımıza baktık. Martin Luther King,
-Rosa Parks ve Malcolm…" -Jamal Warner.
"Vesaire, vesaire."
Bayıldım. Harika.
İnsanların "normal izleyicili, normal dünya"
dedikleri şey için yazdığınızda,
siyahi olduğunuzda tüm referanslarınızı alıp bu hâle getirmeniz
gerektiğini biliyorsunuz.
Mesela Babyface'ten bahsedemem. Mack 10'dan bahsedemem.
-Şeyden bahsedemem… Ne bileyim… -Bir Oh Desem'den.
Bir Oh Desem. Biliyorsunuz "Kenneth"tan bahsedemem.
-Yani bu kadar ufalıyor. -Jamal'dan bahset.
Denise!
"THE COSBY SHOW" BİRİNCİ SEZON
Beğenmedin mi?
Soruyu bir daha sor.
Millet, beş Malcolm-Jamal Warner sunumu.
Sonra da tamamı siyahi bir programın oluyor canım.
Ağırlıklar atılıyor ve istediğini söyleyebiliyorsun.
Tamamen kendin olabiliyorsun.
O yüzden daha çok çalış.
Ben böyle çalışıyorum:
İnsanların daha az kandırılmış hissetmesini istiyorum.
Ana amacım bu.
O yüzden Kyle Rittenhouse kararı geldiğinde cidden çok üzüldüm.
Ve düşündüm ki "Ben böyle hissediyorsam
senin de böyle hissetmeni istemiyorum ve gelip seni alacağım."
Programı kaydetmeye başlamamızdan birkaç dakika önce
bir Siyahi Hayatlar Önemlidir protestosunda üç kişiyi vurmakla suçlanan
Kyle Rittenhouse tüm suçlamalardan beraat etti.
Kararın henüz beynime ve kalbime dokunmasına izin vermedim.
Ve o kelimeleri söylerken çok üzgündüm.
Kyle Rittenhouse umurumda değil. O ırkçı yargıç umurumda değil.
O jürinin ne kadar ahmak olduğu da umurumda değil.
Beyazlar zamanın başlangıcından beri cinayetten yırtıyor.
O umurumda değil. Siz umurumdasınız.
Bunu söylemem gerektiğine inanamıyorum ama siz önemlisiniz.
Şu anda içinde olduğumuz dünya ve üçümüz bunu biliyoruz:
Konuşmak, sesini yükseltmek, yanında tehlikeler getiriyor.
Ve geri dönmeyi, eğitimi, bilgi vermeyi,
insanları düşündürmeyi çok zor hâle getiriyor.
Ama yoluna devam ediyorsun. Bunu nasıl yapıyorsun?
İnsanlara yardım edip kendilerini iyi hissetmelerini sağlamak senin doğanda var.
Doğanda var.
İnsanlara yardım edip onlara kendini iyi hissettirmek herkesin doğasında yok.
Çoğumuz bize sarılınmasını, öpülmeyi ve sırtımızın sıvazlanmasını ister.
Tamam. Birkaç skeç yazdık ama senin için özel bir tane yazdık.
-Yaşasın. -Benimle okumak ister misin?
Çok isterim.
-Ve Chelsea… -Evet hanımefendi.
…Chelsea rolü için seçmelere girmek ister misin?
Kendimi vazgeçilmez kılmak istiyorum.
"Bugün yanımda özel konuklarım var. Hillary ve Chelsea Clinton.
Konuşacağımız bir sürü heyecan verici şey var ve…
Bir dakika. Bu ne?"
-"Ne ne?" -"Şu."
Bir mankenin üzerinde pırıldayan pantolon takıma kesiyoruz.
"Vay, bu, gördüğüm en muhteşem pantolon takım.
Bu çok fazla ama teşekkür ederim. Bayıldım."
"Sen neden bahsediyorsun? Hediye değil bu."
"Sürekli pantolon takımlar giymesiyle meşhur biri olarak,
bu tam bana göre ve eminim almak istersem de
kimsenin itirazı olmaz."
"Durun bakalım, ben de çok pantolon takım giymemle meşhurum."
"Konumumu kullanmak istemem ama ben Dış İşleri Bakanlığı yaptım."
"Doğru. Yaptın."
"Bunu mantıklı yetişkinler gibi çözebiliriz.
İkiniz de odanın bir köşesinde durun ve takım karar versin.
Hanımlar. Yerlerinizi alın."
"Hadi takım! Annene gel!"
"Uslu pantolon takım kimmiş bakalım?
Gel buraya ve bu bacaklara çık bakalım yaramaz!"
"Şeker ister misin? Senin için şekerim var."
-"Hadi! Hadi!" -"Hadi!"
YAZAR
"Manken bir anlığına kararsızca sallanıyor
ve sonra hızla stüdyodan kaçıyor."
"Hayır!"
"Gitti.
Tek umudumuz onu sevecek bir yuva bulması."
"Takımın bir ofis kapısında durduğu sahneye kesiyoruz.
Kapı açılıyor ve Rachel Maddow çıkıyor."
"Bak hele! Gel buraya ve bu bacaklara çık bakalım yaramaz!"
BAŞYAZAR
Evet!
Bu harikaydı.
Acı verici ama harikaydı.
Size ne kadar teşekkür etsem azdır. Bu harika bir tecrübeydi.
Yazarlar odasını hep duymuşumdur.
İşte bu!
Bence Amber, çok fazla böbürlenmeyi sevmiyor…
YAZAR
…ama bir siyahi komedyen olarak
onun yaptıklarını görmek çok ilham verici.
Yani gerçek manada engelleri yıkıyordu.
Değil mi? O…
-Cidden çok harika. -Gerçekten cesurca.
Bu yüzden buradayız!
Bana tam not.
Tamam, işte günümüzün geri kalanı.
Bu limonları kesip margarita yapacağız.
Bu limonları getirmemin tek sebebi bu.
Çok eğlenceli bir öğleden sonraydı, değil mi?
Sanırım yaşadığımız en eğlenceli öğleden sonralardan biriydi.
Çok eğlendik.
Çok şey öğrendik. Çok da güldük.
Evet.
Mizah gerçekten bir şeyleri değiştirmek için ilginç bir yol.
Ve bana insanların
duygusal dengelerini korumak için öne çıktıkları başka yolları düşündürüyor.
Burada dans dersleri alınabildiğini duydum.
Evet!
Bayan Hillary. İlk adım…
Kızımı tam ortaya koyuyorum.
-Arkada duruyorum. -Beni al koç. Hazırım.
Ailemdeki dans genleri bir nesli atlamış.
Beni sınamayın.
Line dansı benim için deşarjdır.
Kırk yıldan fazladır hemşirelik yapıyorum.
PRATİSYEN HEMŞİRE
1979'dan beri.
Filipinler'den geldim.
Ama gençken heyecan istediğinizi biliyorsunuz.
Ülkeden çıkmak istiyorsunuz. Neden Irak'a gitmeyeyim ki?
İRAN-IRAK SAVAŞI
Belinda, savaş bölgelerinde çalışmış.
AIDS salgınının zirvesinde insanlara bakmış.
AIDS HAREKETİ İÇİN BİRLEŞTİK
2020'de kendini COVID-19'un Queens'teki merkezinde bulmuş.
GİRMEYİN KARANTİNA ALANI
Öne çıkmaktan bahset.
İnsanları rahatlattın ve hayatlar kurtardın Belinda.
Ama hemşire olarak yaşadığın onca şeye rağmen
COVID'in senin için açık ara en büyük zorluk olduğunu söylemedin mi?
Ölümler gördüm, evet.
Ama bu kadar çok görmedim. Bunun miktarı…
-Ve sonu da gelmiyordu. -Evet.
Hiç durmadı.
Bir yerde okumuştum
ABD'deki hemşirelerin yüzde dördü Filipinliymiş.
-Filipinli hemşireler evet. -Evet.
COVID'den ölen hemşirelerin yüzde 30'u da Filipinliymiş.
Senin bazı iş arkadaşların da COVID oldu.
Evet, hemşirelerimizden biri öldü.
Sanırım hâlâ bu yüzden TSSB çekiyorum.
İlk kez Amerika'da olmadığımı düşündüm.
Savaş bölgesine dönmüştüm.
Ve daha kötüydü.
Ben de COVID oldum.
Hastalarımı düşünmem… Yani nefes alamamaları,
sonra morarmaları.
Sonra da gözünüzün önünde ölüyorlar.
Sonra ben de nefes darlığı yaşadım ve çok korktum.
Ben şeyi düşünüyorum aslında,
ön saflarda olan sizler inanılmaz cesursunuz.
Sana ve sağlığımızı koruyup
hasta olduğumuzda bize bakmak için çaba sarf eden
-senin gibi herkese… -Evet.
-…çok minnettarım. -Tabii.
Minnettarız ve bu kadar çok şey istediğimiz için ayrıca üzgünüm.
Hemşirelerin son iki yılda yaşadıkları çok zordu.
Hâlâ da yaşıyorlar.
Ama bunun iyi bir yanı da vardı.
Bu restoran ve çevredeki diğer restoranlar
bize kahvaltı, öğlen ve akşam yemeği yolluyorlardı.
Sonra da her yerden mektup alıyorduk.
Hastaneden çıktığım anda
arabalarında korna çalan insanları duyuyordum.
Bip! Bip! Bip!
Bize selam veriyorlardı.
Bu da kendimi çok iyi hissettirdi. "Tamam."
"Onlar bizim yanımızda" dedim.
Yalnız değilim. Yalnız değiliz.
Bununla uğraşırken yalnız olduğumuzu sanıyorduk.
Ama yalnız değiliz.
Biraz daha dans edelim mi?
-Etmeliyiz. Hadi. -Evet.
Tamam.
Bir, iki, üç ve dört.
Geri, altı, yedi ve sekiz.
Bunu her hafta yapmam gerek.
-Değil mi? -Çok iyi birisin.
Ortak insanlığımızı ilerletip,
sorunları çözmeye yardımcı olmak ve hepimizin sorularına cevap olmak için
icatlar geliştiren insanlara her zaman saygı duyarım.
Bize böyle insanlardan daha fazla lazım.
Çok daha fazla da kadın lazım.
ABD'deki toplam patentlerin hâlâ çeyreğinden azının kadınlara gitmesi
beni çok şaşırtıyor.
Fark yaratmak için bu kadar azimli olan
ve gerçekten kendi mutfağında insanlara yardım edebilecek
bir şey yapan biriyle hiç tanışmamıştım.
Meth laboratuvarına benziyor ama değil.
Normalde mutfakta yemek pişiririz.
MUCİT / GİRİŞİMCİ
Ama bugün silikon maske yapacağız.
Alice'le Porto Riko'da, o felaket kasırgadan sonra tanıştık.
MARIA KASIRGASI
Annem beş yıl önce Porto Riko'dayken onunla konuştuğumu net hatırlıyorum.
Sanırım "Selam, nasılsın?" soruma şöyle cevap vermişti:
"İnanılmaz bir kadınla tanıştım!"
"SolarPuffs'ı icat etmiş!"
DÜNYA ÇEVRESİNDEKİ FELAKET BÖLGELERİ
İnsanlar resmen sokakta ameliyat yapıyordu
ve el fenerleri haricinde ışık yoktu.
Alice de katlanabilir ve kolay taşınabilir güneş ışığı icat etmiş.
Onlar çok mantıklı ve dâhiceydi.
Tam bir öne çıkmaydı… Yani o, bunun beden bulmuş hâli.
Olamaz!
-İnanabiliyor musun? -Vay canına.
Seni görmek çok güzel!
-Nihayet seninle tanışıyoruz. -Merhaba.
Mütevazı evime hoş geldiniz.
-Burada olduğumuz için çok mutluyuz. -Çok heyecanlıyız.
Senin gibi mucidin, tasarımcının, aklında olan bir fikir
buraya nasıl gelir?
Biliyorsun, bir deyiş vardır,
"Endişeli bir anne FBI'dan daha iyi araştırma yapar."
Oğlumda doğuştan astım var
ve araştırma yaptım.
O zaman New York'ta dört çocuğun biri astımlıydı.
Ülkenin geri kalanının yüzde 300 fazlası.
Sonra güneş enerjisine yöneldim.
Solunum konusu için endişeliydin…
-Kesinlikle. -Şeyin etkileri…
Fosil yakıtı yaratmanın doğurduğu kirlilikten.
New York'taki kirliliğin yüzde 75'i arabalardan değil
binalardan geliyor.
Çünkü çok eski ve verimsizler.
Evet!
Soğutma sistemleri, aydınlatma sistemleri her zaman çalışıyor.
Güneş her gün Dünya'ya gelen en güçlü enerji kaynağı.
Neden basit bir güneş ışığı kullanıp onu güzelce tasarlamıyoruz?
Buna gelene kadar kaç versiyon oldu?
168 tane falan.
-Vay canına. -Bu mega-puff.
Onun büyük versiyonu, ayrıca telefon şarjı da var.
Şimdi hava atıyorsun.
Hâlâ gelişiyoruz.
Ama pandemi yüzünden durdu.
Sanırım buna atlatma diyebilirsiniz.
Ama doktorların yüzlerinde korkunç yaralar vardı.
Doktorlar, hemşireler ve hastanedeki diğerleri…
Aynen öyle.
Siyah ve morları görebiliyordunuz.
Sonra da sağırlar var.
Çünkü sağırların insanların yüzünü ve ağzını görmesi gerekir.
Şu anda resmen yüzsüz olduk.
İnsanlığımızın kesildiğini hissediyorum.
Mesela komşularının yanından geçiyorsun ve onları tanımıyorsun.
Sonra da bu maskeleri çıkarıp atıyorlar
ve onlar plastikten yapılma.
Onlar pudralı polipropilenden üretilmiş.
Bu da okyanuslar, atık alanları ve deniz hayatı için ölümcül.
Okyanusta 450 yıl kalıyorlar.
Her ülke milyarlarca maske atıyor.
Rakamın bu kadar büyük olduğunu bilmiyordum.
Ama milyarlara ulaşması mantıklı.
Şu an 21'inci yüzyıldayız. Neden…
Neden hâlâ ucuz iş malzemesi olarak üretilmiş maskeler takıyoruz?
Karantina sırasında mutfağımı laboratuvara çevirdim.
Yani tavuk pişirmek yerine,
bir maskenin çok erken bir prototipini yapacağız.
Kısmen kimya deneyi, kısmen Julia Child'ın mutfağı.
-Kimyayı da aşçılığı da severim. -Thomas Edison.
Bu kürleme solüsyonu.
Şırıngaya bak. Tamam.
-Hazırım. -Bu da silikon.
-Çek. İçine kat. Yavaşça karıştır. -Tamam.
-Çünkü hızlı karıştırırsan… -Ne olabilir?
…çok fazla kabarcık olur.
Kendi kendine John Lennon söyle…
"Wheels on the Bus" düşünüyorum.
-Sen hiç… -Çocuklarım çok küçük olduğundan
Otobüsün tekerleri döner durur
Görüyorsun, koyulaşıyor.
Ortaya topla.
Kuruyana kadar kenarları takip et.
Çok iyisin. Şuna bak!
İyi miyim?
İlk ne zaman masken üzerinde çalışmaya başladın?
Pandemi başladıktan ne kadar sonra yani?
Mart, nisan gibiydi.
-Yani en başında ha? Vay canına. -2020'de evet.
Ama seri üretime geçebilecek bir prototip üretmek bir yıl sürdü.
Sence neden o kadar uzun sürdü?
Ne kadar çok insanın bunu yapamazsın dediğine inanamazsınız.
Daha önce hiç yapılmadı. O yüzden yapamazsın.
Ayrıca bunu yapmayı deneyecek birini bulmak da çok zor.
Tamam, şimdi ne olacak?
Fırına koyacağız.
Yani normal fırına mı?
-Mutfaktaki fırına mı? -Evet. Evet.
Seninle konuşmayı istememizin sebeplerinden biri de
bir şeyleri nasıl daha iyi yaparım diye uğraşıyorsun.
Yapmak istediğin vizyonu, yaratmak istediğin şeyi
mümkün kılmaya uğraşıyorsun.
Banyomda yere yatıp fetüs pozisyonu aldığım olmuştur.
Ama her başarısızlıkta
köşelerin ötesini görebildiğiniz bir noktaya geliyorsunuz.
Bu da tecrübeyle oluyor.
Çıkarabilmek için kenarlarını kesiyoruz.
Leziz görünmüyor mu?
Baş döndürücü ve ürkütücü ama biliyorsunuz ki
o tek adımı atıp…
-Tek kişinin… -Evet.
…tek sorununu çözüyorsunuz.
Tüm bu icatlarıma başlamamın sebebi oğlumdu.
Şu an yaptığım azıcık şeyin, daha sonra
onun çocukları ve torunları üzerinde bir tür etkisi olacak.
Onun gördüğünü görüyor musun?
Genç kız ve oğlanların görmesini istediğim şey bu.
Biri günbegün çok çalışıyor,
durmadan başarısız oluyor ama halka yardımı olacak
icatlar yapmaya çok hevesli.
Bence bu şeyi yok ettin Hillary.
Bence de öyle oldu.
Sanırım çok fazlasını çektim.
Tanrım, ona bir bak.
-Ona bak. -Aferin kızım.
Şuna bak… Bunu Chelsea yaptı.
Teşekkürler Alice.
-Hangimiz daha iyi iş çıkardı? -Bak!
-Söylüyorum işte. -Alakası bile yok.
Bitmiş ürün bu.
Silikon geri dönüşebilir ve filtre de doğada çözünebilir.
-Takmayı deneyeyim mi? -Evet.
Bu, çok harika.
Ruj da sürebilirsin.
Fotoğraf makinemi çıkarmam lazım.
Harika anne ve kızı.
Ve gülümsüyoruz, sen de bunu görebiliyorsun.
Yılmaz ve kesinlikle cesur olan kadınlardan biri de Jackie'dir.
-İnanılmaz. -Kendisi New York itfaiyesinde.
Ve yıllar boyunca itfaiyeye daha fazla kadın katılmasını sağlamayı görev edinmiş.
Nereye gidiyorlar? Telsizleri de açık değildi.
Ve inan bana bir gün bir sipere girmem gerekse
yanımda olmasını isteyeceğim ilk insan odur.
Küçükken, en zor zamanlarında insanlara yardım etmek istedim.
Ama kadın itfaiyeciler olduğunu hiç düşünmemiştim.
NEW YORK İTFAİYECİSİ
Jackie!
İşte dürüst gerçek.
Aradığımda telefonu bir erkek itfaiyeci açtı.
Telefonu yüzüme kapattı.
Beni burada istemedi.
Bu beni caydırmadı.
-Jackie kaç tane yaptı? -Senden fazla!
Bu meslekteki kadınlar konusunda erkeklerin fikrini değiştirmem gerekti.
Benden sonra gelip de yardıma ihtiyacı olan her kadına…
Tatbikat, destek, akıl hocalığı, ne olursa olsun yardım edeceğim.
TAKTİKSEL EĞİTİM
EĞİTİM BİNASI
Sınav çok zor. 40.000'den fazla insan katılıyor.
-Vay canına. -O sınavdan eğitime kaç kişi geçiyor?
Sınıfa bağlı. Nereden biliyorum, biliyor musunuz?
Çünkü bu düsturu söylemeniz gerek.
-Neymiş o düstur? -Düsturunu hatırlıyor musun?
-Evet! -Tanrım! Tamam, başlıyorum. Hazır mısınız?
-Yüksek sesle! -Tamam.
Tamam. 311 kişiyiz efendim.
NEW YORK İTFAİYECİSİ
Hepsi de kendini itfaiye için adamış adaylar!
Atletik, çelik gibi, mavi savaşçılar.
Hurra! Hurra! Hurra!
-Ayağa kalkmak istiyorum! -Evet, evet.
Bağırmam gerek yoksa doğru olmamış gibi olur…
Evet. Evet.
Erkek ve kadın için aynı standart var.
Otuz şınav, 30 mekik. Herkesin yapması gerek.
2,5 kilometre 12 dakikanın altında koşulacak.
-Dört barfiks… -Barfikste dağıldım.
"Bunları yapabilirim" diyordum ama onu yapamam.
New York'taki tüm itfaiye binalarında…
-Amacım oydu… -Evet.
-…en az bir kadın itfaiyeci olması. -Evet.
-2006'da ben 26'ncı kadındım. -Evet.
Otuza ulaştık. Altı ya da yedi yıl sürdü.
Kendi kendime "Bu saçmalık" dedim.
O paradigmayı değiştirmek istedim. Nasıl birilerini alabilirdim?
Şöyle dedim "Tüm spor müsabakalarına,
tüm okullara, üniversitelere gideceğim
ve kariyerimle ilgili oryantasyon ve bilgi sunacağım."
Bunu yapınca sayılar dörde katlandı.
-Çok iyi bir his, değil mi? -Harika bir his.
Jackie olmasa itfaiyeci olamazdım.
Ondan önce hiç kadın itfaiyeci tanımamıştım.
Bir acil tıp teknisyeni olarak
itfaiyecilerin binalara girmesini izlemiştim.
Orada kendi kendime "İçeri girmek istiyorum. Bunu yapabilirim" dedim.
Ama tabii bir kadın itfaiyeci görene kadar…
-Evet. -O zaman kendi kendine "Bir dakika.
-Bunu yapabilirim" dedin. -Evet.
Sürekli şöyle sorular geliyor mu mesela…
-"Gerçekten itfaiyeci misin?" -Her zaman.
Teçhizatı takınca aynı işi yapıyorsun.
Erkek misin yoksa kadın mısın anlayamazlar.
NEW YORK İTFAİYECİSİ
Ama işleri bittiğinde hemen her zaman
miğferini çıkarıyorsun ve her zaman aynı reaksiyonu görüyorsun.
Cep telefonları çıkıyor ve her zaman "O bir kızmış!" diyorlar.
-Tek boynuzlu atlar gibiyiz. -Evet.
"Kız gücü!" Diyorlar.
NEW YORK İTFAİYECİSİ
Birlikte çalıştığım kişiler, "Evet, evet. Kız gücü diyor."
Biraz kıskanıyorlar.
Dinleyin, eğer hortumu alacak kadar şanslıysam
ve karşınızda da alevler varsa
onu söndürdüğünüz zaman kimse iyi değilsiniz diyemez.
"O yangını mı söndürdü? Söndürdü mü?"
-"Evet, söndürdüm." -Bu iyi reaksiyondur.
Eviniz yanıyor diye sevinmiyorum.
Orada acil ihtiyaç durumunuzda size yardım edebildiğim için seviniyorum.
Acil ihtiyaç durumunuzda.
Başlamadan önce hızlı bir yoklama.
-Tüpü sen al Jackie. -Anlaşıldı.
Bir şey üzerinde çok çalışınca gördüğünüz bir saygı var.
Onu almak için tüm kalbinizle, tüm varlığınızla çalışıyorsunuz.
Alınca da…
Pardon. Bir saniye izin verin.
Onu sizden alabilecek kimse yok.
Benim için buraya gelmek ne kadar zordu, biliyor musunuz?
Ben bu itfaiye timine katılan dördüncü kadınım.
NEW YORK İTFAİYESİ
Beni istemediler ama şimdi itfaiyeyi temsil ediyorum.
Genç bir kıza seni kollayacağım dediğimde,
geç saatlere kadar ders vereceğim, koşu yapacağım, eğitim yapacağım.
Size yardım etmek için her şeyi yapacağım.
Ekip 270'teyim. Gelip beni bulun.
Şimdi işte oldu Chelsea. Sen de sadece…
Sanki çocuklarıma ayakkabılarını bağlamayı öğretiyorum.
-Aynen. Şunları hazırlayacağım… -Ve giymeye hazır olacaksın.
-Sonra sallanacağım. -Tamam, evet.
-Miğferini tak. -Başüstüne.
Tamam. Şimdi test yapıyoruz. Kara mamba denen bir şey.
Uzanın, eliniz elinizin üzerine gelsin ve çekin.
-Hortumları hareket ettirelim. -Bu, umduğun gibi gitmeyecek.
-Evet, gidecek. -Elindekini oynat.
-Sanki bir dans hamlesi gibi. -Evet.
Tamam.
-Ona inancımız olmalı, değil mi? -Evet.
-Kesinlikle hazırım -Hadi. Bu sende. Uzan.
Hadi. Bunu kendin yapabilirsin.
-Gördün mü? Bak şuna. Çek. -Pek sayılmaz.
-E+. -E+ mı aldım? D bile alamadım!
Daha hızlı yürümen lazım.
Daha hızlı. Çok zarif yürüyorsun. Burası Champs-Élysées değil.
-Acil durum. -Hadi. Yürüyelim.
Bakın ne kadar hızlı… İşte oldu. Hadi, çabuk. Acil.
Bum! Sende.
-Bir tane daha çık. Tamam. -Tamam.
Şimdi iki elinle tut.
-Gövdeni benim gövdemin önüne koy. -Tamam. Hazırım.
Hazır mısın? Daire çiz. Benim gibi.
Bir adım ileri. Hadi.
-Bravo. -Evet…
Annem de "Bebeğimi tanımıyorsunuz" diyor.
İtfaiyecilerimize zaten çok saygı duyuyorum.
Özellikle Jackie dâhil, şevkli itfaiyecilerimize.
Ama tüm o teçhizatı giyip de hortumu kaldırmaya çalışınca
-saygım resmen tavan yaptı. -Evet.
Üstelik sende üstüne giydiğin o kadar ağır şey de yoktu.
Biliyorum bende onların taşıdıklarının yarısı falan vardı.
-Derinlemesine mahcup edici bir şeydi… -Evet.
…beni büyük şaşkınlık ve minnet içinde bıraktı.
Yani en azından bunu yapabileceğini düşündüler.
-Bu doğru. -Bana bakıp şöyle dediler,
"Eh, izleyebilirsin."
Harika bir amigoydun.
Şimdi Kimberlé'yle tanışacağız.
-Yani cesur kadınlar deyince… -Tanrı aşkına.
"Kesişimsellik" terimini o icat etti.
Eleştirel ırk teorisini bulanlardan biri o.
Başlangıç fikri şuradan çıkıyor, tarihimizde
ırkçılık ta kölelik zamanına kadar uzanmaktadır,
kamu uygulamalarımıza ve kanunlarımıza yansımıştır…
BEYAZ AYRICALIĞI GERÇEK
…ve bu yüzden de toplumumuz üzerinde geniş bir etkisi vardır.
GELECEK BİZİZ SİYAH GÜZELDİR
O, birçok insanın ırkçılığın ve eşitsizliğin…
SEVGİ GÜÇTÜR ADALETİ HAYAL EDİN
Amerika'ya yerleşik bir düzen olarak oturmuş olduğunu anlamasını sağlamıştır.
O bir öncü hukuk âlimi, kanun profesörü ve şiddetli bir savunucudur.
WOKE YASASINI DURDURUN
Bazıları işiyle ilgili ihtilaflar yaratmaya çalıştı.
Bunu Amerika'nın gerçek tarihini öğretmemize engel olmak için yaptılar.
ÇOCUKLARIMIZA ELEŞTİREL IRKÇILIK TEORİSİNİ ÖĞRETMEYİ KESİN
Çocuklarımsa sırf beyaz oldukları için
ırkçı olduklarını öğretmeyeceksiniz.
Yazıklar olsun!
ÇOCUKLARIMIZA NEFRETİ ÖĞRETMEYİ KESİN
Yazıklar olsun!
Kimberlé tüm bunlara rağmen öne çıkmaya devam ediyor.
-Merhaba! -Selam Kimberlé!
-Nasılsın? -Merhaba.
AVUKAT / PROFESÖR
-Çok memnun oldum. -Tanrım, seni gördüğüme çok sevindim.
Onur duydum.
Seninle konuştuğumuza çok memnunum Kimberlé.
Çünkü yıllardır tam manasıyla ön saflarda bulunup
hak savunup sesini çıkarıyorsun.
-Şu aralar çok zorlaştı. -Evet.
Bizim zamanımızda lise öğrencilerinin sadece yüzde sekizi
İç Savaş'ın sebeplerini doğru ifade edebiliyordu.
Bu, en yakın zamanda meydana gelen tarihi silme çabasından önceydi.
Yani bu konulara çok derinden kültür sahibi
bir toplulukla başlamıyorduk.
Eleştirel ırk teorisi beyazlara saldırı değildir.
Tabii.
Bu, Amerika gelmiş geçmiş en kötü ülkedir demek değildir.
Sadece böyle şeyler oldu
ve kanunlar da bunların hafifletilmesine yardım etti.
Yani insanlara eleştirel ırk teorisinin sağlam bir örneğini verebilmek
şu anda ne olması gerektiğini anlamalarına yardımcı oluyor.
O yüzden buradayız.
Bazen eleştirel ırk teorisinden arkeoloji gibi bahsederim.
Yani 200 metre ötenizde
siyahilerle ilgili anlatılmayan bir hikâye var.
Seneca Village, çoğunluğu toprak sahibi
Afro-Amerikalılardan oluşan, gelişen bir topluluktu
ve şu an Central Park olan şeye yer açmak için yok edildi.
Daha önce Seneca Village'ı biliyor muydun?
Sadece birazcık duymuştum.
Çünkü saklanmıştı.
Seneca Village'a ait teyit edilmiş bir fotoğraf yok.
Yani burada yaşamış parlak topluluk hakkında bildiklerimiz
arkeolojik kazılardan çıkıyor.
"Dünden Önce Uçabiliyorduk", Seneca Village'da bir ev
nesilden nesle aktarılsa
nasıl görünürdü diye hayal eden sanatçıları bir araya getiren
Afro-futurist bir sergidir.
YAYIK 1700-1800 ÇAYDANLIK 1700-1900
KAVANOZ 1796-1819
Ve gerçekten tarihten günümüze oradan da geleceğe
geçiş nasıl olacak hayal edemiyorum.
TABAK: STACEY ABRAMS
Bu, gerçekten büyüleyici.
PORTRELİ FİNCAN: MAE JEMISON TAÇ KÜLLÜK (MLK)
Bu eski şömine yapısı sanki sizi geleceğe
diğer tarafa yollayan bir geçit gibi.
Bu bana yüzyıllar boyunca yaşanan mülkiyet kayıplarını
hatırlatıyor.
Orada üç kilise, 50 ev,
iki okul ve mezarlıklar vardı.
Seneca Village'ın New York tarafından yok edildiği 1857 yılında.
Ressam, çizimlerden bazılarını alıp, serginin etrafını saran
bu muhteşem duvar kâğıdında kullanmış.
GELİŞİM VE POTANSİYEL YERİNDEN EDİLDİ (TEKRAR, TEKRAR…)
Öyle bir hikâye ki, siyasi gücünüz yoksa,
zorlayacak haklarınız yoksa
kurallara uysanız da, çok çalışsanız da,
size söylenen her şeyi yapsanız da
her zaman dışlanan bir grubun içinde olacaksınız.
Harriet Tubman parçasını seviyorum…
KAZILABİLİR YER ALTI
…çünkü çoğu insanın anlamadığı şey
ABD'nin zenginliğinin,
bizi biz, yani en güçlü yapan şeyin siyahi kadınlardan geldiğidir.
1790'da 700 bin köle vardı.
İç Savaş'ın arifesindeyse dört milyon.
Bütün bunlar nereden geldi?
Ve bu da köle ticaretinin bitişinden sonraydı.
Peki bu nasıl oldu? Nasıl oldu?
Bu ülkenin gerçek annelerinin kim olduğunu cidden düşünürseniz
onlar siyahi kadınlardır.
Ama kimse bundan bahsetmez çünkü o tarih de gömülmüştür.
Bunun saçtan yapılma çok yanı var.
Buradaki Bantu örmesi.
Saçlar üst üste konuyor. İlham.
Benim en sevdiğim de bu Afro tarak ve fırça.
TARAK 1851 YILINDAN
SAÇ MAŞASI
Annemle saç konusundaki karmaşık ilişkimi yakalıyor.
Annem saç konusu haricinde neredeyse her konuda radikaldi.
Annem öğretmendi.
Her zaman şu düşünceye sahipti, doğal saç, özellikle siyahi saçı…
…pek profesyonel değildi.
-Seni korumak istemiş. -Beni korumak istemiş.
Benim tüm fırsatlara sahip olmamı ve saç modelim yüzünden
hafife alınmamamı istedi.
O yüzden bu Afro tarağı görünce,
nihayet ne zaman Afro şeyleri giyebileceğimi düşündüm.
Angela Davis'e tapıyordum
ve duruşmalar sırasında ona ait bir sürü klip izlediğimi hatırlıyorum.
Her zaman böyle yapardı, yani ben de
"Benim istediğim bu, olmak istediğim bu" derdim.
SİYASİ AKTİVİST
Şu anda ABD'de saçımı böyle yaptığım için kovulacağım yerler var.
-Artık bazı eyaletlerde CROWN yasası var. -Evet.
FEDERAL CROWN YASASI BİR İNSANIN SAÇ BİÇİMİNDEN DOLAYI İŞ YERİNDE
AYRIMCILIĞA UĞRAMASINI ENGELLER
Ama çoğu eyalette
insanların saçı rastalı ya da örülü olduğu için ayrımcılık yapabilirsin.
Yani bu tesadüfen siyahi kadınlarla kesişiyor.
Tesadüfen siyahi kadınların saçından çıkıyor.
Ve bunun profesyonelce olmadığını söylemek özetle
bu alanda sizin gibilerin olmasına alışkın değiliz demek.
Sonra bakış açısını genişlettim ve bunun sadece kanun olmadığını gördüm.
Aynı zamanda feminizmdi de.
Siyahi kadınların belirli deneyimlerinin her zaman feminizm kapsamında
hayal edilmemesinin biçimi de buydu.
Ve bunların çoğu da kayboldu, değil mi?
Bu sadece ırk ayrımcılığı.
Eleştirel ırk teorisiyle yapmaya çalıştığım şeyin çoğu da
bu meseleleri ortaya çıkarmak.
Arkeolojik bir araç gibi, değil mi?
Olduğumuz yerin altına bakıp
anlatılmamış hikâyeleri bulmaya çalışıyoruz.
Çoğu insan, cinsel taciz vakalarının ilk davacılarının
siyahi kadınlar olduğunu bilmiyordu.
Rosa Parks'ın kariyerinin başlangıcının toplu tecavüze uğrayan
siyahi bir kadını savunarak başladığını bilmiyorlardı.
O yüzden sıklıkla Rosa Parks'ınki gibi anları tekrar hayal etmek isterim.
Birçok insanın vicdanında ilk belirdiği anı değil
ama ondan önce ne olduğunu, tamam mı?
Şundan emin olmak istiyorum, 200 yıl sonra
insanlar Sojourner Truth, Angela Davis ve umarım
benim yazdığım bir şeyi bizim Seneca'yı bulduğumuz gibi bulmak zorunda kalmazlar
ve onlara doğrudan erişimleri olur.
Senin cesur bir kadın olduğunu düşünme sebeplerimizden biri,
sadece tarihimizi düşünmek için inanılmaz işe yarayan gereçler yaratman değil,
bir şeyler yazıp da sonradan kenara çekilmemiş olman.
Görülsün, kıymeti bilinsin, anlaşılabilsin diye
insanların hikâyelerini kazıp çıkarmaya çalışma biçimin…
Bu zor bir iş Kimberlé. Çok zor bir iş.
Hâlâ umutlu musun?
-İnatçı biriyim diyebilirim. -Hoşuma gitti.
Ama kimse bana "Konuşamazsın" diyemez.
Kimse bana "Hayır, anlattığın tecrübe gerçek değil" diyemez.
Bunun önemi yok diyemez.
Şimdi, benim yazdıklarımla insanların yaptıkları kontrol edemeyeceğim bir şey.
Ama insanların yaşadıkları tecrübeye isim koyduracak bir konsepti olduğunda,
bu konseptlere değer verdiklerinde
ve onlar için savaştıklarında… İşte en çok umutlu olduğum alan bu.
Birinin öne çıkmasından dem vuruyoruz.
Mecbursun.
Gerçekten çok karmaşık ve zor bir zamanda yaşıyoruz.
Çok fazla şey oluyor.
"Yeni bir ankete göre Amerikalıların yüzde onu
iklim değişimine inanmıyor."
"Senin neyin var ya?"
Ama yine de birlikte olduğun insanlara güvenmen gerek.
İşte oldu.
Hadi dans edelim.
Ve işe yaramayabilecek şeyleri denemede istekli olmak.
Çıkarmam gereken buydu.
Çok komiksin.
Yaptığın şey eğlenceli, harika bir gösteri ama mesele ondan büyük.
Hiç böyle hissediyor musun? Daha büyük bir şeyin parçasıymış gibi?
Umut ediyorum… Bunun doğru olduğunu düşünmek isterim.
Ve arada bir biri sana mesaj atıp,
"Tanrım, bunu gündeme getirmene çok sevindim
çünkü öyle hissediyorum ve bu hislerimi teyit ettiğin için teşekkürler."
Sonra ben de "Bu önemli" diye düşünüyorum.
Bana hep emekli ol diyorlar ama "Hayır, hâlâ yardımcı olabilirim" diyorum.
Yalnız değilsin ve gelip beni bul. Sana moral vermem gerekiyorsa veririm.
Sadece ufak bir adım. Her gün yüzde bir olsa yeter.
Sonra dönüp geriye baktığınızda gelişmeyi göreceksiniz.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher