Wil je roerei voor me maken? -Ja, hoor.
Kaas erbij? -Ja, een beetje.
Ik kook graag samen met mijn kinderen, omdat het een goede manier is…
…om ze geduld, een beetje scheikunde en een hele hoop wiskunde bij te brengen.
Zie je koken als een soort metafoor?
Want in zekere zin kun je het vergelijken met het opvoeden van kinderen.
Je doet je best, maar perfect wordt het niet.
Ja, soms gebruik je zout in plaats van suiker…
…en moet je opnieuw beginnen.
En als ouder moet je je kind ook bijbrengen…
…dat ze zelfs met hard werken niet altijd de beste zullen zijn.
Precies. -Maar dat iets nog steeds leuk kan zijn.
Het ouderschap was m'n beste maar ook m'n zwaarste prestatie.
Fijn dat je dat nog steeds vindt. -Ja.
De band tussen moeders en dochters…
…is speciaal, hecht en fantastisch, maar ook gespannen, want…
…je wil je kind beschermen en vertroetelen…
…maar er ook voor zorgen dat ze op eigen benen kan staan.
Dat is niet makkelijk. -Onze relatie was niet gespannen.
Je was ooit een tiener. Dat weet ik nog wel.
Oké. Actiefoto.
Veel vrouwen zetten hun eileiders aan 't werk.
Ik…
Dit is een familie. Wij zijn een familie.
GUTSY VROUWEN ZIJN EEN STELLETJE MOEDERS
HERINNERINGEN
O, mijn god.
Ik vind het heerlijk om de bladzijdes van een fotoalbum om te slaan.
Geweldig. -Echt heerlijk.
Hier houdt je oma, mijn moeder Dorothy, jou vast.
Je ziet m'n vader niet, maar hij leunt hier op z'n wandelstok.
En als ik al die prachtige foto's van de kraamtijd zie…
…bedenk ik dat een baby echt een enorme verantwoordelijkheid inhoudt.
Plotseling ben je verantwoordelijk voor een nieuw, piepklein mensje.
En dat was een vrij intimiderende taak en… -Ik weet nog dat je altijd tegen me zei…
…dat we er wel uit zouden komen…
…en dat het even kon duren, omdat jij nog nooit moeder was geweest…
…en ik nog nooit kind. -Klopt.
Daar heb ik veel aan gehad, zeker toen ik zelf moeder werd.
Je moet als ouder en moeder van 'n dochter steeds je balans vinden.
Hier gaan we stemmen. -Je pa was presidentskandidaat.
Dat was in 1992.
Ik wilde je voor kritische blikken behoeden…
…maar niet volledig afschermen. Je wil de juiste balans vinden…
En die balans en dynamiek veranderden uiteindelijk wel.
Je moet echt lef hebben om moeder te zijn…
…en de moeders en dochters met wie we gaan praten…
…kunnen ons een hoop leren.
Dat geldt zeker voor Goldie Hawn en Kate Hudson.
Goldie weet hoe lastig het is om 'n leven in de schijnwerpers te leiden.
Aan het begin van haar acteercarrière had ze last van angsten en depressies.
Ik werd niet goed als ik me onder de mensen moest begeven.
Iedereen kende me ineens en ik wist zelf nog niet eens wie ik was.
Dus ik ging naar 'n dokter.
Ze ging mediteren en dat hielp…
…en ze richtte 'n non-profitorganisatie op die kinderen helpt met stress om te gaan.
En net als haar moeder heeft Kate acteertalent…
…en draagt ze zorg voor haar fysieke en mentale gezondheid.
We gaan het met hen hebben over hun band…
…en hoe je iemand zelfverzekerd, veerkrachtig en optimistisch maakt.
Ik vind hun gedeelde liefde voor dans ook mooi. Ik ben er ook dol op.
Een leuke oefening voor lichaam en geest…
…en ze hebben ons uitgenodigd op de dansvloer.
Moeders en dochters.
Wat leuk om je te zien. -O, god.
Wat zijn jullie met ons van plan?
Er komt een lesje aan.
Ik was zo blij dat jullie de tango wilden dansen…
O, meen je dat? Zij was zo enthousiast. -Klopt. Ik ben altijd in voor een dansles…
…en het was wel tijd voor een tangolesje.
Geweldig.
Als je het over onze band wil hebben: dit doe ik al sinds ik klein was.
Ze laat haar spullen rondslingeren. Dan vind ik dus haar jasje.
En aan het einde van de rit heb ik al haar spullen vast.
Alles. 'Waar zijn m'n autosleutels?'
Die heb ik, mam. -Ik geef 't niet graag toe, maar 't klopt.
Goed. We zijn er klaar voor. Kom maar op.
De Argentijnse tango draait om samenwerking. Je moet allebei alles geven.
Het draait om passie…
…maar ook om contact en vertrouwen. Je moet je laten gaan.
We hebben een opbouw nodig.
Als ik wil leiden, moet ik m'n linkerhand aan de buitenkant houden. Oké?
Eén, twee. We dansen in een vierkantje.
En hoe je moet leiden: waar een wil is, is een weg.
Doe wat je wil doen.
Goed. Wil jij leiden, mam? -Nee, doe jij maar.
Wat gebeurt er? Oké.
Nu naar de zijkant.
Naar rech… -Deze kant op.
Je doet wat ik je opdraag.
De leiding is overgenomen.
Hoe ging het? -Interessant.
Ik leidde en m'n moeder raakte verveeld en draaide me rond.
Dat was bij mij ook. Ze ging zo van: 'Oké.'
'Je mag heel eventjes leiden.'
Ja, hè? -Precies.
Jullie hebben de slag te pakken, dus jullie mogen met Carlos dansen.
Jullie mogen plaatsnemen.
Iemand moet ons komen vragen. -Ja.
O, ik snap het. -Goed zo.
Zij wordt vast de eerste.
Hij heeft mij gekozen.
Mam.
Geweldig.
Natuurtalent. -Inderdaad.
Bravo. Wat goed. -Dat was geweldig. Ik ben trots op je.
Zullen we even naar buiten gaan? Het is zo'n prachtige dag.
We hadden het erover dat het zo belangrijk is om te bewegen en ergens in op te gaan.
Je wordt echt één met jezelf en zo leer je begrijpen wat mindfulness is.
Want waar je als ouder rekening mee moet houden…
…is dat emoties overdraagbaar zijn. Kinderen voelen wat jij voelt.
Je moet je kinderen aanvoelen. Doordat m'n moeder mij aanvoelt, kan ik…
…m'n eigen emotionele gesteldheid waarnemen.
Maar hoe gingen jullie om met het feit dat jij actrice wilde worden…
…dat jij het beroep wilde uitoefenen waarin je moeder zoveel succes had?
Volgens mij was ik 10 of 11 toen ik zei: 'Mam, ik wil actrice worden.'
Zij zei: 'Oké.'
'Ho even. Ga naar je kamer.' -'Maak je huiswerk.'
'Maak je huiswerk.'
Maar ze stond wel toe dat ik op auditie ging. Wat ze…
Weet je nog waarvoor? -Ja. Een sitcom met Howie Mandel.
Dat meen je niet.
Ja, en m'n moeder zei dit niet, maar ik kreeg de rol ook nog.
Zei je dat ze de rol niet had? -O, ja.
Iemand anders had de rol en dat was niet erg.
Ze gaf me een voorproefje, waarna ik m'n gewone leventje weer oppakte.
Ik wilde dat ze een normaal leven zou leiden tot aan haar eindexamen.
Daarna liet ik het los. Ik gaf de teugels uit handen.
Dat maakt het nog niet makkelijk. -Nee.
Je bent het niet altijd eens. -Nee.
Je vindt langzaam je weg.
En als je dan toch ergens iets van wil zeggen…
…dan zeg je dat, maar niet altijd…
Nee. -…want het haalt toch niets uit.
Ik ging vol bravoure van start.
Ik moest leren meer naar m'n hart en m'n verstand te luisteren.
Want ik heb geleerd, bij het opzetten van bedrijfjes en m'n werk op filmsets…
…dat we allemaal een unieke innerlijke kracht bezitten.
En ik zeg altijd tegen jonge meiden, vooral die met leidinggevende functies…
…dat je op meerdere manieren kunt leiden.
Er zijn zoveel verschillende persoonlijkheden en kwaliteiten…
…die samen iets heel moois kunnen opleveren.
Dat is net zo moedig als een podium opgaan.
Je bent 'n schatje. -Jij gaat los. Hillary gaat ervoor.
Pas op.
Moederbotsing.
Dit vind ik leuke foto's… -Je bent zo schattig.
…van mij en m'n moeder.
Zo schattig. -Ja, hè? Kijk nou.
Waarom trok je mij nooit zulke pakjes aan? -Dat had je nooit gepikt.
Je was heel kieskeurig als het om je kleding ging.
Hier haalde m'n moeder haar diploma.
Een hele prestatie, omdat ze uit huis gezet was.
Ze was in de steek gelaten door… -Haar ouders en toen haar grootouders.
Als ik naar m'n moeder kijk…
…vind ik het erg indrukwekkend dat ze zo haar best deed een goede moeder te zijn…
…aangezien ze zelf geen moeder had.
Maar dan ben je pas een echte moeder. Dan laat je je kind nooit in de steek.
Dat doet me denken aan Ceyenne, een moederfiguur voor veel kinderen…
…die uit huis werden gezet, omdat ze gay of trans waren…
…of gezien werden als mislukkelingen.
Ze heeft een gekozen familie gecreëerd.
Ja. Geen bloedverwanten, maar… -Een gekozen familie.
Hallo. Ik hoorde dat hier een feestje gaande was.
Alles goed? Kom maar. -Veel volk.
Hé, allemaal. -Hé.
Ik ben Twinkle. Aangenaam. -Aangenaam.
Een van mijn studenten.
Dat meen je. -Ja. Ik heb aan Mailman gestudeerd.
Toen Dorcas me opbelde en zei: 'Chelsea is mijn docent'…
…zei ik: 'We doen iets goed.'
Ceyenne richtte in 2015 GLITS op: huisvesting voor trans jongeren…
…van wie velen dakloos zijn.
En zij geeft ze veel meer dan alleen een dak boven hun hoofd.
Ze hebben er niets aan als we ze alleen een ov-pas en een hiv-test geven.
We moeten ze aan de hand nemen. Onderwijs. Daar begint het mee.
Toen ik haar leerde kennen, had ik geen diploma.
Ik doe komend najaar examen…
…en hopelijk kan ik straks naar Columbia of Georgetown.
Ze wil advocaat worden. Dat juich ik toe.
En zij is een uitblinker. Ze gaat nu voor haar master en doctoraat.
Waarin? -Sociale zekerheid.
En haar steun was belangrijk, hè? -Ja.
Haar steun en haar milde dreigementen.
Dat allemaal ja.
Een moeder zijn betekent zoveel.
Ik heb over de hele wereld kinderen die ik liefheb.
We werden vaak niet uitgenodigd voor de feestdagen…
…die de meeste mensen met hun families vieren.
Als moeder kon ik dat soort dingen organiseren…
…om al die gemiste momenten in te halen.
Mensen zoals ik zijn vaak op zichzelf aangewezen…
…omdat we ervoor kiezen onze eigen weg te gaan.
Maar stel nou dat we ouders hadden die ons daarbij steunden?
Die rol vervult zij voor veel jonge mensen die op haar pad komen.
Een ouderrol. -Ja.
Je kunt jongere mensen niet onderwijzen zonder je eigen ervaringen te delen.
Juist.
Als tiener ging ik uit huis.
Ik was niet per se m'n moeder kwijt, maar ze steunde me niet onvoorwaardelijk.
En aan haar voorwaarden wilde ik niet tegemoetkomen…
…want ik wilde mezelf kunnen zijn.
Ik was m'n halve leven suïcidaal. Daar kon ik niet aan ontkomen.
Flawless Sabrina hielp me toen ik 't zwaar
had en met m'n genderidentiteit worstelde.
Mijn moeder noemt me Jack, maar ik werk onder de naam Sabrina…
…en alle queens noemen me ook Sabrina.
Met Flawless als transgender moederfiguur wist ik me staande te houden.
Toen ik dakloos was en in Central Park woonde…
…kwam zij naar me toe en zei: 'Opstaan.' Ik zei: 'Ik ga niet met jou mee.'
En zij zei: 'Jawel. Pak je spullen.'
De deur van haar woning was open.
Ze zei: 'De deur gaat nooit op slot, zodat iemand als jij altijd binnen kan komen.
Had je haar eerder ontmoet?
Nee. Maar het wordt nog mooier.
Ze nam me mee naar m'n moeders huis en legde haar uit wat genderidentiteit is.
Hoeveel mensen nemen er nou de tijd om aan een transfobe ouder uit te leggen…
…dat je je kind hierom niet op straat zet? Ik gaf al haar lessen door aan hen.
Dankzij haar ervoer ik voor het eerst wat familieliefde is.
Dat maakt je een ander mens.
Toen ik een jong trans meisje van 15 in San Francisco was…
…werkte je als sekswerker of als artiest.
Een kantoorbaan of een studie behoorden niet tot de mogelijkheden.
Nu zien mensen mij misschien en denken ze: dat kan ik ook.
Jij maakt het zichtbaar. -Ja.
Ik geloofde al in haar toen zij dat nog niet deed.
Ik geloof in hen allemaal.
Nu het weer goed zit tussen mij en m'n moeder…
Ik ben nog steeds een beetje boos, maar luister.
We hadden een feestje en ze snapte er niks van.
Het was een en al gender-nonconformiteit.
En mijn moeder, dat gekke ouwe mens, zei: 'Ik ben transgender.'
Ik zei: 'Mam.' En zij zei: 'Ik wilde het gewoon zeggen.'
Op dat moment was alles vergeven.
Dit zijn leuke foto's van toen je 12 was.
In het Witte Huis.
Je was al even groot als ik. Heel eng.
Dat vond ik heel wat. Ik wilde telkens met de ruggen tegen elkaar…
Klopt. -…om het iedereen te laten zien.
Wat schattig. -Zo leuk.
Bij kinderen van 12, 13 zie je heel duidelijk…
…dat ze willen weten waar ze thuishoren en dat is in de eerste plaats je familie.
En moeders gaan tot het uiterste…
…om ervoor te zorgen dat hun kinderen niets tekortkomen.
Daarom wil ik in gesprek met Meriam Al Sultan.
Ze is een moeder uit Saoedi-Arabië die vastzat in een ongelukkig huwelijk.
Ze leerde voor goochelaar in een land waar goochelen verboden is…
…en de levens van vrouwen voor een groot deel worden bepaald…
…door mannelijke voogden.
Ze besloot samen met haar dochter te vertrekken…
…haar dochter weg te halen… -Zo moedig.
…van de plek waar ze was opgegroeid voor meer kansen.
Om haar dochter de kans te geven haar dromen na te jagen…
…of dat nou goochelen was of iets anders. -Wat dan ook.
Misschien leren ze ons wel wat trucjes. -Hun geheimen blootgeven?
We zullen zien.
Zo.
'Kom naar voren. Artemis de Uil.'
'Zeg de magische woordjes voor toegang'? -Abracadabra?
Sesam, open u?
Heel goed, mam.
Oké. Daar gaan we.
'Onzichtbare Irma nodigt je uit in de pianokamer.'
Nu moeten we plechtig voortschrijden.
Meriam goochelt al sinds ze klein was.
En de liefde daarvoor hield stand na haar verhuizing naar de VS in 2013.
Hé, Meriam en Judy. -Welkom.
Meriams dochter kreeg 't goochelvirus ook te pakken.
En nu gaan ze ons een voorstelling geven in het vermaarde Magic Castle in LA.
Net als mensen… -…hebben we verschillende kleuren…
…tinten… -…vormen…
…interesses… -…en persoonlijkheden.
Helaas kunnen die verschillen voor afstand zorgen.
In de loop van de geschiedenis hebben ze tot conflicten geleid.
Het patriarchaat. -Racisme.
Slavernij. -Oorlogen.
Hillary, denk aan een moment dat je afstand voelde tot mensen…
…en breek dan een stukje draad af. -En jij ook, Chelsea.
Vreselijk, hè?
Toch zijn er dingen die voor… -…verbinding zorgen.
Hillary, ik wil dat je alle stukjes draad bij elkaar zoekt…
…en er een bal van maakt.
Heel goed.
Als we op zoek gaan naar dingen die we gemeen hebben…
…vinden we verbinding.
In werkelijkheid kennen we veel meer overeenkomsten…
…dan verschillen.
Samen maken we de wereld een stukje mooier.
Geweldig. -O, mijn god.
Daar zeg ik amen op. -Amen.
Zouden jullie de eerste of enige Saoedische vrouwen zijn die goochelen?
Toen ik jong was, mochten vrouwen geen optredens geven.
Het ging niet alleen om goochelen. Geen enkel optreden.
Dus ik weet niet of ik de eerste was.
Ik ging pas voor publiek optreden toen ik naar de VS kwam.
Vertel eens wat hier allemaal aan voorafging.
Het was een moeilijke beslissing.
Toen ik naar de VS kwam, was ik nog steeds getrouwd.
Ik kwam hierheen met m'n kind.
En ik wilde daar al van m'n man scheiden, maar dat was heel lastig.
In Saoedi-Arabië mogen vrouwen geen scheiding aanvragen.
Dat doet de man.
Ik bedacht dat niet alleen mijn leven, maar ook dat van m'n kind bepaald werd…
…omdat ze een meisje is. -Ik besloot hier asiel aan te vragen.
En we zijn er nog steeds.
Je ziet hier allemaal mannelijke goochelaars.
Ik groeide ook op met het beeld…
…van een mannelijke goochelaar en z'n vrouwelijke assistente.
Ja. -Jij zet dat op z'n kop.
Een vrouw krijgt dat niet makkelijk voor elkaar.
Mannen krijgen gewoon les.
En als vrouw krijg je misschien de rol van assistente aangeboden.
Het duurde lang voordat die rolverdeling doorbroken werd.
Als vrouwen erop vooruitgaan, krijg je altijd 'n tegenreactie.
Er zijn mensen die die vooruitgang terug willen dringen.
Wat wil jij voor je dochter?
Wat voor toekomst wens jij haar toe?
Toen ik jong was, lag de rolverdeling vast.
Er viel niet aan te tornen.
Ik moest thuisblijven en me aan kledingvoorschriften houden.
Vrouwen werd van alles verboden.
Ik wil dat ze kan doen wat ze wil.
Haar mogelijkheden zijn eindeloos. -Geweldig.
Je bruiloft.
Nu we het toch over moedige vrouwen hebben…
Ik mis m'n oma. Ik denk elke dag aan haar.
Dit rakelt zoveel herinneringen op.
Echt een leuke foto van ons.
Dit is een van mijn favoriete foto's. Ik wil wat moederlijke wijsheid delen…
…en jij zit daar niet op te wachten. -Maar ik doe je wel na.
Ik leer wel van je. -Dat is waar.
Ik zet ook m'n handen in m'n zij. -Helemaal waar.
Ik keek ernaar uit, maar vond het ook wel eng om moeder te worden.
Er wordt van je verwacht dat je 't perfect doet en dat is niet realistisch.
En ongezond.
Een ongezonde verwachting. -En het is onhaalbaar.
En daarom wil ik het verhaal van de Kudji's horen.
Cynthia is een geïmmigreerde moeder die haar dochter in haar eentje opvoedde.
En uiteindelijk werd zij niet alleen dokter, maar haar dochter ook.
En ik wil hen vragen hoe je iemand opvoedt tot een moedige vrouw.
Hoe je dat perfectionisme loslaat.
We deden onderzoek en konden geen ander moeder-dochterkoppel vinden…
…dat tegelijkertijd geneeskunde studeerde en bij hetzelfde ziekenhuis terechtkwam.
Wij hebben het ook gegoogeld.
Vertel wat over je achtergrond. -Ik studeerde verpleegkunde…
…en werkte acht jaar als verpleegkundige.
En Jasmine had nog te veel aandacht nodig om geneeskunde te gaan studeren.
Ik dacht: ik word praktijkondersteuner. -Wanneer kreeg jij die wens?
Die had ik altijd al, omdat ik altijd bij m'n moeder was.
Zelfs als ze les had.
Ik was erbij als ze natuurkunde- of verpleegkundelessen had.
Ik wilde altijd al dat ze dokter zou worden.
O ja? -Ik zei dan: 'Dit is een stethoscoop.'
Jullie namen Dokter Bibber zeker heel serieus?
'Dat hoort daar niet.' -'Dat hoort niet.'
Toen ik jong was, waren er niet zoveel Afro-Amerikaanse rolmodellen.
En als je niemand hebt die je het gevoel geeft dat iets mogelijk is…
…wordt het alleen maar lastiger.
Ik wist dat ik veel invloed op haar zou hebben.
Dus ik mocht het niet opgeven. Als ik het niet redde, had zij een excuus.
Daar ben ik m'n moeder dankbaar voor. Want…
…door haar voorbeeld dacht ik: dat kan ik ook.
Ik twijfelde er niet aan.
Mijn moeder heeft m'n leven echt richting gegeven.
Het is ook wel jouw verdienste.
Vind ik ook. -Jawel.
Hun moed inspireerde ons om samen een angst te overwinnen…
…op een nabijgelegen imkerij.
Dit zijn net grote onesies. De kap hoeft nog niet op.
Dat doen we pas als we de bijenkasten geopend hebben.
Oké. -Geopende bijenkasten? Oké.
Ik sta al tussen de twee dokters.
Welkom in mijn kantoor. -Wauw.
Jullie zijn in de aanwezigheid van ruim 100.000 bijen.
Bijen zijn zo onzelfzuchtig, prachtig.
Deze bijen leven maar zes weken.
En ze werken zich letterlijk dood ten bate van de volgende generatie.
Wij kunnen wel wat van de bijen leren. -Ja, heel wat.
Hemel. -Wauw.
Jeetje.
De meesten staan bekend als werksters. -Geweldig.
Wil je ze vasthouden?
Laat haar maar. -Ik doe het wel.
Indruk maken op haar zoon. -Hoi, Charlotte, Aidan en Jasper.
Mama heeft hier wat bijtjes. -En oma staat op veilige afstand.
Top. Ik heb hem. -Ja?
Ik ga nu m'n angst overwinnen. -Nu meteen.
Kijk, Jasmine. Kijk toch eens.
Ik ben zo trots op je. -Ik ook.
En ik ook.
Als je een moedige vrouw bent…
…betekent dat nog niet dat je nooit ontmoedigd raakt…
…of tegenslagen ervaart. -Of steun van anderen nodig hebt.
Ja. -Zo ging dat bij ons ook.
Ik haalde m'n eerste jaar niet. Dat was zo ontzettend demotiverend.
Ik dacht: ik weet niet of ik nog wel door wil gaan.
En m'n moeder zei: 'Je kunt het, Jasmine. Pak het gewoon iets anders aan.'
En zo word je een succesvol persoon: je werkwijze aanpassen na een mislukking.
Amen. -Absoluut.
Er gaat niets boven nieuwe avonturen aangaan met je moeder.
Wat een toffe foto's.
We hadden zoveel lol. -O, mijn god.
O, mijn god.
Samen met jou de wereld rondreizen was een van de mooie dingen…
…van het presidentschap.
Ik verbreedde letterlijk m'n horizon. -Hier zijn we bij de Taj Mahal.
Ik probeerde echt mijn ervaringen met je te delen…
…en je leven te verrijken.
We kregen zo'n mooie kans en ik ben blij dat we die konden delen.
Ik ook.
Ik had het geluk dat ik duizenden moedige mensen mocht ontmoeten.
Vooral moeders die zich inzetten voor hun kinderen…
…hun kinderen een beter leven wilden geven of tegen machtigen in het verweer kwamen.
Indrukwekkend en inspirerend.
Dan denk ik aan Dolores Huerta, een oude vriendin.
Dolores streed er samen met vakbondsleider Cesar Chavez voor…
…om arbeiders op de wijngaarden in Californië te verenigen.
Ze leidde protesten tegen onveilige werkomstandigheden…
…schadelijke pesticiden en zeer lage lonen.
En ze was een van de initiatiefnemers achter de nationale druivenboycot.
Afgelopen jaar kwamen er 1000 mensen om. 'Waar? In Vietnam?'
'Nee. Op de akkers van de Verenigde Staten.'
De arbeiders rukken op. Er komen stakingen in het hele land…
…en die stoppen pas als we gelijkwaardig worden behandeld.
Dolores Huerta, een oude vriendin die bij de vakbond werkte…
Ze stond aan de frontlinie, kwam op voor de rechten van arbeiders…
…mensen, vrouwen.
En ze kreeg 11 kinderen. -Elf in de loop van drie decennia.
Alles in deze wereld is voortgekomen uit het lichaam van een vrouw.
Na al die jaren is Dolores nog even actief.
En haar dochters ook.
Enkelen van hen runnen de Dolores Huerta Foundation…
…die de toekomstige generatie maatschappelijk werkers opleidt.
Als ik de pepers rooster en bereid, doet de geur me aan onze oma denken.
Zij maakte altijd tamales. -Onze moeder heeft ons niet leren koken.
Nee. Ze kookt maar een paar keer per jaar.
Mama had het altijd druk…
…dus we leerden alles van de mensen om ons heen.
Ik heb er zin in. Volgens mij gaan we tamales maken.
Sowieso. -Daar ben ik dol op.
Wat fijn om je te zien. -Fijn dat we mochten komen.
Welkom.
Wat leuk dat al je dochters er zijn.
Zonder hen was dit me nooit gelukt.
Zoals m'n zoon Ricky zei: 'Ik had vier moeders.'
Zullen we tamales maken? -Hoe lukt het jullie ervan af te blijven?
Net alsof je rauw koekjesdeeg eet.
Dus jij eet geen rauw koekjesdeeg?
Dat hoort niet. -Nee.
Wanneer leerden jullie tamales maken? -Op m'n achttiende.
Ik leerde het onder anderen van Helen Chavez, Cesars vrouw.
Kunnen jullie je je eerste demonstratie nog herinneren?
Ik niet, want we kenden niet anders.
Ik weet nog dat we druiven boycotten en voor Safeways stonden.
Zij hield de meeste mensen aan. Ze deelde flyers uit met: 'Er zitten pesticiden op.'
Toen was ze pas zes.
Ze hadden nooit speeluitjes maar stakingsuitjes.
Schakelde je je vrienden in? Vroeg je je klasgenootjes mee?
In De la Paz had je een vervallen ziekenhuis…
…en de kinderen wilden er altijd logeren. M'n moeder was haar auto aan het inladen…
…en de kinderen, Juanita en zo waren zo'n elf jaar oud.
Ze zeiden: 'Mogen we logeren?' Mam zei nee.
En Juanita vroeg 'Waarom niet? Ricky mocht laatst ook logeren.'
En ik zei: 'Dat klinkt seksistisch. Organiseer een protest.'
Dus ze liepen met stokken om m'n moeders auto heen…
…en lieten haar niet vertrekken.
Ze riepen: 'Seksistisch. Seksistisch.'
En Camila, die toen nog klein was, vijf of zes…
…riep: 'Sexy. Sexy. Sexy.'
Geweldig. Het activisme ging gewoon door.
Alles is op. -Ruikt naar tamales.
Wat was het leuk om je weer te zien, met je dochters.
Ik wil graag weten…
…hoe je het voor elkaar kreeg de arbeidersbeweging te leiden…
…en ook nog kinderen groot te brengen. -Juanita at niet als ik weg was…
…dus ik nam 'r mee naar onderhandelingen.
En ik moest m'n oudere dochters inzetten. Zij hielpen veel met de jongere kinderen.
Het was niet fijn dat ze zo vaak weg was. Heb jij dat ook zo ervaren?
Ik weet nog dat ik nachtmerries had dat ze iets was overkomen.
Volgens mij deden ze daarom hun best om ervoor te zorgen dat een van hen er was.
Ik had geen broers of zussen, geen neven en nichten van mijn leeftijd.
Dus ik was helemaal in m'n eentje. Ik had 'n hele andere ervaring dan jullie.
Mijn moeder stond er alleen voor, toen ze met haar activisme begon.
We hingen rond bij de bijeenkomsten van de landarbeiders.
Hoe omschrijven jullie Dolores Huerta aan jullie kinderen en kleinkinderen?
Ik deel de ervaringen uit m'n jeugd die niet altijd positief waren.
Ik wilde een duidelijk beeld schetsen, zodat ze begrepen wat oma deed…
…en waarom oma weg was. -Zoals m'n moeder dat met ons aanpakte…
…ons meenemen naar de demonstraties, vertellen wat er allemaal speelde…
Zo deed ik dat ook.
De meesten van onze kinderen doen nu ook maatschappelijk werk.
Ze begrijpen dat het werk voortgezet moet worden.
Je kunt niet achteroverleunen en zeggen: 'Oké, mijn werk zit erop.'
Ik vertel ze de verhalen over de mensen die ons te hulp schoten.
De banden waren lek gestoken en we moesten alsnog naar school. Wij dachten van niet…
'Lekkebandenvrij in plaats van ijsvrij.' En je moeder zegt: 'Nee, hoor.'
Ja. -'Gewoon naar school.'
Door Delano weten we wat er mogelijk is. De arbeiders staan er niet alleen voor.
De meeste mensen zullen niet weten dat je vaak werd opgepakt…
…en in elkaar geslagen.
Het is geen makkie. Toch?
In de jaren 60 had je het boek De lessen van Don Juan.
Er stond 'n zin in die ik nooit zal vergeten.
'Als je gaat strijden voor gerechtigheid…
…kun je wel wat pijlen verwachten.'
Ik mocht een van de adelaarsveren…
…ontvangen bij Cesar Chavez' begraafplaats.
Samen met de geest van de adelaar…
…brengt de salie onze gebeden naar de schepper.
We bidden dat iedereen die hier vandaag weggaat, de kracht mag hebben…
…om hun werk voor de gemeenschap voort te zetten.
Hoe zorg je dat mensen begrijpen…
…dat ze iets kunnen doen tegen onrecht of misstanden?
Je moet mensen aan het verstand brengen dat ze initiatief moeten tonen.
Want als ze dat niet doen, komt er niets van terecht.
Iedereen kan activist worden.
Ja. Je hebt al je kinderen tot activisten opgevoed. Geweldig.
Samen protesteren schept een band.
Daar komen ze.
DOLORES' KLEINKINDEREN
Hé, allemaal.
Salud. -Proost.
Ik ben zo gezegend met een moeder die zo'n verschil heeft gemaakt.
Dat hebben we allemaal doorgegeven.
Dat is nou zo geweldig. We gaan er gewoon mee door.
Hou dat vast.
Een goede moeder zijn draait bovenal om liefde geven.
Je helpt ze het beste uit zichzelf te halen…
…en laat ze weten dat je altijd voor ze klaarstaat.
Het enige wat er uiteindelijk toe doet, is het gevoel hebben dat je familie…
…die band en die liefde kende.
Wij zijn een familie.
Ik ben een aparte tante, maar wel een tante.
Volgens mij wilde mijn moeder me vooral bijbrengen…
…dat er nooit meer iemand zoals ik zou zijn.
Hoe ging ik er wat moois van maken?
Als je deze relatie tot een succes weet te maken…
…ontbreekt het je aan niets.
Ik hou zoveel van je.
Vertaling: Jenneke Takens