NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Tak?
- Przeszkadzają ci osoby na ulicy, które… - Tak.
…zatrzymują się w tłumie, patrzą w mapę albo…
Niestety nie zdążę odpowiedzieć na to pytanie.
Jasne, przeszkadzają mi ludzie na ulicy. Już tłumaczę.
Powinnam napisać manifest. No wiecie, byłam pisarką.
Tytuł niech posłuży za radę osobom, o których mówimy: Udawaj, że to miasto.
Udawaj, że to miasto.
Nie mogę nigdy sobie zapalić
bez dziesięciu osób pytających o drogę.
Co mnie dziwi, bo myślę sobie: „Wyglądam aż tak serdecznie?”.
Nowojorskie ulice kryją wiele rzeczy.
Mamy mnóstwo przejść dla pieszych, choć tylko ja się z nich korzystam.
Zawsze krzyczę na samochody.
Choć kierowcy to olewają.
Mamy tu graffiti i reklamy.
W Nowym Jorku są też liczne miejsca z tabliczkami w chodnikach.
Uwielbiam ten aspekt miasta,
bo autorzy liczyli, że ktoś się zatrzyma i na nie spojrzy.
Choć pewnie nie sądzili, że będę to tylko ja.
Cała reszta gapi się w telefony, ale uznali, że Fran im wystarczy,
więc i tak je zamontowali.
WŁASNOŚĆ RODZINY HESSÓW NIEPRZEZNACZONE DO UŻYTKU PUBLICZNEGO
Niedaleko biblioteki mamy tabliczki z pisarzami.
PROMOWANIE KLASYKÓW LITERATURY ŚWIATOWEJ
Są tam też cytaty.
Ktoś optymistycznie uznał, że ludzie będą je czytać.
NIEKTÓRE KSIĄŻKI SIĘ PRÓBUJE, INNE POŁYKA, ŻUJE I TRAWI
FRAN LEBOWITZ NA ŻYWO!
Tak, kolega na tyłach.
- Pierwszy raz wpadłem na twój występ. - Świetny sposób na przełamanie lodów.
- Tak? - Jak opiszesz swój styl życia?
Mój styl życia?
Nie użyłabym takiego określenia.
- Brawo. - Tak bym to opisała.
- Co cię trzyma w Nowym Jorku? - Ludzie często mnie o to pytają.
A dokąd miałabym się wynieść?
Albo inaczej.
Gdybym miała coś na oku, to już bym tam była.
- I co wy na to? - Może być.
No to działamy.
- Proszę. - Przepraszam.
Mówiłem ci, że nie należy kręcić we własnym aucie albo mieszkaniu.
Powiedziałeś to po tym, gdy ekipa zniszczyła moją furę.
Czy narzekanie coś zmienia?
- Pytasz, czy pomaga? - Tak.
- Pytasz, czy liczę, że to coś da? - Tak.
Niezbyt. Ale oczywiście nadal jestem młodą kobietą.
Poznałam kiedyś na przyjęciu psychiatrę i powiedziałam mu:
„Chyba nie znam nudniejszego zawodu”.
A on odparł: „Nie wiesz, jak to jest kształcić się przez 14 lat,
by ciągle słuchać ludzi narzekających na hałas.
Tak wygląda kariera psychiatry w Nowym Jorku.
Wszędzie rozmawia się o matce albo mężu, ale w Nowym Jorku o hałasie.
Umawiają się, płacą 500 dolców i narzekają na hałas.
Nowy Jork nigdy nie nudzi.
Załóżmy, że siedzę i na coś czekam, na przykład na kurs metrem.
Albo siedzę już w środku i czekam, aż maszyna w końcu ruszy.
Większość osób gapi się w telefony. Parę czyta, ale ja do nich nie należę.
Siedzę i patrzę na osobę obok.
Zazwyczaj takie obserwacje są nad wyraz interesujące.
To widać na ulicach.
Nie tylko ludzi z nosami w telefonach lub stojących na środku chodnika.
Ale też takich, którzy robią rzeczy, o których bym nigdy nie pomyślała.
Nie mam komórki, więc nie piszę SMS-ów.
Ale gdybym miała i je pisała, nigdy nie robiłabym tego, idąc chodnikiem.
Parę miesięcy temu miała miejsce sytuacja, która przelała czarę goryczy.
Dzieciak jechał na rowerze Siódmą Aleją.
Jedną ręką coś pisał.
W drugiej miał pizzę, którą wcinał.
Prowadził z pomocą łokci. Trzymał je na kierownicy.
Nie zauważył, że mógł mnie potrącić. Dlatego zwróciłam na niego uwagę.
I myślę sobie: „Wiem, że każdego dnia mogę zginąć na ulicy.
A ktoś taki uważa, że nic go nie spotka”.
Nawet bez tego pisania i pizzy… No i jeszcze te łokcie na kierownicy!
Gdybym wsiadła na rower i jechała prawidłowo,
to nie wjechałabym na Siódmą Aleję, bo wiem, jak należy korzystać z roweru.
Dlatego dziwię się, że każdego dnia dziesiątki tysięcy ludzi
nie giną tragicznie na ulicach Nowego Jorku.
To zadziwiające, bo mieszkają tu miliony osób,
a tylko ja patrzę, jak idę.
Tylko ja uważam na takie rzeczy spośród wszystkich mieszkańców.
A co jest najgorsze?
Jest wiele złych rzeczy, ale najgorsze jest to,
że nowojorczycy zapomnieli, jak się chodzi.
Kiedyś doceniałam w tym mieście to, że było w nim od groma ludzi,
ale każdy wiedział, że gdy zbliża się do innych ludzi,
- to każdy trochę się przesuwa. - Tak.
Dlatego każdy wracał cały do domu.
Teraz już tak nie jest.
Jak na to reaguję?
A nie robią tego, bo siedzą w telefonach albo interesują się tylko sobą.
Zdarzyło mi się wpaść na kogoś, kto nie patrzył, jak idzie,
a ja celowo dałam mu na mnie wpaść.
Spojrzał na mnie wkurzony, a ja na to: „No proszę, nie jestem sama w hotelu”.
Dlatego radzę takim ludziom, by udawali, że to miasto.
Miasto, w którym są inni ludzie.
By udawali, że w tym mieście są nie tylko turyści,
ale też ludzie, którzy mają coś do załatwienia.
Którzy płacą podatki na te wszystkie atrakcje.
Times Square to najgorsze miejsce, ale nie trzeba go często odwiedzać.
Zazwyczaj idzie się tam, by obejrzeć jakąś sztukę.
Myślisz sobie: „Chcę obejrzeć sztukę na Times Square
i spróbuję dotrzeć na miejsce bez 75 sprzeczek po drodze”.
Czasami planuję,
jak tam dotrzeć tak, aby spędzić jak najmniej czasu na Times Square.
Nadłożę tyle drogi, ile tylko trzeba!
„Może poszłabym na 125. Ulicę i potem cały czas w dół?
Mogę przegapić sztukę i się nachodzić, ale i tak warto”.
UPIÓR W OPERZE
Przy premierze Upiora w operze zbierano środki na walkę z AIDS.
Byłam członkiem komitetu, choć nie pamiętam, co to dokładnie było.
Miałam bilety na premierę i zaprosiłam matkę.
Miałyśmy rzekomo świetne miejsca. Pośrodku, tuż przy orkiestrze.
Dla mnie najlepsze miejsca są z tyłu i przy przejściu, by móc uciec.
Gdy wchodzę do teatru, od razu planuję ucieczkę.
Jest jeszcze chyba jedna ważna rzecz, o której tylko ja nie wiedziałam.
Gdy zaczął opadać żyrandol, wzięłam to na poważnie i wydarłam się.
Gdyby wtedy był Internet, to nadal mógłbyś to obejrzeć.
- Nie widziałaś filmów? - Nie.
Zobaczyłam, jak opada. Matka oczywiście wiedziała, o co chodzi.
I jak to skwitowała? „Zawsze były z nią problemy”.
Wpadłam w histerię przez ten żyrandol. Myślałam, że spadnie na nas.
Dlatego głównie to pamiętam z Upiora w operze,
może poza tym, że w ogóle mi się nie spodobał.
W życiu nie widziałam większego gniota.
Takich rzeczy szczerze nienawidzę. To tak jak z Evitą.
Chodzi o Roberta Stigwooda.
Był producentem Evity.
Zaprosił jakieś 25 osób na pokaz
do hotelu Plaza w czasach jego świetności, kiedy mieścił się tam mały teatr.
Również tam byłam i zobaczyłam musical.
Stigwood zapytał, jak mi się podobało, a ja na to:
„Zwariowałeś? Musical o Evie Perón?
Cały Nowy Jork cię wyśmieje!”.
I dodałam: „Nie rób tego”.
Dlatego nie zarobiłabym nic na teatrze.
Ale miałam absolutną rację co do musicalu o Evie Perón.
Później wybrałam się na niego z dwoma Argentyńczykami.
Śmiali się tak głośno, że prawie nas wyproszono.
Evita chyba już nie jest wystawiana, ale długo to trwało.
I za każdym razem, gdy widziałam Stigwooda, mówiłam mu:
„I tak miałam rację”. Choć musical zarabiał krocie.
- Patrzysz na ludzi z góry? - Pytasz, czy jestem snobem?
Czasami snobizm bywa zły,
ale oczywiście nie ten, który ja praktykuję.
Mój nie wiąże z pytaniami w stylu:
„Co robi twój ojciec? Jaką masz edukację? Skąd pochodzisz?”.
Bardziej jest to: „Zgadzasz się ze mną w tej kwestii?”.
Coś takiego. Albo: „Tak mylisz? O nie”.
Mimo że ludzie często bywają…
„Rozdrażnieni” to za łagodne słowo. Po prostu ich wkurzam.
Zaskakuje mnie to, bo kim ja jestem? To ja podejmuję decyzje za ciebie?
Nie ja o tym decyduję.
Rozumiem, jeśli ktoś się wkurza, gdy mówię, jak coś należy zrobić,
o ile ten ktoś myśli, że mogę coś zmienić, ale wtedy nie byłabym taka wściekła.
Wkurza mnie to, że niczego nie zmienię, mimo że wypełniają mnie opinie.
Metro prezentuje się nędznie. Jest tu niebezpiecznie.
Ludzie cię popychają.
Złodzieje działają w nim za dnia.
Transport publiczny w Nowym Jorku był kiedyś powodem do dumy.
Co się stało?
Od twojego przybycia Nowy Jork zmienił się na lepsze, czy gorsze?
Mówi się, że w latach 70. było tu nędznie.
Miasto nie miało pieniędzy. Ale ja o tym nie wiedziałam.
Dobrze się bawiłaś, widząc szczury i połamane ławki?
- Tak wyglądał Nowy Jork. - Albo graffiti.
„Upiłam się i wsiadam w autobus. Nieważne, że wymalowany”.
Tak wyglądał na pierwszy rzut oka.
Teraz ludzie myślą, że na Times Square mamy leżaki.
A gdy się je zabiera, ludzie pytają: „Gdzie te leżaki? To esencja miasta”.
Myślisz, że powróci jeszcze kawiarnia pośrodku Times Square?
- Nie wiem, czy wiesz, Marty… - Nie zapuszczam się za 57. Ulicę.
Do niedawna przez 24 godziny na dobę
tworzono te ustrojstwa z cementu.
- Wysepki. - Tak, na środku Times Square.
I Bloomberg dodał tuż przed tym, jak go w końcu wylali na zbity pysk:
„Zostają już na stałe”.
Pomyślałam: „Na stałe? Ty kmiotku”.
Czy w Nowym Jorku jest coś stałego? Zapomnij o tym.
Wtedy też dowiedziałam się, że projekt kosztował 40 milionów.
Tak, 40 milionów. I raczej nie z kieszeni Bloomberga.
Podatnicy zapłacili 40 milionów dolarów.
Za coś takiego.
Bo nowojorczykom brakowało miejsca do położenia się na Times Square.
- No tak, okropna sprawa. - „To nie do zniesienia!
Wyjeżdżamy, bo nie wytrzymamy”.
A na ulicach zaroiło się
od przeokropnych donic i sztucznych roślin.
A może i prawdziwych, ciężko stwierdzić. Po co komu rośliny na Times Square?
I nie tylko tam. Pełno ich na Bowery i w całym mieście.
Roślinki, leżaki. Wszelkiej maści błyskotki.
Jak w mieszkaniu mojej babci.
Aż zaczynałam się rozglądać za zdjęciami wnuków.
I łakociami.
Gdy ludzie usłyszą o cięciach w budżecie,
będą chcieli wiedzieć, czy Nowy Jork bankrutuje.
- Czy możemy założyć… - Nowy Jork nie bankrutuje.
Czy możemy założyć, że władze będą mniej skuteczne,
ulice brudniejsze,
a ludzie gorzej chronieni przed pożarami i przestępcami?
Nowy Jork nie bankrutuje. Miasto przetrwa wszystko.
BURMISTRZ
To nadal najwspanialsze miasto na świecie, które nawet w obliczu trudności
dba o mieszkańców lepiej niż każde inne miasto.
WETO FORDA
Chciałabym być burmistrzem Nowego Jorku.
Ale dostrzegam pewien szkopuł w tej i tak trudnej pracy.
To druga najtrudniejsza fucha w kraju.
Trzeba wstawać rano.
Powinno być dwóch, a ja byłabym tym nocnym.
Zgłaszam się na ochotnika. Ktoś będzie dziennym, a ja nocnym.
Będę zaczynać o 16 i mogę nawet zarwać nockę.
W Nowym Jorku wiele się dzieje w nocy.
Co byś zmieniła w mieście nocą, kiedy dzienny burmistrz by spał?
Zaczęłabym od tego, co boli wszystkich, czyli naszego metra.
Od tego bym zaczęła.
Parę tygodni temu włączyłam moje ulubione radio, czyli WNS News.
Była mowa o pociągu linii L, kursującym z Brooklynu.
„Linia L została dziś zamknięta z powodu przykrego zapachu”.
I nawijali tak cały dzień co dziesięć minut.
„Zamknięto linię L z powodu zapachu”.
Myślę sobie: „Zamknęli metro przez przykry zapach?”.
Co to ma znaczyć?
Jak gorzej musi być niż zazwyczaj?
Oczywiście nikt nie znał przyczyny.
Kto by to zauważył? W metrze zawsze śmierdzi.
Czy ktoś zauważył i ogłosił, że śmierdzi gorzej niż zazwyczaj?
Co najmniej jakby wcześniej pachniało wisterią i alpejską wioską.
A oni przez cały dzień nie mogli ustalić źródła owego smrodu.
Po pięciu godzinach od zamknięcia ustalono,
że nie śmierdzi już tak źle jak wcześniej.
Bo nikogo tam nie było od pięciu godzin.
Wiesz, co najgorzej tam śmierdzi? Pasażerowie!
W końcu ogłoszono, że to wyciek oleju.
W wiadomościach mówili też o tym, że zbadano powietrze
i nie było to nic szkodliwego.
Tak, to był ten dobry olej.
Cofnijmy się do godziny po zamachach z 11 września.
Christie Whitman, ówczesna szefowa Agencji Ochrony Środowiska,
ogłosiła, że z powietrzem wszystko jest w porządku.
Mówiłam ludziom, że to niemożliwe. „To bezczelne kłamstwo”.
Oczywiście prezydentem był George Bush, więc przywykliśmy do kłamstw,
ale powiedziałam: „To niemożliwe”.
Tak zwany „pył” czuć było w promieniu 80 przecznic.
Ale ona powiedziała, że szafa gra, przez co tysiące ludzi mają teraz raka.
Bo nie był to żaden pył,
a powietrze na pewno nie było w porządku.
- Miło się patrzy na spokojne miasto, co? - Bo nikogo w nim nie ma.
Cichy Nowy Jork? Coś się stało.
Pamiętam ciszę w mieście 11 września.
O ile nie mieszkało się tutaj.
Jedyny raz, gdy było tak cicho, a mieszkam w głośnym Midtown,
to przed wyrokiem w sprawie O.J. Simpsona.
Wszyscy siedzieli przed telewizorami, a miasto zamarło…
aż do ogłoszenia wyroku.
Co jeszcze chciałaś? Gumowego kostiumu Godzilli.
Takiego, jakiego używał Ishirō Honda.
Zaczynamy od spaceru po… rzece Hudson?
Nie, to East River. Jeśli coś cię zaatakuje…
Boję się, że to ja coś zniszczę.
Dostrzegasz jakieś różnice między modelem a współczesnym Nowym Jorkiem?
Przy pierwszej wizycie szukałam budynku, w którym mieszkam,
który, gdy tworzono ten model, był trzema magazynami,
które potem połączono i które zdołałam odnaleźć.
Trzeba było mieć namiot.
Przekonywałam córkę znajomej, by wróciła tu z Los Angeles.
Mówiła, że chce, ale ją nie stać
Odpowiedziałam: „I tak to zrób. Nikogo na to nie stać”.
- Właśnie. - „A mieszka tu osiem milionów ludzi”.
Nie wiemy, jak to robimy!
To dla nas zagadka.
Nie mamy pojęcia.
Nie wiemy, jak to się dzieje, no ale tu mieszkamy.
Możesz więc tu przyjechać w ciemno
i jakoś ci się uda tu żyć.
Proste.
Gdy opuszczasz Nowy Jork
choćby tylko na trochę, nie możesz zapomnieć o udogodnieniach.
Wprowadzasz się do mieszkania i myślisz sobie:
„Gdzie jest pralnia? Znajdę ją?”.
Czasami nie znajdziesz, bo nie ma!
A czasami wiem, że za trzy miesiące narobię takiego bigosu,
że już mnie tam nie wpuszczą.
A potem myślisz sobie, że ludzie po prostu chodzą do pralni.
To drobna sprawa do załatwienia.
Ale w Nowym Jorku jest jak w Pierścieniu Nibelunga.
Jedna wielka opera. Istne utrapienie wszech czasów.
Zaczynasz rozumiesz, że tak ciężko jest żyć w Nowym Jorku,
że gdy ktoś pyta, dlaczego tu mieszkasz, to nie potrafisz odpowiedzieć,
mając jedynie pogardę wobec tych, którzy nie mają jaj, by wybrać to życie.
„Mieszkasz sobie w bezproblemowym miejscu,
w którym ludzie są mili i nikt co chwila nie próbuje cię oszukać.
To ma być dorosłe życie?”.
Dziwię się, jak wiele dwudziestoparoletnich osób
mówi mi na ulicy, że chciałoby żyć
w Nowym Jorku w latach 70., bo to była taka frajda.
A ja wiem jedno.
Będąc w ich wieku, nie podchodziłam do staruszków
i nie mówiłam, że chciałam żyć w Nowym Jorku w latach 30.
Sam rozumiesz.
Skoro żyłam w tamtych czasach, to musiałam być świadkiem wszystkiego.
To tak jakbyś był badaczem wojny secesyjnej,
zobaczył Lincolna i uznał, że będzie o wszystkim wiedział.
Osoby bez rezerwacji czekają na zewnątrz.
Pora na piosenkę o chłopaku mieszkającym w Nowym Jorku.
Dla osób o sytuacji finansowej podobnej do mojej
największym problemem było ogrzewanie.
Chodziłam do Max’s,
gdzie podrywałam ludzi, na początku pytając, czy mają ogrzewanie.
Coś takiego mnie pociągało.
Nagle widziałam młodą Brigitte Bardot.
„Masz ogrzewanie? To chodźmy”.
New York Dolls byli świetni, ale mało popularni.
Grywali przy Mercer Arts Center, które…
zawaliło się w nowojorskim stylu.
Często chodziliśmy tam na Dollsów. Na inne kapele też, ale głównie na nich.
I pewnego dnia budynek się zawalił.
Cały budynek. Rezultat ogromnych zaniedbań.
I gdy ludzie się o tym dowiadywali, przyjmowali to bez emocji.
Spotkało to tamtego roku trzy budynki.
- Bo nikt o nie nie dbał. - Właśnie.
Zdarzyło się i tyle.
Myślałam o wielu rzeczach, ale nie o rozwoju miasta.
Nowy Jork był wspaniały! Nie zamieszkałam tu, bo był czysty.
Z takiego miejsca przyjechałam. Nie dlatego tu zamieszkałam.
Nie chodziło też o bezpieczeństwo. Choć niebezpieczeństwo też nie pociągało.
Nie cieszyłam się z groźnego otoczenia, ale szybko przywykłam.
Mam te same nawyki co w latach 70.
Widzę na przykład ludzi w metrze, którzy kładą rzeczy na siedzeniu obok.
- Powariowali. - Aż sama chcę je ukraść.
Nieważne, co mam przy sobie. Może to być nawet długopis.
Trzymam go z całej siły. Nikt mi go nie odbierze.
Nigdy nie kładę niczego obok.
Nie dlatego, że ludzie mogą to uznać za bombę.
- Ktoś po prostu to ukradnie! - Oczywiście.
Tak to wygląda.
W okolicach 1971 roku
ktoś wybił mi przednią szybę w samochodzie,
który miałam od czasów liceum,
a następnie ukradł jabłko i paczkę papierosów.
Paczka fajek kosztowała wtedy 50 centów, a jabłko może z dziesięć.
Wezwałam policję.
Zawołałam ich do siebie i powiedziałam:
„Spójrzcie, ktoś wybił szybę i zabrał coś z środka”.
Gliniarz pyta, co skradziono. Mówię, że jabłko i paczkę fajek.
„To czego się pani spodziewała?
Jeśli zostawia pani cenne rzeczy na widoku,
to pierwsza lepsza osoba od razu wybije szybę.
Głupia pani czy co?”.
Przyznałam mu rację i nie kłóciłam się.
No tak, czego się spodziewać?
Wspominam pewien nagłówek.
„Prezydent do Nowego Jorku: idźcie do diabła”.
„Ford do miasta: zdychaj”.
I kto zszedł pierwszy?
Mimo że Nowy Jork się zmienił,
to nie pozwoliliby mi się wyprowadzić.
Chyba że powstałaby specjalna rada miejska,
która orzekłaby: „Musisz odejść”.
- Tak było ze mną. - „Pora na ciebie”.
Napisy: Krzysiek Igielski