Co wam przychodzi na myśl, gdy myślicie o Ameryce?
Piłka odbita, aż świszczy.
Jakie słowa?
„Sprawiedliwość”?
„Wolność”? „Równość”?
A co powiecie na „obywatelstwo”?
Najnowsi Amerykanie, moi bracia i siostry,
jakże niezwykłą drogę wszyscy przeszliście.
Osnowa Ameryki opiera się na wątkach potężnych idei.
Ludzie walczyli i umierali przez różne definicje tych słów,
ale co one naprawdę znaczą?
NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
- Czego chcemy? Kiedy? - Sprawiedliwości! Teraz!
Jako Amerykanie codziennie opieramy się na dziedzictwie tej walki.
A każda chwila stanowi wyzwanie,
by wypełnić obietnicę tych ideałów.
Czternasta poprawka Konstytucji…
Chcemy, by 14. poprawka obejmowała kobiety.
Czternasta poprawka jest cytowana w większej ilości sporów
niż jakakolwiek inna poprawka.
Od ratyfikacji aż do dziś niesie ze sobą taką samą wagę,
a mimo to ledwo pamiętamy, że istnieje.
Zdumiewa mnie, że przeciętni, zwyczajni Amerykanie
ciągle mówią o swym prawie do pierwszej poprawki.
Dla innych to druga poprawka
wydaje się być najważniejsza.
A jednak większość tego, jak myślimy o sobie jako o Amerykanach,
tego, z czego jesteśmy najbardziej dumni,
znacząca większość naszej wolności
zawiera się w 14. poprawce.
Gdy się o tym dowiedziałem, musiałem wam o tym powiedzieć.
Dlatego tutaj jesteśmy.
Kamera.
Akcja!
Chcę opowiedzieć naszą historię, jej historię.
Historię 14. poprawki.
ARTYKUŁ XIV
Czternasta poprawka.
Nie musicie jej znać na pamięć,
ale jest ona sercem obietnicy Ameryki.
Brzmi mniej więcej tak:
jeśli urodziłeś się w Stanach, jesteś obywatelem.
Proste, prawda?
Zgodnie z prawem
każdy w Ameryce jest objęty tak zwaną równą ochroną prawną.
Czyli wszyscy mamy te same prawa i jesteśmy tak samo chronieni.
Nikt nie może nam tego odebrać bez wcześniejszego procesu.
Czyli bez wizyty w sądzie.
Czternasta poprawka mówi, że wszyscy jesteśmy równi i gramy w jednej drużynie.
To brzmi banalnie,
ale to istna rewolucja.
To fundament Amerykańskiego Snu.
Gdyby nie 14. poprawka,
nie byłabym obywatelką USA.
Bez poprawki 14. pewnie wciąż nie mielibyśmy
małżeństw osób tej samej płci.
Mój mąż jest biały.
Gdyby nie poprawka, nie mogłabym wziąć z nim ślubu.
Podstawową obietnicą 14. poprawki
jest obietnica równego społeczeństwa.
Dorastałem w Filadelfii.
Moja rodzina doświadczyła, czym są nierówności w tym kraju.
Ale mimo przeszkód moi rodzice i dziadkowie
wierzyli całym sercem w obietnicę Ameryki,
a ja sam byłem świadkiem, jak 14. poprawka
wyznacza drogę do Amerykańskiego Snu.
W sercu 14. poprawki znajduje się
definicja obywatelstwa w Ameryce.
Ta definicja gwarantuje i stoi w obronie wszystkich praw,
którymi się cieszymy.
OBYWATEL
By opowiedzieć tę historię,
musimy cofnąć się do czasów sprzed powstania 14. poprawki,
zanim zniesiono niewolnictwo w Ameryce.
Zaczniemy od jednej osoby,
Fredericka Douglassa.
Może słyszeliście już to imię,
ale jego największą zaletą wcale nie jest super afro.
Frederick Douglass urodził się jako niewolnik
w czasach, gdy niewolnictwo istniało w USA
od prawie dwustu lat.
Kto by pomyślał, że Douglass stanie się wolny,
a co dopiero, że poprowadzi rewolucję.
Ryzykując pobicie albo coś jeszcze gorszego
Douglass łamie prawo, ucząc się czytać,
a choć jego pierwsze próby ucieczki nie udały się,
on się nie poddaje.
W wieku 20 lat udało mu się
uciec do Nowego Jorku.
Tu się z nim spotykamy.
DOUGLASS UCIEKA 1838 ROK
FREDDICK DOUGLASS - ABOLICJONISTA 1838 ROK
„Dotarłem bezpiecznie do wielkiego Nowego Jorku.
Idę ze spieszącymi tłumami
i wpatruję się w olśniewające cuda Broadwayu.
Spełniłem swoje marzenia z dzieciństwa.
Wokół mnie wolny stan, pod mymi stopami wolna ziemia.
Cóż to za chwila”.
Gdy Frederick Douglass trafia na ulice dolnego Manhattanu
jako zbiegły niewolnik,
na początku czuje euforię nie do opisania.
Pierwszy raz w życiu oddycha wolnym powietrzem.
Już wcześniej próbował uciec,
a teraz czuje, że w końcu osiągnął wolność.
Wpada na gościa,
którego poznał w niewoli w Maryland.
Douglass zna go pod imieniem Jake.
I ten koleś mówi: „Teraz jestem kimś innym”.
Mówi: „Jestem William Dixon z Nowego Jorku”.
Ten pan Dixon mówi mu: „Nie ufaj nikomu.
Nie ufaj mi. Ja tobie nie ufam.
Każdy może cię zdradzić”.
Dixon każe Douglassowi „strzec się łapaczy niewolników”.
„Bądź czujny”.
Krążą też historie o grupach mieszanych, które łapią niewolników.
PORYWACZE I ŁAPACZE NIEWOLNIKÓW
To proste. Douglass jest dużo wart.
Według prawa ktoś ich posiada.
Według prawa są własnością tej osoby.
Może ona wysłać łapaczy niewolników w pogoń za swą własnością.
Wyznaczyć cenę za ich ciało,
za samo ich istnienie.
W chwili, gdy odzyskał wolność,
zrozumiał, że nie jest wolny.
Czasem twoja społeczność i jej prawa nie uznają cię za obywatela,
ale są i byli tacy ludzie, którzy mimo to
oświadczali, że mają do obywatelstwa prawo.
Douglass był jednym z tych którzy domagali się praw obywatelskich,
mimo że prawa tego kraju odmawiały im tych praw.
Zanim spisano czternastą poprawkę,
jedno pytanie pozostawało bez jednoznacznej odpowiedzi.
Co czyni człowieka obywatelem USA?
Dla Afroamerykanów obywatelstwo jest przedmiotem gorących dyskusji,
kwestią sporną i niezwykle skomplikowaną.
Obywatelstwo to prawo do posiadania praw.
Prawo do uczestnictwa,
prawo głosu,
prawo do krytykowania rządu.
A także prawo do ochrony przed rządem.
Wszystko, co naturalnie przyjmujemy za pewnik,
korzyści ze wszystkich praw, ochrona przed przemocą,
ściganie winnych, jeśli ktoś nam coś zrobią.
Jeśli nie jesteś obywatelem, nie możesz z tych praw korzystać.
„Cały dzień zbierałam kwiaty
i wplatałam je w festony,
podczas gdy ciało mojego ojca leżało półtora kilometra dalej.
Cóż to znaczyło dla mych właścicieli?
Dla nich był tylko własnością.
Co więcej, myśleli, że ojciec rozpuścił swoje dzieci
bo nauczył je myśleć o sobie jak o ludziach.
Dla niewolnika to była bluźniercza doktryna.
Uważana za zarozumialstwo
i za zagrożenie dla panów.
Nie wiecie, jak to jest być niewolnikiem.
Być pozbawionym wszystkich zwyczajowych i prawnych osłon.
Być zredukowanym przez prawo do roli przedmiotu.
Całkowicie podległym cudzej woli”.
Niektórzy mówili, że obywatelstwo należy tylko do białych.
Stany Zjednoczone Ameryki nie chciały,
by do tej definicji włączono ludzi o innych kolorach skóry.
Co ciekawe, ojcowie założyciele w ogóle nie myślą o obywatelstwie.
Pierwotny tekst Konstytucji milczy
na temat obywatelstwa.
Nie ma w nim nic o tym, jak ktoś zostaje obywatelem,
kto jest obywatelem, a kto nie.
W przestrzeni zostawionej przez ten nieokreślony termin
rasizm mógł się swobodnie rozwijać.
„Wszyscy ludzie są równi” to podstawowy ideał
Konstytucji Stanów Zjednoczonych.
Dziś rozumiemy, że był to ideał wpisany w Konstytucję,
ale niestosowany w rzeczywistości.
Konstytucja wiele mówi o wolności.
Bla, bla, wolność, większa jedność,
ale ma też „kompromis trzech piątych”.
Zaczyna się dobrze.
Liczbę reprezentantów wyliczamy od liczny wolnych osób.
Spoko.
Z wyjątkiem „Indian”. Nie spoko.
Do tego wlicza trzy piąte wszystkich „innych osób”.
„Inne osoby” to konstytucyjny sposób mówienia na czarnych.
Wyobraźcie to sobie. Trzy piąte osoby?
Spoko, my tylko dzielimy człowieczeństwo na ułamki.
Jak do tego doszło?
Cóż, Południe chciało większej reprezentacji,
więc twierdzili, że niewolnicy zasługują na reprezentację, ale nie na prawa.
Właśnie zrobiliście z tego powodu rewolucję.
Serio nie widzicie tej ironii?
Większość z pierwszych 16 prezydentów posiadała niewolników.
Nic dziwnego, że niewolnictwo nie wyginęło.
Ta sytuacja stała się też prawnym argumentem
dla właścicieli niewolników, że konstytucja pozwala
na niewolnictwo, na prawne traktowanie ludzi jak własność.
Stworzyliśmy kraj oparty na Deklaracji Niepodległości
i na instytucji niewolnictwa.
A więc osoby w niewoli były obywatelami
w tym sensie, że byli ludźmi z moralnymi wartościami i godnością,
ale nie byli obywatelami w sensie prawnym.
Niektórzy abolicjoniści, jak Frederick Douglass,
wierzą w niebezpieczną ideę,
że zniewoleni ludzie są obywatelami.
Co się działo dalej?
Abolicjoniści chcą przekonać ludzi do poparcia tej idei.
Czarni urodzeni na Północy, jak Frances Harper,
opowiadają historię ucisku poprzez eseje i poezję.
„Wszyscy jesteśmy związani w jeden wielki tobołek ludzkości,
a społeczeństwo nie może deptać swych najsłabszych członków
bez skazania się na przekleństwo własnej duszy”.
Niektórzy, jak Maria Steward, występują też publicznie przeciw niewolnictwu.
„To nie kolor skóry stanowi o człowieczeństwie
ale zasady ukształtowane w duszy”.
Harriet Jacobs i jej brat, John Jacobs,
opisują swoje doświadczenie niewolnictwa,
by sprowokować Amerykanów do działania.
„Stwórca dał wszystkim ludziom wolność i równość.
Dał im też pewne niezbywalne prawa.
Gdzie są prawa kolorowych w dzisiejszej Ameryce?”.
CZYŻ NIE JESTEM CZŁOWIEKIEM I BRATEM?
Ruch abolicjonistów to fascynująca część historii USA,
nie do końca zrozumiana, po części przez jej różnorodność
PRZECIW NIEWOLNICTWU!
Jedna z gałęzi ruchu abolicjonistycznego wierzy, że konstytucja jest zła,
że wspiera ona niewolnictwo.
Mówili, że Konstytucja to przymierze ze śmiercią
i umowa z piekłem.
Mówili, że trzeba zniszczyć konstytucję.
„Rozwiążmy Unię”.
Ale była też inna grupa.
A jej najsłynniejszym członkiem był Frederick Douglass.
Pierwsza autobiografia Douglassa to ryzykowny projekt.
Jako osoba niewolna, zbieg, wiele ryzykował
mówiąc o sobie publicznie.
W świetle prawa nadal jest niewolnikiem.
To człowiek z wyznaczoną za niego ceną, a nie wolny człowiek.
NARRACJA Z ŻYCIA FREDERICKA DOUGLASSA
Od razu stała się klasykiem.
Czytanym na całym świecie.
Wtedy to było kluczowe, obecność
kogoś takiego jak Frederick Douglass:
czarnego, który był niewolnikiem,
i który mógł opowiedzieć o doświadczeniu niewolnictwa,
nadać tematowi ludzkiego wymiaru.
Często powtarzał, że jego największym strachem
z czasów niewolnictwa nie było zagrożenie dla ciała, tylko to dla umysłu.
Wewnętrzna akceptacja idei, że niektórzy
w jakiś sposób rodzą się wolni,
a inni rodzą się, by być niewolnikami.
W jego pierwszej autobiografii jest taki moment,
gdy zatrzymuje się i pyta...
Czemu jestem niewolnikiem?
To starożytne pytanie egzystencjalne.
Czemu jestem niewolnikiem?
Gdy widzę, że inne, białe dzieci,
mogą dorastać, mieć książki,
mogą się kształcić, włóczyć się i podróżować.
Czemu jestem niewolnikiem?
Wiedział, jak to jest.
Co oznacza brutalność i wyzysk zniewolenia.
Postanowił, że będzie walczyć.
Podróżuje po całym świecie, opowiadając o swoim doświadczeniu niewolnictwa
i mówiąc o potrzebie wolności dla czarnych.
To jest sprawa, której poświęca swoje życie.
Miał talent. Miał dar przemawiania.
Prawdopodobnie był największym mówcą XIX wieku.
Robił tak imponujące wrażenie, że zwolennicy polityki Południa
rozsiewali plotki, że nigdy nie był niewolnikiem,
że sprowadzono go z innego kraju,
że jest aktorem.
Nie ma wątpliwości, że on to napisał.
Od 1848 roku kontynuuje promocję swej publicznej persony.
Wydaje The North Star,
niezwykle popularną gazetę wśród białych abolicjonistów.
Douglass forsuje pewien argument
i będzie forsował go dalej, za przejściem od niewolnika do obywatela.
W 1852 roku Frederick Douglass
jest chyba najsłynniejszą czarną osobą na świecie.
Zrozumiał, że to, co powiedział, wywarło ogromny wpływ
na strategię ruchu przeciw niewolnictwu.
Douglass argumentował, że konstytucja to dokument przeciwko niewolnictwu.
Że wspiera wolność.
Uważał, że Deklaracja Niepodległości i rewolucyjna tradycja
czynią ze Stanów Zjednoczonych kraj,
w którym niewolnictwo nie powinno być tolerowane.
Według Douglassa
Ojcowie założyciele nie stworzyli dokumentu, który broni niewolnictwa,
wręcz przeciwnie, napisali dokument gwarantujący każdemu człowiekowi
prawo do samorządności,
wolności i praw człowieka.
Douglass wierzył i chciał wierzyć,
że tacy jak on naprawdę byli częścią narodowej społeczności.
UCIECZKA, ROK 1838
Stowarzyszenie Kobiet Przeciw Niewolnictwu z Rochester, NY,
zaprosiło Douglassa, by wygłosił przemówienie z okazji 4 lipca.
Sześćset osób zebrało się w Corinthian Hall na to wydarzenie.
Ale jego publicznością nie było wyłącznie tamte 600 osób,
jego publicznością jesteśmy i my.
My oraz przyszłość.
Muszę wam coś wyjaśnić.
Te 600 osób z publiczności to głównie biali mężczyźni i kobiety.
Zgadzają się z Frederickiem Douglassem.
Ale Douglass wie, że istnieje różnica między teoretyczną zgodą
a głębokim zrozumieniem trudnej rzeczywistości.
Jeśli chce, by naprawdę przejrzeli na oczy,
musi powiedzieć im prawdę o nich samych...
a to był 1852 rok.
Może być ciekawie.
„Współobywatele,
sygnatariusze Deklaracji Niepodległości
byli odważni.
Wasi ojcowie odnieśli sukces.
A dziś wy zbieracie owoce tego sukcesu”.
Słowa Douglassa wprawiają słuchaczy w dobry nastrój
odnośnie czwartego lipca.
Mówi, że ojcowie założyciele byli geniuszami.
Stworzyli piękną, amerykańską republikę.
To spokojne otwarcie.
A potem nadchodzi moment, kiedy mówi „Przepraszam”.
„Dlaczego ja mam tu dziś przemawiać?
Co ja lub ci, których reprezentuję, mają wspólnego z waszą niepodległością?
Czwarty lipca jest wasz, nie mój.
Możecie się cieszyć.
Ja muszę płakać.
Obywatele, chcecie ze mnie zakpić
prosząc, bym dziś przemawiał?”.
A potem rzuca w publiczność bombą,
całą litanią terroru i okrucieństwa handlu niewolnikami,
aukcji niewolników na Południu.
Sprawia, że publiczność może sama to poczuć.
Mówi im, jak pachnie statek niewolników.
Jak brzmi i co czuje kobieta, która płacze, gdy jej dziecko
jest sprzedawane.
Pokazuje im przerażającą istotę niewolnictwa.
„Pozbawić ich wolności, zmuszać do pracy bez zapłaty,
bić ich kijami, zdzierać im skórę chłostą,
wybijać im zęby, palić ich ciała.
Wasze okrzyki o wolności i równości,
wasze kazania i dziękczynienia to zwykła hipokryzja.
Nie ma na świecie narodu winnego
bardziej szokujących i krwawych praktyk
niż obecny naród Stanów Zjednoczonych”.
Mówi do ludzi, którzy są...
po jego stronie. Mówi im: „Nie dość się staracie.
Za słabo walczycie z niewolnictwem.
Jest rok 1852.
Jestem wolny od 14 lat,
ale niewolnictwo wciąż trwa”.
Ten naród powinien być budowany na fundamencie wolności,
fundamencie idei ludzkiej równości.
Dopóki trwa niewolnictwo, ten naród jest kłamstwem.
„Ameryka była pełna fałszu w przeszłości, jest taka dziś,
i uroczyście przysięga być fałszywą w przyszłości.
Na koniec powiem jedno:
nie rozpaczam nad tym krajem.
Zagłada niewolnictwa jest pewna, dlatego kończę tam, gdzie zacząłem.
Na nadziei”.
Myślę, że on uważa się za obywatela.
Pytanie brzmi, czy rząd uważa go za obywatela.
W tym tkwi sedno sprawy.
Myślę, że to ważne dla wielu Afroamerykanów.
Zawsze uważaliśmy się za obywateli,
zawsze uważaliśmy Stany Zjednoczone za nasz kraj.
Chodzi o to, czy ten kraj odwzajemniał nasze uczucia.
Sąd Najwyższy USA mieści się w tym wspaniałym gmachu z białego marmuru.
Równość wobec prawa.
Konstytucja nie zawsze jest jednoznaczna.
Miedzy innymi dlatego mamy Sąd Najwyższy.
Częścią jego obowiązków jest interpretacja,
pomoc w zrozumieniu znaczenia konstytucji
i pilnowanie, byśmy jej przestrzegali.
To trzecia izba naszego rządu
i najwyższy autorytet systemu sądowniczego.
Zatem co Sąd Najwyższy miał do powiedzenia
na temat tego, kto jest lub nie jest obywatelem Stanów?
Rok 1857. Sprawa „Dred Scott kontra Sanford”.
Sprawa Scotta to najgorszy wyrok Sądu Najwyższego.
Można się kłócić tylko o to, jak bardzo był zły.
Dred Scott jest niewolnikiem chirurga.
Chirurg sprowadził Scotta z niewolniczego stanu Missouri
do Wisconsin, w którym nie było niewolnictwa.
Później, w Missouri, lekarz zmarł.
W którymś momencie Scott zwraca się do Sądu Najwyższego,
twierdząc, że gdy zamieszkał w wolnym stanie,
przestał być własnością i stał się wolnym obywatelem.
Gdyby sąd orzekł na korzyść Dreda Scotta,
zniewoleni ludzie mieliby sposób, by stać się wolnymi obywatelami.
Jeśli się nie zgodzi, ta szansa znika.
SĘDZIA SĄDU NAJWYŻSZEGO 1836-1864
„Sądzimy, że Murzyni nie wliczają się
i nigdy nie mieli się wliczać
do wymienionego w Konstytucji pojęcia »obywatele«.
Dlatego nie mogą dochodzić praw ani przywilejów
przewidzianych przez ten dokument
dla obywateli Stanów Zjednoczonych”.
Sąd mówi: „Wrócimy do czasów powstawania konstytucji
i zadamy sobie pytanie, co ci ludzie chcieli napisać w 1787 roku”.
Dla mnie, Rogera B. Taneya,
to oczywiste,
że nie chcieli, by czarni ludzie współtworzyli ten kraj.
Nie umieścili tego w Konstytucji, bo nie przyszło im do głowy,
że ktoś byłby dość głupi, by wpuścić niebiałych
do amerykańskiej tkanki politycznej.
„Od ponad stu lat uważani są za istoty niższego rzędu,
zupełnie niezdolne do spoufalania się z białą rasą.
Tak poślednie, że nie miały żadnych praw,
których biali musieli szanować”.
Ta retoryka przyprawia mnie o dreszcze.
Afroamerykanie nie są obywatelami.
Nigdy nimi nie byli i nie będą.
Wzmocnił ideę, że niezależnie od tego,
czy czarni są wolni czy nie, nigdy nie byli równi białym.
Nie byli w pełni ludźmi. Nie wyewoluowali.
Wyrok w sprawie Scotta głosi,
że czarni nigdy nie będą mogli być obywatelami Stanów.
Sam Dred Scott nie miał nawet prawa iść do sądu.
Frederick Douglass upierał się,
że polityka przeciw niewolnictwu może być w zgodzie z konstytucją.
Ale Sąd wydawał się tę drogę blokować.
Stwierdził: „Nie, konstytucja pochwala niewolnictwo”.
Konstytucja jest jak anty-Douglass, można by rzec.
Obywatelstwo to esencja praw.
Po sprawie Scotta
Douglass nie może zostać częścią społeczności
ani zostać obywatelem Ameryki.
Trzeba było zadać sobie pytanie:
„Co dalej?”.
ABRAHAM LINCOLN 16. PREZYDENT USA
Południe chce narodowego poparcia dla niewolnictwa.
Ale to wykluczone.
Lincoln krytykował tę sprawę.
Po części na tym oparł kampanię.
Wielu ludzi uważa, że gdyby nie zareagował
na sprawę Scotta, nie zostałby prezydentem.
A ty będziesz największym prezydentem w naszej historii.
Lincoln widział też,
że kraj szykuje się do walki o kwestię legalności niewolnictwa.
UNIĘ ROZWIĄZANO!
LINCOLN PREZYDENTEM, ROK 1860
POCZĄTEK WOJNY SECESYJNEJ ROK 1861
Lincoln rozumie, że niewolnictwo jest złe
i to niezły początek,
ale…
powiedział: „gdybym mógł uratować Unię
bez uwolnienia niewolników, zrobiłbym to”.
Skoro w wojnie secesyjnej chodzi o niewolnictwo,
dlaczego Lincoln od razu nie uwolnił wszystkich niewolników na Południu?
Bo jego celem jest zapewnienie przetrwania Unii.
Południe właśnie się odłączyło.
Obecnie nazywają się Konfederacją.
Lincoln nie chce być prezydentem,
który po prostu straci połowę kraju.
Musi odzyskać Południe
i w tym momencie jest gotów na wszystko, by wygrać,
nawet jeśli odbyłoby się to kosztem czarnych Amerykanów.
W środku tego całego chaosu
Abraham Lincoln zaprosił do Białego Domu
małą grupę afroamerykańskich działaczy.
Byli tam stenografowie i dziennikarze, którzy wszystko zapisywali.
W rezultacie Lincoln nie rozmawiał z nimi,
lecz zrobił im wykład.
„W mojej ocenie waszej rasie wyrządzono
największą krzywdę, jaką można wyrządzić ludziom,
ale nawet gdy przestaniecie być niewolnikami,
będziecie musieli przejść długą drogę do osiągnięcia równości z białą rasą”.
Nie podoba mi się to.
„Rozważcie pewną znaną prawdę.
Gdyby nie obecność waszej rasy, może nie byłoby tej wojny”.
Czyli zrzuca winę za wojnę secesyjną na obecność czarnych ludzi
w Ameryce,
a potem chce je zyskać ich poparcie
dla planu, w cudzysłowie, wysłania uwolnionych do stworzenia kolonii
poza Stany Zjednoczone.
„Jakkolwiek to nie zabrzmi, część z nas
jest niechętna temu,
byście wy, wolni kolorowi ludzie, zostali tu z nami.
Lepiej zatem, żebyśmy się rozdzielili”.
Chwila moment.
Jesteś Abraham Lincoln, prawda? Ten facet z jednocentówki?
Okej, mów dalej.
Mówi, że choć wszyscy rozumiemy,
że w teorii ten kraj opiera się na równości,
ale rasowej równości w nim nie będzie.
Więc się przyzwyczajcie.
„Miejsce, w którym wyobrażam sobie tę kolonię, jest Ameryka Środkowa”.
Że co?
Chwila. Ten oświecony, postępowy prezydent,
który położył kres niewolnictwu,
chciał najpierw wysłać czarnych Amerykanów do Kostaryki?
¿Por qué?
Douglass jest... oburzony.
Częścią tego, co robi Lincoln, jest
próba pogłębienia niepewności w czarnej społeczności,
pokazania, że może jednak nie możemy być częścią tego kraju.
Tego właśnie boją się Afroamerykanie, że tak może się stać,
jeśli nie zostaną uznani za obywateli.
Odpowiedź Douglassa:
„Nie, problemem nie jest obecność czarnych.
Jest nim niewolnictwo, władza, jaką mają posiadacze niewolników,
i to, jak ono wypacza całe społeczeństwo.
To jest przyczyna wojny secesyjnej”.
Musimy pamiętać, że to wszystko działo się w środku wojny.
A tamtego lata
to nie on miał przewagę.
W takiej wojnie trzeba rekrutować, kogo tylko się da.
Ale rząd upierał się, że czarni nie mogą być w milicji.
Nie mogli być w zwykłym wojsku.
„To dzikusy.
Wpadną w szał.
Jeśli dacie im broń, zabiją wszystkich białych na swej drodze”.
„Dlaczego rząd odrzuca czarnego?
Nie jest on człowiekiem?
Nasi generałowie wzywają do walki.
»Przyślijcie ludzi«, krzyczą.
Błagałam naszą zagrożoną ojczyznę,
by rozkuła jej potężne, czarne ręce i posłała je na wrogów.
Wolność z rąk białych straciłaby połowę blasku.
Kto chce sam się wyzwolić, musi zadać cios”.
KOLOROWI MĘŻCZYŹNI, DO BRONI!
TERAZ ALBO NIGDY ZA NASZĄ RASĘ
Douglass stwierdza,
że jeśli czarni mogą iść na wojnę i krwawić za swój kraj,
nie będzie im można odmówić prawa do obywatelstwa.
Mówi o tym bez ogródek.
Jeździł po całym kraju i przemawiał.
Nie da się wygrać wojny bez zniesienia niewolnictwa.
Nie da się wygrać bez rekrutacji czarnych żołnierzy
do armii Unii, do walki w wojnie secesyjnej.
Próbuje wpłynąć na Lincolna, by ten zaprosił czarnych
do walki z właścicielami niewolników.
Douglass jest przekonany, że tak udowodnią, że są obywatelami
i że zasługują na prawa
oraz na równość wobec prawa.
Wtedy nie mógł sobie do końca wyobrazić Stanów
jako społeczeństwa wielorasowego,
ale jego poglądy zaczną dramatycznie gonić naprzód.
Wreszcie wysiłki Fredericka Douglassa przynoszą skutek.
Lincoln bardzo potrzebuje
żołnierzy i w końcu podpisuje Proklamację Emancypacji,
wyzwalając niewolników w południowych stanach.
Teraz czarni mogą wstąpić do armii Unii.
Ci żołnierze udowodnią to,
o czym mówił Frederick Douglass.
Chcą walczyć o swoją wolność.
KOLOROWI, DO BRONI! TERAZ ALBO NIGDY
Proklamacja emancypacji to kluczowy punkt zwrotny w wojnie,
który pozwolił włączyć 200 000 czarnych żołnierzy do armii i marynarki Unii.
To nie była wojna małych bitew, w której walczą zwyczajne wojska.
To były masowe armie, na Północy i Południu.
Proklamacja emancypacji ukazuje się jako rozkaz wojskowy.
Ma pomóc wygrać wojnę.
Mieliśmy być leniwi, mieliśmy być tchórzliwi
i niezdyscyplinowani.
Afroamerykanie służyli i służyli szlachetnie,
co stanowiło potężną odpowiedź
na te opowieści, które szerzono.
WIELKIE ZWYCIĘSTWO UNII!
EKSCYTUJĄCE SZCZEGÓŁY BITWY!
KOLEJNA WYGRANA UNII!
Bycie na froncie, przelewanie krwi, umocniło czarnych mieszkańców USA.
Ich służba w wojsku zaczęła zmieniać nastawienie białych.
Wielu Jankesów, którzy nigdy nie myśleli o czarnych jako o obywatelach,
uważa, że poprzez służbę wojskową
zapracowali na prawo do bycia równymi obywatelami Stanów Zjednoczonych.
Dwóch synów Fredericka Douglassa służy
w 54. Kolorowym Pułku Piechoty Massachusetts.
Widział ogromną moc, rzeczywistą i symboliczną,
czarnych mężczyzn, którzy, jak to ujął, przypinali do pasów znak „USA”.
„Chcemy kraju, który nie uznaje
Deklaracji Niepodległości za kłamstwo.
Misją tej wojny jest odnowa narodowa”.
Od początku wojny
Douglass twierdzi, że wojna
nie tylko zmieni życie czarnych,
ale też zmieni całe Stany Zjednoczone.
„Nie walczymy o dawną Unię,
lecz o coś tysiące razy ważniejszego.
O dopiero co powstałą jedność narodową.
Jedność opartą na zasadach wolności i równości,
nie zaś niewolnictw i przewagi klasowa”.
To definicja wojny secesyjnej.
Los czeka na USA.
To kluczowe, by ten kraj
dorósł do credo zawartego w jego dokumencie założycielskim.
WOLNOŚĆ DLA NIEWOLNIKA
Wojna musi się skończyć nie tylko porażką Konfederacji,
ale i stworzeniem nowego narodu. Narodu opartego na równości.
Częścią trudów wojny secesyjnej
jest doświadczanie, ile osób podczas niej umiera
a Lincoln musi zmierzyć się z pytaniem, dlaczego.
PROKLAMACJA EMANCYPACYJNA, ROK 1863
„Osiemdziesiąt siedem lat temu
nasi ojcowie wznieśli na tym kontynencie nowy naród,
poczęty w wolności
i oddany idei, że wszyscy ludzie zostali stworzeni równymi”.
Można uznać tę przemowę
za echo tego, co mówił Douglass.
Emancypacja to definicja celu tej wojny.
„Ten naród pod wodzą Boga doczeka się odrodzenia wolności”.
Najsłynniejszy cytat Lincolna, „odrodzenie wolności”.
To jest to, o czym Douglass mówił od początku wojny.
A ta retoryka odrodzenia wolności,
nie różni się zbytnio od słów Douglassa
o odnowie narodowej.
Obaj widzą w wojnie secesyjnej szansę na coś nowego.
„A rządy narodu, przez naród i dla narodu
nie znikną z powierzchni Ziemi”.
W Gettysburgu Lincoln
pomaga sam sobie uporać się z tragedią,
z ludzkimi kosztami wojny.
Jeśli w wojnie chodziło tylko o Unię,
może zginęło w niej zbyt wiele osób.
Ale jeśli to wojna o emancypację, jeśli chodzi o wolność czarnych,
to może warto było stoczyć bitwę pod Gettysburgiem.
Myślę, że to właśnie dlatego Lincoln staje się tak przekonujący.
Naprawdę widać...
jak bardzo ktoś może się zmienić.
Dla Lincolna przejście z pomysłu kolonizacji
do mówienia o przyszłości czarnych to coś niesamowitego.
Myślę, że nabrali do siebie głębokiego szacunku.
Obaj wybili się dzięki determinacji.
Lincoln uczył się w szkole przez rok. Douglass wcale.
Obaj zyskali sobie rozgłos
dzięki swej bystrości, swym umysłom.
Stali się tym, kim sami siebie uczynili,
i myślę, że pod tym względem byli pokrewnymi duszami.
Douglass ma optymistyczne poczucie, że może dalej pracować z Lincolnem
na lepszą przyszłość czarnych Amerykanów.
WOJNA SECESYJNA (1861-65)
KONIEC WOJNY SECESYJNEJ, ROK 1865
Dziewiątego kwietnia 1865 roku
generał Lee z Konfederacji poddaje się Unii,
co oznacza początek końca wojny secesyjnej.
Czasem historia wyznacza pewne osoby, takie jak Douglass,
by były głosem ruchu,
a gdy znajdą one sojusznika jak Lincoln,
który chce słuchać i się zmieniać,
razem mogą dokonać niewiarygodnych rzeczy.
Niestety, historia może też tragicznie ukrócić takie relacje.
Aby uczcić kapitulację Lee,
Lincoln wygłosił mowę i powiedział w niej,
że Afroamerykanie, którzy służyli w armii Unii
powinni otrzymać prawo głosu.
Jednym ze słuchaczy tego przemówienia był
John Wilkes Booth.
Booth zdenerwował się na myśl o idei równego obywatelstwa,
zwrócił się do przyjaciela i powiedział:
„To jego ostatnie przemówienie”.
PREZYDENT NIE ŻYJE!
Osiem miesięcy po zabójstwie Lincolna
ratyfikowano trzynastą poprawkę.
Wreszcie zniesiono niewolnictwo
i wyzwolono wszystkich niewolników w Ameryce.
Ale wolność to nie koniec historii.
Uważamy zabójstwo Lincolna
za wielką tragedię. To prawda,
ale prawdziwą tragedią tego zamachu było to,
że tytuł prezydenta, przeszedł na Andrew Johnsona.
„To kraj dla białych,
i na Boga, póki będę prezydentem,
będzie to rząd dla białych”.
To reakcjonista, rasista, fanatyk.
W porównaniu z Lincolnem jest jak księżyc przy słońcu.
Uwielbiał wielkie wiece.
Uwielbiał wygłaszać długie przemowy, głównie o sobie.
Chyba wszyscy znamy takich polityków z różnych momentów w historii.
Mówi niemal wprost, że gdy zostanie prezydentem,
będzie chciał zapobiec osłabieniu obywatelstwa.
Frederick Douglass odwiedził tego prezydenta w Białym Domu.
Paskudny moment.
Andrew Johnson jasno pokazuje,
że uważa Douglassa za kogoś gorszego.
Uważa, że czarni powinni być wdzięczni.
„Miałem niewolników i ich kupowałem,
ale nigdy żadnego nie sprzedałem.
Właściwie od kiedy moja więź z niewolnikami znikła,
to ja jestem ich niewolnikiem, a nie oni moimi”.
Po spotkaniu z Douglassem
Johnson powiedział sekretarzowi:
„Znam tego cholernego Douglassa.
Jest jak każdy Murzyn.
Podciąłby białemu gardło, gdyby mógł”.
Andrew Johnson nie był z tych,
którzy by wspierali aktywne wcielanie praw byłych niewolników w życie,
i oczywiście tego nie zrobił.
Rozumiem. Johnson jest rasistą,
ale prezydent nie powinien krzywdzić czarnych,
skoro zniesiono niewolnictwo.
Jak tak nienawidzisz czarnych, nie powinieneś być w Unii.
Klamka zapadła.
Ale uwaga!
Bycie wolnym nie równa się obywatelstwu,
a bez obywatelstwa
czarni ludzie nie mogą się bronić przed atakami Południa.
Od razu po uchwaleniu poprawki
południowe stany przyjmują tzw. „czarne kodeksy”.
I choć ta nazwa brzmi jak tytuł super serialu, oznacza coś
całkiem innego.
Mówimy tu o prawie.
Wiele z nich nakazuje czarnym i tylko czarnym
podpisania rocznych umów o pracę z białymi pracodawcami
i nakłada na nich podatek do 100 dolarów
za podjęcie innej pracy niż rolnik czy sługa.
Nawet zmuszają czarne dzieci do obowiązkowego „czeladnictwa”,
by korzystać z ich pracy. Dzieci!
Gdy Północ się oburza,
ustawodawcy z Południa mówią: „O co wam chodzi?
To nie niewolnictwo.
To zupełnie inne słowo.
A nawet dwa słowa.
Patrzcie. Teraz dostają zapłatę”.
Właśnie.
Ale co się stanie, jeśli czarni odrzucą nowe restrykcje?
Jeśli spróbują skorzystać ze swej wolności?
Mogą trafić do więzienia
i, co za niespodzianka, zostać zmuszeni do pracy…
bez zapłaty.
New York Herald Tribune puszcza wręcz nagłówek:
„Południowa Karolina przywraca niewolnictwo”.
Wyobrażacie sobie?
Czarni właśnie wygrali całą wojnę o swą wolność,
a w zamian dostają to?
Sama 13. poprawka to za mało.
Pytanie brzmi, co wystarczy?
Tu na scenę wchodzi John Bingham, kongresmen z Ohio.
Wierzy w wolność dla wszystkich.
Prawdziwą wolność.
„Protestuję przeciwko błędnemu używaniu słowa »czarnuch«.
Dla mnie nie oznacza ono koloru skóry,
lecz określa klasę istot według koloru ich duszy.
To ci, którzy pierwsi zgnębili bezbronnych
i zmienili ich w to, co nazywamy »niewolnikami«.
To ci złodzieje ludzi,
choć ich skóra jest biała jak śnieg, są...
prawdziwymi czarnuchami”.
Bingham patrzy na Południe
i mówi „To nie wygląda zbyt dobrze”.
Mówi: „Musimy coś zrobić.
Musimy dodać poprawkę do konstytucji.
Zapewnić im równe obywatelstwo”.
Między innymi to John Bingham utorował drogę
do dyskusji i stworzył serce czternastej poprawki.
Bingham chce zrobić to, do czego wzywał Frederick Douglass
w przemówieniu z 4 lipca.
Sprawić, by Ameryka dotrzymała swej obietnicy,
rozszerzyć definicję obywatelstwa w konstytucji,
naprawić wyrok w sprawie Scotta
i utrwalić błogosławieństwo równości dla wszystkich na piśmie,
by nikt nie mógł go odebrać.
Aby to zrobić, Bingham i grupa radykalnych Republikanów
budują 14. poprawkę tak, by zawierała wiele odmawianych czarnym Amerykanom praw.
I walczą o włączenie jej do zbioru konstytucyjnych poprawek.
To ważne, bo oni rozumieją,
że nie zawsze będą u władzy.
Ich następcy mogą jej nie chcieć.
Proces przyjmowania poprawek jest niezwykle trudny,
ale też bardzo trudno jest się ich potem pozbyć.
KONGRES PROPONUJE 14. POPRAWKĘ
28 STANÓW MUSI WYRAZIĆ ZGODĘ, BY JĄ PRZYJĘTO.
SZEŚĆ Z 28 STANÓW ZATWIERDZA, ROK 1866
22 STANÓW ZATWIERDZA, ROK 1867
28 STANÓW ZATWIERDZA, ROK 1868
Bingham odnosi sukces.
W 1868 roku 14. poprawka oficjalnie staje się
częścią Konstytucji USA.
To dowodzi, że Stany Zjednoczone popierają
tę nową misję równości dla wszystkich.
„Każdy, kto urodził się lub naturalizował w Stanach Zjednoczonych
i podlega ich zwierzchnictwu,
jest obywatelem Stanów Zjednoczonych
i stanu, w którym zamieszkuje”.
Jeśli spojrzymy na ten język, to uderzające.
Osoba urodzona w Stanach Zjednoczonych.
Tyle, nie ma innych ograniczeń.
Nie ma nic o kolorze skóry.
To więc oznacza, że ludzie pochodzenia afrykańskiego są obywatelami.
„Żaden stan nie może wydawać ani stosować ustaw,
które by ograniczały prawa
i wolności obywateli Stanów”.
Dzięki temu pierwsze osiem poprawek do konstytucji,
tak zwana Karta Praw,
obejmuje wszystkich obywateli,
chroniąc ich przed władzami stanów
i przed rządem federalnym.
„Nie może też żaden stan pozbawić kogoś życia, wolności lub mienia
bez sprawiedliwego procesu”.
Przed wojną na Południu czarni ludzie
próbowali dochodzić swych racji w sądach.
Chcieli móc się bronić przed przemocą.
A teraz 14. poprawka potwierdza,
że w razie potrzeby mogą iść do sądu.
„Ani odmówić komukolwiek na swoim obszarze
równej ochrony prawa”.
Obywatelstwo zostało jasno określone
jako nabywane automatycznie,
pełne obywatelstwo, nie warunkowe, nie w trzech piątych...
Jeśli rodzisz się w Ameryce, jesteś Amerykaninem.
Jeśli się tu urodziliście, od razu otrzymujecie wszystkie prawa
oraz ochroną amerykańskiego obywatelstwa.
To unieważnia decyzję w sprawie Scotta,
według której czarni nie mogą być obywatelami
bez względu na miejsce urodzenia, nawet gdyby mieszkali tu od pokoleń.
Czternasta poprawka to kluczowy element...
KELLY LYTLE HERNANDEZ HISTORYCZKA, UCLA
odrzucenia narodu białych mężczyzn
i przyjęcia przyszłości, w której istnieje szansa
na rozwój różnorodności naszej demokracji.
Czternasta poprawka zawiera też pierwsze użycie
słowa „równy” w Konstytucji.
Staje się jej świętością.
Pod wieloma względami USA nie powstało w 1776 roku.
Założono je, gdy John Bingham i Kongres uchwalili 14. poprawkę,
nowoczesną konstytucję.
ARTYKUŁ XIV
Douglass i inni wiedzą, że 14. poprawka
zmieniła sposób, w jaki działa prawo w Stanach.
Nie jest uważana za idealną,
ale stanowi powód do świętowania.
To chwila niezwykłego optymizmu.
Afroamerykanie są podekscytowani tym, co oznacza bycie
pełnoprawnymi obywatelami.
Po uchwaleniu 14. poprawki
wierzono i cieszono się z myśli, że właśnie zresetowano
projekt, który rozwinął się w złym kierunku,
a Ameryka stanie się nową jakością.
Jednym z największych sukcesów jest rozkwit czarnej edukacji.
Mieszkańcy Południa budują placówki, w których mogą się uczyć ważnej sztuki
czytania i pisania.
Czarni obywatele wydają na edukację kilka milionów dolarów z własnych kieszeni,
a mowa o ludziach z Południa, którzy nie mieli pieniędzy.
Frederick Douglass,
dla was to tylko imię, dla mnie to modlitwa.
Był niezwykły, bo miał talent i instynkt
nie do powstrzymania.
Nie chciał, by czarni byli wyłącznie wolni od niewolnictwa.
Chciał, by byli obywatelami.
Co za niezwykły mężczyzna i człowiek.
„Zdaje mi się, że żyję w nowym świecie.
Kto by umiał to sobie wyobrazić?
Wielki triumf sprawiedliwości i wolności,
nie tylko emancypacja niewolników,
ale ustawa o obywatelstwie, prawo do głosowania.
Wszystko dla klasy nie tak dawno piętnowanej
jako bezwartościowa własność,
a która teraz jest postrzegana jako ludzie,
i uznawana za takich przez prawo”.
Frederick Douglass.
Osoba niewolna,
uciekinier,
wolny nie-obywatel,
obywatel.
Ale to nie koniec jego niesamowitej podróży.
Do końca długiego życia
Frederick Douglass nadal bronił praw
czarnych Amerykanów, kobiet i imigrantów,
a jego walka miała i ma duży wpływ na późniejsze pokolenia.
Nawet dzisiaj.
To nagranie pokazuje dźwig i ciężarówkę,
które usuwają posąg Rogera B. Taneya
przed świtem w piątek rano.
Mówił, że czarni „nie mają żadnych praw,
których biali muszą szanować”.
CHARLES TANEY III
POTOMEK SĘDZIEGO ROGERA B. TANEYA
Tamtej nocy poprosiliśmy o przebaczenie i…
Scottowie nam wybaczyli.
LYNNE JACKSON, POTOMKINI DREDA SCOTTA
Część mojej rodziny mówiła,
„Nie wiem, czy chcę ich poznać”.
A potem otrzymaliśmy niespodziewane, spontaniczne przeprosiny.
Niektórzy z moich kuzynów płakali.
Kiedy tak się dzieje,
że osiągamy poziom zrozumienia i relacji,
rodzą się nowe możliwości.
Każdy może do tego dojść.
NIE MOŻEMY ODDYCHAĆ
SŁUCHAJ CZARNYCH
NIE DYSKRYMINACJI LGBT
JESTEM AMERYKANINEM
TAK DLA ERA
Jeśli rodziny Scott i Taney mogą się pogodzić, wy nie możecie?
W Ameryce często rozmawiamy o równości.
Mówimy o sprawiedliwości.
Nasze Ślubowanie Wierności zawiera te słowa,
a 14. poprawka miała na celu urzeczywistnienie tej wizji.
Nie wzięliśmy pod uwagę,
jak bardzo nie byliśmy przygotowani na prawdziwą równość.
Ślubuję, że nigdy
nie przyjmę fałszywej nauki o równości ras.
- Bez sprawiedliwości... - Nie ma pokoju!
Mówimy Ameryce tylko to: „czyńcie to, co twierdzicie na papierze”.
Od razu po ratyfikacji 14. poprawka została zaatakowana.
W sądach, na ulicach, nawet w podręcznikach historii.
Czemu nie uczymy się historii 14. poprawki?
Bo jest wielu ludzi, którzy bardzo się starali,
byście nigdy jej nie poznali.
Napisy: Joanna Kaniewska