Większość tego, co myślimy o sobie jako o Amerykanach,
z czego jesteśmy dumni,
oraz większość naszych wierzeń i koncepcji odnośnie naszej wolności
zawiera się w 14. poprawce.
Czternasta poprawka narodziła się w bitwie,
została wykuta wśród kontrowersji i ratyfikowana pomimo animozji.
Oto jej dziedzictwo.
Nie wzięliśmy pod uwagę, jak bardzo nie byliśmy przygotowani
na prawdziwą równość.
NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
ARTYKUŁ XIV
Każda akcja wywołuje równoważną reakcję o takiej samej sile.
Każda rewolucja wywołuje kontrrewolucję o takiej samej sile.
DOŚĆ BIAŁEJ SUPREMACJI
Większość ludzi ciężko znosi zmiany.
Zwłaszcza gdy czuje, że coś traci.
Po wojnie secesyjnej większość białych południowców
czuje, że nie tylko przegrała wojnę, ale i straciła swój styl życia.
Zostali upokorzeni.
Byli niewolnicy osiągnęli równość prawną
dzięki 14. poprawce.
Równość, którą popiera rząd.
A jak się szybko okazuje,
poprawka ta potrzebuje obrony,
bo od razu po zatwierdzeniu napotyka opór ze wszystkich stron.
W sądach, na ulicach…
Nawet w naszych głowach jej doniosłość jest zatarta.
OPÓR
WOJNA SECESYJNA, 1861-1865
REKONSTRUKCJA, ROK 1865
Jak połączyć republikę
po czteroletniej wojnie domowej?
Wysiłki, by przywrócić południowe stany do Unii
na zasadach prawdziwej równości między czarnymi a białymi obywatelami
zawsze było trudnym zadaniem.
Niewolnictwo było instytucją totalną.
Określało system pracy, system polityki.
To był system majątkowy. To był system władzy.
Wszystko to trzeba było zmienić.
Większość białych na Południu nie chciała 14. poprawki.
Uważali ją za upokorzenie,
zwłaszcza w sferze codziennych kontaktów międzyludzkich.
Wszyscy wiedzieli, jak mają zachowywać się niewolnicy.
Musieli schodzić z chodnika,
jeśli szła nim biała osoba.
Nie mogli mówić do białej osoby inaczej niż „pan”.
Ale jak będą się zachowywać po niewolnictwie?
„Nie możecie myśleć, że jesteście równi białym,
bo jesteście wolni, bowiem tak nie jest.
Jeśli chcecie być uznani za damy i dżentelmenów,
musicie się odpowiednio zachowywać.
Nazywać dawnych panów »panami«, a panie — »paniami«”.
Jedną z rzeczy, o których chyba nigdy nie rozmawialiśmy,
jest to, jak niezwykły jest sposób myślenia
okazany przez wyzwolonych czarnych podczas Rekonstrukcji.
To jedna z najbardziej inspirujących rzeczy w historii Ameryki.
Ci ludzie byli zniewoleni, brutalnie traktowani, traumatyzowani, torturowani…
A po odzyskaniu wolności chcą tylko pokoju, harmonii i wspólnoty.
HIRAM REVELS SENATOR, 1870
„Nie żywią wobec byłych panów
żadnych mściwych myśli,
żadnej nienawiści,
żadnej wrogości.
Nie chcą wynosić samych siebie
poprzez poświęcanie interesów choć jednego z białych współobywateli.
Proszą tylko o prawa, które przysługują im zgodnie z powszechnym prawem Bożym”.
Wielu z nas nie zdaje sobie sprawy z ogromu
wkładu czarnych Amerykanów i potomków Afryki
w kulturę Ameryki i świata.
Razem z nami radośnie świętujcie wpływ czarnej społeczności na kulturę.
Po 14. poprawce ujrzeliśmy niezwykły rozwój
wyzwolonych czarnych osób.
Dzięki obecności wojsk federalnych odnieśli sukces
w handlu, biznesie i rolnictwie.
Chcieli służyć i przewodzić.
„Moje oczy to widzą,
nasze uszy to słyszą, nasze serca to czują. Nie ma wątpliwości.
Czarny człowiek jest wolny.
Czarny człowiek jest obywatelem i ma prawo głosu”.
Afroamerykanie cieszą się na myśl o wolności,
o tym, co znaczy być pełnoprawnymi obywatelami.
Zaczynamy widzieć transformację w życiu czarnych społeczności.
Chcieli też stworzyć swoje instytucje, jak kościoły.
Czarne kościoły protestanckie rosną w siłę na Południu.
Tyle historycznych czarnych college'ów i uniwersytetów,
jak Uniwersytet Fiska czy Uniwersytet Howarda w Waszyngtonie,
powstało w tamtej chwili
jako sposób, by czarni mieli instytucjonalne podstawy i wsparcie
do wypracowania nowego życia
w świecie, którego wcześniej nie znali.
Rekonstrukcja pozwoliła objąć urzędy setkom czarnych mężczyzn,
czy to we władzach stanowych w stanach Południa,
czy to jako gubernatorzy.
Kilku zostało kongresmenami, a dwóch senatorami.
Służyli godnie.
Hiram Revels został pierwszym afroamerykańskim senatorem.
„Waszyngton, 25 lutego 1870 roku.
Pan Revels, czarny senator z Missisipi
został zaprzysiężony i przyjęty dziś po południu.
W galeriach zabrakło miejsc stojących i siedzących,
a słowa »zainteresowanie było ogromne«
nie oddają sprawiedliwości atmosferze,
która była odczuwalna przez cały ten czas”.
„Jesteśmy w środku ekscytującego procederu,
opartego na zasadach sprawiedliwości oraz równości politycznej i prawnej”.
Rozumiem to.
Ale skoro mieszkamy teraz tuż obok,
możemy przywyknąć do zwyczajów innych
i współpracować w pokoju.
Słynny rysownik Thomas Nast stworzył obrazek „Święto Dziękczynienia
Wuja Sama”,
który był przykładem ówczesnego myślenia.
ŚWIĘTO DZIĘKCZYNIENIA WUJA SAMA
Wszyscy są przy tym stole. Biali, czarni, rdzenni Amerykanie, Chińczycy...
Wtedy to było coś, czego ludzie nigdy nie widzieli.
W ten sposób próbowali sobie wyobrazić swoją nową przyszłość.
Czternasta poprawka powołała do życia
coś, co mogło się stać nowym, wielorasowym narodem,
wielorasową demokracją, która w końcu zamierza wypełnić
zapisane w Deklaracji obietnice.
Nie trwało to długo.
Jasne jest jedno:
na białym Południu były siły…
które były zdeterminowane,
by przywrócić dawny sposób życia.
J. A. CAMPBELL SĘDZIA SĄDU NAJWYŻSZEGO 1853-61
„Czerń jest modnym kolorem w tych rejonach.
Afrykanie są wszędzie wokół.
Są przysięgłymi,
urzędnikami pocztowymi i celnymi.
Południowe wspólnoty pozostaną pustkowiem,
dopóki nie dojdzie do gruntownej zmiany
we wszystkich resortach rządu.
Nawet powstanie byłoby lepsze
niż ten wszechogarniający brak wrażliwości”.
Czternasta poprawka mówi, że wszyscy są równi wobec prawa.
Potem uchwalono 15. poprawkę,
która daje czarnym osobom prawo głosu.
Według niektórych białych południowców to niebezpieczna mieszanka.
Te dwie poprawki zmieniają prawo na Południu,
a także, na jakiś czas, tamtejsze władze.
Ale wielu białych południowców wcale się nie zmieniło.
Ci ludzie zrobią wszystko, by odzyskać władzę.
Wszystko.
Chcemy żyć w pokoju z całą ludzkością,
a zwłaszcza z białymi na Południu.
Nasze cele są identyczne.
Ale nie chcemy przymierza baranka z lwem.
Dajcie nam nasze prawa.
Biali południowcy zepchnęli czarnych na margines,
do roli obywateli drugiej kategorii,
podporządkowanych białym. W wielu rejonach Południa
żyli wręcz niemal jak niewolnicy.
A po zagładzie...
nadeszła wolność.
Przynajmniej na papierze.
W teorii zakończono niewolnictwo,
ale to był dopiero początek walki o równość.
Jako obywatele, których prawa zabezpiecza czternasta poprawką,
czarni Amerykanie zwracają się do sądu o pomoc w walce z tym oporem.
Przed wojną secesyjną większość sędziów posiadała niewolników,
albo mianowali ich prezydenci posiadający niewolników.
Przez to ich wyroki były przewidywalne.
Ale w latach 70. i 80. XIX wieku sąd jest inny.
Zupełnie, jakby w międzyczasie doszło do wojny.
Wielu sędziów mianowali prezydenci walczący po stronie Unii.
Takie sądy powinny być pełne rewolucjonistów, co nie?
Nie do końca.
Czarni Amerykanie nie znajdują sojusznika w sądzie,
ale biali południowcy tak.
Myślę, że gdy wiele osób myśli o reakcji na Rekonstrukcję,
myślimy o aktach przemocy,
o powstaniu Ku Klux Klanu.
Myślimy o czarnych kodeksach.
Ale musimy też jasno powiedzieć,
że Sąd Najwyższy odegrał niezwykle ważną i potężną rolę
w przywróceniu Afroamerykanów do roli, mówiąc krótko, służących.
Paragraf pierwszy 14. poprawki mówi, że jako obywatele
mamy obywatelskie prawa i ochronę.
Żaden stan nie może ich podważać.
Jako człowiek macie prawo
do równej ochrony prawnej i sprawiedliwego procesu.
Ale czy te procesy będą obserwowane?
To, co Sąd Najwyższy zrobił z wieloma sprawami,
ze Sprawami Rzeźniczymi, z Cruikshank, ze Sprawami Praw Obywatelskich,
podważyło zobowiązanie zapisane w poprawce.
REKONSTRUKCJA, ROK 1865
SPRAWY RZEŹNICZE, ROK 1873
Wyrok w Sprawach Rzeźniczych to jedna z...
najbardziej piętnowanych i krytykowanych decyzji Sądu Najwyższego.
Sąd stwierdził, że to nadal stany,
a nie rząd federalny,
odpowiadają za podstawową definicję i ochronę praw.
To nieodwracalnie podważyło zapis o przywilejach i swobodach
z artykułu IV konstytucji.
Przyjrzyjmy się frazie „przywileje i swobody”.
W zasadzie oznacza ona nasze prawa.
Przywileje są naszą wolnością.
Rzeczami, które wolno nam robić.
A swobody są naszym zabezpieczeniem,
wszystkim tym, przed czym będziemy chronieni jako obywatele.
W Ameryce nasze podstawowe wolności i zabezpieczenia
są ujęte w Karcie Praw.
Wolność słowa, religii, zgromadzeń, prawo do noszenia broni,
same dobre rzeczy.
Czternasta poprawka zapewnia możliwość korzystania z tych praw
bez względu na stan, w którym mieszkacie
lub do którego podróżujecie.
To ważne dla czarnych Amerykanów,
którzy zbyt często byli pozbawieni swoich praw
przez stany, w których mieszkali.
Zawężenie zakresu zastosowania czternastej poprawki
pozbawiło ją jej mocy.
Lokalne rządy białych suprematystów wykorzystały Sprawy Rzeźnicze,
by powiedzieć, że 14. poprawka nie może ingerować
w rządy lokalne poprzez gwarantowanie praw obywatelskich.
SPRAWY RZEŹNICZE, ROK 1873
W sprawie USA kontra Cruikshank
sąd orzekł, że czternasta poprawka
nie chroni pojedynczych obywateli
od przemocy prywatnej ze strony poszczególnych obywateli.
„Czternasta poprawka zabrania państwu
od pozbawienia ludzi życia, wolności i własności bez należytego procesu,
ale nie wnosi to nic do praw pojedynczego obywatela przeciwko innemu”.
To całkowicie rozbroiło
najbardziej podstawową z gwarancji udzielanych przez 14. poprawkę,
czyli tego, że czarne osoby mogą
uzyskać prawa obywatelskie w USA tylko wtedy,
gdy będą chronione przed przemocą.
Podsumujmy.
Sąd Najwyższy mówi coś takiego:
„Wybaczcie, czarni Amerykanie.
Jeśli osoby prywatne dopuszczą się wobec was przemocy,
nawet morderstwa,
rząd federalny nie może nic z tym zrobić,
mimo że 14. poprawka została napisana po to, by was chronić”.
SPRAWY PRAW OBYWATELSKICH, 1883
Sprawy Praw Obywatelskich odebrały moc
ustawie o prawach obywatelskich z 1875 roku.
Sąd twierdzi, że czarnym osobom nie należy się wolność
od dyskryminacji w miejscach publicznych.
Nie będą wolni od dyskryminacji w teatrach, hotelach i tak dalej.
Prywatne osoby i przedsiębiorstwa mogą robić, co chcą.
Gdy opera mówi „Nie wpuszczamy tu czarnych”,
nie robi tego rząd stanowy
ani urzędnik.
Robi to prywatny biznes.
Sprawy Praw Obywatelskich legalizują segregację
w sferze usług prywatnych,
twierdząc, że to nie narusza równej ochrony prawnej z 14. poprawki.
To tylko naruszenie ludzkiej przyzwoitości.
W tych wyrokach sąd stwierdza
coś naprawdę druzgocącego,
ale też całkiem znajomego dla czarnych społeczności.
„Gdy człowiek wyszedł z niewoli,
musi nastąpić pewien etap w procesie jego emancypacji,
gdy przestaje być ulubieńcem prawa”.
Ten wyrok oznacza: „Jak długo jeszcze
musimy rozpieszczać czarnych?”.
Musi nadejść czas, gdy po zdjęciu kajdan niewoli
czarni będą mogli stanąć na własnych nogach.
Sąd się niecierpliwił.
„Walczyliśmy na wojnie, a wy jesteście wolni.
Czego jeszcze od nas chcecie?”.
„Mamy inne sprawy na głowie”.
„Proszę, siedźcie na swoim miejscu”.
Minęło zaledwie 20 lat od końca wielowiekowej
epoki niewolnictwa czarnych.
A Sąd Najwyższy już umywa ręce
i rezygnuje z projektu równości.
Szybciej, niż można by się spodziewać,
mieszkańcy Północy stracili zainteresowanie reformą Południa.
Pojawiła się pewna pokusa, którą można opisać jako:
„Miejmy to już za sobą.
Nie bądźmy do końca świata podzieleni na Północ i Południe”.
Rozbudził się też apetyt na tak zwane pojednanie.
To był koniec obecności federalnej na Południu.
Koniec zaangażowania w 14. poprawkę.
Ta sytuacja wytyczyła długą, mroczną i pełną udręki drogę
do segregacji i praw Jima Crowa.
OPÓR
POCZEKALNIA TYLKO DLA KOLOROWYCH
KINO REX DLA KOLOROWYCH
KINO GEM WYŁĄCZNIE DLA KOLOROWYCH
A potem, oczywiście, w 1896 roku
Sąd Najwyższy wydaje wyrok w sprawie Plessy kontra Ferguson…
PLESSY KONTRA FERGUSON, ROK 1896
w którym wspiera prawa stanowe odpowiadające za segregację,
o ile spełniają zasadę „oddzielni, ale równi”.
W sprawie Plessy kontra Ferguson
SN podtrzymuje prawo Luizjany
mówiące, że wszystkie firmy kolejowe przewożące
pasażerów przez ten stan
mają zapewnić równe, ale oddzielne przedziały
dla rasy białej i kolorowej.
Stąd pochodzi „oddzielni, ale równi”.
To nie znaczy, że można winić pociągi o segregację,
choć to bardzo kuszące.
Sąd Najwyższy zastąpił 14. poprawkę białą supremacją, czyniąc ją
państwowym prawem.
Przyjrzyjmy się nowemu prawu.
Co naprawdę oznacza separacja?
„Oddzielni” oznacza rozłąkę, podział.
To z natury destrukcyjne słowo.
Nie lubię frazy: „oddzielić ziarno od plew”.
Skąd ta złość na plewy? Skrzywdziły kogoś?
Spójrzmy na historię oddzielania.
Najpierw oddzielono Afrykanów od swego kontynentu poprzez handel niewolnikami,
potem niewolnictwo
rozdzielało afroamerykańskie rodziny.
Prawa Jima Crowa oddzielały Afroamerykanów od edukacji,
zasobów, rozwoju i sprawiedliwości.
Czarni Amerykanie byli tyle razy rozdzielani,
że musimy mieć osobny Miesiąc Czarnej Historii,
żeby Amerykanie mogli poznać nasz wkład w historię.
To nie w porządku.
Teraz zobaczymy, co się stanie, gdy oddziela się równość od ochrony.
„Podczas reżimu niewolnictwa biały południowiec
posiadał czarnoskóre ciała i dusze.
W jego interesie leżało okaleczanie duszy i zachowanie ciała.
Biały właściciel rzadko pozwalał,
by jego gniew odbierał komuś życie,
bo to by oznaczało stratę kilkuset dolarów.
Ale przyszła emancypacja,
a inwestycja białego człowieka w czarnoskóre ciało przepadła.
Pojawił się nowy system zastraszania.
Czarnoskóry był nie tylko biczowany i chłostany,
był również zabijany”.
KU KLUX KLAN
Południe stało się polem niezwykłej przemocy.
Gdy czarni dostają prawo głosu,
gdy pełnią funkcje publiczne,
pojawiają się jawnie polityczne, zorganizowane grupy.
POŁUDNIOWA SPRAWIEDLIWOŚĆ
To jedyny okres w historii Ameryki,
kiedy jawna przemoc terrorystyczna
stała się normalną częścią życia politycznego.
Klan i jego wielu naśladowców
stali się brutalną ręką politycznej kontrrewolucji przeciwko Rekonstrukcji.
Nad czarną społecznością zawisła groźba
przemocy ze strony wściekłego tłumu.
Wyciągnięto ich z więzienia.
Staliby się celem, gdyby prosili o sprawiedliwe traktowanie,
gdyby próbowali głosować, organizować się,
gdyby próbowali stworzyć władzę polityczną.
Byli paleni, bici, torturowani, topieni.
Byli wieszani.
Nazwijmy to wprost. To był swojski, amerykański terroryzm.
PLESSY KONTRA FERGUSON, ROK 1896
Najgorsza masakra polityczna w Stanach Zjednoczonych
miała miejsce w Colfax, w Luizjanie,
i zaczęła się od wyborów na gubernatora.
Afroamerykanie, którym zapewniono prawo do tworzenia milicji,
zebrali się, by chronić nowo wybrany rząd
i zostali zamordowani z zimną krwią.
Szacuje się, że zabito wtedy nawet do 200 osób.
„Zastrzelono ich bez litości.
Wielu postrzelono w tył głowy i szyi.
Jednemu rozstrzelano twarz tak, że była całkiem płaska.
Innemu po zastrzeleniu przebito brzuch nożem”.
WŚCIEKŁE POŁUDNIE PONIEDZIAŁKOWA BITWA
Nie chodziło tylko o masakrę w Colfax.
Raz za razem biali południowcy niszczyli osiągnięcia
wypracowywane przez byłych niewolników.
Widzimy, że wcześniej wysoki
odsetek czarnych wyborców zaczyna spadać.
W 1901 roku ani jedna czarna osoba
nie pracowała w państwowych biurach na Południu.
Lincze stały się narzędziem, za pomocą którego pilnowano,
by czternasta poprawka nigdy nie weszła w życie.
Od lat 90. XIX wieku do lat 50. XX wieku
w całym kraju doszło do ponad 4 tysięcy udokumentowanych linczów,
które odbywały się od Illinois aż do Missisipi.
Linczowanie wynikało z przekonania,
że czarni nie tylko są niżsi rangą, są wręcz urodzonymi przestępcami.
Czasem w walce o zmianę potrzebujemy świadków.
Ida B. Wells była jedną z najaktywniejszych świadków tego,
co naprawdę działo się na Południu po Rekonstrukcji.
Nikt nie przyznaje jej tej roli, bo jest czarną kobietą,
a mimo to bierze na siebie zadanie głoszenia prawdy swojego pokolenia.
To jedna z tych niezwykłych historii
ludzi, którzy dzięki determinacji czynią cuda.
Była dziennikarką śledczą, obrończynią praw obywatelskich, aktywistką
i jedną z założycielek organizacji NAACP.
Była nieustraszoną kobietą
i miała niezachwiane poczucie sprawiedliwości.
Do zajęcia się tą narodową hańbą skłoniła ją
utrata trzech przyjaciół w Memphis.
Prowadzili oni lokalny sklep spożywczy.
Odnieśli tak wielki sukces, że zagrozili białym przedsiębiorcom
i zostali zabici przez biały tłum.
„Podobno Tom Moss błagał o darowanie mu życia
ze względu na jego żonę, dziecko i drugie,
nienarodzone dziecko.
Gdy spytano go, czy ma coś do powiedzenia, odparł »Niech moi bracia idą na Zachód,
tu nie ma dla nich sprawiedliwości«.
Wszyscy w mieście znali i kochali Toma.
Miał mały dom, oszczędzał pieniądze
i prowadził sklepu z taką samą ambicją,
jaką miałby młody biały człowiek.
Uważał, że powinniśmy bronić dobra
i walczyć ze złem, gdy tylko je ujrzymy.
Ktoś musi pokazać, że rasa afroamerykańska
częściej jest obiektem niż sprawcą grzechu,
i wygląda na to, że właśnie na mnie spadła ta rola”.
Była pierwszą osobą, która zaczęła liczyć, zapisywać
i ogłaszać liczbę linczów.
POŁUDNIOWY HORROR PRAWO LINCZU WE WSZYSTKICH FAZACH
3436 ZLINCZOWANYCH W LATACH 1889-1922
Ida B. Wells chciała rozbudzić wśród czarnych
poczucie, że będą musieli walczyć,
że będą musieli zmierzyć się z tą tyranią.
Będą musieli wyraźniej mówić
o niespełnionych gwarancjach rządu.
„Tylko pod flagą z gwiazdami i paskami możliwa jest taka zagłada.
Odważni ludzie nie zbierają się tysiącami, by torturować i zabijać jedną osobę,
zakneblowaną i związaną, by nie mogła stawiać oporu”.
Lincze stały się wielkim widowiskiem, na które zwalniano dzieci ze szkół,
zapraszano fotografów, a zdjęcia z nich publikowano jako pocztówki...
Znany napis na jednej z nich głosił: „Byłem na murzyńskim grillu”.
To nie był tylko Ku Klux Klan,
nie byli to tylko ludzie w kapturach.
Byli tam bankierzy, nauczyciele, lekarze i policjanci,
którzy popełniali te akty przemocy bez żadnego zagrożenia karą.
Ten rasistowski terroryzm, ta przemoc,
głosiły: „nie zawracaj sobie głowy 14. poprawką”.
„Wiem, że według niej macie prawo do równej ochrony prawa.
Wiem, że według niej jesteście obywatelami,
ale to my kontrolujemy prawo w tym hrabstwie,
w tym mieście, w tym stanie”.
Ida B. Wells została zaatakowana
przez tłum, który dosłownie spalił jej drukarnię.
Grożono jej, więc w końcu uciekła z Memphis,
bo bała się tam o swoje życie.
Ta przemoc miała ogromne konsekwencje dla amerykańskiego społeczeństwa.
Geografię demograficzną tego narodu
ukształtował rasowy terroryzm.
Czarni w Cleveland, Chicago, Los Angeles i Oakland.
Sześć milionów czarnych przybyło do tych miast
jako wygnani przez terror uchodźcy.
Ida B. Wells trafiła do Chicago na początku dwudziestego wieku,
by pomóc nowym w mieście czarnym południowcom
w dostosowaniu się do nowych warunków.
Jeśli spojrzymy na historie tych, którzy uciekli przed terrorem Południa
chcąc skorzystać z możliwości ziemi obiecanej Północy,
często się okazywało, że znajdywali tylko wiele pustych obietnic.
„Czarny cień bezprawia w postaci linczu
rozciąga swe skrzydła na cały kraj”.
Wyjaśnię wam, czym były te puste obietnice.
W 1919 roku w Chicago, nowym miejscu zamieszkania Idy,
doszło do zamieszek na tle rasowym. Zginęło prawie 40 mieszkańców,
setki zostało rannych, a ponad tysiąc straciło domy.
Biały opór nie jest już problemem Południa.
Stał się problemem Ameryki.
Wrogość się rozrasta. Czarni przyswoili gorzką lekcję:
przemoc na Północy niczym się nie różni od przemocy na Południu.
Ty złotozębny, obwieszony łańcuchami
kurczakożerco, łasuchu na ciastka, ty małpo, szympansie, pawianie,
ty wielkoudy, szybkobieżny, skoczny miotaczu włóczniami,
zasrany, brudny koszykarzu, czarnuchu jebany.
Zabieraj swoją pizzę i spierdalaj z powrotem do Afryki.
Ida B. Wells przeniosła swą kampanię przeciw linczom
do sądu międzynarodowej opinii publicznej
podróżując po Europie,
opisując rasizm i zlinczowanie jako zwyrodnienie
i hańbę tak zwanego cywilizowanego narodu.
Dziwi mnie, że nie powstał żaden film o życiu tej kobiety.
Należy do najwybitniejszych kobiet w historii USA.
Jest powód, dla którego nie ma oscarowego filmu o Idzie B. Wells,
a sama Ida wygrała nagrodę Pulitzera dopiero w 2020 roku,
89 lat po swojej śmierci.
To ten sam powód, przez który możecie nie wiedzieć zbyt wiele o 14. poprawce.
Chodzi o to, że to była Konfederacja
dokonała ostatecznego montażu, filmu o wojnie secesyjnej.
W tej nowej historii Południe było idealną społecznością,
niesprawiedliwie zniszczoną ofiarą Północy.
Ten mit, nazwany Straconą Sprawą, mówi, że niewolnictwo nie było takie złe.
I wcale nie potrzebowaliśmy 14. poprawki.
Czasem wymyślanie nowej historii
jest łatwiejsze niż konfrontacja z trudną przeszłością.
Rekonstrukcja nie tyle zawiodła, co została pokonana.
Zaczęło się od tak zwanej mitologii Straconej Sprawy,
która zyskała wpływy po wojnie secesyjnej.
Myśl, że Południe stoczyło szlachetną bitwę,
przeniknęła do białego społeczeństwa.
Ideologia Straconej Sprawy stała się raczej opowieścią o zwycięstwie.
Na Południu świętowano zwycięstwo nad Rekonstrukcją.
Widać to po tym, jak na Południu Ameryki przywrócono
ikonografię Konfederacji, różne pomniki i tablice.
Wznoszenie tych wielkich, faraońskich pomników…
to rodzaj społecznej rundy honorowej,
symbolizującej to, czym jest Południe.
To są nasi bogowie.
ZJEDNOCZONE CÓRKI KONFEDERACJI
Mam rozkazy od generała Lee,
by utrzymywać linię Mason-Dixon.
Żaden Jankes jej nie przekroczy.
Generał Lee?
Wojna między stanami skończyła się prawie 90 lat temu.
Nie jestem zegarmistrzem
i dopóki nie powie mi tego generał Lee,
rozwalę każdego Jankesa, który stanie na południowej ziemi,
więc spływaj, Jankesie!
W XX wieku film jako medium jest niezwykle ważny.
Epicka opowieść białej supremacji, Narodziny narodu,
i jeden z najpopularniejszych filmów wszech czasów, Przeminęło z wiatrem,
stały się niezwykle popularnymi wizjami
znaczenia wojny secesyjnej i Rekonstrukcji.
Nie tylko dla południowców, ale też dla wielu mieszkańców Północy.
Filmy w rodzaju Narodzin Narodu
próbowały opowiedzieć nową historię o waleczności i szlachetności
wysiłków Konfederacji, by ocalić niewolnictwo
i wzmocnić w widzach przekonanie, że Południe nigdy nie zrobiło nic złego.
NARODZINY NARODU Rekonstrukcja
Przepisanie historii na nowo
to kolejny ważny element historii lub opowieści o niższości czarnych.
Istnieje mitologia Rekonstrukcji,
według której to był najgorszy moment w historii amerykańskiej demokracji.
A to dlatego, że Afroamerykanie otrzymali władzę,
prawo głosu i sprawowania urzędu,
co zakończyło się orgią korupcji i niekompetencji…
Cierpi nad upadkiem i zniszczeniem jego ludu.
...zakończonej dla dobra Południa przez Ku Klux Klan.
Gdy film wyświetlono w Białym Domu,
Woodrow Wilson wyraził zgodę Ameryki
na nowy porządek świata, w którym panowała przemoc i terror.
„Białych ludzi z Południa podnieca sam instynkt samozachowawczy,
który każe pozbyć się ciężaru głosów niedouczonych czarnoskórych.
Południe w końcu zakończyło rządy czarnoskórych
i ustanowiło naturalną, nieuniknioną wyższość białych,
klasy ludzi odpowiedzialnych”.
Po premierze Narodzin narodu grupy KKK wyrastają w całej Ameryce i są liczniejsze
niż kiedykolwiek wcześniej.
Utrwalenie tych obrazów w umysłach ludzi
za pomocą nowego, popularnego medium
nie tylko umacnia białą supremację,
ale pomaga też zapoczątkować nowy typ zemsty na tle rasowym.
MASAKRA NA BLACK WALL STREET TULSA, 1921
Na każdy sposób, jaki można sobie wyobrazić,
pisarze, dziennikarze i naukowcy prześcigali się w wymyślaniu dowodów
na to, że czarni ludzie są podrzędni i stanowią zagrożenie dla cywilizacji.
Pozwoliło to białym ludziom nie mieć wyrzutów sumienia
i tworzyć dla każdego pokolenia Murzyna, którego chcą widzieć.
Tak, proszę pani.
Kim była dama, z którą cię dziś widziałem?
To żadna dama. To moja żona.
W ideologii Straconej Sprawy Stare Południe
stało się rodzajem kulturowej ucieczki
do sentymentalnej krainy uporządkowanej cywilizacji,
gdzie czarni ludzie byli przeważnie zadowoleni z życia,
bowiem znali swoje miejsce w porządku rzeczy.
HISTORIA DLA SZKÓŁ ALABAMA
To był początek nowej opowieści o wojnie secesyjnej.
pracowników z Afryki
do pracy na plantacjach.
JAK ŻYLI MURZYNI W NIEWOLI
NIEWOLNICTWO NIE BYŁO PRZYCZYNĄ WOJNY
WIELKIE KŁAMSTWO WOJNY SECESYJNEJ
Opowie nam pani, jak kiedyś
wyglądało życie na plantacji?
To były piękne, szczęśliwe czasy.
Wszyscy byli szczęśliwi.
Nie słyszało się wtedy o tym, o czym się dziś mówi.
To nie wstyd powiedzieć, że są jak dzieci...
Gdy tak mówimy, mówimy tak dlatego, że są jak szczęśliwe dzieci.
Zawsze byli dysydenci
sprzeciwiający się wizji Straconej Sprawy,
ale w większości nie wygrywali bitew kulturowych,
dosłownej bitwy o serca i umysły amerykańskiej wyobraźni.
Była to ziemia kawalerów i bawełnianych pól,
zwana Starym Południem.
Tutaj, w tym pięknym świecie,
ostał się ostatni przyczółek galanterii.
Ostatnie miejsce, w którym żyli rycerze i ich damy,
niewolnicy i ich panowie.
Teraz znajdziecie je tylko w książkach…
bo zostały po nim jedynie wspomnienia i sny.
To cywilizacja... która przeminęła z wiatrem.
Te historie przeniknęły do amerykańskich umysłów.
PRZEMINĘŁO Z WIATREM POPULARNE JAK BIBLIA
Amerykanie mogli uciec do uporządkowanej, starszej, przedwojennej
cywilizacji.
Gdy czuli się zaniepokojeni, urażeni
lub przerażeni falą nowych imigrantów zmierzających do Ameryki,
nagłym rozwojem wielkich miast
oraz pozornie niekontrolowaną industrializacją.
Na plantacji pod Charleston,
gdzie jego rodzina mieszka od ośmiu pokoleń,
Norwood Hastie został zapytany, czy uważa niewolnictwo za niemoralne.
Nie, nie uważam tak, ponieważ...
gdy niewolnik przybył tu z Afryki, nie znał tutejszego języka.
Nie miał kwalifikacji do podjęcia żadnej pracy,
która pasowałaby do cywilizacji.
Ktoś musiał się nim zająć.
Więc uważam, że niewolnictwo było w tych wczesnych dniach niezbędne,
ale stare zwyczaje ciężko jest wyplenić.
To zajmuje dużo czasu,
a wszyscy wiedzieli już lata temu,
że Murzyna trzeba będzie uznać za równego.
Na Południu postawa białych z czasem się zmieni.
Jestem bardziej liberalny niż pięć lat temu
i wiem, że za pięć lat będę jeszcze bardziej liberalny,
i myślę, że prawie wszyscy mają tak samo.
Czemu stał się pan bardziej liberalny?
Uświadomiłem sobie, że Murzyn
jest człowiekiem jak każdy inny.
Panie Hastie, jak pan o nas myślał,
zanim zaczął pan myśleć o nas jak o ludziach?
W pewnym sensie...
myśleliśmy, że jesteście takim mądrzejszym zwierzakiem domowym.
Urodziłem się w 1950 roku na Południu.
To był okres ścisłej segregacji.
ZAWSZE SEGREGACJA NIE MIESZANIU RAS
Byliśmy w środowisku, które było prawie całkowicie
ukształtowane przez ideologię Straconej Sprawy,
tej idei, że Konfederacja była złotym okresem amerykańskiej historii
i że od tamtej pory staczamy się coraz niżej.
Gdy dorastasz w takim otoczeniu, ma ono wpływ na wszystko.
Twoja wizja tego, czym jest Ameryka,
okazuje się wizją białej supremacji,
a ty nawet o tym nie wiesz.
CHARLESTON, KAROLINA POŁUDNIOWA
W 1861 roku
Karolina Płd. była pierwszym stanem, który zawalczył o swoje prawa.
Historia tej flagi ma wiele wspólnego
ze spuścizną Południa.
Nie z niewolnictwem.
Chcę bronić swojego dziedzictwa,
a niewolnictwo nim nie jest.
Rodzina nie miała niewolników.
Ja też ich nie mam.
Ta flaga reprezentuje niewolnictwo, nawet jeśli mówią inaczej.
Ta flaga nie powinna powiewać w Karolinie Płd.
Chcemy ją zdjąć, bo uważamy, że nas znieważa.
Chcemy pokazać nasze wsparcie,
zachować naszą historię i nasze dziedzictwo,
bo dzięki nim Ameryka jest jaka jest.
To ugrzecznienie Konfederacji i...
Konfederacja istniała, by chronić niewolnictwo.
Jesteśmy dumni ze swojego dorobku i szanujemy naszych przodków.
Chodzi o dziedzictwo i dumę.
To nasze dziedzictwo i tożsamość.
To dziedzictwo wszystkich.
Do ludzi, którzy mówią: „To moja flaga, to moje dziedzictwo”.
Waszym dziedzictwem jest niewolnictwo, opresja i terroryzm KKK.
To właśnie oznacza ta flaga.
To część tego, kim jesteśmy.
Problemy w Karolinie Płd. i na całym świecie
nie biorą się z filmu czy symbolu, tylko z ludzkich serc.
Jak mamy zrobić nową Rekonstrukcję Ameryki?
Panie przewodniczący, chcę przedstawić panu perspektywę, której może pan nie zna.
Jako pastor kościoła,
kongregacji w hrabstwie Charleston, afrykańskiego kościoła Mount Horr…
SENATOR KAROLINY PŁD.
...wysłuchałem opowieści i bólu
ludzi, którzy czują się urażeni faktem, że flaga
używana jako symbol ich brutalizacji
demoralizacji i poniżania
wciąż wisi w naszym Domu stanowym.
Bądźmy przykładem dla tego wspaniałego stanu,
dla wszystkich, których reprezentujemy,
i pokażmy może po raz pierwszy w naszej wspaniałej historii,
że chcemy zrobić coś nie we własnym interesie,
lecz w interesie całej Karoliny Południowej.
Powtarzam, że dziś...
W kwietniu 2015 roku byłem
na konferencji w Charleston, w Karolinie Płd.
FORT SUMTER, CHARLESTON
Niezwykłej konferencji o zakończeniu wojny secesyjnej.
Ale głównym mówcą był wielebny Clementa Pinckney.
Stoję tu z mieszanymi emocjami, radością
ale także, jako mąż Boży, ze smutkiem,
wiedząc, ilu ludzi zginęło za wolność innych.
Pinckney twierdził, jak przystało na pastora, że od wojny secesyjnej
do pewnego stopnia doświadczyliśmy odkupienia.
Oddał nawet cześć weteranom Konfederacji.
„Jego rodacy z Karoliny Płd.”, tak powiedział.
Odśpiewaliśmy „America the Beautiful”,
a ja prowadziłem rozmowę z wielebnym Pinckneyem.
Śpiewaliśmy z tych samych śpiewników.
Jeden z najbardziej niezwykłych historycznych programów,
w jakim brałem udział.
Dwa miesiące później nastąpiło coś strasznego.
...że w kościele w Charleston w Karolinie Płd. doszło do strzelaniny.
Zastrzelono Clementego Pinckneya.
AKTYWISTKA/ARTYSTKA
W 1961 roku
stan Karoliny Płd. wywiesił flagę Konfederacji
nad kopułą swego Domu stanowego
i zapisał w ustawie, że flagi nie można nigdy opuszczać
bez zgody Izby Stanu
Flaga ta wisiała tam,
kiedy w 2015 roku biały supremacjonista, niejaki Dylan Roof,
wszedł do historycznego czarnego kościoła, Mother Emanuel AME w Charleston,
i zamordował dziewięciu czarnych parafian podczas modlitwy.
To jeden z najgroźniejszych ataków na czarny kościół w historii USA.
Jedną z ofiar jest pastor kościoła,
senator Clementa Pinckney.
Senator Pinckney był moralnym sumieniem Zgromadzenia Ogólnego Karoliny Płd.
Gdy nadszedł czas pochować pastora w Mother Emanuel,
jego trumna była wieziona przez ulice,
a stan Karoliny Południowej obniżył amerykańską flagę,
ale przez to prawo, które napisali,
flaga Konfederacji została na szczycie.
To było jasne przesłanie,
że choć Południe przegrało wojnę secesyjną,
biała supremacja króluje nad wszelkimi innymi formami władzy.
Mam głęboką, osobistą więź
z historią niewolnictwa w Karolinie Południowej.
Moi przodkowie byli niewolnikami w tym stanie,
a krewni opowiadali mi o swoich doświadczeniach z Klanem.
Poczułam, że muszę coś z tym zrobić.
Proszę pani! Proszę zejść ze słupa.
Proszę pani!
Wasza nienawiść, opresja i przemoc jest wymierzona we mnie.
- Ta flaga musi być zdjęta. - Proszę zejść.
Oczywiście wiedziałem, że mnie aresztują,
ale nie mogliśmy dalej żyć, jak gdyby nigdy nic.
Postęp nie dzieje się sam z siebie.
Nie jest nieuniknionym procesem.
Postęp zależy od decyzji i wyborów ludzi.
Wydaje mi się, że Pinckney i jego parafianie
zmarł w strasznej ofierze,
może po to, by zmusić resztę kraju
by wreszcie się rozliczyć,
o ile to możliwe,
ze schedą Konfederacji i wojny secesyjnej,
oraz ze schedą emancypacji i czternastej poprawki
w naszej zapętlonej teraźniejszości.
STAWIAJ OPÓR
DOM STANOWY KAROLINY PŁD. 10 LIPCA 2015 ROKU
DOM STANOWY STANU MISSISIPI, 30 CZERWCA 2020 ROKU
Te pomniki upamiętniają fikcyjną Konfederację,
ignorując śmierć, zniewolenie
i terror, które tak naprawdę za nią stoją.
Nie możemy bać się prawdy.
PLAC IDY B. WELLS
„WŁADZA NIGDY NICZEGO SIĘ NIE ZRZEKAŁA, NIE ZRZEKA I NIE ZRZEKNIE BEZ NACISKU”.
FREDERICK DOUGLASS
Nie ma postępu, który nie wywołałby oporu.
Postęp nie jest prostą linią.
Jest pełen zamętu. Wzywa do działania.
Nawet ludzie popierający daną sprawę czasem mówią:
„Czekajcie, są większe problemy”,
albo „To za dużo, za szybko”.
Ale dla cierpiących ludzi
sprawiedliwość nie może czekać.
Będziemy mogli wziąć się za ręce i zaśpiewać starą, czarną pieśń religijną:
„W końcu wolni, w końcu wolni, dzięki, Boże Wszechmogący, jesteśmy wolni”.
Mamy stan alarmowy.
Bez sprawiedliwości nie ma pokoju.
Nie strzelać.
Ameryko, od 435 lat pokazujesz,
że nie szanujesz czarnych żyć.
Czarne życie ma znaczenie!
To skoordynowane działania, które mają miejsce w całym kraju.
Mamy już dość.
Czas, żebyśmy wstali i powiedzieli: „Zdejmij kolano z naszej szyi”.
Nie mogę oddychać.
Oddamy sprawiedliwość faktowi, że muszę walczyć,
by powiedzieć, że moje życie się liczy.
Mają szczęście, że czarni ludzie chcą równości, a nie zemsty.
Chcę Przeminęło z wiatrem.
Możemy odzyskać Przeminęło z wiatrem?
Napisy: Joanna Kaniewska