Kendimizi Amerikalı olarak görmemizin sebepleri,
en çok gurur duyduğumuz şeyler
ve özgür olduğumuzu farklı açılardan düşünmemizi sağlayan şeyler
14. Değişiklik'te yer alıyor.
14. Değişiklik bir savaşta doğdu,
ihtilaf ortamında şekillendi, nefret ortamında onaylandı.
Böyle bir miras bu.
Hesaba katmadığımız şey gerçek eşitliği tam anlamıyla
benimsemeye hazır olmadığımız.
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Her etki için eşit ve zıt bir tepki vardır.
Her devrim için de eşit ve zıt bir karşı devrim vardır.
BEYAZ ÜSTÜNLÜĞÜNE SON
Çoğu insan değişim karşısında çok zorlanır.
Özellikle de bir şeyleri kaybediyorlarsa.
İç Savaş'tan sonra çoğu Beyaz Güneyli
savaşla birlikte yaşam tarzını da kaybettiğini düşünür.
Aşağılanmışlardır.
Artık eski köleler 14. Değişiklik'le yasal eşitlik kazanmıştır.
Arkasında devletin olduğu bir eşitliktir bu.
Ama sonradan anlaşılır ki
14. Değişikliğin savunulması gerekiyordur
çünkü Değişiklik geçer geçmez dört bir yanda direnişle karşılaşır.
Mahkemede, sokaklarda…
Ehemmiyeti hafızalarımızda bile çarpıtılmıştır.
DİRENİŞ
İÇ SAVAŞ, 1861-1865
YENİDEN YAPILANMA, 1865
Dört yıllık topyekûn bir iç savaşın ardından
bir cumhuriyeti nasıl yeniden bir araya getirirsiniz?
Güney eyaletlerini temele Siyah-Beyaz eşitliğini alarak
Birliğe yeniden dâhil etme teşebbüsü
oldum olası çok zor bir tasarıydı.
Kölelik bütünsel bir kurumdu.
Bir emek sistemiydi. Bir siyaset sistemiydi.
Bir servet sistemiydi. Bir iktidar sistemiydi.
Bunların tümünün yenilenmesi gerekti.
Çoğu Güneyli Beyaz 14. Değişikliği istemiyordu.
Aşağılanmış hissettiler.
Bilhassa insanların gündelik etkileşimlerinden dolayı öyle hissettiler.
Herkes bir kölenin nasıl davranması gerektiğini biliyordu.
Bir Beyaz geçerken kaldırımdan inmesi gerekiyordu.
"Efendi" unvanını kullanmadan bir Beyaz'a hitap edemezdi.
Peki ya kölelikten sonraki tutum nedir?
"Beyaz insanlar kadar özgürsünüz diye onlarla eşit olduğunuzu sanmayın.
Değilsiniz.
Hanımefendi ve beyefendi sayılmak istiyorsanız ona göre davranmalısınız.
Eski efendilerinize 'Efendi' diye hitap etmelisiniz."
Bu ülkede hiç konuşmadığımızı düşündüğüm bir şey var.
O da şu: Özgürleştirilmiş halkın
Yeniden Yapılanma boyunca sahip oldukları zihniyet
Amerikan tarihindeki en ilham verici şeylerdendir.
Köleleştirildiler, zulüm gördüler, travma geçirdiler ve işkence edildiler.
Ve özgürlüklerini kazanınca aradıkları, huzur, dayanışma ve ortaklaşalık oldu.
ABD SENATÖRÜ
"Efendilerine karşı
hiç kin
hiç öfke
hiç husumet beslemiyorlar.
Terfi edeceğiz diye
Beyaz yurttaşlarının tek bir menfaatinden ödün vermesini amaçlamıyorlar.
Kendilerine Tanrı'nın evrensel kanunuyla bahşedilmiş hakları istiyorlar."
Pek çoğumuz Siyah Amerikalı ve Afrikalıların
Amerika'ya ve dünyaya yaptığı katkının ne boyutta olduğunun farkında değiliz.
Gelin, Siyahların kültürel katkısını hep beraber neşeyle kutlayalım.
14. Değişiklikle, özgürleşen Siyah halk kayda değer bir atılım yaptı.
Federal askerî birliklerin varlığı sayesinde
ticarette, işletmecilikte, tarımda başarılı oldular.
Hizmet etmek ve liderlik etmek istediler.
"Gözlerimle görüyorum.
Kulaklarımızla duyuyor ve yüreğimizde hissediyoruz.
Siyah adam özgürdür.
Siyah adam vatandaştır. Siyah adam oy hakkı kazanmıştır."
Afrikalı Amerikalıların içini bir özgürlük heyecanı kaplar,
tam vatandaş olmanın heyecanı kaplar.
Ve Siyahların yaşamında bir dönüşüm başlar.
Kilise gibi kurumlar kurmayı da istiyorlardı.
AME Kilisesi ve Siyah Baptist Kiliseleri Güney'de hızla yayılır.
Fisk ve Washington D.C.'deki Howard Üniversitesi gibi
Siyahlara eğitim veren kolej ve üniversitelerin çoğu
bu anda kuruldu
ve Siyah insanların hiç bilmedikleri bir dünyada yeni bir yaşam kurması için
kurumsal bir zemin sağlanmış oldu.
Yeniden Yapılanma'yla yüzlerce Siyah devlet makamlarına oturdu.
Güney'de eyalet meclisine girdiler, Güney'de vali yardımcısı oldular.
Birkaçı Kongre Üyesi, ikisi Senato Üyesi oldu ve mertçe hizmet etti.
Hiram Revels ilk Afrikalı Amerikalı senatör oldu
"25 Şubat 1870, Washington,
Siyahi Mississippi Senatörü Sayın Revels bugün yemin edip koltuğunu devraldı.
Localarda ne ayakta duracak ne de oturacak yer vardı.
İlginin yoğun olduğunu söylemek
oturuma baştan sona hâkim olan hissiyatı hafife almak olurdu."
"Temelinde adalet, siyasi ve yasal eşitlik olan
heyecan verici bir kurumda bulunmaktayız.
Anlıyorum.
Ama artık dip dibe yaşadığımıza göre
birbirimize alışıp barış içinde beraberce çalışabiliriz.
Ünlü çizer Thomas Nast "Sam Amca'nın Şükran Günü" adlı
bir karikatür yarattı.
Bu, o dönemdeki düşünce tarzının bir örneği sayılırdı.
SAM AMCA'NIN ŞÜKRAN GÜNÜ YEMEĞİ
Herkes bir sofradadır. Beyaz, Siyah, Amerikan Yerlisi, Çinli…
Bence o dönemde insanlar öyle bir görseli hiç görmemişti.
Kendilerini bu şekilde hayal etmeye çalışıyorlardı.
14. Değişiklikle yeni bir ihtimal doğdu.
Bu ihtimal, çok ırklı yeni bir ulus,
özündeki ilkelerin nihayet Bildirge'de güvence altına alındığı
çok ırklı bir demokrasiydi.
Ama fazla uzun sürmedi.
Şurası çok açık.
Beyaz Güney'de bazı güçler vardı ki
her şeyi
eski hâline döndürmeye kararlıydılar.
ABD YÜCE MAHKEME YARGICI, 1853-1861
"Bu bölgelerde koyu renkler moda oldu.
Hepimizin yerini Afrikalılar aldı.
Jüri üyesi,
postane veznedarı, gümrük memuru oldular.
Devletin tüm bölümlerinin işleyişinde esaslı bir değişiklik yapılana dek
Güney halkları harap olacak.
Başkaldırı dahi
hüküm sürdüğü görülen bu şuursuzluktan iyidir."
14. Değişiklik, kanun karşısında herkesin eşit olduğunu söylüyor.
Sonra, Siyahlara oy kullanma hakkını veren 15. Değişiklik gelir.
Beyaz Güney'deki bazı insanlar için bunların birleşimi, tehlikeli bir kokteyl.
Bu iki değişiklik Güney'de kanunu ve bir süre için liderliği değiştirir.
Ama birçok Beyaz Güneyli'nin zihniyeti değişmeden kalmıştır
ve gücünü geri almak için ne olursa yapacaktır.
Ne olursa.
Tüm insanlarla, özellikle de Güney'deki Beyazlarla barış içinde yaşamak istiyoruz.
Çıkarlarımız tıpatıp aynı.
Ama istediğimiz, kuzuyla aslanın barışı değil.
Bize haklarımızı verin.
Beyaz Güneyliler Siyahları ikinci sınıf vatandaş olarak ötekileştirdi.
Boyunları bükük ve Güney'in büyük bölümünde
neredeyse yine köle gibi yaşıyorlardı.
Ve katliamın ardından
özgürlük elde edildi.
En azından kâğıt üstünde.
Teknik olarak kölelik sona ermişti
ama eşitlik mücadelesi daha yeni başlıyordu.
Siyah Amerikalılar 14. Değişiklik'le hakları güvence altına alınan
vatandaşlar olarak artık bu direnişe karşı koymak için yargıya başvurur.
İç Savaş'tan önce çoğu yüce mahkeme yargıcı ya kölesi sahibiydi
ya da köle sahibi başkanlarca atanırdı.
Bu yüzden sürpriz kararlar vermiyorlardı.
Ama 1870'lerde ve 1880'lerde Mahkeme daha farklıdır.
Farklıdır çünkü bir iç savaştan çıkılmıştır.
Bu yargıçların çoğu Birlik için savaşan başkanlarca atanmıştı.
Bu mahkeme devrimcilerle dolu olmalı, değil mi?
Pek değil.
Siyah Amerikalılar mahkemelerde müttefik bulamaz
ama Beyaz Güneyliler bulur.
Yeniden Yapılanma'ya gösterilen tepkiyi düşündüğümüzde
çoğumuzun aklına fiziksel şiddet ve Klan'ın yükselişi gelir.
Siyahiler Yasaları gelir.
Ama şunu da belirtmeliyiz ki
Afrikalı insanların birer kul durumuna geri dönmesinde
Yüce Mahkeme hayati önem taşıyan ve güçlü bir rol oynamaktadır.
14. Değişikliğin 1. Bölümüne göre vatandaşlar
imtiyaz veya bağışıklıklara sahiptir.
Hiçbir eyalet onları tehlikeye atamaz.
Bir insan olarak yasalar tarafından eşit ölçüde korunma hakkı vardır.
Peki, bunlar gözlemlenecek midir?
Yüce Mahkeme; Slaughterhouse, Cruikshank
ve Medeni Haklar Davaları'ndan oluşan bir dizi davada bu taahhüdünü bozdu.
YENİDEN YAPILANMA, 1865
SLAUGHTERHOUSE DAVALARI
Slaughterhouse ABD Yüce Mahkemesinin
en çok kötülenen ve eleştirilen kararlarındandır.
Karar şu yöndeydi: Haklarınızın temel tanımı ve korunması konusunda
federal hükûmet değil eyaletler yetkilidir.
Sonuç olarak İmtiyazlar ve Bağışıklıklar Hükmü'nin etkisi temelli azaldı.
Pekâlâ, imtiyazlar ve bağışıklıkları biraz açalım.
Esas itibarıyla haklarımızı ifade ediyorlar.
İmtiyazlar bizim özgürlüklerimiz, yani yapmakta özgür olduklarımızdır.
Bağışıklıklarsa korumalarımız,
yani vatandaş olarak korunacağımız şeylerdir.
Amerika'da en temel özgürlüklerimiz ve korumalarımız
Haklar Bildirgesi'nde yer alır.
İfade, din, toplanma özgürlüğü, silah taşıma hakkı,
bu güzel şeylerin hepsi.
Şimdi, 14. Değişikliğin işlevi hangi eyalette yaşarsanız yaşayın
veya hangi eyalete giderseniz gidin bu hakları size sağlamaktır.
Ve bu, yaşadıkları eyalete bağlı olarak haklarından sık sık yoksun edilen
Siyah Amerikalılar için çok önemli.
14. Değişikliğin uygulanmasını bu kadar dar tutarak kısıtlamak
Değişikliğin içini boşalttı.
Beyaz üstünlükçü yerel yönetimler de Slaughterhouse davasından faydalanıp
"14. Değişiklik medeni hakları güvence altına alarak
işimize karışamaz." dedi.
SLAUGHTERHOUSE DAVALARI, 1873
Cruikshank Davası'nda mahkemeler 14. Değişikliğin,
vatandaşları, sıradan vatandaşların uyguladığı şiddetten
korumadığına hükmetti.
"14. Değişiklik eyaletlerin
kişileri yaşamından, özgürlüğünden ya da malından yoksun etmesini yasaklar.
Fakat bu, bir vatandaşın bir başkası karşısındaki haklara ilave yapmaz."
Sonuç olarak 14. Değişikliğin en temel güvencesi
yani Siyahların vatandaşlık haklarına sahip olmasının tek yolunun
şiddetten korunabilmeleri olduğuna yönelik hükmü geçersiz kılındı.
Şunu bir açıklığa kavuşturalım.
Yüce Mahkemenin dediği şey şu:
"Üzgünüz Siyah Amerikalılar.
Sıradan vatandaşlar size şiddet uygular, hatta cinayet bile işlerse
federal hükûmetin bu konuda yapabileceği bir şey yoktur.
14. Değişiklik sizi korumak için yazılmış olsa bile."
MEDENİ HAKLAR DAVALARI
Esas itibarıyla Medeni Haklar Davaları
1875 Medeni Haklar Yasası'nı geçersiz kılar.
Mahkeme siyahların kamusal mekânlarda ayrımcılıktan muaf olamayacağını söyler.
Tiyatrolarda, otellerde vesaire ayrımcılıktan muaf olamazlar.
Eyaletlerin değil özel kurumların faaliyetleri için geçerliydi.
Bir opera binası "Siyahları içeri almıyoruz." dediğinde
bunu yapan, bir eyalet hükûmeti veya memur değil.
Orası özel bir işletme.
Medeni Haklar Davaları kamusal mekânlarda ayrımcılığı yasallaştırır
ve 14. Değişiklik'teki eşit korumanın ihlal edilmediğini söyler.
Sadece insanlığın ihlalidir bu.
Medeni Haklar Davaları'nda
Mahkeme Siyahlara epey tanıdık gelen çok acı bir şey söyler.
ABD YÜCE MAHKEME YARGICI, 1883
"Bir adam kölelikten kurtulduğunda
terfi sürecinin bir aşamasında
yasalar nezdindeki gözdeliği elbet sona erecektir."
Mahkeme şöyle demektedir: "Siyahların üzerine titremeye
daha ne kadar devam etmeliyiz?
Kölelikten kurtulmuş olan Siyahların kendi ayaklarının üstünde duracağı
bir gün elbet gelecektir."
Mahkeme sabırsızlanmıştı.
"Bir savaşta çarpıştık ve artık özgürsünüz. Bizden daha ne istiyorsunuz?
Yapacak başka işlerimiz var.
Lütfen hizaya gelin."
Bunlar, bu ülkede Siyahlara yüzyıllarca kölelik yaptırılmasından
20 yıl sonra oluyor.
Yüce Mahkeme, eşitlik tasarısıyla ilişiğini daha şimdiden kesmektedir.
Kimsenin aklına gelmeyecek bir hızla
Kuzey toplumu Güney'in reform tasarısına olan ilgisini kaybetti
ve şöyle bir heves peyda oldu:
"Bunu arkamızda bırakalım.
Tarihin geri kalanı boyunca Kuzey ve Güney diye bölünmüş bir ülke olmayalım."
Bir de "uzlaşma" adı verilen şeye heves edildi.
Güney'deki federal varlığın sonu oldu bu.
14. Değişikliğe olan bağlılık sona ermişti.
Uzun, karanlık ve acı verici bir yola girilecek
ve bu yol Jim Crow ayrımcılığı olarak adlandırılacaktı.
DİRENİŞ
SADECE SİYAHİLER İÇİN BEKLEME ODASI
SİYAHİLER İÇİN REX TİYATROSU
SİYAHİLERE ÖZEL TİYATRO
Ve elbette sonraları, 1896'da
Yüce Mahkeme Plessy-Ferguson Davası'nda…
PLESSY-FERGUSON, 1896
…insanlar ayrı ama eşit tutulduğu sürece ayrımcılığa olanak veren
eyalet yasalarını onaylar.
Plessy-Ferguson Davası'nda
Yüce Mahkeme, vagonlarında yolcu taşıyan eyaletteki tüm demir yolu şirketlerinin
Beyaz ve siyahiler için
eşit fakat ayrı mekânlar sağlamalıdır, diyen Louisiana yasasını onaylar.
Bakın, "ayrı ama eşit" deniyor.
Çok isterdim ama ayrımcılık için trenleri suçlayamayız.
Yüce Mahkeme 14. Değişikliğin yerine beyaz üstünlüğünü koymuştur.
Gelin, bu yeni yasayı inceleyelim. "Ayrı" ne işlev görüyor?
"Ayırmak" zorla uzaklaştırmak, bölmek demektir.
Özünde yıkıcı bir fiil.
"Sapı samandan ayırmak" deyimini sevmem.
Sapa niye bu kadar kızdın? Sana ne yaptı? "Ayırma"nın tarihine bakın.
İlk olarak Afrikalılar köle ticaretiyle kıtalarından ayrıldı.
Sonra Afrikalı Amerikalılar kölelikle ailelerinden ayrıldılar.
Jim Crow Afrikalı Amerikalıları eğitim, servet, fırsat ve adaletten ayırıyor.
Siyah Amerikalılar öyle ayrılmış ki
Amerikalılar katkılarımızın farkına varsın diye
ayrı bir Siyah Tarihi Ayımız daha olmalı.
Bu çok yanlış.
Şimdi, eşitliği korunmadan ayırınca ne olduğunu göreceğiz.
"Köle rejimi sırasında Güneyli Beyaz adam Zenci'nin bedenine de ruhuna da sahipti.
ARAŞTIRMACI GAZETECİ
Ruhunu güdük bırakmak ve bedenini esirgemek işine gelirdi.
Beyaz sahip, öfkesinin can alacak denli kabarmasına nadiren müsaade ederdi.
Çünkü bu ona birkaç yüz dolara mal olurdu.
Ama Özgürleşme geldi
ve Beyaz adamın Zenci'nin bedeni üzerindeki kazanılmış hakları yitirildi.
Yeni bir yıldırma sistemi revaç buldu.
Zenci kırbaçlanmakla ve kamçılamakla kalmadı,
öldürüldü de."
Güney son derece ciddi bir şiddet bölgesi hâline geldi.
Siyahlar oy hakkı elde edince, yönetimde görev almaya başlayınca
alenen siyasi, organize gruplar ortaya çıkar.
GÜNEY ADALETİ
Amerikan tarihinde terörist şiddetin alenen uygulanmasının
siyasi hayatın normal bir parçası hâline geldiği tek dönem budur.
Klan, birçok taklidiyle birlikte
Yeniden Yapılanma karşıtı siyasi bir karşı devrimin şiddete başvuran kolu oldu.
Siyahlar çetelerce tehdit edilmeye ve gözleri korkutulmaya başladı.
Hapisten alınırlardı.
Adil muamele isterlerse ve oy kullanmaya,
örgütlenmeye, siyasi güç oluşturmaya çalışırlarsa hedef hâline gelirlerdi.
Yakıldılar, dövüldüler, işkence gördüler, suda boğuldular.
Asıldılar.
Adını koyalım, Amerika'nın içinden doğan bir terörizmdi bu.
PLESSY-FERGUSON, 1896
ABD'de meydana gelen siyasi katliamların en kötüsü
bir valilik seçiminin sonucunda Colfax, Louisiana'da oldu.
Milis hakları olduğu kabul edilen Afrikalı Amerikalılar
göreve yeni gelen yönetimi korumak amacıyla toplandı
ve acımasız bir katliamın kurbanı oldu.
Ölü sayısının 200 olduğu tahmin ediliyor.
"Merhametsizce vurulmuşlar.
Birçoğu kafasının arkasından vurulmuştu.
Birinin yüzü kabza darbeleriyle dümdüz edilmişti.
Bir başkasının karnı, vurulduktan sonra bıçakla boydan boya kesilmiş."
GÜNEYLİ ÇETELER
Colfax Katliamı'yla bitmedi.
Güneyliler eskiden köle olan insanların kazanımlarını
ellerinden tekrar tekrar alıyordu.
Siyahların seçimlere katılımının azalmaya başladığını görüyoruz.
1901'e gelindiğinde Güney'i temsil eden ulusal mevkilerde
tek bir Siyah insan kalmadı.
Linçler, 14 Değişikliğin asla hayata geçirilmemesi için
bir uygulama aracı hâline geldi.
1890'larla 1950'lerin arasında
Illinois'den Mississippi'ye, ülkenin dört bir yanında
4.000'den fazla linç olayı belgelendi.
Ve bu linçlerin temelinde siyahların aşağı olmakla kalmayıp
doğuştan suçlu oldukları fikri yatıyordu.
Değişim mücadelesinde bazen tanıklara ihtiyacımız olur.
Güney'de gerçekleşen olaylarda olup bitenleri kaleme alan Ida B. Wells
Yeniden Yapılanma sonrası dönemin en güçlü tanıklarındandır.
Siyah bir kadın olarak ona bu yetkiyi kimse vermez.
Ama o, neslinin doğruları anlatan kişisi olma görevini üstlenir.
Kendi imkânlarıyla başarıya ulaşan insanların
sıra dışı hikâyelerinden biri de bu.
Araştırmacı gazeteci, medeni haklar savunucusu ve aktivisti
ve NAACP'nin ilk kurucularındandı.
Haşin bir kadındı
ve sağlam bir adalet duygusu vardı.
Ona ulus çapındaki kötü şöhretini getiren,
Memphis'te üç arkadaşını kaybetmesi oldu.
Bu üç adamın yerel bir manavı vardı.
Çok iyi giden işleri Beyaz işletme sahipleri için tehdit oldu
ve Beyaz bir çete tarafından öldürüldüler.
"Tom Moss'un, yaşamı için yalvardığı söylenir.
Karısının, çocuğunun ve doğmamış bebeğinin hatırı için.
Son bir sözün var mı diye sorulduğunda 'Halkıma söyleyin, Batı'ya gitsinler.
Burada onlara adalet yok.' demiş.
Kasabada herkes Tom'u tanır ve severdi.
Oturduğu küçük ev onundu, para biriktirmişti
ve Beyaz bir genç adamın da heves edeceği gibi manav açmıştı.
Birlikte hakkaniyeti savunmamız ve nerede haksızlık görürsek
savaşmamız gerektiğine inanıyorduk.
Afro-Amerikan ırkının günahlarının, ona karşı işlenenlerin yanında
bir hiç olduğunu birinin göstermesi gerekiyor
ve görünüşe bakılırsa bu vazife bana düşüyor."
Linçlerin sayısını tutmaya, belgelendirmeye ve numaralandırmaya
ilk o başlamıştır.
GÜNEY'DEKİ DEHŞET OLAYLAR HER HÂLİYLE LİNÇ NİZAMI
3.436 KİŞİ LİNÇ EDİLDİ, 1899-1992
Ida B. Wells Siyah halkı, mücadele etmeleri
ve bu tiranlığa karşı koymaları gerektiğine ikna etmeye çalışıyordu.
Devletimizin bizi koruyamaması konusunda daha eleştirel konuşmaları gerekecektir.
"İnsan katliamı yalnızca Amerikan bayrağının altında mümkündür.
Cesur adamlar binlerce kişilik gruplar hâlinde, ağzı tıkalı, uzuvları bağlı,
zerre direnç gösteremeyen tek bir kişiye işkence edip öldürmezler."
Linçler çocukların okuldan çıkarılıp izletildiği,
fotoğraflarının kartpostallara koyulduğu büyük gösterilere dönüştü.
Ünlü bir kartpostalda "Bu Zenci mangalına katıldım." yazar.
Sadece Ku Klux Klan yoktu.
Cübbe giyen insanlar değildi bunlar.
Bankacılar, öğretmenler, doktorlar ve kolluk kuvvetleri
bu şiddet eylemlerini uyguluyor ve cezadan tamamen muaf tutuluyordu.
Bu ırksal terörizm ve şiddetle
"14. Değişiklik'te yazanlara aldırmayın.
Evet, yasalarca eşit korunma hakkınız var.
14. Değişikliğe göre tam vatandaşsınız
ama bu ilçede, bu şehirde, bu eyalette kanun biziz." deniyordu.
Ida B. Wells'in kendisi de
bir çetenin saldırısına uğradı ve matbaası yakılıp kül edildi.
Tehdit edildi ve ölüm korkusu nedeniyle orada kalamayacağı için
en sonunda Memphis'ten kaçtı.
Bu şiddetin Amerikan toplumu için büyük sonuçları olacaktı.
Öncelikle bu ırkçı terörizm bu ülkenin demografik coğrafyasını şekillendirdi.
Cleveland, Şikago, Los Angeles ve Oakland'daki Siyahlar.
Altı milyon Siyah oralara terör nedeniyle mülteci ve sürgün olarak gitti.
Ida B. Wells, Güneyli Siyahların
Şikago'daki yeni şartlarına alışmalarına yardımcı olmak için
20. yüzyılın başlarında oraya gitti.
Kuzey'in vadedilen topraklarındaki imkânları elde etmek için
Güney'deki terörden kaçanların hikâyelerine baktığımızda
çoğu zaman boş vaatlerle karşılaştıklarını görüyoruz.
"Linç suretindeki hukuksuzluğun karanlık gölgesi
kanatlarıyla tüm ülkenin üstünü kaplıyor."
Şimdi o boş vaatlerin neler olduğuna açıklık getireyim.
1919'da, Ida'nın memleketi Şikago'da
Şikagolu Siyahlara uygulanan şiddet sonucunda yaklaşık 40 kişi ölür,
yüzlerce kişi yaralanır, 1.000'den fazla kişi evsiz kalır.
Direniş bir Güney sorunu olmaktan çıkar.
Artık bir Amerika sorunudur.
Düşmanlık büyüyor. Siyahlar acı bir ders alıyor:
Kuzey'deki şiddet Güney'deki şiddetten farklı değildir.
Ulan, altın dişli, altın zincirli,
kızarmış tavukla ekmek yiyen maymun, şempanze, şebek,
kalın uyluklu, hızlı koşup yükseğe sıçrayan, mızrakçı,
360 derece smaç vuran gündüz feneri, marsık, zenci herif.
Pizzanı al da siktir olup Afrika'ya dön.
Ida B. Wells linç karşıtı kampanyasını
uluslararası kamuoyuna taşımak için
Avrupa'nın çeşitli yerlerini gezerek
ırkçılık ve linçlerin sözüm ona medeni bir ülke için
menfur bir şey olduğunu anlatacaktı.
Bu kadının hayatını konu alan bir film olmamasına hayret ediyorum.
Gerçekten de ülke tarihimizin sıra dışı kadınlarından biri.
Ida B. Wells'in 2020'ye kadar, ölümünü izleyen 89 yıldır,
ne Oscarlı bir biyografi filmi ne de bir Pulitzer Ödülü olmasının
bir sebebi var.
Bu sebep, 14. Değişikliğe aşina olunmamasının sebebiyle aynı.
Çünkü eski Konfederasyon
İç Savaş filminin son hâlini yapan taraftı.
Bu yeni hikâyede Güney mükemmel bir toplumdu.
Kuzey tarafından mağdur edilmiş ve haksızca parçalanmıştı.
Kaybedilmiş Dava denen bu efsaneye göre kölelik o kadar da kötü bir şey değildi.
Ve 14. Değişikliğe hiç gerek yoktu.
Bazen yeni bir hikâye uydurmak
geçmişin acı gerçekleriyle yüzleşmekten daha kolaydır.
Yeniden Yapılanma başarısız olmadı, yenilgiye uğradı.
İç Savaş'tan sonra çok önemli hâle gelen Kaybedilmiş Dava efsanesiyle başlıyor.
Güney'in soylu bir savaş verdiği düşüncesi
Beyaz toplumda yaygınlık kazandı.
Kaybedilmiş Dava ideolojisi daha ziyade bir zafer öyküsüne dönüştü.
Güney'de Yeniden Yapılanma karşısında alınan zafer kutlanmaya başladı.
Konfederasyon'un, Amerika'nın Güney'inde
heykeller ve anıtlarla tasvir edilişiyle gördük bunu.
Firavunları anımsatan bu devasa anıtların dikilmesi
aslında bir bakımdan toplumsal bir zafer turu gibidir.
Sembollerle "Güney aslında budur." denir.
"Bunlar bizim tanrılarımız."
KONFEDERASYON'UN KIZ ÇOCUKLARI
General Lee Mason-Dixon Hattı'nı korumamı emretti
ve tek bir Yankee geçmeyecek, dedi.
General Lee mi?
Ama eyaletlerin arasındaki savaş biteli neredeyse 90 yıl oldu.
Ben kaytarmam.
ve General Lee'den resmen haber alana kadar
Güney topraklarına ayak basan her Yankee'yi vuracağım.
O yüzden ikile Yankee!
20. yüzyılda film son derece önemli bir araç hâline gelir.
Beyaz üstünlüğü destanı Bir Ulusun Doğuşu
ve tüm zamanların en popüler filmlerinden Rüzgâr Gibi Geçti
Sırf Güneyliler için değil birçok Kuzeyli için de
İç Savaş ve Yeniden Yapılanma'nın anlamının popüler görünümleri oldu.
BİR ULUSUN DOĞUŞU
Güney'in yanlış bir şey yapmadığı görüşünü kuvvetlendirmek amacıyla
Bir Ulusun Doğuşu gibi filmler
Konfederasyon'un köleliği mertçe koruduğuna dair yeni bir öykü anlatıyordu.
BİR ULUSUN DOĞUŞU: 2. BÖLÜM-YENİDEN YAPILANMA
Tarihin yeniden yazılması
Siyahların aşağı görüldüğü hikâyenin ya da kurmacanın önemli bir parçasıydı.
Bu efsaneye göre
Yeniden Yapılanma, Amerikan demokrasi tarihinin dip noktasıydı.
Bunun sebebi Afrikalı Amerikalılara güç ve seçme-seçilme hakkı verilmesiydi.
Bunu da bir yozlaşma ve kötü yönetim çılgınlığı takip etmiş…
HALKININ MAHVOLUŞU YÜZÜNDEN AZAP İÇİNDEDİR
…ve en sonunda Güney'i Klan kurtarmıştı.
o Film Beyaz Saray'da gösterilince
Woodrow Wilson şiddet ve terör içerecek yeni dünya düzenine
Amerika'nın onay mührünü bastı.
"Güney'deki Beyaz adamlar cahil Zencilerin oylarının
yükünden kurtulmak için kendini koruma içgüdüsüyle hareket etti.
Güney'de Zenci hâkimiyetine
nihayet son verildi ve sorumlu sınıf olan Beyazların
doğal ve kaçınılmaz yükselişi tesis edildi."
Bir Ulusun Doğuşu'nun galası yapılınca KKK Amerika'nın her yerinde biterek
en büyük boyutuna ulaşır.
Yaygınlaşan bu yeni araçla o görüntülerin insanların zihnine kazınması
hem Beyaz üstünlüğünü güçlendirir
hem de yeni bir ırksal intikam türünün alevlenmesine yardımcı olur.
BLACK WALL STREET KATLİAMI TULSA, 1921
Yazar, gazeteci ve bilim insanları
Siyahların aşağılık ve medeniyet için ciddi bir tehdit olduğunu
ispatlamak üzere akla gelebilecek her yola başvururlar.
Beyazların hiç vicdan azabı çekmeksizin
her nesilde yalnızca görmek istedikleri Zenci'yi yaratmalarına olanak tanımıştır.
Emredersiniz.
Yanında gördüğüm o hanım kimdi?
Hanım değildi o, karımdı.
Kaybedilmiş Dava ideolojisinde eski Güney duygusallaştırılıp
bir nevi kültürel bir kaçış yeri hâline getirildi.
Bu düzenli medeniyette Siyahlar düzen içindeki yerini bulmuş,
genelde anlamda hâllerinden memnun insanlardı.
OKULLAR İÇİN TARİH
İç Savaş hikâyesinin çarpıtılmasının başlangıcı buydu.
ZENCİLERİN KÖLELİK YAŞANTISI
İÇ SAVAŞ'IN NEDENİ KÖLELİK DEĞİLDİ
BÜYÜK İÇ SAVAŞ YALANI İFŞA EDİLİYOR
Plantasyondaki ilk günlerinizin nasıl olduğunu bize tarif eder misiniz?
Çok güzel, neşeli günlerdi.
Herkes mutluydu.
Bugün duyduğumuz şeyleri hiç duymazdık.
Onların çocuk gibi olduğunu söylemek ayıp bir şey değil.
Mutlu çocuklar gibi oldukları için böyle diyoruz.
Kaybedilmiş Dava'nın duygusallaştırılmış bu biçiminin muhalifleri hep oldu
ama Amerikalıların yürekleri ve akılları için verilen kültürel savaşta
genel itibarıyla galip gelemiyorlardı.
Süvarilerle ve pamuk tarlalarıyla dolu bir diyar vardı
Adı Eski Güney'di.
Bu güzelim dünyada
nezakete son darbe vuruldu.
Burası şövalyelerin ve onların zarif eşlerinin, efendi ve kölenin
görüldüğü son yerdi.
Burayı yalnızca kitaplarda arayın.
Çünkü hatırda kalan bir rüyadan ibaret.
Rüzgâr gibi geçip giden bir medeniyet.
Bu hikâyeler Amerikalıların zihinlerine sızdı.
RÜZGAR GİBİ GEÇTİ'NİN ÜNÜ İNCİL'İ GEÇTİ
Savaştan önceki bu eski ve düzenli medeniyete kaçabiliyorlardı.
Amerika'ya gelen yeni göçmenler, gitgide büyüyen şehirler,
kontrolden çıkmış gibi görünen sanayileşme karşısında
endişe duyar, incinir veya ürkerlerse oraya kaçabiliyorlardı.
Charleston'ın dışında kalan
ve ailesinin sekiz nesildir yaşadığı plantasyonda
Norwood Hastie'ye köleliğin ahlak dışı olup olmadığı soruldu.
Hayır, değil. Çünkü…
Bir köle Afrika'dan geldiğinde dili konuşamazdı.
Medeniyete ayak uydurmasını sağlayacak işler için eğitimi olmazdı.
Birileri onunla ilgilenmeliydi.
Dolayısıyla o eski zamanlarda kölelik olmak zorundaydı bence.
Ama gelenekler zor yok olur.
Bu çok uzun sürer.
Hem yıllar önce Zenci'ye eşitlik verilmesi gerekeceğini herkes biliyordu.
Ama Güney'de Beyazların tutumu zamanla değişecektir.
Ben beş yıl öncesine kıyasla çok daha liberalim,
beş yıl sonra çok daha liberal olacağımı biliyorum
ve kanımca bu hemen herkes için geçerli.
Sizi daha liberal yapan neydi?
Zenci'nin herkes gibi
insan olduğunu fark etmem.
Bay Hastie, bizi insan olarak görmeden önce
ne olduğumuzu düşünüyordunuz?
Bir bakıma
sizi çok üstün evcil hayvanlar olarak görüyorduk denebilir.
Ben 1950'de Güney'de doğdum.
Ayrımcılığın zirvede olduğu bir dönemdi bu.
YAŞASIN IRK AYRIMI IRKLARI KARIŞTIRMAYA SON
Neredeyse tüm şeklini
Kaybedilmiş Dava ideolojisinin verdiği bir ortamdaydık.
Bu fikre göre Konfederasyon, Amerika'ya tarihinin en parlak dönemini yaşatmıştı
ve o zamandan sonra sürekli düşüşteydik.
Böylesi bir ortamda yetişen herkes etkileniyordu.
Bir bakıyorsunuz, zihninizdeki Amerika hayali
bir Beyaz üstünlüğü hayaliymiş.
Ve hiç farkına varmamışsınız.
CHARLESTON, GÜNEY CAROLINA
1861'de
haklarını savunan ilk eyalet Güney Carolina oldu.
O bayrağın tarihinde Güney mirasının yeri büyük.
Köleliğin değil.
Mirasımı korumaya geldim ve bu miras kölelik mirası değil.
Ailemin kölesi yoktu. Benim de kölem yok.
Köleliği simgeliyor. İstedikleri kadar inkâr etsinler.
O bayrak burada dalgalanmamalı.
Bize saygısızlık olduğundan insin istiyoruz.
Tarihimizin ve mirasımızın muhafaza edilmesi için desteğe geldik
çünkü Amerika'nın esası bu.
Konfederasyon'u temize çıkarıyor.
Konfederasyon'un amacı köleliği korumaktı.
Mirasımızla gurur duyuyor ve atalarımızı anıyoruz.
Mesele miras ve gurur.
Mirasımız burada. Biz buyuz.
Bu herkesin mirası.
"Bu benim bayrağım. Bu benim mirasım." diyenler,
sizin mirasınız kölelik, baskı ve KKK terörizmi
ve o bayrak bunu simgeliyor.
Bu, bizi biz yapan şeylerden.
Dünya ve Güney Carolina'daki sorunlar
bir film ya da sembol değil insanların vicdanındaki şey yüzünden.
Geri dönüp Amerika'yı nasıl yeniden inşa edersiniz?
Sayın Konuşmacı, duymamış olabileceğiniz bir bakış açısını size sunmaya geldim.
Charleston County'deki
Mount Horr AME kilisesinin papazı olarak
Gördükleri zulmü, yıldırılmalarını
ve aşağılanmalarını temsilen kullanılagelmiş bir bayrağın
hâlâ eyaletimizin hükûmet binasında dalgalanması nedeniyle
rencide olan insanların hikâyelerini ve acılarını dinledim.
Belki de şanlı tarihimizde ilk defa
kendi çıkarımız için değil
tüm Güney Carolina'nın iyiliği için
hareket etme arzusunda olduğumuzu göstererek bu muhteşem eyalet için,
temsil ettiğimiz tüm insanlar için parlak bir örnek olalım.
Bugün bunu size tekrar söylüyorum…
Nisan 2015'te Charleston, Güney Carolina'daki bir konferanstaydım.
İç Savaş'ın sona ermesiyle ilgili olağanüstü bir konferanstı.
Ama o günkü baş konuşmacı Rahip Clementa Pinckney'di.
Karışık hisler besliyorum. Hem sevinçli hem de başkalarının özgürlüğü uğruna
ölen onca insan için bir din adamı olarak hüzünlüyüm.
Pinckney bir vaize yakışır şekilde, İç Savaş'tan itibaren
bir ölçüde kefaret ödediğimizi söyledi.
Konfederasyon gazilerini bile onurlandırdı.
"Güney Carolinalı hemşehrileri" bile dedi.
"America the Beautiful"u söyledik
ve ben Rahip Pinckney'le bir programda bulundum.
Aynı matbu sözleri okuyarak şarkı söyledik.
Katıldığım en olağanüstü tarihî halk etkinliklerinden biriydi.
Sorun bundan iki ay sonra çıktı.
Charleston, Güney Carolina'da bir kilisede ateş açıldığını bil…
Clementa Pinckney'di.
AKTİVİST/SANATÇI
1961'de Güney Carolina eyaleti, hükûmet binasının kubbesine
Konfederasyon bayrağı çekti
ve Eyalet Yönetiminden onay alınmadan bayrağın indirilemeyeceğini
yasa hâline getirdi.
Bayrak oradayken
2015 yılında Dylan Roof adlı bir Beyaz üstünlükçü
Charleston'daki tarihî Mother Emanuel AME Siyah kilisesine girip
bir dua toplantısındaki dokuz Siyah'ı vurdu.
Amerikan tarihinin en ölümcül Siyah kilisesi saldırısından biri.
Kurbanlardan biri kilisenin papazı olan Senatör Clementa Pinckney.
Senatör Pinckney Genel Kurulun vicdanıydı.
Mother Emanuel'in papazının defnedileceği zaman geldiğinde
tabutu sokaklarda gezdirildi
ve Güney Carolina eyaleti Amerikan bayrağını yarıya indirdi
ama çıkardıkları o yasa yüzünden Konfederasyon bayrağı yukarıda kaldı.
Bu, çok açık bir mesajdı.
Güney, İç Savaş'ı kaybetmiş olmasına rağmen
Beyaz üstünlüğü diğer her çeşit güçten üstündü.
Güney Carolina'daki köleliğin tarihiyle aramda çok derin bir kişisel bağım var.
Atalarım Güney Carolina'da köle olmuş
ve akrabalarım bana onların Klan'la yaşadıklarını anlattı.
Bir tavır koyulması gerektiğini çok derinden hissettim.
Hanımefendi! Direkten inin.
Hanımefendi!
Bana nefret, baskı ve şiddetle yaklaşıyorsunuz.
-Bu bayrak bugün inecek. -Direkten inin.
Tutuklanacağımı tabii ki biliyordum
ama bu şekilde daha fazla devam edemezdik.
İlerleme kendiliğinden olmaz.
İlerlemede kaçınılmaz bir şey yoktur.
İnsanlar kararlar alıp seçimler yaptığı için ilerleme olur.
Bana öyle geliyor ki Pinckney ve cemaatindekiler
belki de, Konfederasyon'un,
İç Savaş'ın, Özgürleşme'nin
ve 14. Değişikliğin anlamıyla
ülkeyi
daima tekerrür eden günümüzde
hesaplaşmaya itmek için
korkunç bir katliama kurban gittiler.
DİREN
GÜNEY CAROLINA HÜKÛMET BİNASI 10 TEMMUZ 2015
MISSISSIPPI HÜKÛMET BİNASI 30 HAZİRAN 2020
Bu anıtlar, aslında temsil ettikleri ölümü, köleliği ve terörü hiçe sayarak
uydurmaca bir Konfederasyon'u yüceltiyor.
Hakikatten korkamayız.
IDA B. WELLS MEYDANI
"İKTİDAR, BİR TALEP OLMADAN TESLİM OLMAZ. HİÇ OLMADI, OLMAYACAK DA."
"FREDERICK DOUGLASS"
İlerleme, direniş olmadan elde edilmez.
O, düz bir çizgi değildir.
Zordur. Acildir.
Davaya hoşgörüyle yaklaşan insanlar bile bazen şöyle der:
"Bekleyin, daha büyük sorunlar var."
ya da "O kadarı fazla, fazla hızlı."
Ama acı çeken insanlar için
adalet bekleyemez.
El ele tutuşup o eski Zenci ilahisini söyleyebileceğiz:
Sonunda özgürüz. Şükürler olsun Yüce Tanrı'ya, sonunda öz…
Bu, acil bir durumdur.
Adalet yoksa barış yok.
Ellerim havada, ateş etme!
Amerika, Siyahların yaşamına zerre saygın olmadığını
435 yıldır ispatlıyorsun.
Siyahların hayatı değerlidir!
Tüm ülkede meydana gelen eş güdümlü bir etkinlik bu.
Artık yeter.
Karşı koyup "Dizinizi boynumuzdan çekin." demenin vakti geldi.
Nefes alamıyorum.
"Hayatım değerlidir." demek için tüm bu insanlarla
mücadele etmemiz gerekiyor.
Siyahlar intikam değil eşitlik aradıkları için şanslılar.
Rüzgâr Gibi Geçti'ye geri dönebilir miyiz lütfen?
Alt yazı çevirmeni: Arda Barişta