NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Jeśli chodzi o wpływ 14. poprawki na moje życie, nie było chyba
ważniejszego momentu w jej historii niż sprawa Loving kontra Wirginia.
Cześć. Jestem Martha Jones,
wykładam historię na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa.
MILDRED I RICHARD LOVING
W 1967 roku w osiemnastu stanach
nie uznawano małżeństw między białymi a ludźmi, których nie uważano za białych.
Sprawa Loving kontra Wirginia
to moment, w którym Sąd Najwyższy USA
w końcu obalił coś, co nazywamy prawami przeciw krzyżowaniu ras.
Ale...
moi rodzice pobrali się w 1957 roku, dziesięć lat przed tą sprawą.
Moja matka, biała Amerykanka,
i mój ojciec, Afroamerykanin,
nie mogli wziąć ślubu w jego rodzinnym stanie.
Pobrali się w Nowym Jorku.
Byli wyzywani i wyśmiewani.
Ich dzieci, czyli nas, nazywano...
godnymi pożałowania i gorzej.
Jestem dzieckiem sprawy Loving kontra Virginia,
co oznacza, że...
że gdy próbuję znaleźć...
sens w swoim życiu...
Cholera.
Mówiliście mi, że tak będzie.
Chwileczkę.
ARTYKUŁ XIV
RÓWNA OCHRONA
Sprawa Lovingów to zasługa 14. poprawki.
To klauzula o równej ochronie będzie tutaj motorem
rozmowy o nierównościach wobec prawa.
Ta sprawa nadaje mojej rodzinie coś w rodzaju...
prawowitości.
Kiedy myślę o własnej historii,
myślę o ludziach, którzy niestrudzenie prowadzili
często niewdzięczne kampanie,
by natchnąć konstytucję
jakimś znaczeniem, które pomoże mi rozpracować moje życie.
To moja historia.
Obywatelska walka o Amerykę
Zebraliśmy się tu dziś,
by uczcić ślub czternastej poprawki
z małżeństwem.
Małżeństwo to symbol miłości dwóch osób, ich wzajemnego oddania,
ale też więź prawna.
Rząd uważa małżeństwo za tak ważne dla naszego społeczeństwa,
że daje małżeństwom korzyści i ochronę prawną, które utrzymują
rodziny w całości.
Może tego nie wiecie, ale małżeństwo i czternasta poprawka mają długą historię.
Przed wojną secesyjną zniewoleni nie mieli prawa do małżeństwa.
Bez prawnego uznania
w każdej chwili mogli być oderwani od swoich małżonków i dzieci.
Dopiero po emancypacji i dzięki ochronie 14. poprawki
dawni niewolnicy mogli wreszcie legalnie zawierać małżeństwa.
Gdy w 2015 roku Sąd Najwyższy zajmuje się małżeństwami jednopłciowymi,
nie chodzi tylko o miłość.
Chodzi o bycie postrzeganym i akceptowanym przez rząd
jako pełnoprawni obywatele.
Obecne prawo daje wybór między legalną heteroseksualnością
a nielegalną homoseksualnością.
Pamiętasz, jak się czułeś,
kiedy zrozumiałeś, że jesteś homoseksualistą?
Byłem przerażony.
Nie chciałem być inny.
Nie chciałem się wyróżniać.
Chciałem mieć wszystko to, co mają inni.
Nic więcej i nic mniej.
MIŁOŚĆ
Powiedziałbym, że zacząłem rozumieć, że jestem inny,
gdy miałem jakieś osiem-dziewięć lat.
Pamiętam, że jak rodzina przejrzała już katalogi Sears czy JCPenney
i wyrzucała je,
ja wyławiałem te katalogi ze śmieci.
Robiłem to, bo chciałem wyciąć strony z męską bielizną.
Nie wiedziałem, po co mi one, ale wiedziałem, że chcę te strony.
Coś dla mnie znaczyły.
Ale też zdałem sobie sprawę, że...
czułem wstyd, jakbym wiedział, że tak nie należy robić.
I to poczucie wstydu w końcu mnie pokonało
i spaliłem te zdjęcia w puszce po kawie w piwnicy.
Od gimnazjum śpiewałem w chórze, występowałem w musicalach,
jak w stereotypach o gejach.
Nie uprawiałem sportów.
Kolejny dzieciak, który spełniał wiele z tych stereotypów:
„o, pewnie jest gejem”.
Gdy zacząłem dorastać, drzwi szafy trochę się uchyliły,
ale szybko je zatrzasnąłem,
bo wtedy wciąż zmagałem się z tym, że jestem gejem.
PISARZ/AKTYWISTA
„Odkrywanie preferencji seksualnej nie musi być traumą.
Jest nią, bo nasze społeczeństwo jest tak straumatyzowane”.
Nigdy nie wiadomo, kiedy pojawi się homoseksualista.
Może wydawać się normalny
i możesz zbyt późno odkryć, że jest chory psychicznie.
Ta choroba nie jest widoczna, jak ospa,
ale jest nie mniej groźna i zaraźliwa.
To choroba umysłu.
Jeśli seksualność człowieka przepada,
przepada też jego szansa, jego nadzieja na miłość.
„Tak zwana osoba hetero nie jest bezpieczniejsza ode mnie.
Kochać kogokolwiek,
być kochanym przez kogoś to ogromne niebezpieczeństwo,
ogromna odpowiedzialność”.
To podróż, którą obie osoby muszą odbyć
ze sobą nawzajem.
Poznałem Johna kilka miesięcy przed moim wyjściem z szafy,
a on zachowywał się tak swobodnie jako gej po coming oucie,
że mnie to przeraziło.
Wciąż byłem w szafie.
Wtedy po prostu był dla mnie znajomym znajomych.
Pogadaliśmy przez chwilę i tyle.
Wtedy nie byłem gotów komukolwiek powiedzieć, że jestem gejem.
Gdy spotkałem Johna drugi raz, zaczęliśmy rozmawiać.
W pewnej chwili powiedział: „Nigdy byś się nie umówił z kimś takim jak ja”.
Wciąż nie wiem, skąd miałem tyle odwagi, by odpowiedzieć
tak jak odpowiedziałem,
czyli: „Skąd wiesz? Nigdy mnie nie zaprosiłeś”.
Ale mnie nie zaprosił.
To było spotkanie numer dwa.
Trzeci raz go spotkałem,
gdy byłem w Cincinnati na Święta,
a John urządzał imprezę sylwestrową.
Poszedłem na imprezę do domu Johna i spotkałem go po raz trzeci
i nigdy nie wyszedłem.
Zawsze żartowaliśmy, że to nie była miłość od pierwszego wejrzenia,
tylko od trzeciego.
Poznałam Jima i bardzo go polubiłam.
Ale to, co sprawiło, że go pokochałam,
to fakt, że przez całe życie Johna nigdy wcześniej
nie widziałam go tak szczęśliwego.
To było szczęśliwe życie. Mieszkaliśmy w Cincinnati,
byliśmy parą, zawieraliśmy przyjaźnie.
Straszna nuda.
Ale w tamtym momencie Cincinnati nie było dobrym miejscem
dla społeczności LGBTQ,
dla żadnej społeczności, która była inna.
HOMOSEKSUALIZM JEST WBREW BOGU
Jeśli chodzi o prawa dla ludzi LGBTQ,
Cincinnati z lat 80. i 90. przypomina Cincinnati w latach 50.,
lub też jakiekolwiek inne duże miasto w USA lat 50.
Obywatele LGBTQ, którzy tam mieszkali, mieli być cicho,
siedzieć w ukryciu albo się wynieść.
Ameryko, jesteś w szczytowej formie!
Ameryko, w Cincinnati jesteś w szczytowej formie!
CINCINNATI MIASTO BIZNESU
Od 40 lat mówię studentom prawa, którzy chcą zajmować się
prawami obywatelskimi:
jeśli naprawdę tego chcecie,
jedźcie na Środkowy Zachód.
Gdy zamieszkaliśmy w Cincinnati, wciąż odbywały się tam
wiece KKK, włącznie z paleniem krzyży.
Dziś w Cincinnati rozpoczyna się proces
o nieobyczajność Galerii Cincinnati i jej dyrektora.
Wystawa Mapplethorpe'a była przykładem tego,
jak wówczas zapóźnione było Cincinnati.
To było za wiele dla tego miasta.
Żyliśmy w istnych mrocznych wiekach.
Czułem, że jako początkujący prawnik od praw obywatelskich
mam ogrom pracy do zrobienia.
Zacząłem reprezentować osoby o niższych dochodach w kwestii zasiłków.
Mieliśmy projekt, w którym pomagaliśmy ludziom znaleźć prace.
Chciałem dopilnować, by amerykański sen
był dostępny dla wszystkich.
Po kilku latach zacząłem spotykać coraz więcej osób,
które były zwalniane za bycie LGBT.
Podejmowałem się kolejnych spraw, próbując znaleźć sposób
na zapewnienie im równej ochrony na mocy ówczesnych przepisów.
Przegrałem wszystkie sprawy.
Postanowiliśmy więc zacząć pukać do drzwi
Rady Miejskiej Cincinnati.
Przywieźliśmy wszystkich klientów,
a oni opowiedzieli, jak to jest być zwolnionym
za coś, co od nich nie zależy.
RADA ZATWIERDZA UCHWAŁĘ O PRAWACH GEJÓW
Przekonaliśmy radę do przyjęcia uchwały o prawach człowieka.
To było wydarzenie.
Nie można już kogoś zwolnić, bo jest gejem.
To był piękny dzień, okazja do świętowania.
Ale…
na ogonie naszego świętowania siedziała mroczna chmura
organizacji Citizens for Community Values, „Obywatele Za Wartościami Społecznymi”.
Ustawa o prawach obywatelskich z 1964 roku dotyczyła statusu osób w oparciu o...
coś, co można zobaczyć lub namierzyć.
Nie o zachowanie.
Jeśli ktoś żąda statusu
mniejszości ze względu na jakieś zachowanie,
pomyślcie o konsekwencjach.
To otwiera puszkę Pandory.
Siły, które zjednoczyły się przeciw nam,
zaproponowały poprawkę do statutu miasta, tak zwany artykuł 12.
Treść proponowanej poprawki
jest następująca.
Miasto Cincinnati nie może uchwalić żadnego zarządzenia,
regulacji, zasady lub polityki,
która by dała osobom o orientacji homoseksualnej
przywileje lub podstawy
do preferencyjnego traktowania.
PRAWA GEJÓW ODRZUCONE
Artykuł 12 przegłosowano stosunkiem 64% głosów,
a zarządzenie Cincinnati o prawach człowieka zostały uchylone.
Artykuł na zawsze zabronił miastu oferowania jakiejkolwiek ochrony
dla ludzi, których wtedy zwano homoseksualistami,
biseksualistami i lesbijkami.
Staliśmy się najbardziej nieprzyjaznym miastem dla osób LGBT w kraju.
To było straszne, uchwalić to i dowiedzieć się,
że współobywatele naszego miasta
uważają nas za niegodnych jakiejkolwiek ochrony.
Są rozjuszeni, bo nie uzyskali pewnych przywilejów i praw.
Coś tu jest nie w porządku
i to nie jest normalne.
Społeczność LGBTQ stała się obiektem
wielkiego gniewu i dyskryminacji.
Od tego gadania „on jest gejem”, „ona jest lesbijką” robi mi się niedobrze.
Niech to zachowują dla siebie w domu. Zdecydowanie.
W tym środowisku
od ludzi LGBTQ oczekiwano, że będą cisi, grzeczni i po prostu się dopasują.
Jeśli wyglądasz i zachowujesz się w pewien sposób, to jesteś w porządku.
My byliśmy w porządku, bo nie afiszowaliśmy się z tęczową flagą.
Spełnialiśmy oczekiwania Cincinnati wobec dwóch młodych, białych mężczyzn.
To był przerażający czas, żeby być gejem w tym mieście.
Byliśmy jedynym miastem w Ameryce
z oficjalnym oświadczeniem o nienawiści do osób nieheteronormatywnych.
Jak to może być legalne w Ameryce?
Kiedy po raz drugi ustanowiliśmy nasz rząd,
bo to właśnie oznacza 14. poprawka,
powiedzieliśmy, że wszyscy mają prawo do równej ochrony
wobec prawa.
Wnieśliśmy więc sprawę do sądu, podważając konstytucyjność artykułu 12.
WIADOMOŚCI O PIĄTEJ
Witamy. Walka o prawa gejów w Cincinnati nie skończyła się z wyborami.
Wielu prawników uważa, że tego rodzaju regulacja
może nie sprostać wymogom konstytucyjności.
Ale w tej sprawie wielką rolę odgrywa wyzwanie,
o którym jeszcze nie rozmawialiśmy.
Mianowicie w 1986 roku
Sąd Najwyższy USA wydał wyrok w sprawie Bowers kontra Hardwick.
Panie Prezesie, Wysoki Sądzie,
w tej sprawie pojawia się pytanie, czy istnieje
podstawowe prawo do praktykowania homoseksualnej sodomii za zgodą obu stron.
Naprawdę dyskutujemy o seksie, który odbywa się za zgodą obu stron?
Gdyby ktoś próbował wam powiedzieć,
że to, co robicie z partnerami lub partnerkami w łóżku jest nielegalne,
raczej nie czulibyście się z tym za ciekawie.
Kojarzycie sceny z komedii romantycznych, kiedy wszystko idzie nie tak?
Dziewczyna oblewa faceta latte,
albo facet wyznaje dziewczynie miłość na kilka sekund przed jej ślubem.
Michael Hardwick
przeżył swoją scenę w chwili,
gdy policjant przyłapał go w czasie czynów prywatnych
wykonywanych z chłopakiem.
A w 1982 roku w Georgii
za niektóre czyny prywatne grozi kara do 20 lat więzienia.
Potem zarzuty wycofano, ale dla Michaela
to był dopiero początek walki.
Pozwał stan Georgii,
a jego sprawa trafiła do Sądu Najwyższego.
Prawnicy Hardwicka twierdzą, że 14. poprawka
chroni prawo obywateli do prywatności,
a w to z pewnością wlicza się aktywność w sypialni.
Jak to osiągnąć?
Wróćmy do poprawki 14., sekcji pierwszej.
Argumentowano, że prawo, które zmienia seks w przestępstwo
pozbawiło jednostkę wolności bez sprawiedliwego procesu.
Chodzi o to prawo
do decydowania, kogo chce się kochać.
Nie jest ono spisane,
ale jest tak istotne, że musimy założyć,
że jest w Konstytucji.
Stosunkiem pięciu głosów do czterech Sąd zdecydował,
że forsowane przez homoseksualistów prawo do udziału w sodomii
nie jest chronione przez Konstytucję.
Sędzia White pytał, czy teraz Sąd będzie rozstrzygał
sprawy cudzołóstwa i kazirodztwa.
Sąd Najwyższy twierdzi, że 14. poprawka nie gwarantuje
tym prawom konstytucyjnej ochrony.
Byłem ranny w Wietnamie, a w moim kraju
mówią, że Konstytucja nie należy do mnie.
Niech wypierdalają!
Wiele osób porównywało tę sprawę do spraw Plessy'ego czy Dreda Scotta.
Ta decyzja Sądu również uznaje pewne grupy za drugorzędnych obywateli.
Równość wobec prawa!
Nie mamy równych praw!
Sąd uznał, że nie będzie chronić osób LGBT.
Mogą trafić do więzienia…
za to, jak uprawiają seks.
To była jedna z najbardziej haniebnych decyzji w dwudziestym wieku.
Jednym z aresztowanych był Michael Hardwick.
Sprawa Bowersa była wybojem na drodze postępu.
Dała rządowi możliwość legalnej dyskryminacji osób nieheteronormatywnych.
Za każdym razem, gdy ktoś mówił o idei równych praw dla osób homoseksualnych,
dostawał tą decyzją w twarz.
I uwaga uwaga, oto, co się stało
w Sądzie Apelacyjnym Szóstego Okręgu.
„Panie Gerhardstein,
od sprawy Bowersa sądy apelacyjne uznają,
że homoseksualiści nie są grupą,
której przysługuje specjalna ochrona konstytucyjna.
bo trudno zidentyfikować osoby z homoseksualizmem.
Nieprawdaż?
Jak mamy w ogóle rozpoznać, kim oni są?”.
Pamiętam tę rozmowę.
i pamiętam, jakim kłopotem był ten aspekt dla sędzi Kennedy,
tak jakby... Chciała wiedzieć…
Kim oni byli.
„Wielu homoseksualistów skutecznie ukrywa swoją orientację,
a skoro homoseksualistów nie rozpoznamy po wyglądzie,
chyba że postanowią ujawnić orientację swym zachowaniem,
nie mogą być uznani za klasą specjalną”.
Przeżyłem ten fragment rozprawy na nowo
i chcę coś w nim zmienić,
bo chciałbym zwrócić się…
Chcę zwrócić się do tłumu.
Sala sądowa była pełna ludzi.
Chcę poprosić wszystkie osoby LGBT o wstanie.
Byli wszędzie wokół niej.
Ale może to nie byłoby fair.
Wciąż żyliśmy w świecie wyroku Bowersa.
Może sama identyfikacja będzie dla nich groźna.
Nie mieliśmy żadnych środków,
by ich ochronić.
Gdy przegra się sprawę takiej wagi,
gdy zostawia się miasto tak bezbronnym
i zostawia się ludzi w takiej samotności...
Ciężko nie brać tego do siebie.
Niewidzialni.
Marginalizowane grupy zbyt często tak się czują.
Czarny kolor skóry był tak niewidzialny w społeczeństwie,
że musieliśmy dosłownie wymalować nasze istnienie na ulicach.
Inny charakter ma
niewidzialność społeczności LGBTQ, bo wynika on z przymusu ukrywania się.
Musieli żyć szafie, lub mierzyć się z prześladowaniami,
aresztowaniami, zwolnieniami, wykluczeniem z rodziny, albo i gorzej.
A ponieważ musieli się ukrywać,
społeczeństwo wmówiło nam, że po prostu nie istnieją.
Sztuka ludzi LGBTQ jest albo ograniczana, albo zakodowana,
a ich tożsamość jest wymazywana z historii.
Jak mówi poetka i eseistka LGBTQ, Adrienne Rich:
„Gdy ktoś opisuje świat, a ciebie w nim nie ma,
następuje moment rozchwiania psychicznego,
jak gdybyś spojrzał w lustro i zobaczył pustkę”.
Wyobrażacie to sobie?
Smutne jest to, że zbyt wielu tego doświadcza.
Najbardziej zdumiewa fakt, że Cincinnati zaczęło się zmieniać
na początku lat dwutysięcznych.
Powoli, ale sukcesywnie poprawiało się nastawienie wobec społeczności LGBTQ.
Nasza grupa postępowych ludzi się powiększała
i dążyła do uczynienia Cincinnati lepszym.
Ale John i ja nigdy nie byliśmy aktywistami.
Nie braliśmy udziału w kampaniach.
Sami też ich nie prowadziliśmy.
Nic takiego nie robiliśmy.
Chyba byliśmy trochę oderwani od rzeczywistości
i dlatego nie angażowaliśmy się politycznie tak jak powinniśmy.
Ale w pewnym sensie życie w jawnym związku homoseksualnym też jest
prawdziwym aktem politycznym.
Sam fakt, że jesteś sobą, pomaga uświadomić innym:
„Osoby LGBTQ wcale się tak bardzo ode mnie nie różnią.
Myślałem, że są straszne i okropne,
ale nie, po prostu żyją po swojemu.
Wprawdzie to para dwóch mężczyzn,
ale ich życie nie różni się zbytnio od mojego”.
Niektórzy uważają, że ruch LGBTQ pojawił się nagle.
Bardzo nagle.
Rozumiem.
Ale choć niektórzy Amerykanie o tym nie wiedzą,
wcale nie wziął się znikąd.
Ruch LGBTQ zrodził się z dekad wysiłków.
Na początku lat dwutysięcznych Amerykanie oglądali w telewizji więcej postaci LGBTQ.
Jestem lesbijką.
W wiadomościach zaczęto opowiadać historie LGBTQ.
Jeśli chodzi o życie prywatne,
przyjaciele i krewni zaczęli wychodzić z szafy.
Jeśli więc ktoś mówi, że ruch LGBTQ pojawił się zbyt nagle,
pamiętajcie, że całe pokolenia
aktywistów LGBTQ walczyły wcześniej o to, by ich dojrzano.
A teraz wszyscy cieszymy się owocami ich pracy.
HETERYCY, ALE MYŚLĄCY
EQUALITY FOUNDATION KONTRA CINCINNATI, 1993-95
LAWRENCE KONTRA TEKSAS, ROK 2003
Lawrence kontra Teksas. Dobra.
W 1986 roku w sprawie Bowersa Sąd uznał,
że jeśli stany chcą ścigać osoby za seks z osobą tej samej płci,
to proszę bardzo.
Przejdźmy do sprawy Lawrence'a kontra Teksas.
W tej sprawie mamy dwóch dorosłych mężczyzn,
których aresztowano i osądzono
za to, że na osobności uprawiali seks,
a stan Teksas stwierdził, że ma prawo uznać to za przestępstwo.
W tej sprawie Sąd analizuje ustawę stanową,
bardzo podobną do tej ze sprawy Bowers kontra Hardwick.
Pytanie do Sądu brzmi:
czy ta ustawa narusza klauzulę o sprawiedliwym procesie z 14. poprawki?
W 2003 roku w Sądzie Najwyższym zasiadało czterech sędziów liberalnych
i pięciu konserwatywnych.
Ale jeden z nich, Anthony Kennedy,
ma inne spojrzenie na 14. poprawkę niż jego konserwatywni koledzy.
„Powodzi mają prawo do poszanowania życia prywatnego.
Ich prawo do wolności, zgodnie z klauzulą
o sprawiedliwym procesie, daje im pełne prawo
do prywatności bez interwencji rządu”.
Pisząc do Sądu, Sędzia Kennedy
robi coś ciekawego i innego.
Zauważa, że musimy zwracać uwagę na godność jednostki.
Sprawę należy rozstrzygnąć ustalając,
czy powodzi mieli wolność jako dorośli,
by uczestniczyć w prywatnych czynnościach w ramach wolności
gwarantowanej w klauzuli sprawiedliwego procesu 14. poprawki.
Sąd uznał, że nie można zakazać życia intymnego tylko dlatego,
że komuś się nie podoba.
Trzeba pokazać że to szkodzi społeczeństwu,
a tu nie ma na to dowodów.
Osoby nieheteronormatywne żyją jak wszyscy.
Mamy definiować wolność dla wszystkich,
nie forsować własne zasady moralne.
Wyrok w sprawie Bowersa nie był słuszny wtedy
i nie jest słuszny dzisiaj.
Nie może obowiązywać jako precedens.
Wyrok Bowers kontra Hardwick zostaje unieważniony.
To jeden z niewielu przypadków,
w których Sąd uchyla poprzedni precedens i zmienia politykę.
Po raz pierwszy Sąd twierdzi,
że prawo do wyboru partnera to jedno z podstawowych praw
chronionych klauzulą o sprawiedliwym procesie z 14 poprawki.
PEDALSKI SĄD
Ale to doprowadziło do sporu w Sądzie Najwyższym.
Sędzia Scalia wyraził zdanie przeciwne…
Scalia odczytał opinię z ławki,
co się dzieje tylko wtedy,
gdy sędzia SN jest bardzo niezadowolony z wyroku.
„Wielu Amerykanów nie chce, by homoseksualiści byli ich partnerami
w interesach, drużynowymi ich dzieci, czy też lokatorami.
Sądzą, że tak chronią siebie i swoje rodziny
przed stylem życia, który uważają za niemoralny i niszczący”.
Sąd Najwyższy jest tak przesycony prawniczą
kulturą anty-antyhomoseksualną…
„Że traci z oczu fakt, że postawy tej kultury
pozostają w wyraźnej awangardzie”.
Powiedział, że Sąd został przejęty przez elitystów,
przejęty przez homoseksualną politykę
i że nie powinien się wdawać w wojnę kulturową.
Wyjaśnię, że nie mam nic przeciwko homoseksualistom…
"Ani innym grupom promującym ich politykę
w sposób demokratyczny,
ale przekonywanie współobywateli to jedno,
a narzucanie poglądów
przy braku demokratycznej większości...”.
...to coś innego.
W późniejszych latach Scalia mówił,
że jeśli nie można zdelegalizować zachowań, które uważam za niemoralne,
bo uważam je za niemoralne,
nie mogę ustanowić sensownych praw,
bo prawo musi opierać się na społecznej moralności.
Cóż, sformułowanie wyroku
w sprawie Lawrence'a usunęło czynnik tej społecznej dezaprobaty.
Więc kiedy już ustalono, że tym związkom należy się
równe poszanowanie w świetle prawa,
tak jak związkom partnerów różnej płci,
powstaje nowe pytanie:
w takim razie dlaczego nie możemy zawierać ślubów?
Krótka historia małżeństw homoseksualnych w USA:
dwóch studenckich aktywistów, Richard Baker i James Michael McConnell,
złożyli wniosek o pozwolenie na ślub w Minnesocie.
Urzędnik odmówił wydania. Sądy tak samo.
Ale w Kolorado inna urzędniczka, Clela Rorex, której imię
jest tak wyjątkowe jak jej miejsce w historii, zrobiła
coś niewyobrażalnego.
Wykonała swoją pracę.
Jedną z par, której Clela udzieliła ślubu,
byli: Richard Adams, Amerykanin i Tony Sullivan, mój rodak z Australii.
No siema.
Ale nawet po ślubie Tony'emu odmówiono zielonej karty.
Rząd federalny twierdził,
że „nie stwierdzono, by prawdziwy związek małżeński mógł
zaistnieć pomiędzy dwoma pedałami”.
W odpowiedzi na ten cudowny list
Tony i Richard złożyli pierwszy pozew
o federalne uznanie małżeństw jednopłciowych.
Przegrali.
Potem zaczęły się lata 90.
Prezydent Clinton podpisuje ustawę o obronie małżeństwa,
zakazującą uznawania małżeństw jednopłciowych.
Później zmienił zdanie,
oczywiście już po odejściu z urzędu, by się nie narażać.
Na poziomie federalnym ustawa utrzymała się za prezydentury Busha,
ale część stanów miała inne zdanie,
co dało podstawy do legalizacji małżeństw homoseksualnych.
Wszystkie małżeństwa są teraz równe.
Pomimo ustawy o obronie małżeństwa
sądy w Massachusetts i na Hawajach
wydały przychylne wyroki w sprawach małżeństw jednopłciowych,
ale powstał też ruch reakcyjny
i w 2004 roku 13 różnych stanów wprowadziło ich zakaz,
między innymi stan Oregon, Michigan, Kentucky, Utah, Luizjana i Ohio.
W 2011 roku obchodziliśmy osiemnastą rocznicę bycia razem.
Mieliśmy tradycję kupowania pierścionków i obrączek na rocznice.
To się zaczęło już w siódmym tygodniu naszego związku.
John dał mi pierścionek z brylantem,
bo już wiedział, że będziemy parą na dobre i złe.
Przez pierwsze dwa lata naszego związku
rozmawialiśmy o małżeństwie.
Mieliśmy przyjaciół, którzy organizowali ceremonie,
ale to nie były śluby.
Chcieliśmy się pobrać.
Ale uznaliśmy, że to musi być prawdziwe małżeństwo,
a nie tylko symboliczny gest.
Chcemy, żeby było prawnie ważne.
Chcieliśmy, by rząd powiedział:
„Liczycie się i istniejecie.
Widzimy was”.
Ale od stanu słyszeliśmy: „Nigdy nie weźmiecie ślubu,
a nawet jeśli się pobierzecie w innym stanie
i okażecie akt małżeństwa,
stan Ohio może powiedzieć, że to nic nie znaczy”.
Ale wciąż mieliśmy nadzieję.
W styczniu 2011 roku zauważyłem coś dziwnego…
w tym, jak John chodził.
Inaczej to brzmiało.
Jakby jedna stopa uderzała w podłogę mocniej niż druga.
To taka drobna rzecz, ta zmiana dźwięku czyichś kroków.
Nie znikała.
W końcu przekonałem go, że coś się dzieje.
Że powinien iść do lekarza.
Powiedziałam: „Jim, zadzwoń, jak będziesz miał wyniki”.
Obiecał, że tak zrobi.
I nie odezwał się.
Zadzwoniłam do niego i Jim zaczął płakać.
Powiedział: „Wybacz, że mówię to przez telefon.
To stwardnienie zanikowe boczne”.
Czułam się, jakby ktoś uderzył mnie w pierś kijem od baseballa.
Zdiagnozowano u niego ALS, chorobę Lou Gehriga.
To był początek.
Z lewej stopy przeszło na lewą rękę,
a potem doszła prawa strona ciała.
Gdy John coraz bardziej chorował,
Jim siedział tam, patrzył na niego i go kochał.
W każdej sekundzie był przy nim.
Spędzaliśmy dnie na oglądaniu telewizji,
trzymaniu się za ręce.
Wiedzieliśmy, że koniec jest blisko, ale nie mieliśmy daty.
Tak więc 26 czerwca 2013 roku pracowałem przy stole w jadalni, a John
zawołał do mnie z pokoju i powiedział:
„Jim, wejdź”.
Wszedłem do jego pokoju. On oglądał wiadomości.
Sąd Najwyższy uchylił ustawę o obronie małżeństwa.
O mój Boże.
USTAWA O OBRONIE MAŁŻEŃSTWA
Małżonkowie dostają inne zasiłki,
zwykle wyższe.
Można też otrzymać ulgi podatkowe, jak Edie Windsor.
Jej małżeństwo nie było uznane
i musiała zapłacić 300 000 dolarów podatku.
Gdyby uznano jej małżeństwo, nie zapłaciłaby go.
więc była zagrożona finansowo.
Gdy umarła moja piękna Thea, byłam przytłoczona żałobą.
I w tej żałobie
zdałam sobie sprawę, że rząd federalny uznaje nas za obce osoby.
Sprawa trafia do Sądu Najwyższego,
a ustawa o obronie małżeństwa została uchylona.
Przeczytałem o tym i pomyślałem: „To jest ważne.
Chciałbym spróbować naprawdę coś osiągnąć z tym argumentem
o małżeństwie”.
Stoję obok łóżka Johna i trzymam go za rękę.
Pochyliłem się, przytuliłem go i pocałowałem
i powiedziałem „Weźmy ślub”.
Zadzwonił telefon. To był Jim.
Zapytał: „Co robisz w przyszłym tygodniu?”.
Ja na to: „A co? Co się stało?”.
Mieszkamy sześć przecznic od sądu okręgowego.
W idealnym świecie mógłbym zabrać Johna na wózku i otrzymać
akt małżeństwa, ale nie w Ohio.
Została nam jedna opcja,
czyli wynajęty samolot medyczny.
Zdecydowaliśmy się na Maryland.
To był cichy lot…
mało mówiliśmy.
Wylądowaliśmy na lotnisku BWI i zaparkowaliśmy na asfalcie.
Dziś jest ważny dzień, nie tylko w życiu
dwóch najbardziej kochających i wyjątkowych mężczyzn, jakich znam,
ale też w życiu tych, którzy ich znają, kochają i szanują,
a także w szerszym kontekście,
dla tych Amerykanów, którzy czekali na równość wobec prawa
i w kwestiach sercowe.
To była krótka ceremonia, ale...
pamiętam, że na początku
powiedziałam: „weźmiecie się za ręce?”.
I uświadomiłam sobie, że nigdy nie było momentu, by nie trzymali się za ręce.
Włóż ją na odwrót.
Zrobiliśmy coś, czego nigdy się nie spodziewaliśmy:
powiedzieliśmy „biorę ciebie za męża”.
Zgodnie z prawem naszego wspaniałego kraju
ogłaszam was mężem i mężem,
partnerami związanymi na zawsze.
Niech miłość i dobro będą z wami na zawsze.
Radujmy się wszyscy.
Czuję się jak
najszczęśliwszy facet
na świecie.
Po prostu się cieszę.
Więcej nie powiem.
To była radosna chwila.
Naprawdę radosna chwila.
Nigdy nie byłam bardziej dumna z bycia Amerykanką niż wtedy.
- Jak poszło? - Dobrze! Poszło świetnie.
Dla Johna ta podróż, ten ślub,
to była dla niego kulminacja ich życia jako pary
i tego, co dla siebie znaczyli.
W KOŃCU PANOWIE MŁODZI
Możliwość publicznego, prawnego złożenia tej obietnicy i zobowiązania
zmieniła wszystko.
Myślę, że John i ja używaliśmy słowa „mąż” kilka tysięcy razy dziennie.
„Napijesz się czegoś, mężu?”.
„Nie jest za głośno, mężu?”.
„Kocham cię, mężu”.
Byłem na pikniku i rozmawialiśmy o różnych sprawach
w tym o decyzji w sprawie Windsor,
i ktoś mówi „Mam dobrych przyjaciół,
byli tak podekscytowani tym wyrokiem,
że polecieli na lotnisko w Baltimore
i wzięli ślub na płycie lotniskowej”.
Powiedziała: „W niedzielę ukaże się artykuł w prasie” . Był piątek.
Powiedziałem: „To brzmi super.
Bardzo mnie to cieszy.
Ale wiesz, że będą mieli z tym problem”.
Pięć dni po ślubie Al przyszedł do nas.
Przyniosłem ze sobą kawałek papieru.
Tylko jeden. Pusty akt zgonu.
I powiedział: „Na pewno o tym nie rozmawialiście,
bo po co rozmawiać o akcie zgonu
tuż po ślubie?
Ale czy wiecie, że gdy John umrze,
jego ostatni dokument będzie błędny?
Ohio powie, że był kawalerem, że nie miał męża,
a twoje imię, Jim, nie zostanie wpisane w pole »małżonek«”.
Wściekli się.
Przyznaję, to mnie wkurzyło.
Chcieli wiedzieć więcej.
Co by trzeba było zrobić?
Możemy zrobić podobną sprawę.
Możemy pójść w ślady Windsor
i sformułować sprawę w ten sam sposób, jak tamta sprawa.
Nie gwarantuję wygranej.
Gwarantuję, że zrobię, co mogę,
ale mamy niezłe szanse.
John uznał, że tak należy zrobić,
choć oboje rozumieliśmy, że będę musiał go częściej zostawiać,
poświęcić trochę czasu na spotkania i rozprawy sądowe.
Wiedzieliśmy, że musimy to zrobić.
Omówiliśmy szybko sprawę z Johnem i zgodziliśmy się. Powiedzieliśmy,
że zrobimy wszystko, co w naszej mocy.
Trzy dni później złożyliśmy pozew.
Musicie zrozumieć, że jestem prawnikiem procesowym.
Rozwiązuję problemy.
Problem moich klientów polegał na tym,
że nie dostaliby poprawnego aktu zgonu.
To wszystko, czego potrzebuję. Powinno pójść gładko.
Nie staramy się robić niczego krzykliwego, seksownego, dziwnego, niezwykłego,
nie szokujemy starego Ohio.
Próbowaliśmy wykorzystać precedens Sądu Najwyższego
i to właśnie robiliśmy.
To wszystko, co robiliście?
Nie, ale to był pierwszy krok.
Małżeństwa jednopłciowe są legalne w Maryland.
To jest tu legalne.
Po wyjściu z sądu
kilka godzin później wróciłem do domu
i była tam ciotka Tootie.
Zadzwonił telefon, a po rozmowie Jim...
Nigdy tego nie zapomnę. Powiedział „Wygraliśmy!”.
„Wygląda na to, że wygraliśmy”.
Wiecie, to jest coś, patrzeć, jak ktoś świętuje fakt,
że na jego akcie zgonu będzie informacja o małżeństwie.
To był dobry dzień.
To jedna z najszczęśliwszych chwil pod koniec życia Johna.
Jestem tego pewien.
John żył jeszcze trzy miesiące po tej decyzji, co do dnia.
Tego wieczoru zacząłem mu czytać jedną z jego ulubionych książek,
Kobierzec Clive'a Barkera,
i przez kilka następnych godzin robił się coraz cichszy i cichszy,
a potem zasnął.
Pamiętam ostatnie przeczytane zdanie:
„Lwy, odejdzie z lwami”.
To była piękna historia miłosna.
I nie ma nic do dodania.
Była piękna już przed chorobą,
a potem też była fantastyczna.
John zmarł 22 października 2013 roku
i złożyliśmy wniosek o akt zgonu.
Przyszedł spisany jak należy,
więc otrzymaliśmy to, o co walczyliśmy.
Ale Ohio powtarzało, że jak wygrają apelację,
to trzeba będzie wszystko zmienić.
I że uszanują to, na co głosowali ludzie,
gdy zakazali małżeństw jednopłciowych,
więc to nie koniec sprawy.
Ich walka dopiero się zaczyna.
Sprawa Obergefell kontra Hodges trafia do Sądu Najwyższego.
Dołączyły do nich pary z całej Ameryki,
walczące o to, by ich stany uznały ich małżeństwa
lub zniosły zakaz małżeństw jednopłciowych.
To coś wielkiego.
To może być moment, w którym 14. poprawka da z siebie wszystko.
A może Sąd Najwyższy odmówi im podstawowych praw człowieka?
W styczniu 2015 roku usłyszeliśmy, że Sąd Najwyższy powiedział:
„Tak, przyjmiemy tę sprawę
i będzie ona znana jako Obergefell kontra Hodges”.
Pytanie brzmi, czy 14. poprawka wymaga, by stany
zezwalały na małżeństwa osób tej samej płci?
Musiałem być w sądzie i wszystkiego wysłuchać.
Przyjechaliśmy o siódmej rano.
Ta cała atmosfera,
byli ludzie popierający prawa LGBT,
byli też ludzie, którzy byli im przeciwni.
Naprawdę niesamowity widok.
Gdy weszliśmy na salę sądową,
usadzono nas po lewej stronie ławy.
Wpuszczają niewielu ludzi,
bo to nie jest takie duża sala.
Sala była mniejsza, niż się spodziewałem.
Miałem w głowie obraz ogromnej sali sądowej.
Potem weszli sędziowie.
Dziś rano wysłuchamy
argumentów w sprawie numer 14-556, Obergefell kontra Hodges
i połączonych spraw.
Jedną z moich bohaterek jest Ruth Bader Ginsburg.
Jest tak mała, że jak siedzi za podium,
widać ją tylko od szyi w górę,
ale gdy zadaje pytanie,
nie ma wątpliwości, że jej obecność ma wielkie znaczenie.
Nasza wizja małżeństwa się zmieniła.
Małżeństwo było związkiem dominującego mężczyzną
i podległej kobiety.
Czy stany powinny mieć taki wybór?
- Nie. - Trzymać się starej wizji małżeństwa?
Nie, skądże.
Sędziowie ciągle sobie przerywają.
Nie usłyszałem odpowiedzi na moje pytanie.
Obie strony.
To nie ma nic wspólnego z Artykułem IV.
To ciągła przepychanka pytań i odpowiedzi.
Kongres nie uchwali prawa odnośnie wolności religii.
- Tak. - Mam coś jeszcze dopowiedzieć?
To niesamowity widok.
Oczywiście, że tam byłem, na rozprawie Obergefella.
Pamiętam, że główny radca bronił
przepisów przeciw małżeństwom jednopłciowym.
Sędzia Kennedy, który wie, jak wszyscy wiedzą, odgrywa dużą rolę
w tej sprawie, pyta go:
„Co z poszanowaniem godności pary?”.
A radca generalny Michigan mówi, że stan Michigan
„nie jest zainteresowany godnością par”.
Wszystkich... przyznam się, że mnie też... zwyczajnie zatkało.
Sprawa przyjęta.
Obrady i wymiana stanowisk się kończą,
a w sumie nie wiadomo, kiedy Sąd ogłosi swoją decyzję.
Więc Jim przez dwa miesiące chodził na każde ogłoszenie wyroków.
Gdyby parę lat wcześniej ktoś mnie zapytał:
„co to jest 14. poprawka?”,
nie umiałbym powiedzieć.
Moja wiedza o konstytucji była dość powierzchowna.
Mógłbym wymienić kilka poprawek.
Przynajmniej ich przekaz, niekoniecznie cyferki.
Ale nie znałem dobrze Konstytucji.
A jednak ta poprawka leży u podstaw tej decyzji.
OBERGEFELL KONTRA HODGES
DECYZJA W SPRAWIE OBERGEFELL KONTRA HODGES, ROK 2015
Prezes mówi, że sędzia Kennedy przeczyta pierwszą decyzję.
Sędzia Kennedy wygłosi
naszą opinię w sprawie 14-556, Obergefell kontra Hodges.
Spłoszyłem się na swoim miejscu i...
wziąłem dłoń przyjaciela i pomyślałem „Dobra, to jest to”.
„Nie zawsze umiemy dostrzec niesprawiedliwość w naszych czasach.
Pokolenia, które napisały i ratyfikowały Kartę Praw i 14. poprawkę
nie zakładały, że znają zakres wolności
we wszystkich wymiarach,
dlatego powierzyli przyszłym pokoleniom
zapis chroniący prawa wszystkich osób, byśmy mogli
cieszyć się wolnością, w miarę jak poznajemy jej znaczenie”.
Wszyscy rozumieli podniosłość tego...
co się działo,
„Małżeństwo jest najświetniejszym związkiem,
bo uosabia najwyższe ideały
miłości, wierności, oddania, poświęcenia i rodziny.
Tworząc związek małżeński,
dwoje ludzi staje się czymś więcej, niż byli kiedyś.
Jak dowodzą niektórzy powodzi w tych sprawach,
małżeństwo uosabia miłość, która może przetrwać nawet po śmierci.
Mówienie, że ci mężczyźni i kobiety
nie szanują idei małżeństwa to wyraz braku zrozumienia.
Proszą o to prawo...
bo szanują je
tak głęboko, że sami chcą móc ją wypełnić.
Niezmienna natura próśb pokazuje…
że małżeństwo jednopłciowe to jedyna prawdziwa droga
do tego głębokiego oddania.
Proszą o równą godność w oczach prawa.
Konstytucja gwarantuje im to prawo”.
Pamiętam, jak patrzyłem i widziałem twarze tych ludzi,
niektórzy z nich płakali jak dzieci,
łzy im spływały po policzkach.
Nikt nie pozostaje niewzruszony w obliczu czegoś tak doniosłego.
To była jedna z najwspanialszych chwil, jakie widziałem.
Opowiem moim dzieciom i wnukom, że byłem tam,
gdy Sąd Najwyższy powiedział:
„Drzwi są otwarte. Jesteście pełnoprawnymi
członkiem społeczeństwa”.
Pierwsze, co pomyślałem, to:
„John, tęsknię za tobą.
Wiedz, że wygraliśmy.
Szkoda, że cię tu nie ma”.
A potem...
po tych emocjach, po tym uczuciu szybko nadeszła zaskakująca myśl.
Po raz pierwszy w moim życiu jako wyautowany gej...
czułem się jak równy Amerykanin.
Teraz wracamy do Sądu Najwyższego.
Widać stażystów, którzy biegną z decyzją.
Nadchodzą stażyści z decyzją.
Sąd wydał wyrok. Oto i on.
Brzmi następująco. Czternasta poprawka
narzuca stanom obowiązek udzielania małżeństw dwóm osobom tej samej płci
i uznanie małżeństw między dwiema osobami tej samej płci…
Siedziałem w sądzie między przyjaciółmi
i wiedziałem, że wieści dotarły do czekającego tłumu
i że trwa tam impreza
i ludzie świętują.
i myślę tylko: „Dobra, kończmy, chcę stąd wyjść”.
Al i ja ramię w ramię idziemy na czele grupy,
a tłum się przed nami rozstępuje.
Robimy krok i rozstępuje się dalej.
Ludzie płakali, wiwatowali,
śpiewali, świętowali.
Wyszliśmy na schody i wszędzie wokół są protestujący,
słychać śpiew wspaniałych chórów
i brzmi to jak jeden wielki chaos,
bo wszystko rozbrzmiewa naraz,
a wokół Jima gromadzą się media
i Jim mówi do 25 mikrofonów naraz.
Chcę podziękować moim prawnikom.
Zwłaszcza Alowi Gerhardsteinowi, który wspierał mnie
od samego początku.
Potem zadzwonił prezydent.
- Cześć. Czy to Jim? - Tak, panie prezydencie.
Chcę tylko pogratulować.
A gdy rozmawia z prezydentem,
wiceprezydent Biden zostawia wiadomość.
Nie tylko byłeś świetnym przykładem dla ludzi,
ale przyniesiesz też trwałą zmianę w tym kraju.
Tak. Dziękuję.
To jedna z tych chwil,
których potem nie możesz i nie chcesz zmienić.
To było niesamowite, podejść do tego tłumu,
i poczuć tę miłość.
Miłość to miłość.
Dzień kończy się w Cincinnati ślubem par nieheteronormatywnych,
i zaczyna się świętowanie.
I tak, na mocy nadanej przez Sąd Najwyższy
Stanów Zjednoczonych,
radujemy się dziś mocą miłości.
Możecie przypieczętować przysięgę pocałunkiem.
Następnego dnia odbyła się parada równości.
Ile spraw kończy się
paradą przez centrum miasta,
na której wszyscy wariują?
Wesołego dnia równości!
Wzdłuż ulicy stało tylu młodych ludzi,
którzy patrzyli na Jima i cicho poruszali ustami
mówiąc „dziękujemy”.
Mówię o setkach twarzy,
które mówią, że tak powinno być.
Przejście przez to miasto, które tak radykalnie się zmieniło,
z najbardziej antytęczowego miasta w kraju
w to wspaniałe, gościnne miejsce.
Nigdy tego nie zapomnę.
John pomyślałby, że to było przezabawne.
Gdybyście mu powiedzieli, że jego zdrowie doprowadzi do historycznej zmiany
w systemie prawnym USA,
pewnie by spojrzał na was tak.
Wiecie, takie „coś wam powiem”.
Taki wyraz twarzy.
Ale widzę, jak mówi
„Wiesz, ciociu Tootie, w tym chodzi tylko o miłość.
O to właśnie chodzi”.
Wyjaśniałby mi to.
Myślę, że tak by powiedział.
Myślę, że byłby niewiarygodnie dumny,
że jego małżeństwo miało w tym udział.
SPRAWA ZAMKNIĘTA!
„RÓWNA GODNOŚĆ” MAŁŻEŃSTWA JEDNOPŁCIOWE LEGALNE WE WSZYSTKICH STANACH
To była kolejna lekcja tego,
że sumienne próby,
by wprowadzić zasady Konstytucji do naszego życia,
potrafią stworzyć niezwykłe chwile.
To jest serce 14. poprawki,
przekaz praw obywatelskich.
To są prawa, które każda osoba musi mieć,
by w pełni być obecną w społeczeństwie.
Uznanie tej koncepcji podstawowych praw obywatelskich,
podstawowych praw człowieka...
Od tego czasu minęło już 150 lat
i wciąż zastanawiamy się, co to właściwie znaczy.
Choć wiele lat temu
nie powiedziałbym nic o 14. poprawce,
teraz ją znam doskonale
i rozumiem, dlaczego ta poprawka jest tak ważnym narzędziem
w zapewnianiu równego traktowania.
Pomaga nam to zbliżyć się do amerykańskiej wartości „my, naród”,
a dotrzymywanie tego zobowiązania jedna z najważniejszych rzeczy.
Mną kierował przymus dotrzymania obietnicy złożonej Johnowi.
Zrobiłem to, bo go kochałem i…
miłość wygrywa.
Wtedy na pewno wygrała.
MIŁOŚĆ WYGRYWA
Równość małżeńska to dowód, że 14. poprawka może nieść inkluzywność,
być pomostem do Ameryki, która szanuje naszą miłość do drugiej osoby.
Po części dzięki 14. poprawce
społeczność LGBTQ przestała być postrzegana jako przerażający Inny
i jest traktowana jak ludzie,
żywe, oddychające istoty ludzkie, które zasługują
na równe prawa.
W ten sam sposób
inna grupa walczy o to, by Ameryka
uznała ich człowieczeństwo.
Oni też chcą, by 14. poprawka była dla nich pomostem do amerykańskiego snu,
ale zamiast tego wciąż trafiają na ścianę.
Napisy: Joanna Kaniewska