NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
14. Değişiklik açısından hayatımın en merkezî anı
muhtemelen Loving-Virginia Davası'dır.
Merhaba. Adım Martha Jones. Johns Hopkins Üniversitesinde tarihçiyim.
1967'de 18 eyalette
Beyazlarla Beyaz olmadığı söylenen insanların evlilikleri tanınmıyordu.
Loving-Virginia Davası'nda ABD Yüce Mahkemesi
ırklar arası evlilik karşıtı yasaları nihayet hükümsüz kıldı.
Ama…
…benim annemle babam bunun on yıl öncesinde, 1957'de evlenmiş.
Amerikalı Beyaz bir kadın olan annem
ve Afrikalı Amerikalı bir erkek olan babam,
babamın yaşadığı eyalette evlenememişler.
New York'ta evlenmişler.
Hakarete uğramış, alay konusu olmuşlar.
Bize de onların çocukları olarak bahtsız olarak yaftalanmıştık.
Ben bir Loving-Virginia Davası çocuğuyum.
Demek istediğim,
kendi hayatımı
anlamlandırmaya çalışıyorum ama…
Yok.
Bana bunun olacağını söylemiştiniz.
Bir saniye.
MADDE XIV
EŞİT KORUMA
Loving Davası'nı 14. Değişikliğe borçluyuz.
Hukuk önünde eşitsizlikten söz etmek için araç olarak
Eşit Koruma Hükmü'nden faydalanılacaktı.
Aileme bir nevi meşruiyet kazandıran,
o davadır.
Kendi hikâyemi düşündüğümde
hayatımı anlamlı kılacak bir yorumu
Anayasa'ya katmak amacıyla, bitmek bilmeyen ve çoğu zaman da
karşılığı alınamayan kampanyalarda çalışan insanlar geliyor aklıma.
Benim hikâyem bu.
Bugün burada
14. Değişiklik'le evliliğin evliliğini kutlamak üzere
toplanmış bulunmaktayız.
Evlilik aşkınızın, sadakatinizin simgesi ve hukuki bir bağdır.
Devlet evliliğin toplumumuz için o kadar önemli olduğu düşüncesindedir ki
evli çiftlere, aileleri ayakta tutacak yardım ve yasal korumalar verir.
Evlilikle 14. Değişikliğin uzun bir ortak geçmişi olduğunu bilmiyor olabilirsiniz.
İç Savaş'tan önce, köleleştirilmiş insanların evlenme hakkı yoktu.
Bu haktan yoksun oldukları için
eşlerinden ve çocuklarından her an koparılabiliyorlardı.
Köleleştirilmiş insanlar ancak Özgürleşme'den sonra
ve 14. Değişikliğin korumaları sayesinde evlenebildiler.
Hemcins evliliği 2015'te Mahkeme'ye sunulduğunda
mesele aşktan ibaret değildir.
Mesele, devlet tarafından tam ve eşit vatandaşlar olarak görülüp
kabul edilmektir.
Mevcut yasalara göre ya heteroseksüel ve meşru
ya da homoseksüel ve gayrimeşrusunuzdur.
Homoseksüel olduğunu ilk anladığında ne hissettin, hatırlıyor musun?
Korku.
Farklı olmak istemiyordum.
Göze batmak istemiyordum.
Herkesin neyi varsa benim de olsun istiyordum.
Ne fazlasını ne azını.
AŞK
Farklı olduğumu ilk fark etmeye başladığımda
muhtemelen sekiz ya da dokuz yaşındaydım.
Ailelerin baktıktan sonra çöpe attığı Sears veya JCPenney kataloglarını
çöpten bulup çıkarırdım.
Erkek iç çamaşırı sayfalarını kesip çıkarmak isterdim çünkü.
Sebebini söyleyemem ama o sayfaları istediğimi biliyordum.
Benim için anlamlıydılar.
Ama bir yandan da…
…utanç duyuyordum. Yaptığımın yanlış olduğunu biliyordum.
Ve bu utanç duygusuna yenik düştüm
ve o fotoğrafları bodrumda bir kahve kutusuna koyup yaktım.
Ortaokuldan itibaren korodaydım, müzikallerde yer aldım.
Tipik eş cinsel uğraşları işte.
Spor yapmazdım.
"Kesin eş cinsel" birinin yapacağı birçok şeyi yapan çocuklardandım.
Yaşım ilerledikçe yavaş yavaş açıldım
ama sonra çabucak kapandım
çünkü eş cinsel olduğumu hâlâ kabullenememiştim.
"Bir cinsel tercihin keşfi illa travmaya yol açmaz.
Toplum ağır travmalı olduğu için travmaya yol açar."
Bir homoseksüeli fark etmeniz imkânsızdır.
Normal görünebilirler
ve akıl hastası olduğunu çok geç fark edebilirsiniz.
Çiçek hastalığı gibi gözle görülen bir hastalık olmasa da
onun kadar tehlikeli ve bulaşıcıdır.
Bir akıl hastalığıdır.
Bir erkek cinselliğinden olursa
o zaman sevme ihtimalinden ve ümidinden de olur.
"Heteroseksüel denen bir kişi benden daha güvende değil aslında.
Herkesi sevmek,
herkes tarafından sevilmek çok muazzam bir tehlike
ve muazzam bir sorumluluktur."
Her iki insanın da birlikte yapması gereken
bir yolculuk bu.
John'la eş cinsel olduğumu açıklamadan iki ay önce tanıştım
ve o, eş cinselliğini gizlemeyen bir adam olarak öyle rahattı ki
bundan korktum.
Ben açılmamıştım
ve bir arkadaşımın arkadaşıyla buluşuyordum sadece.
Biraz sohbet ettik, o kadar.
O sırada eş cinsel olduğumu kimseye itiraf etmeye hazır değildim.
John'la ikinci buluşmamızda konuşmaya başladık
ve bir ara John "Jim, sen benim gibi biriyle asla çıkmazsın." dedi.
O yanıtı vermemi sağlayacak kıvrak zekayı ya da cesareti
nereden buldum bilmem
ama "Nereden biliyorsun ki? Hiç sormadın ki." dedim.
Ama o sormamıştı.
Bu ikinci buluşmaydı.
Üçüncüsünde tatil için Cincinnati'ye dönmüştüm.
John yılbaşı partisi veriyordu.
John'un evindeki partiye o gidişim üçüncü buluşmamızdı
ve hiç dönmedim.
Aşkımızın ilk görüşte değil üçüncü görüşte aşk olduğu konusunda
John'la hep şakalaşırdık.
Jim'le tanıştım ve onu gerçekten sevdim
ama onu sevmemin en büyük nedeni
John'u hayatı boyunca hiç o kadar mutla görmememdi.
Cincinnati'de yaşamak, çift olmak ve yeni arkadaşlar edinmek
çok mutlu bir hayattı.
Epey de sıkıcıydı.
Ama o sırada Cincinnati ne LGBTQ camiası ne de farklı herhangi bir camia için
pek iyi bir yer değildi.
LGBTQ hakları konusunda
80'lerin ve 90'ların Cincinnati'si, 50'lerin Cincinnati'sine
veya ABD'nin diğer büyük şehirlerine benziyordu.
Şehrin LGBTQ vatandaşlarına verdiği mesaj "Sesinizi çıkarmayıp gizlenin
ya da çıkın gidin."dir.
Amerika, en iyi dönemini yaşıyorsun!
Amerika, Cincinnati'de senin en iyi dönemin yaşanıyor!
Medeni haklar avukatı olmak isteyen hukuk öğrencilerine
40 yıldır derim ki
"Bu işi yapacaksanız
Orta Batı'ya gidin."
Cincinnati'ye taşındığımızda hâlâ Klan mitingleri yapılıyordu,
Fountain Square'da haç yakılıyordu.
Bugün Cincinnati'de bir sanat galerisi ve yöneticisi müstehcenlikten yargılandı.
Mapplethorpe sergisi
Cincinnati'nin o zamanki durumunu örnekliyordu.
Sergi şehre fazla gelmişti.
Çok karanlık bir dönemden geçiyorduk
ve yükselişteki bir medeni haklar avukatı olarak
bana çok iş düşüyordu.
Kamu yararına düşük gelirli insanları temsil etmeye başladım.
İnsanlar iş bulabilsin diye bir istihdam projesi düzenledik.
Amerikan Rüyası'na herkesin erişebilmesini istiyordum.
Birkaç yıl sonra, sırf eş cinsel oldukları için
işten kovulan bir dolu insanla tanışmaya başladım.
Dava ardına dava açıyor, mevcut yasa uyarınca
onlara eşit koruma sağlamanın yollarını arıyordum.
Davaların hepsini kaybettim.
Bunun üzerine Cincinnati Şehir Meclisinin
kapısını çalmaya karar verdik.
Tüm müvekkilleri götürdük.
statüleri yüzünden kovulmanın nasıl bir şey olduğunu anlattılar.
Meclisi, bir insan hakları kararnamesini yasalaştırmaya ikna etmeyi başardık.
Çok büyük bir olaydı. Sırf eş cinsel diye birini kovamazsınız.
Harika bir gündü ve her yerde kutlama vardı.
Fakat
devam etmekte olan kutlamalarımızın üstüne
Toplumsal Değerlerin Savunucuları bir kara bulut gibi çöktü.
1964 Medeni Haklar Yasası insanları davranışa değil,
görülebilen, tanımlanabilen bir şeye dayanarak tanımlardı.
Ve davranışa dayanarak azınlık statüsü talep eden biri için
bunun anlamını düşünün. Pandora'nın Kutusu açılır.
Karşımızda saf tutan bu güçler
Madde XII olarak adlandırılan kent tüzüğü değişikliğini önerdiler.
Önerilen değişiklik metninin aslı şöyle:
Cincinnati Şehri, homoseksüel yönelimi nedeniyle
bir kişiye ayrıcalıklı muamele hakkı tanıyan
herhangi bir kararname, düzenleme, kural veya politika yapamaz.
Madde XII, %64 oyla geçti
ve Cincinnati İnsan Hakları Kararnamesi iptal edilmiş oldu.
Şehir homoseksüel, biseksüel veya lezbiyenlere
herhangi bir koruma sunmaktan
ebediyen menedilmiş oldu.
Resmen ülkenin eş cinsellerin en hoş karşılanmadığı şehri olduk.
Bu yasanın geçmesi çok acı vericiydi,
keza diğer vatandaşların
hiçbir korumayı hak etmediğimizi düşünmesi de öyleydi.
Bazı ayrıcalık ve hakları elde edemedikleri için ayaklandılar.
Burada bir terslik var ve bence bu normal değil.
LGBTQ topluluğunu hedef alan büyük bir öfke ve ayrımcılık vardı.
İnsanı uyuz ediyor bu. "Şu eş cinsel, bu lezbiyen." diyorlar.
Evde kalması gereken bir şey bu. Kesinlikle öyle.
Bu ortamda
LGBTQ insanlarından sessiz olup karışıklık çıkarmadan uyum sağlaması bekleniyordu.
Belli bir şekilde görünür, belli bir şekilde davranırsanız sorun yaşamazsınız.
Biz kendi Onur bayrağımızı sallamadığımız için sorun yaşamadık.
Cincinnati'deki insanların beyaz tenli iki genç adamdan beklediği gibi yaşadık.
O şehirde o zamanlar eş cinsel olmak korkunç bir şeydi.
Amerika'da
eş cinsellere nefretini resmen ifade eden tek şehir bizdik.
Amerika'da nasıl yasal olabilir bu?
Devletimizi ikinci kez kurduğumuzda,
ki 14. Değişiklik tam da budur,
her insanın hukuk önünde eşit koruma hakkı olduğunu söyledik.
Bu sebeple Madde XII'nin Anayasa'ya uygunluğuna itiraz ettik.
CINCINNATI'NİN 5 HABERLERİ
İyi akşamlar. Cincinnati'deki eş cinsel hakları savaşı seçim günü bitmedi.
Birçok hukuk uzmanı böyle bir yasanın Anayasa'ya uygun olmayabileceği görüşünde.
Ama bu davada henüz bahsetmediğimiz büyük bir zorluk söz konusu.
O da şu ki, 1986'da
ABD Yüce Mahkemesi Bowers-Hardwick Davası'ndaki kararını açıklamıştı.
Sayın Baş Yargıç ve Yüce Mahkemenin izniyle.
Bu davada, karşılıklı rızaya dayalı
homoseksüel cinsel ilişkinin temel bir hak olup olmadığı sorgulanmaktadır.
Burada karşılıklı rızaya dayalı cinsel faaliyeti mi tartışıyoruz sahiden?
Mesela biri size yatak odanızda
yaptıklarınızın yasa dışı olduğunu söylemeye kalksaydı
eminim çok rahatsız olurdunuz.
Hani romantik komedi filmlerinde her şey ters gidiverir ya.
Kız, erkeğin üzerine kahve döker
ya da erkek kızın düğününden hemen önce ona aşkını itiraf eder.
Michael Hardwick'in romantik komedisinde yaşadığı terslikte
erkek arkadaşıyla özel bir an yaşarkenbir polis memuru içeri girer.
Ve 1982'de Georgia'da
bazı özel eylemler 20 yıla kadar hapisle cezalandırılabiliyordu
ama suçlamalar düşmesine rağmen Michael için mücadele yeni başlıyordu.
Georgia eyaletine dava açtı
ve dava en sonunda Yüce Mahkeme'ye taşındı.
Hardwick'in avukatları "14. Değişiklik özel hayatın gizliliğini korur." der
ve bu, hiç şüphesiz yatak odasını da kapsamaktadır.
Buraya nasıl geldik? 14. Değişikliğin 1. Bölüm'üne bakın.
Argüman, cinsel ilişkiye girmeyi suç sayan bir yasanın
yasal gerekler yerine getirilmeden bireyi özgürlüğünden mahrum bıraktığıydı.
Mesele, kime âşık olmak istediğinizi seçebilme hakkınızdır.
Anayasa'da yazılı olmasa da öyle olduğunu varsaymamız çok önemli.
Mahkeme beşe dörtlük yakın bir kararla
Anayasa'nın, eş cinsellerin cinsel ilişki hakkı talebini
korumadığına hükmetti.
Yargıç White "Mahkeme'den zina ve ensest için de mi onay istenecek?" dedi.
Yüce Mahkeme, 14. Değişiklik uyarınca
bu hakların Anayasa tarafından korunmadığını söyledi.
Vietnam'da vurulup geri döndüm, "Anayasa sana ait değil." diyorlar bana.
Ben de "Hadi oradan!" diyorum.
Pek çok kişinin Plessy'e veya Dred Scott'a benzettiği Yüce Mahkeme kararı
onları tekrar ikinci sınıf vatandaş konumuna getirdi.
Hukuk önünde eşit adalet! Ama eşit haklara sahip değiliz!
Mahkeme, eş cinseller için koruma olmadığını söyledi.
Eş cinsel ilişkiye girdikleri için
hapse atılabilirlerdi.
Bu, 20. yüzyılın en kepaze kararlarından biriydi.
Tutuklananlardan biri Atlanta, Georgialı Michael Hardwick'ti.
Bowers ilerleme önündeki devasa bir engeldi.
Devletimize eş cinsellere karşı ayrımcılık yapma iznini tanıdı.
Bu sebeple, eş cinseller için eşit haklar kavramı her gündeme geldiğinde
karşıma Bowers çıkıyordu.
Gelin görün ki Altıncı Temyiz Mahkemesinde de böyle oldu.
EŞİTLİK VAKFI-CINCINNATI ŞEHRİ
"Bay Gerhardstein,
Bowers'tan beri konuyu ele alan her Temyiz Mahkemesi,
özel bir sınıf olarak homoseksüelleri Anayasa'nın korumayacağına hükmetti
çünkü homoseksüel bir bireyi teşhis etmek bir hayli zordur.
Öyle değil mi?
Onları nasıl teşhis edeceğiz?"
O yazışmayı hatırlıyorum.
Yargıç Kennedy'nin de bu hususta yaşadığı zorluğu da.
Sanki şeyi bilmek istiyordu…
Kim olduklarını.
"Birçok homoseksüel, yönelimini başarıyla gizler
ve homoseksüeller kendileri istemedikleri sürece
gözle teşhis edilemeyeceklerinden
özel bir sınıf olamazlar."
Aslında argümanın bu kısmını zihnimde canlandırmıştım
ve onu baştan yaşamak isterdim.
Çünkü ben…
İzleyicilere seslenmek isterdim. Salon tıklım tıklımdı.
Tüm eş cinsellerin ayağa kalkmasını isterdim.
Kalabalıklardı.
Adil olmaz, diye düşündüm sonra.
Bowers'ın egemenliği sürüyor.
Teşhis edilmeleri onları tehlikeye atabilirdi.
O insanlar için tek bir koruma kazanamamıştık.
Böyle sonuçları olacak bir davayı kaybedince,
bir şehri bu kadar savunmasız,
insanları bu kadar yalnız bırakınca…
…suçlu hissetmemek kolay olmuyor.
Görünmezlik.
Ötekileştirilmiş gruplar bunu çok sık hisseder.
Siyahların ten rengi bizi topluma öyle görünmez kıldı ki
sokakları boyayarak varlığımızı belli etmemiz gerekti.
Siyah camiasının aksine,
LGBTQ camiasının görünmezliği saklanmak zorunda kalmaktan kaynaklanıyor.
Gizlenmediklerinde zulüm görüyor,
tutuklanıyor, kovuluyor, ailelerinden dışlanıyorlardı vesaire.
Saklanmak zoruna oldukları için de toplum var olmadıklarını söylüyor.
LGBTQ insanlarının sanatı ya bastırılıyor ya da kodlanıyor.
Kimlikleri tarihten siliniyor.
LGBTQ şair ve deneme yazarı Adrienne Rich der ki
"Biri dünyayı tarif ettiğinde sizi dâhil etmezse
aynaya bakıp hiçbir şey görmemişsiniz gibi psişik bir dengesizlik ortaya çıkar."
Düşünebiliyor musunuz?
Üzücü olan şu ki çok sayıda insan düşünebiliyor.
Şaşırtıcı bir şekilde Cincinnati 2000'lerin başında değişmeye başladı.
LGBTQ camiasına karşı takınılan tutum yavaş ama emin adımlarla iyileşiyordu.
Sanırım ilericiler ve Cincinnati'yi daha iyi bir yer yapmak isteyen insanlar
sayıca artıyordu.
Ama John ve ben hiçbir zaman aktivist olmadık.
Kampanyalara katkıda bulunmadık.
Kimse için kampanya yapmadık. Bunların hiçbirini yapmadık.
Bir açıdan gerçeklikten kopmuş,
işin siyasi boyutuna belki de gerektiği kadar dâhil olmamıştık.
Başka bir açıdan da alenen eş cinsel bir çift olarak yaşamak
aslında siyasi bir eylem.
Sırf kendiniz olup insanlara şunu düşündürüyorsunuz:
"LGBTQ insanlar benden çok da farklı değilmiş.
Onların korkunç olduğunu düşünürdüm
ama hayır, kendi hâllerinde yaşayıp gidiyorlar.
Ve iki erkek beraber yaşasalar da hayatları benimkinden farklı değil."
Kimileri LGBTQ hareketinin hızlı ortaya çıktığını düşünüyor.
Çok hızlı.
Anlıyorum.
Ama bazı Amerikalılar bunu anlasa da anlamasa da
bu hareket yoktan var olmadı.
LGBTQ hareketinin ardında onlarca yıllık bir emek var.
2000'lerin başında Amerikalılar TV'de daha çok LGBTQ karakteri görüyordu.
Ben eş cinselim.
Haberler LGBTQ haberleri vermeye başladı.
İnsanların özel hayatlarındaysa
arkadaşlar ve aile üyeleri ifşa olmaya başladı.
Yani biri LGBTQ hareketinin fazla hızlı geliştiğini söylüyorsa,
LGBTQ aktivistlerinin
tanınmak için nesillerdir mücadele ettiğini hatırlayın.
Şimdi de emeklerinin meyvelerini topluyoruz.
HETERO'YUM AMA DAR KAFALI DEĞİLİM
EŞİTLİK VAKFI-CINCINNATI ŞEHRİ 1993-1995
LAWRENCE-TEKSAS, 2003
Lawrence-Teksas. Peki.
86'daki Bowers-Hardwick Davası'nda
Mahkeme, "Eyaletler eş cinsel ilişkiyi suç saymak istiyorsa saysın." dedi.
İleri gidip Lawrence-Teksas'a bakacak olursak
Lawrence'ta iki yetişkin erkek
gizli olarak cinsel ilişkiye girdikleri için tutuklandı ve suçlandı.
Teksas Eyaleti bunu suç saymaya yetkisi olduğunu belirtiyordu.
Lawrence Davası'nda Mahkeme'nin önünde
Bowers-Hardwick'tekine çok benzer bir eyalet kanunu vardı.
Mahkeme'nin önündeki soru şu:
Bu yazılı kanun 14. Değişikliğin Yasal Gerekler Hükmü'ne aykırı mı?
2003'te Yüce Mahkeme'de dört liberal, beş muhafazakâr yargıç vardır.
Ama biri, Anthony Kennedy,
14. Değişikliğe diğer muhafazakârlardan biraz farklı bakmaktadır.
"İlgili kişilerin, özel hayatlarına itibar edilme hakkı vardır.
Yasal Gerekler Hükmü'nün sunduğu özgürlük
onlara eylemlerini devletin müdahalesinden azade ifa etme hakkını sunar."
Kararı Mahkeme adına yazan Kennedy çok ilginç ve farklı bir şekilde
bireyin saygınlığına önem vermemiz gerektiğini söyler.
14. Değişikliğin Yasal Gerekler Hükmü'ne göre, ilgili kişilerin yetişkinler olarak
bu özel eylemde bulunmakta özgür olup olmadığı belirlenmelidir.
İnsanların mahrem hayatlarını tasvip etmiyorsunuz diye menedemezsiniz,
dedi Mahkeme.
Bunun topluma zarar verdiğini göstermelisiniz.
Ve buna dair kanıt yok. Eş cinseller de herkes gibi yaşıyor.
Sorumluluğumuz, kendi ahlak kuralımızı dayatmak değil
herkesin özgürlüğünü tanımlamaktır.
Bowers kararı, verildiğinde doğru değildi.
Bugün de doğru değil.
Bağlayıcı emsal olarak kalmamalıdır.
Bowers-Hardwick feshedilmelidir ve edilmiştir de.
Mahkeme'nin eski bir emsali hükümsüz kılıp farklı bir karar vermesi az görülmüştür.
Ve Mahkeme ilk defa,
partnerinizi seçme hakkınızın 14. Değişikliğin Yasal Gerekler Hükmü'nce
korunan temel haklardan biri olduğunu söylemiştir.
NONOŞ MAHKEME
Ama Mahkeme kendi içinde bir anlaşmazlığa düşmüştü.
Yargıç Scalia bir karşı fikir beyan etti…
Scalia kürsüden okudu.
Yargıçlar bunu, sonuçlardan hiç mi hiç memnun olmadıklarında yaparlar.
"Çoğu Amerikalı homoseksüellerin işlerine ortak,
çocuklarına oymakbaşı, evlerinde yatılı olmasını istemez.
Gerekçeleri de kendilerini ve ailelerini
ahlak dışı ve zararlı buldukları bir yaşam tarzından korumaktır.
Hukuk mesleğinin homoseksüellik yanlılığı
Mahkeme'yi öylesine meşgul ediyor ki
"…bu kültürle ilişkili davranışların genel eğilim olmadığı gözden kaçıyor."
"Mahkeme seçkincilerin, homoseksüel gündemin eline düşmüştür
ve kültür savaşına bulaşmamalıdır." dedi.
Ne homoseksüellere ne de taleplerini demokratik yollarla…
"…gündeme getiren herhangi bir gruba karşıyım.
Fakat diğer vatandaşları ikna etmekle,
kendi görüşlerini demokratik çoğunluğun iradesi olmaksızın dayatmak…"
…farklı şeylerdir.
Scalia, Lawrence'tan sonraki yıllarda
"Ahlak dışı bulduğum davranışlara karşı, bu düşüncem nedeniyle yasa yapamıyorsam
bu, akla uygun bir hukuk sistemi olmaz
çünkü hukuk toplumsal ahlakı temel almalıdır." dedi.
Yazıldığı hâliyle Lawrence kararı,
o toplumsal hoşnutsuzluğu tartışma dışı bırakıyordu.
Karşı cinsten partnerlerin ilişkilerinin de
eşit oranda itibara layık olduğu tespit edildikten sonra
akla şu soru geliyor:
Evlenemeyeceğimizi söylemenizin sebebi ne?
ABD'de eş cinsel evliliğin bir tarihçesi:
İki aktivist öğrenci olan Richard Baker ve James Michael McConnell
Minnesota'da evlenmek için başvuruda bulundu.
Kâtip ve mahkemeler tarafından geri çevrildiler,
ama Colorado'da, ismi gibi tarihteki yeri de eşsiz olan
Clela Rorex adlı başka bir kâtip akla hayale gelmez bir şey yaptı.
İşini.
Colela'nın evlendirdiği bir çift,
Amerikalı Richard Adams ve benim gibi Avustralyalı olan Tony Sullivan'dı.
İyi günler.
Ama evli olmasına rağmen Tony'e yeşil kart verilmedi.
Federal hükûmet, iki homo arasında dürüst bir evlilik ilişkisi olabileceğini
çiftin ortaya koyamadığını iddia etti.
Onlar da bu hoş mektubun üzerine
hemcins evliliğinin federal hükûmetçe tanınması için ilk davalarını açtılar.
Kaybettiler.
Sonra 90'lar gelip çattı.
Başkan Clinton Evliliğin Savunulması Yasası'nı imzalayıp
her tür hemcins evliliğin tanınmasını yasaklar.
Koltuğundan indikten sonra da fikrini değiştirir. Riske girmemiştir.
Federal düzeyde bu yasa Başkan Bush döneminde yürürlükteydi
ama farklı düşünen eyaletler
eş cinsel evliliğinin yasallaşmasında başı çekecekti.
Tüm evlilikler artık eşittir.
Evliliğin Savunulması Yasası'na rağmen Massachusetts ve Hawaii'deki mahkemeler
davalarda hemcins evlilik lehinde karar verirler.
Ama buna karşılık olarak
Oregon, Michigan, Kentucky, Utah, Louisiana ve Ohio'nun da dâhil olduğu
13 eyalet 2004'te hemcins evlilik yasağını kabul eder.
2011, çift olarak geçirdiğimiz 18'inci yılımızdı.
Yıl dönümleri için yüzük almayı gelenek hâline getirmiştik.
Buna henüz yedi haftadır birlikteyken başlamıştık.
John bana elmas yüzük vermişti
çünkü ebediyen birlikte olacağımızı biliyordu.
İlişkimizin ilk iki yılında evlilikten söz ettiğimizi söyleyebilirim.
Bağlılık törenleri yapan arkadaşlarımız vardı ama bunlar evlilik değildi.
Biz evlenmek istiyorduk.
Ama bize göre evlilik, evlilik olmalıydı.
Sadece sembolik bir eylem olamazdı.
Yasal olarak bir anlamı olsun istedik.
Devletin bize "Varlığınız önemli. Sizi görüyoruz." demesini istiyorduk.
Ama devlet bize diyordu ki "Asla evlenemezsiniz,
ve başka bir eyalette hukuken evli olsanız ve evlilik izni gösterseniz bile
Ohio eyaleti "Bu bizim için geçersiz." diyebilirdi.
Ama John ve ben hâlâ ümitliydik.
Ocak 2011'de farklı bir şeyi fark etmeye başladım.
John'un yürüyüşü değişmişti.
Adımlarının sesi farklıydı.
Bir ayağıyla yere daha sert vuruyor gibiydi sanki.
Ufak bir ayrıntıydı. Sadece yürüyüşünün sesi değişmişti.
Ama düzelmiyordu.
Sonunda onu ikna ettim: "Bir terslik var. Doktora görünmen gerek."
"Jim, test sonuçlarını alınca beni ara." dedim.
Tamam, dedi.
Ama ondan ses çıkmadı.
Bunun üzerine aradım onu ve Jim telefonda ağlamaya başladı.
"Bunu telefonda söylediğim için özür dilerim ama ALS hastasıyım." dedi.
Beyzbol sopasıyla göğsüme vurulmuş gibi hissettim.
ALS, yani Lou Gehrig hastalığı teşhisi konmuştu.
Böyle başladı.
Sol ayağından sol eline, sonra sağ tarafına sıçradı ve iyice yayıldı.
John'un hastalığı kötüleştikçe
Jim öylece oturup ona baktı ve onu sevdi.
Her saniye onunlaydı.
Günlerimiz televizyon izleyerek geçiyordu.
El ele tutuşarak.
Tam zamanını bilmesek de sonunun yaklaştığını biliyorduk.
26 Haziran 2013'te yemek masasında çalıştığım sırada
John beni odasından arayıp
"Jim, gel." dedi.
Odasına girdim. Haberleri izliyordu.
Yüce Mahkeme Evliliğin Savunulması Yasası'nı feshetti.
Aman Tanrım.
EVLİLİĞİN SAVUNULMASI YASASI, 1996
Evliyseniz aldığınız yardım genelde daha yüksek düzeyde olur.
Ayrıca Edie Windsor gibi vergi indirimi de alabilirsiniz.
Evliliği tanınmayan Windsor'a 300.000 dolar vergi borcu çıktı.
Evliliği tanınsaydı ortada vergi olmayacaktı.
Bu yüzden mali açıdan büyük tehlikedeydi.
Güzeller güzeli Thea'm öldüğünde büyük bir acı yaşadım.
Acım dinmemişken federal hükûmetin bize yabancı muamelesi yaptığını fark ettim.
Mevzu Yüce Mahkeme'ye taşındı, Evliliğin Savunulması Yasası feshedildi.
Bunu okuduğumda "Bu büyük bir olay
ve bu evlilik tartışmasında şansımı deneyeceğim." diye düşündüm.
John'un yatağının başında onun elini tutarken
üzerine eğildim, sarılıp öptüm onu ve "Evlenelim hadi." dedim.
Telefon çaldı. Arayan Jim'di.
"Haftaya ne yapıyorsun?" dedi.
"Niye? Ne oldu ki?" dedim.
İlçe adliyesinin altı blok ötesinde yaşıyorduk.
Evlilik izni almak için John'u tekerlekli sandalyesiyle götürmem
ideal bir dünyada mümkündü, Ohio'da değil.
Tek bir seçeneğimiz vardı: Özel bir tıbbi uçak kiralamak.
Maryland'de karar kıldık.
Uçuş sessiz geçti.
Az konuşuldu.
BWI'ya indik ve pistte park ettik.
Bugün tarihî bir gün.
Hem tanıdığım en sevecen ve özel iki adamın hayatlarında
hem onları tanıyan, seven ve sayan herkesin hayatında
hem de daha geniş ölçekte
hukuk önünde ve gönül meselelerinde eşit olmayı bekleyen Amerikalılar için de
tarihî bir gün bugün.
Çok kısa bir törendi ama…
Hatırlıyorum da başlangıcında "El ele tutuşur musunuz?" dedim.
Bakınca hiç el ele tutuşmadıklarını fark ettim.
Baş aşağı koy.
Hiç yapamayacağımızı düşündüğümüz bir şey yapıp
el ele tutuşup "Evet." dedik.
Büyük ülkemizin kanunlarının bana verdiği yetkiye dayanarak
sizi ebediyen birbirine bağlı kalacak koca ve koca ilan ediyorum.
Aşk ve iyilik ebediyen sizinle olsun.
Bunu hep birlikte kutlayalım.
Dünyanın
en şanslı adamı gibi
hissediyorum.
Mutluyum işte.
Tek söyleyebileceğim bu.
Mutlu bir törendi.
Sahiden mutlu bir törendi.
O gün Amerikalı olmaktan hiç olmadığım kadar gurur duymuştum.
-Nasıl geçti? -Güzel! Harikaydı.
John'un o yolculuğu yapması,
onların nasıl bir çift olduklarını ve birbirlerini
ne kadar önemsediklerini ortaya koydu.
SONUNDA BAY VE BAY
O sözleri alenen ve yasal olarak verebilmemiz
her şeyi değiştirdi.
John ve ben "koca" sözcüğünü her gün birkaç bin kez kullanmışızdır.
"Bir şey içer misin kocacığım?"
"Ses seviyesi iyi mi kocacığım?"
"Seni seviyorum kocacığım."
Piknikteydim ve zamanın meselelerinden bahsediyorduk.
Windsor kararından da bahsettik
ve biri "Çok yakın iki arkadaşım
Windsor kararı nedeniyle çok heyecanlıydı
ve uçakla Baltimore'daki havaalanına gidip
pistte evlendiler." dedi.
Ve "Pazar günü gazeteye çıkacak." dedi. O gün cumaydı.
"Heyecan verici." dedim.
"Onların adına sevindim.
Ama önlerinde bir sorun var."
Evlendikten beş gün sonra Al bizim eve geldi.
Yanımda bir kâğıt parçası getirmiştim.
Boş bir ölüm belgesiydi bu.
Şöyle dedi: "Arkadaşlar, bunu konuşmadığınıza eminim
çünkü evlenmişken neden ölüm belgesini düşünesiniz ki?
Ama John öldüğünde son resmî kaydının hatalı olacağını anlıyor musunuz?
Ohio onun evlenmemiş, bekâr biri olduğunu söyleyecek
ve dul eşi olarak Jim'in adı belgede yazmayacak."
Çok öfkelendiler.
İtiraf edeyim, sinirlendim.
Detayları merak ettiler. Ne vardı yani? Taklit bir dava açabilirdik.
Windsor'ın izinden gidip
o davayı nasıl düzenledilerse aynısını biz de yapabilirdik.
Kazanacağımı garanti edemesem de elimden geleni yaparım.
Ama ihtimal hoşuma gitti.
John'dan ayrı kalıp
mahkemelere ve toplantılara zaman ayırmam gerekecekti
ama yine de John bunu yapmanın doğru olduğunu düşündü.
Bunu yapmamız gerektiği açıktı.
John'la konuştuk ve hemen "Tamam, olur. Varız. Elimizden geleni yapalım. dedik.
Üç gün sonra dava açtık.
Unutmayın ki ben bir duruşma avukatıyım.
Sorun çözerim.
Müvekkillerimin sorunu, doğru bir ölüm belgesi almayacak olmalarıydı.
Tek ihtiyacım olan bu. Zor olmasa gerek.
Bizim Ohio'da abartılı, cafcaflı, tuhaf, sıra dışı bir şey yapmaya kalkmıyorduk.
Yüce Mahkemenin emsalini uygulamaya çalışıyorduk sadece.
Yaptığımız buydu.
Hepsi o kadar mıydı?
Hayır ama bu bir ilk adımdı.
Hemcins evliliği Maryland'de yasal.
Burada da yasal.
Duruşmadan çıktık,
birkaç saat sonra eve, John'un yanına döndüm.
Tootie Teyze de oradaydı.
Telefon çaldı, Jim telefonu kapattı ve…
Hiç unutmayacağım, "Kazandık!" dedi.
"Kazandık gibi duruyor." dedi.
Evli olduğunu, ölüm belgesi sayesinde gösterebileceği için
sevinç yaşayan birini görmek apayrı bir şey.
Güzel bir gündü.
John'un son dönemindeki en mutlu anlarındandı o.
Buna eminim.
John o karardan sonra üç ay daha yaşadı.
O akşam ona en sevdiği kitaplardan birini okumaya başladım.
Clive Barker'ın Dokudünya'sını.
Birkaç saat içinde gittikçe sessizleşti
ve uykuya daldı.
Okuduğum son cümle hâlâ aklımda:
Aslanlar. Aslanlarla gelmişti.
Çok güzel bir aşk hikâyesiydi.
Hepsi bu.
Hastalığın öncesinde de sonrasında da çok güzel bir aşk hikâyesiydi.
John 22 Ekim 2013'te öldü
ve ölüm belgesi için başvuruda bulunduk.
Üzerindeki metin doğruydu
ve biz istediğimizi almıştık.
Ama Ohio ısrarla şöyle diyordu: "Bu davayı temyizde kazandığımızda
her şeyi eskiye döndüreceğiz.
Hemcins evliliği yasaklansın diye oy veren halkın isteğini yerine getireceğiz.
Yani bu dava bitmiş değil."
Mücadeleleri yeni başlamaktadır.
Obergefel-Hodges Davası Yüce Mahkeme'ye kadar gider.
Eyaletlerinin gerek evliliklerini tanıması
gerekse hemcins evliliği yasağını kaldırması için
Amerika'nın her yerinde mücadele eden çiftler de onlara eşlik eder.
Olay büyüktür.
Bu, 14. Değişikliğin yapacağı en iyi şey olabilir.
Yoksa Yüce Mahkeme bu temel insan hakkını ret mi edecektir?
Ocak 2015'te Yüce Mahkeme'nin şöyle dediğini duyduk:
"Evet, bu davayı kabul edeceğiz ve adı Obergefell-Hodges olacak."
Dolayısıyla soru şuydu: 14. Değişiklik,
hemcins çiftlerin evlenmesine eyaletlerin izin vermesini şart koşmakta mıdır?
Tüm söylenenleri duymak için duruşmada olmalıydım.
Sabah yedi gibi oraya vardık.
Bütün atmosfer…
Eş cinsel haklarını destekleyen insanlar da vardı,
karşı olanlar insanlar da.
Görülmeye değerdi.
Mahkeme salonuna girdikten sonra
bankın sol tarafına oturduk.
Çok büyük bir mekân olmadığı için ancak o kadar insanı içeri almışlardı.
Mahkeme salonu beklediğimden küçüktü. Devasa bir mahkeme salonu hayal etmiştim.
Sonra yargıçlar içeri girdi.
Bu sabah
14-556 numaralı Obergefell-Hodges davası ve birleştirilmiş davalar görülecektir.
Ruth Bader Ginsburg kahramanlarımdandır.
O kadar ufak tefektir ki kürsünün arkasında oturduğunda
yalnızca boynundan yukarısı görünür
ama bir soru sorduğunda varlığını kesinlikle hissettirir.
Evlilik hakkındaki fikrimizi değiştirdik.
Evlilik, baskın bir erkekle ona tabi olan bir kadının ilişkisiydi.
Bir eyalet bu seçeneğe sahip olmalı mıdır?
-Hayır. -Evliliği eski hâline çevirebilir mi?
Asla.
Yargıçlar lafı sürekli kesiyordu.
Bence soruma yanıt vermediniz.
İki taraf ta.
Bunun Madde IV'le bir ilgisi yok.
Aralıksız bir soru cevap trafiği vardı.
Kongre, din özgürlüğüne ilişkin yasa yapamaz.
-Evet. -Soru yanıtlanmış olmadı mı?
İzlemek gerçekten harikaydı.
Obergefell duruşmasına ben de girdim tabii ki
Baş avukat hemcins evliliği aleyhindeki yasaları savunuyordu.
Herkesin bildiği üzere o davada oyu önemli kişi olan Yargıç Kennedy
baş avukata "Peki ya çiftin saygınlığı?" diye sordu.
Başsavcı Yardımcısı da "Michigan Eyaleti çiftlerin saygınlığıyla ilgilenmez." dedi.
Ben dâhil salondaki herkes şaşırdı kaldı.
Dava görülmüştür.
Sözlü tartışmalar sona erdi.
Mahkeme'nin kararını ne zaman açıklayacağı belli olmadığı için de
Jim iki ay boyunca her bir karar gününe gitti.
Birkaç yıl önce biri bana "Jim, 14. Değişiklik nedir?" diye sorsa
cevap veremezdim.
Anayasa hakkındaki bilgim vasat düzeydeydi.
Bazı değişiklikleri bir çırpıda açıklayabilirdim.
Madde madde olmasa da en azından anlamlarını.
Ama Anayasa'yı tam olarak bilmiyordum.
Ama yine de bu karara zemin hazırlayan, o değişikliktir.
OBERGEFELL-HODGES, 2015
OBERGEFELL-HODGES KARARI, 2015
Baş Yargıç, Yargıç Kennedy'nin ilk kararı okuyacağını söyler.
Yargıç Kennedy
14-556 numaralı Obergefell-Hodges Davası'nın kararını okuyacak.
Oturduğum yerde irkildim ve…
…arkadaşımın elini tutup "İşte geliyor." dedim içimden.
Adaletsizlik öyledir ki, yaşadığımız dönemde onu her zaman görmeyebiliriz.
Haklar Bildirgesi'ni ve 14. Değişikliği yazan ve onaylayan nesiller,
özgürlüklerin tüm boyutlarını ve kapsamlarını bildiklerini
farz etmedikleri için,
anlamını zamanla öğrendiğimiz özgürlüğün tadını çıkarsınlar diye
tüm bireylerin haklarını koruyan bir sözleşmeyi
gelecek nesillere emanet ettiler.
Herkes olup bitenlerin ne kadar önemli olduğunun…
…farkındaydı.
"Sevgi, vefa, bağlılık, fedakârlıkve aile gibi en yüksek idealleri
barındırması sebebiyle evlilik en köklü birlik türüdür.
Evlilik birliği kuran iki insan
önceden olduklarından daha yüce varlıklara dönüşürler.
Bu davalara konu olan bazı bireylerden biliyoruz ki
evlilik ölümden sonra bile baki kalan bir aşkı ihtiva eder.
Bu kişilerin evlilik kavramına
saygı duymadığını söylemek yanlış bir anlayıştır.
Onlarsa…
…saygı duyuyoruz, diyorlar.
Bu öyle bir saygı ki, evliliğin mutluluğunu onlar da yaşamak istiyorlar.
Değişmez tabiatları gereği,
sonu bu köklü bağlılığa çıkan tek yolları hemcins evliliğidir.
Hukuk nezdinde eşit saygınlık talep etmekteler
ve Anayasa onlara bu hakkı tanımaktadır."
Hatırlıyorum da, dışarıdaki insanların yüzlerine bakmıştım.
Kimileri alenen çocuk gibi ağlıyor, yanaklarından yaşlar akıyordu.
Böylesine derin bir şey karşısında kimse soğukkanlılığını koruyamaz.
Tanık olduğum en muhteşem anlardan biriydi.
Mahkeme "Kapı açık, girebilirsiniz. Artık siz de toplumun mensuplarısınız."
dediğinde benim de orada olduğumu çocuklarıma ve torunlarıma anlatacağım.
İlk düşüncem şuydu: "John, seni özledim.
Keşke burada olsaydın, kazandığımızı bilseydin,
bunu yaşayabilseydin.
Ve o…
…hissin ardından hemencecik beni şaşırtan bir şeyin farkına vardım.
Alenen bir eş cinsel olarak, hayatımda ilk kez
eşit bir Amerikalı gibi hissetmiştim.
Şimdi Yüce Divan'a dönüyoruz.
Stajyerler mahkeme kararını almış dışarı koşuyorlar.
Şimdi stajyerlerimiz kararı getiriyor.
Mahkeme, kararını açıklamış bulunuyor.
Şöyle yazıyor: 14. Değişiklik
eyaletlerin aynı cinsiyetten iki kişinin evliliğine izin vermesini
ve aynı cinsiyetten iki insanın evliliğini tanımasını şart koşmakta ve…
Mahkeme salonunda arkadaşlarımın arasında oturuyordum.
Dışarıdaki kalabalığa haberin ulaştığının farkındaydım.
Parti başlamıştı, insanlar kutlama yapıyordu
ve aklımdan tek geçen "Bitse de gitsem." oldu.
Al ile kol kola girmiş, grubun önünde yürüyorduk
ve kalabalık hemen önümüzde yarılıyordu.
Bir adım atıyorduk, biraz daha yarılıyordu.
İnsanlar ağlıyor, tezahürat ediyor, şarkı söylüyor, kutluyordu.
Öndeki merdivenlerden çıktığımızda iki tarafta da protestocular vardı.
Enfes bir koro şarkı söylüyordu
ama hiç ahenk yoktu çünkü tüm sesler birbirine karışıyordu.
Etrafı basın ordusuyla sarılı Jim 25 ayrı mikrofona konuşuyordu.
Hukuk ekibime teşekkür ederim.
Özellikle de süreç boyunca desteğini esirgemeyen Al Gerhardstein'a.
Sonra onu Başkan aradı.
-Jim'le mi görüşüyorum? -Evet Sayın Başkan.
Arayıp tebrik etmek istedim.
Başkan'la konuşurken de Başkan Yardımcısı Biden sesli mesaj bıraktı.
Hem insanlara harika bir örnek oldunuz
hem de bu ülkeye kalıcı bir değişimi getireceksiniz.
Teşekkürler.
Baştan yaşayamayacağınız, hatta bunu istemediğiniz anlardan biriydi.
O kalabalıkta yürümek ve sevgiyi hissetmek
harika bir deneyimdi.
Aşk, aşktır!
Cincinnati'de günün sonunda eş cinseller evlenebilecekti
ve kutlamalar başladı.
Amerika Birleşik Devletleri Yüce Mahkemesinin tanıdığı yetkiyle
bugün neşemizi aşkın gücünden alıyoruz.
Birbirinizi öpebilirsiniz.
Kutlamalar ertesi gün Eş Cinsel Onur Günü'yle devam etti.
Şehir merkezinde herkesin çılgına döndüğü bir yürüyüşle
kaç dava sona erer ki?
Onur Günü kutlu olsun!
Birçok genç sokaklara çıkmış
Jim'e bakarak dudaklarını sessizce hareket ettiriyordu:
"Teşekkürler."
Yüzlerce insanın yüzünden "Olması gereken bu." cümlesi okunuyordu.
Ülkenin eş cinsellere en hoşgörüsüz yaklaşıldığı şehriyken
çarpıcı bir değişim geçirerek
harika ve hoşgörülü bir yere dönüşen bu şehirde gezmek muhteşemdi.
Bunu hiç unutmayacağım.
John hayatta olsa buna çok gülerdi.
Kendi sağlık durumunun ABD hukuk sisteminde tarihî bir değişime
sebep olacağınız söyleseniz
size o bakışını atardı.
Hani "Bak, beni dinle." tarzı bir ifade.
Ama eminim şöyle söylerdi:
"Tootie Teyze, mesele gerçekten de aşk. Mesele bu."
Anlatırdı bana.
Sanırım böyle derdi.
Ve bence evliliğinin bunun bir parçası olması
onu inanılmaz derecede mutlu ederdi.
DAVA KAPANDI!
"EŞİT SAYGINLIK". EŞ CİNSEL EVLİLİĞİ ARTIK TÜM EYALETLERDE YASAL
Anayasa'daki kanunların ulusal yaşamımıza uygulanması için
vicdanımızla çaba gösterdiğimizde olağanüstü şeylerin olabileceğini
bir kez daha görmüş olduk.
14. Değişikliğin özü budur.
Medeni haklar aslen,
bir birey olarak toplumda tam anlamıyla var olabilmeniz için
mutlak suretle sahip olmanız gereken hakları ifade ediyordu.
İnsanlığın temel hakları olantemel medeni haklara
bu açıdan bakmamız sayesinde
150 yıl sonra dahi bu hakların anlamını aramaya devam ediyoruz.
Yıllar önce 14. Değişiklik hakkında size tek bir şey söyleyemezdim.
Ama artık
14. Değişikliği biliyorum ve eşit muamele görmemizi sağlayacak
çok önemli bir değişiklik olduğunu anladım.
Bizi, Amerikalılar olarak sahip olduğumuz "Biz, ABD Halkı" değerine yaklaştırıyor
ve o taahhütleri yerine getirmek en anlamlı şeylerden biri.
Bana şevk veren de John'a olan sözlerimi yerine getirmekti.
Onu sevdiğim için yaptım bunu ve…
…aşk kazandı
O gün kesinlikle aşk kazandı.
AŞK KAZANDI
Evlilik eşitliği, 14. Değişikliğin kapsayıcılık için bir yol gösterici,
birbirimize olan sevgimizi sayan bir Amerika ihtimali olduğunu gösterdi.
Kısmen 14. Değişikliğin sayesinde
LGBTQ camiası korkulan ötekiler olarak görülmekten çıkıp
yaşayan, nefes alan
ve eşit haklara layık insanlar olarak muamele görmeye başladı.
Aynı şekilde,
Amerika'nın kendilerini de böyle insanlar olarak
tanıması için mücadele eden başka bir grup daha var.
14. Değişikliğin Amerikan Rüyası'na açılan bir kapı olmasını onlar da istiyor
ama karşılarına bir engel çıkmış bulunuyor.
Alt yazı çevirmeni: Arda Barişta