"Ong Mật".
Cậu đã bao giờ bị thu nhỏ chưa?
Chưa. Tớ chỉ muốn to lên thôi, chứ không muốn nhỏ đi.
Tớ nghĩ cậu sẽ thấy nhỏ đi thật đáng sợ.
Sao cơ?
Ý tớ là "tuyệt vời".
Xin lỗi nhé. Có lẽ tại tớ bị thu nhỏ quá nhiều lần.
"Tuyệt vời".
"Đáng sợ" là khi ta không thể to trở lại, nhưng chuyện đó để lo sau.
Cậu có biết loài ong đang gặp chuyện gì không?
Vì tớ không biết.
- Cậu có thể nói lại không, Jane? - Được.
Ong thợ khắp thế giới đột nhiên biến mất khỏi tổ.
Ong thợ kiếm thức ăn, chăm sóc ong chúa,
nuôi ong con và bảo vệ tổ.
Nhưng giờ đây chúng đã biến mất.
Ừ, đó chính là điều tớ định nói.
Giới khoa học vẫn chưa biết nguyên nhân, đó là lúc hai cậu ra tay giúp.
Nhiệm vụ của các cậu là thu nhỏ trong con tàu này,
vào một bầy ong mật, và tìm hiểu tại sao chúng lại biến mất.
Cậu có chấp nhận nhiệm vụ không?
Tớ không nghe thấy!
Được rồi, David, bình tĩnh chút đi.
Tớ tưởng thế là tốt.
Thấy chưa? Râu Xám thích.
Thôi được. Tiến hành đi.
Tớ không nghe thấy!
Được, sếp!
Lên tàu đi, đi cứu ong nào.
Mười, chín, tám,
bảy, sáu, năm...
...bốn, ba...
- Hai, một, không! - ...hai, một, không.
- Đến lúc thu nhỏ. - Đến lúc thu nhỏ.
Được rồi. Chúng ta nhỏ bằng con ong rồi.
Mùi gì vậy?
Cậu không chỉ nhỏ bằng ong đâu, cậu cũng có mùi ong nữa.
Một cách để ong nói chuyện với nhau là nhờ mùi,
mà con tàu này có thể khiến...
Có lẽ cậu muốn lùi lại.
Xin lỗi nhé. Mùi ong khiến tớ bị hắt xì.
Không sao.
Bắt đầu nhiệm vụ này thôi.
Chúc may mắn.
Thế giới phụ thuộc vào các cậu!
Phát hiện thấy ong. Đang đi theo để quan sát.
Con ong đậu vào một bông hoa. Đang chuyển sang tình trạng bay lượn.
Con ong đang làm gì vậy?
Ăn và kiếm thức ăn.
- Đang tiếp cận để nhìn rõ hơn. - Hay lắm.
Ong uống mật hoa, kiểu như nước đường...
bằng vòi lưỡi. Như thế này.
Như thế này?
Nhưng chúng cũng kiếm phấn hoa làm thức ăn.
Chúng bỏ vào những cái túi nhỏ ở sau chân.
Giống như túi mua hàng có thể tái sử dụng?
Chính xác. Mà chúng mang về...
Đúng vậy, Râu Xám. Tổ ong.
Chờ đã, nó đang bay đi.
Có thể xóc lắm đây.
Đang tiếp cận tổ ong.
Đẹp như ong.
Thật khó tin, nhỉ?
Ong làm tổ vì an toàn, để trữ thức ăn và nuôi con.
- Gì thế nhỉ? - Dù là gì, nó ở ngay phía trên cậu.
Chuồn chuồn.
Nó đang bay về phía này!
Cậu có biết chuồn chuồn là một trong những thú ăn thịt chính của ong?
Có biết.
Giúp tớ chút đi, David? Bọn tớ sắp bị chuồn chuồn ăn thịt rồi.
- Đằng kia có chuyện gì kìa. - Chết đi!
Tuyệt!
- Millie, chuyện gì thế? - Kurtis đang ném đá vào tổ ong.
Cái gì?
Kurtis đang ném đá vào...
Không, Jane, khoan đã!
Jane, tớ tới đây!
Có người sẽ gặp rắc rối.
Tuyệt! Hú!
Xem mày có đốt được cái này không. Bái bai lũ ong.
Không, đó là nhà của chúng!
Ong là bạn chúng ta!
Không có ong thì sẽ gần như không có cây.
Không có ong, sẽ không có chúng ta.
Không có lũ ong này, Jadiel sẽ không bị đốt,
và tớ cũng thế. Oái!
Ong không đốt trừ phi chúng cố gắng bảo vệ nhau hay nhà của chúng,
mà cậu đang phá đấy!
Sao cũng được.
- Đi gọi cô giáo đi. - Không kịp đâu.
Cẩn thận!
Chị ấy sẽ gặp rất nhiều rắc rối.
Chỉ là lũ ong thôi!
Được, tôi thấy anh rồi. Thấy rồi.
A lô.
Chờ một chút!
Không, xin lỗi. Đó là cho... Thôi khỏi.
Vâng, tôi giúp gì được?
Con bé làm gì?
PHÒNG HIỆU TRƯỞNG
Jane?
Hả?
Ý cậu là sao khi nói, "Không có ong thì gần như không có cây
và không có chúng ta"?
Cây cần phấn hoa để mọc nhiều cây hơn,
và với phần lớn loài cây, ong phân tán phấn hoa.
- Không có ong... - Không có chúng ta.
- Jane. - Thầy Harrison.
Thầy vừa từ phòng y tế về.
Em sẽ nhẹ nhõm khi biết Kurtis không sao.
Chỉ bị vài nốt ong đốt thôi.
Còn Apis mellifera?
Đó là tên khoa học của ong à?
Đúng ạ.
- Thầy đã gọi người diệt... - Người diệt côn trùng?
Nhưng chúng có làm gì sai đâu.
Nào, Jane, Kurtis bị đốt mấy nốt...
Để tự vệ. Nếu không, chúng sẽ không đốt.
Chào thầy Harrison?
Ong chỉ đốt nếu một con gặp rắc rối
hoặc nếu tổ của chúng bị tấn công.
Mà lúc nãy là như thế.
Cảm ơn, David. Lát nữa thầy sẽ nói chuyện với em.
Billy ở lớp thầy Lee vẫn không chịu tập đi vệ sinh.
Dawn, tôi đang bận.
Thầy Lee cũng vậy.
Gọi người trông coi đi.
Tôi sẽ ra ngay.
Thầy đã gọi cho mẹ em.
Mẹ em đang tới để chúng ta bàn về tình huống này.
Jane?
Jane, cậu ổn chứ?
Không.
Tớ không nghe thấy!
David, không được. Ta đang gặp rắc rối.
Lũ ong cũng thế.
Ta có thể tìm cách ngăn thầy Harrison diệt lũ ong.
Đó là điều tớ muốn nghe. Cậu sẵn sàng quay lại chưa?
- Rồi, sếp. - Cậu phải hoàn thành nhiệm vụ.
Chúng ta phải tìm hiểu tại sao ong thợ biến mất.
Nhưng làm sao chúng ta thoát khỏi chuồn chuồn,
để vào được tổ ong và tìm hiểu chuyện gì đang xảy ra với lũ ong?
Có lẽ đã đến lúc cử chi viện.
Trước khi mẹ cậu đến đây.
Bật mùi cảnh báo xâm phạm.
Tớ ngửi thấy mùi chi viện.
Chúng ngửi thấy lời cầu cứu của chúng ta.
Tuyệt!
Thoát rồi!
Ta đang rơi quá nhanh!
Tại sao chúng lại không di chuyển?
Ong chết sau khi đốt.
Gì cơ? Nhưng thế nghĩa là...
Ong làm bất cứ điều gì cần thiết để bảo vệ nhau.
Tự vệ khiếp thật.
Đang quay lại tổ ong.
Đang tiếp cận lối vào.
Bật mùi bạn bè. Nếu không, chúng sẽ nghĩ chúng ta là thú ăn thịt.
Và đốt chúng ta cho tới khi chúng chết.
Vẫn không hiểu nổi.
Ong sống theo các bầy lớn.
Một ong chúa, hàng nghìn ong thợ và vài ong mật đực.
Chỉ một ong cái thôi à?
Thật ra, tất cả ong thợ là ong cái.
Chỉ có vài ong đực, và không ong đực nào có vòi.
Cậu nói đúng. Tất cả ong thợ đều biến mất.
Chúng ta đến đây để tìm hiểu tại sao và cách xử lý.
- Quay lại rồi! - Con chuồn chuồn?
Không, còn tệ hơn. Thầy Harrison.
Và thầy ấy đi với mẹ cậu.
Lối này.
Cháu chào mẹ của Jane.
Nào, Jane, thầy vừa cập nhật...
- Con nghĩ gì chứ? - Con chỉ...
- Không, không phải câu hỏi. - Con chỉ cố cứu...
Mẹ dạy con giải quyết vấn đề của mình như thế này à?
- Cháu xin phép... - Không phải bây giờ, David.
"Tối thiểu tôi có thể làm là cất tiếng nói bảo vệ những ai không thể cất tiếng nói".
Ta có thể nói về Jane Goodall sau, vì Jane hiện không ở đây.
Bà ấy không bị muộn làm. Mẹ mới bị muộn.
Cháu chỉ muốn nói Jane đã dạy cháu loài ong quan trọng thế nào.
- Không có chúng... - Cảm ơn, David.
Mẹ, Kurtis đã định giết chúng.
Và con nên cất tiếng nói
dùng lời nói, chứ không phải tay chân.
Con xin lỗi.
Đừng xin lỗi mẹ.
Xin lỗi...
- Tên cậu ấy là gì nhỉ? - Kurtis với chữ "K".
Người mà mẹ chắc cũng gặp rắc rối.
Vì vô cớ tấn công tàn nhẫn một tổ ong?
Chắc chắn đó không phải hành vi được cho phép ở đây, Casey.
Nói cũng đúng. Tiếp theo, tôi sẽ nói chuyện với cậu ấy.
Sao không để Jane nói?
Cho con bé cơ hội tập kĩ năng cất tiếng nói.
Một cơ hội học hỏi. Tôi thích thế.
Mẹ sẽ đón con sau giờ phạt.
Con xin lỗi mẹ lần nữa vì khiến mẹ phải đến.
Không sao. Có vẻ như lũ ong đó cần con giúp.
Chúng vẫn cần.
Con nghe này, tức giận thì dễ.
Nhưng cái khó là học cách sử dụng cơn giận đó, ngọn lửa đó trong con,
để thay đổi quan điểm của người khác.
Con nghĩ đẩy Kurtis sẽ ngăn cậu ấy ném đá vào lũ ong nữa à?
- Không. - Chính xác.
Mẹ yêu con.
Dành sức mà vật với mẹ.
Có lẽ ngày nào đó, mẹ sẽ thắng.
Chào Jane.
Cậu có biết, để giúp ong,
có vài bạn đã làm vườn ong và nơi cho ong uống nước ở trường?
Xem dễ thương chưa này.
Nó đang uống nước.
Hai cậu làm gì ở đây vậy?
Bọn tớ nghĩ sẽ đợi cho tới khi cậu hết giờ phạt.
Chúng ta phải hoàn thành nhiệm vụ mà.
Cảm ơn cậu.
Ôi trời, Râu Xám, nhìn chú ong này đi.
Cậu bị ong đốt bao nhiêu nốt vậy?
Tớ xin lỗi vì đẩy cậu.
Tớ không xin lỗi vì cứu lũ ong.
Nhưng lẽ ra tớ vẫn không nên xô đẩy cậu, tớ xin lỗi.
Tớ bị đốt ba lần.
Jadiel bị đốt bốn lần.
Vết tệ nhất ở đây.
Thế thì đau lắm.
Có lần tớ bị đốt vào mặt.
- Thật không? - Thật, đây này.
Lúc tớ năm, sáu tuổi và đang cố nhòm vào tổ ong.
Nhưng lũ ong không thích,
chúng đốt tớ trước khi tớ thấy cái gì.
- Chúng nghĩ tớ định làm hại chúng. - Ừ, chúng dữ dằn thật.
Chúng có thể dữ dằn, nhưng chỉ để bảo vệ bạn bè,
như điều cậu đang làm với Jadiel.
Tớ sẽ thắng nếu cậu không xô đẩy tớ.
Con người luôn thắng lũ ong.
Đó là cuộc chiến không cân sức. Vì thế mà đàn của chúng đang chết.
Cậu đã bao giờ nhìn vào tổ ong?
- Đại loại thế. - Đại loại thế?
Cậu tưởng tượng giỏi thế nào?
Tớ không chơi với cậu ấy đâu.
Tưởng tượng giúp cậu hình dung một điều mà cậu chưa bao giờ nghĩ đến,
về chuyện một người mà cậu bất đồng có thể trở thành bạn thế nào.
Hoặc một thứ mà cậu định phá thực ra lại cần cậu bảo vệ.
Chúng ta vẫn đang nói về ong à?
Tớ hơi lẫn lộn rồi.
Cứ nhắm mắt lại và tưởng tượng.
Không tin nổi.
Chúng ta đang ở đâu?
Bên trong một con tàu bên trong tổ ong, cố gắng giúp bầy ong.
Có phải cậu đang làm thế này khi chạy khắp sân chơi la hét?
Đúng vậy.
Chúng xây tất cả cái này?
Nhưng nếu đây là tổ ong, thì lũ ong đâu cả rồi?
Đó là điều chúng ta đang cố tìm hiểu.
Ong thợ khắp thế giới đang biến mất,
và không ai biết tại sao.
Không có ong thợ, ong con đói ăn. Và không có ong con...
Không còn bầy ong nữa.
Không có bầy ong. Không có ong. Không có phấn hoa.
Không có khoai tây chiên?
Cậu nói đúng. Ong thụ phấn cho khoai tây.
- Nên, cũng không có khoai tây chiên. - Lại đúng.
Cậu nên làm điều gì đó.
Bọn tớ đang cố gắng, nhưng để giải quyết vấn đề thì bọn tớ cần mọi người giúp.
Sẵn sàng đi.
Tại sao trông chúng khác thế?
Đang quét.
Đang tải lên, David.
- Đường thấp. - Chúng ăn đường?
Chúng lấy đường từ mật hoa, đó là tất cả những gì chúng ăn.
Tại sao chúng không ra ngoài kiếm thêm?
Câu hỏi hay lắm.
Có lẽ vì không còn nhiều hoa nữa.
- Vì các thành phố ngày càng mở rộng... - Càng ít chỗ cho hoa mọc.
Khiến ong biến mất.
Đây là lí do chúng biến mất.
Vì thế mà mọi đàn ong đều quan trọng.
Cậu có con khỉ à?
Con tinh tinh.
- Không chỉ có thế đâu! - Cái gì vậy?
- Chuồn chuồn quay lại. - Và nó đang lao đến ong chúa!
Chúng ta cần giúp ong chúa.
Mọi bầy ong đều quan trọng, đúng không?
Đúng, nhưng đến lượt tớ lái rồi.
Sẵn sàng cho tốc độ đâm.
Nhớ là xô đẩy không giải quyết được gì.
Ừ, tớ nhớ.
Nó cần chúng ta giúp!
Tàu này có thể có mùi như ong chúa không?
Có chứ.
Có tác dụng rồi!
- Ồ, tuyệt! - Tuyệt!
Tuyệt!
Làm tốt lắm, Jane. Làm tốt lắm, Kurtis. Làm tốt lắm, Râu Xám. Mình làm tốt lắm.
- Chuyện gì vậy? - Chúng ta bị ăn.
Làm ong đúng là không dễ dàng, ha?
Không, vì thế mà chúng biết chúng đoàn kết thì mạnh hơn.
CÔNG TY DIỆT VẬT GÂY HẠI HILLCREST
Người diệt côn trùng!
Cậu đi đâu đấy?
Đoàn kết thì mạnh hơn, đúng không?
Tớ sẽ chạy đua với các cậu tới phòng hiệu trưởng.
- Tớ thắng! - Chúng ta cần ngăn người diệt côn trùng!
Xin đừng giết lũ ong.
Nhưng thầy thấy em thắng, đúng không?
Chạy ở hành lang ư? Có, thầy thấy rồi.
Đi mà, thầy Harrison.
Hủy vụ diệt côn trùng đi.
- Tuyệt! Đập tay! - Chúng ta làm được rồi!
Ta cứu được lũ ong rồi!
TRƯỜNG TIỂU HỌC VALERIE MORRIS
Nó có vẻ hạnh phúc.
Chúng ta vẫn cần làm xong nơi cho ong uống nước.
- Nó sẽ không đốt tớ chứ? - Nếu cậu không gây sự với nó thì không.
Hơi nhột.
Ý của các em là trồng một vườn ong, đúng không?
Tôi biết là không phải của tôi.
Chà...
bận rộn thôi.
Ta có thể trồng ở đây và chỗ của Râu Xám. Phải.
- Chỗ này cũng tốt. - Râu Xám cũng sẽ giúp nhỉ?
Giỏi lắm, Râu Xám.
Chung tay cứu lũ ong.
- Chờ nhé. Tớ sắp xong rồi. - Được.
Tại sao ta cần lấy hạt giống hoa, đất và đất sét?
Melanie Kirby yêu cầu.
Cô ấy nói đó là bất ngờ.
Tớ thích bất ngờ,
trừ bất ngờ đáng sợ.
Như con chuồn chuồn ấy.
Cô ấy đây rồi.
- Chào cô Melanie. - Chào Jane. Chào David.
Cảm ơn cô đã nói chuyện với chúng cháu về ong.
Bọn cháu đã chuẩn bị mọi thứ cô yêu cầu.
Khoan. Phía sau cô là ong thật à?
Phải. Đây là tổ ong quan sát mà cô dùng để dạy về ong.
Ong bò quanh tảng ong,
chăm sóc anh chị em và ong chúa của chúng.
- Đây, để cô cho các cháu xem cận cảnh. - Có phải chú ong con đang ra đời?
Thật ra, đó là ong mới trưởng thành.
Nó là ấu trùng nở từ trứng.
Và ong chúa đẻ hàng nghìn trứng mỗi ngày.
Hẳn là bận lắm.
Nó có ong vú giúp nó cho con ăn.
Ong vú? Có ong bác sĩ không ạ?
Chà, ong chăm sóc lẫn nhau.
Cô bị ong đốt bao nhiêu lần khi làm việc với ong?
Không nhiều như cháu nghĩ.
Đây là cô đang đỡ lũ ong.
- Quá kì lạ và thú vị. - Đúng vậy.
Ong chỉ đốt khi chúng cảm thấy bị đe dọa hay để bảo vệ tổ.
Nhìn này. Trông như cô có bộ râu ong.
Chúng đã dạy cô cách làm việc với chúng hơn 25 năm nay,
- các cháu không nên tự mình thử nhé. - Cô đừng lo. Cháu sẽ không thử.
Khi nào thì cô biết cô muốn giúp ong?
Mẹ cô đã khuyến khích cô làm tình nguyện viên ở Nam Mỹ,
nơi mà cô được làm việc và học rất nhiều từ những người nuôi ong và nông dân.
Tổ tiên thổ dân Mỹ của cô đã truyền cho cô ý thức sâu sắc về nơi chốn và mục đích.
Cô thích truyền lại kiến thức
và chia sẻ câu chuyện về kinh nghiệm với thế hệ những người nuôi ong tiếp theo.
Tại sao chia sẻ câu chuyện lại quan trọng?
Vì đó là cách ta học hỏi. Là cách ong dạy lẫn nhau.
Chúng là những người kể chuyện hay nhất của Mẹ Thiên Nhiên.
Chúng cũng là những người kể chuyện?
- Có điều gì ong không biết làm không? - Chúng ta đều là người kể chuyện,
và chúng ta chia sẻ câu chuyện theo nhiều cách.
Ong chia sẻ câu chuyện của chúng qua thức ăn mà chúng giúp trồng.
Các cháu nhìn này.
Khi ong thu thập phấn hoa và mật hoa,
chúng mang phấn hoa từ cây này sang cây khác.
Cho phép cây đậu quả hoặc rau.
Có đúng là không có ong, chúng ta không thể tồn tại?
Đúng vậy. Tất cả thức ăn các cháu thấy ở đây đều là nhờ có ong.
Vì thế, chúng ta cần bảo vệ chúng trước những thứ có hại cho chúng.
Đó chính xác là những gì ạ?
Để cô cho các cháu xem.
Ta hãy nghĩ về bốn từ sau.
Vật kí sinh, mầm bệnh, dinh dưỡng kém và thuốc trừ sâu.
Vật kí sinh là những con vật có thể gây hại cho ong,
và chúng có thể truyền mầm bệnh là bệnh tật và virus
khiến ong bị bệnh.
Và dinh dưỡng kém là khi ong không có đủ hoa.
Thuốc trừ sâu là hóa chất rất mạnh
được dùng để diệt vài vật kí sinh,
nhưng chúng cũng có thể khiến ong nhiễm độc.
Và giống như ong, chúng ta có thể hợp sức giúp chúng.
Đây là vài cách con người đang giúp.
Marion Spence Pierson, người thành lập MO Hives,
làm việc cùng trẻ em thành phố để tận dụng đất trống làm tổ ong và vườn.
Còn đây là Danielle Klein và con gái, Izzy,
tập trung giáo dục các cộng đồng về tầm quan trọng của ong.
- Họ đang làm gì vậy? - Đó là viên hạt giống.
Trồng các loài hoa địa phương cũng là giúp ong.
Và với những thứ cô yêu cầu mang tới, các cháu cũng có thể làm viên hạt giống.
Đây là cách làm viên hạt giống. Bắt đầu với ít đất,
rồi cho vài hạt giống.
- Như thế này ạ? - Phải, như thế.
Rồi cho thêm đất sét ướt,
rồi vê lại như thế,
vậy là ta có một viên hạt giống.
Các cháu có thể gieo chúng ở bất cứ đâu có đất cho chúng ra hoa.
- Như thế này ạ? - Xong rồi.
Đẹp đấy.
Thú vị quá.
- Chúng cháu có thể đề nghị các bạn làm. - Ý tưởng quá tuyệt.
Cảm ơn cô đã nói chuyện với chúng cháu về ong, Melanie.
Không có gì.
Và nhớ nhé, câu chuyện của các cháu cũng quan trọng.
Các cháu có thể giúp lũ ong chia sẻ chuyện của chúng bằng cách trồng thêm hoa.
Tạm biệt.
- Tạm biệt cô Melanie. - Tạm biệt cô Melanie.
Jane, đi gieo viên hạt giống thôi.
- Chờ tớ với. - Được.
Biên dịch: Ngan Tran