"Danaus plexippus."
Görüyor musun David? Danaus plexippus bu.
Monark kelebeğinin bilimsel adı...
David?
Bekle Jane. Davetsiz misafirim var.
David?
Benim tarafıma gelme. Şu anda biraz meşgulüm Millie.
Ne yapıyorsun?
Bir şeyi kurtarıyorum.
Neyi kurtarıyorsun?
Monark kelebeklerini.
Evet. Ve...
Çok önemli bir iş, ona dönsem iyi olacak.
Ne yapıyor?
Sıkıcı oluyor.
- Kelebeği mi diyorsun? - Evet.
Yemek yiyor.
Hayır. Kelebeklerin yemek için kullandığı uzun bir dili vardır.
Bak nasıl katlanıyor. Acaba benimki de katlanır mı?
- Dur. Harekete geçti. - Yolunu kesmek için rota çiziyorum.
Onları nasıl kurtaracaksın?
Dikkatlice.
Monark kelebekleri, yavrulamak için Meksika'dan Amerika'ya
hatta Kanada'ya kadar gider.
- Yavru tırtıllar. - Evet.
Ama her yıl sayıları azalıyor.
Birine takip için verici koyacağız ve yardıma ihtiyacı olursa göreceğiz.
O kadar küçük bir şey için çok uzun bir yol.
Dediğim gibi, önemli bir çalışma.
Onu kaybettim.
Belki yükselmeyi deneyebilirsin.
İyi fikir.
Sıkı tutun Grisakal.
David?
Ne oldu Millie?
Anahtarlığımı gördün mü?
Hayır.
- Seninkini alabilir miyim? - Hayır.
- Neden? -Çünkü o benim.
Ah.
Ayrıca tek başına dışarı çıkmana izin yok.
Bunu görmek isteyeceksin David.
Babama söyle, aramana yardım etsin.
Dur, onlar ne?
Yakınlaştır.
Vay canına.
"Vay canına" doğru. Verici koymaya hazırlanıyoruz.
Hazır mısın Grisakal?
David?
Ne var Millie? Dünyayı kurtarmaya çalışıyoruz.
Anahtarlığımı kaybettim.
Babamlar biliyor mu?
Başım büyük derde girecek.
Ve oldu!
Başardın Grisakal!
Olamaz, doğruca üzerimize geliyorlar.
Burada bir durum var!
Burada da.
Dayan Grisakal!
Grisakal!
Şempanze düştü. Tekrar ediyorum, şempanze düştü.
Ne oldu Amala?
Grisakal oldu.
- Yardım edeyim. - Hayır, ben yaparım.
Çok daha dikkatli olmalısın, Jane. Özellikle başkalarının bahçelerinde.
Grisakal çok üzgün Bay Patel.
Düştüğü sırada monark kelebeklerine yardım etmeye çalışıyorduk.
Tamam ama başka yere düşsün. Burada kelebek yok.
Ama olabilir.
Şu anda bununla uğraşamam Millie.
Jane ve Grisakal'ın yardımıma ihtiyacı var.
Ama benim de var.
Evet ama Jane'in sorunu daha büyük.
Kelebeklere yardım için bir şey yapmazsak artık olmayacaklar.
Peki ya ben artık olmazsam?
Ve olmalı da.
Kelebekler çiçeklerin üremesine yardım eder. Daha çok kelebek, daha çok çiçek.
- Amala gibi. - Hayır, hayır. Dokunma.
Pardon.
Kelebeklerin çiçekleri seviyor olabilir
ama yavruları yani tırtıllar sadece ipekotu sever.
İpekotu ekmelisiniz.
Ben ot ekmiyorum.
Aslında ot değil. Adı öyle.
Balina köpek balığının balina olmaması gibi.
Boşboğazların boğazının boş olmadığı gibi.
Aslında uçan şempanzesi olan küçük bir kız.
Lütfen kelebek kurtarma görevini başka bir yerde yap.
Jane.
Ne oldu?
Bay Patel bahçesine ipekotu dikmek istemiyor.
Bu çok mu kötü?
Tırtılların tek yediği o, dedi.
Tırtıl ve kelebek yok. Doğru, Grisakal.
Bay Patel'e kelebekler çiçeklerin üremesine yardım eder dedin mi?
Tabii ama dinlemek istemedi. Büyükler hiç dinlemiyor.
Büyükler ve küçük kız kardeşler.
Belki de kelebeğimiz yemek yemiyordu çünkü yumurtluyordu!
Öğrenmenin tek yolu var. Göreve dönelim mi?
Vericinin yerini buldum. Sana bilgiyi şimdi yolluyorum.
O kadar uzağa gitmiş mi?
Evet. Burada kelebekler uzun mesafe yolculukları için rüzgârı kullanır diyor.
- Rüzgâr ha? - Süzülmek varken neden kanat çırpasın?
Baksana Grisakal, şu bulut aynı sana benziyor.
Ne kadar hızlı gittiğine bak. Neden, biliyor musun?
Aynen. Rüzgâr gibi uçma vakti.
Süzülme modunu açıyorum.
Hız artıyor. Rüzgârı kullanmaya devam. Bizi kelebeğimize götürecek.
Millie ne istemiş?
Anahtarlığını kaybetmiş.
Anahtarlığını mı?
Evlat edinildiğimizde
babalarımız bize yeni evimiz için birer anahtarlık verdi.
Çok hoşmuş.
Ben oyuncak kamyon istemiştim ama olsun.
Millie üzgün mü?
Hep bir şeyleri kaybeder.
Ortaya çıkacaktır.
- Ama neyi kaybetmedik? - Kelebeğimizi mi?
Bekle Grisakal.
Durdu. Belki dinleniyordur ya da uyumuştur.
Kelebekler gündüz uçar gece dinlenir.
Şu an gündüz. O yüzden uyumaması lazım.
Belki yemek yiyordur.
Burada bitki görmüyorum. Nasıl yemek yiyecekler ki?
Yemeyecekler.
Ne oldu?
Varamamış.
Merhaba.
Her şey yolunda mı?
Sarılmak ister misin?
Evet.
Tamam. İkiniz de.
Ne oldu?
Meksika-Kanada yolculuğunu izlemek için bir kelebeğe verici koymuştuk.
Ama yolculuğu tamamlayamadı.
-Çok üzüldüm. -Öyle.
Orada atıştırmalık var mı?
- Keyfimiz gelsin diye? - Peki.
Muhtemelen yiyeceği olmadığı için öldü.
O şehirde pek çiçek yok.
Hiç ipekotu da görmedim.
Yavru tırtılların yiyebildiği tek bitki o.
Monark kelebekleri de oraya yumurtluyor.
Kelebeklerin çiçeklerin çoğalmasına yardım ettiği gibi biz de onlara yardım edeceksek
daha fazla insanın çiçek ekmesi gerek.
Bay Patel gibilerin.
O konuda iyi şanslar. Bahçesi konusunda çok katıdır.
David? David?
Millie, eşyalarımı kullanma konusunda ne demiştim?
"Kullanma."
Sen ne yapıyorsun peki?
Kullanıyorum. Ama yardımın lazım.
Telsizimi almaya oraya geliyorum. Hepsi bu kadar.
O atıştırmalığı yanıma alabilir miyim?
Al bakalım.
Teşekkürler.
Hemen dönerim Jane.
Belki bir Jane Goodall sözü sana yardımcı olur.
İşte bir tane.
"Değerlerin değişmediği sürece taviz vermekte sorun yoktur."
Tamam. Bu nasıl?
"İnsanlar seninle hemfikir değilse önemli olan onları dinlemektir."
Ya onların beni dinlemesi?
Devam et.
"Ama onları dikkatle dinlersen ve hâlâ haklı olduğunu düşünüyorsan
o zaman kararlı olmak için cesaretin olsun."
Haklısın anne. Bay Patel'in dinlemesi lazım.
Ne? Ha? Bence sen bu lafı anlamadın.
Teşekkür ederim.
İyi misin?
Hayır.
Sadece bir anahtarlık Millie.
"Bir aile olduğumuz zaman" yazıyor...
Biz olduğumuz zaman.
Ben bir yere gitmiyorum.
Ya babalarım çok kızar ve beni artık istemezse?
Bazen ben de babalarım gidebilir diye endişe ediyorum
ama öyle bir şey olmayacak.
Söz mü?
Yüz bin kez söz.
Jane'le işim bitsin sonra anahtarlığını bulmana yardım edeceğim.
Tamam.
Kendini iyi hissedeceksen telsizim biraz sende kalabilir.
Teşekkürler David.
Unutma, senin olmayacak. Ödünç alıyorsun.
Bay Patel! Bekleyin.
Çözdüm. Sadece dinlemeniz gerek.
Pardon, benim mi dinlemem lazım?
Şey, sizin, benim, hepimizin.
Hayvanlara, böceklere ve bitkilere yaşama...
Dokunma.
Pardon, onlara yaşama şansı vereceksek
birbirimizi dinlememiz gerek.
Kelebekler yavru tırtılları kelebek olma şansını yakalasın diye üç kıta aşıyorlar.
Onlar bunu yapabiliyorsa dinlemeyi öğrenemez miyiz? Birazcık?
Bu bitkileri neden çok sevdiğimi biliyor musun?
- Kokuları yüzünden mi? - Yok.
- Görüntüleri? - Hayır.
- Renkleri? - Hayır. Tahmin etmeyi kes.
Bana ailemi hatırlattıkları için onları seviyorum.
Özellikle ölmüş olanları.
Amala kim?
Amala'ya dadi'min adını verdim. Büyükannemin.
Lotus çiçeği gibiydi.
Nehirler etrafında coşarken güçlü durabiliyordu.
Dadi'niz harika biriymiş.
Ailen hiç büyük yolculuk yaptı mı?
Büyükbabam Meksika'dan gelmiş, büyükannem de Filipinler'den.
Büyükbaban, kelebeklerin kadar yol yapmış.
Evet, haklısınız.
Ama verici koyduğum kelebek öldü.
Buna çok üzüldüm.
Ama çıktığı yolculuk, tırtıllarının yaşamasını sağladı, değil mi?
Haklısınız.
İpekotu ekerseniz yavru bir tırtıla yaşama şansı vermiş olursunuz.
David?
- Burada değil. - David nerede Millie?
Seninle sanıyordum.
Hemen döneceğim Bay Patel.
Tabii döneceksin.
Sanırım bizim kelebek daha büyük bir şeyin parçasıydı.
-Öyle mi? - Sana göstereyim.
Bu kez ben de seninle uçabilir miyim?
Grisakal'a sorman lazım.
Gidelim.
Bu güvenli, değil mi?
Genelde. Sıkı tutun. Bulacağımız yavru kelebekler var.
Tırtıl taraması yap David.
Taranıyor. Tırtıl yok.
Bu çok anlamsız.
Yavruları yoksa bunca yolu uçmanın manası ne?
Bunu boş yere yapmış.
Tırtıl yok ama tarayıcı bir hayat sinyali yakaladı.
Rota çiziliyor.
- Jane, şuraya bak. Şey mi o... - Bir koza.
Kelebekler önce tırtıldır,
sonra etraflarına koza yaparlar
ve kelebeğe dönüşürler.
İnanılmaz.
Ve tuhaf.
İnanılmaz tuhaf.
Bak, başka da var.
Başka birine daha verici koymalıyız.
Oraya çıkmıyorum. Geçen sefer Grisakal düşmedi mi?
Verici ver.
Sürekli hareket ediyorlar.
O atıştırmalıkları yemeyecektim.
Önümüzde bir tane var!
Bu eğlenceli olacak.
Ne eğlenceli olacak?
Eğlenceli değil!
Evet!
Başardık.
Bay Patel!
Pardon ama haklıymışsınız.
- Hangi konuda? - Kelebekler.
Tüm yolculuğu tek başlarına yapmıyorlar.
- Onlar başlıyor ama çocukları bitiriyor. - Ha, bu inanılmaz.
Annem, babam, erkek ve kız kardeşlerimin burada daha çok
fırsatı olabilsin diye büyükannem ve büyükbabam
dünyanın öbür ucundan geldi.
Yolda büyük fedakârlıklar yaptılar.
Görünüşe göre senin kelebekler de aynı şeyi yapmış.
Anlamak için birbirimizi dinlememiz gerekti.
Bakın.
Ne güzel bir saksı mı?
Hayır, mesele saksı değil. İçindeki.
İlkbaharda açmasını bekliyorum.
-İpekotu tohumu mu ektiniz? - Birkaç tane.
Bazı uluslararası yolcuları ve yavrularını ağırlamayı düşünüyorum.
Teşekkürler.
Adını ne koyacaksınız?
Amish. Küçük kardeşimin adı. Kendisi çok can sıkıcıdır
ama tıpkı ipekotu gibi ona ihtiyacım yok sanıyordum ama artık
onsuz yaşayamayacağımı biliyorum.
Bu çok hoş Bay Patel. Teşekkürler.
Hadi gel David.
Bakalım kelebeğimiz yolculuğunun sonuna gelebildi mi.
Sana yetişirim.
Yaklaştık mı?
Tamam. Ama kendimizi hazırlayalım.
Oraya varamamış...
...olabilir.
Üzücü ama boşa olduğunu düşünmüyorum.
Dur, yakınlaştırsam...
Sandığım şey mi bu?
Kelebek yumurtası. Baksana...
...yüzlerce yavru tırtıl.
Çok güzeller.
Kelebeklere yola devam etmeleri için tek lazım olan birazcık ipekotu.
David'in acil görmesi lazım.
Buldun mu?
Henüz değil.
Seninkini bulana kadar benimki sende kalsın.
- Sahi mi? - Evet.
Teşekkürler David.
Sorun değil.
- Al bakalım. - Sağ ol.
Nereye gittiğini sanıyorsun?
Vay! Bu çok süper!
Bekle.
Şimdi sen dene.
Millie?
Selam Jane.
Görevimizin sonunu görebilsin diye getirdim.
İyi düşünmüşsün. Şuna bak Millie.
- Tuhaf. - Ve inanılmaz, değil mi?
İnanılmaz tuhaf.
Monark kelebeklerini kurtarmaya yardım edin.
Kelebekçi adamla ben de konuşabilir miyim?
- Dr. Patrick Guerra'yla mı? - Evet. Kelebekleri dinlemek istiyorum.
Jane'e sorman lazım.
- Neyi soracak? - Patrick'le konuşabilir miyim?
Tabii. Monark kelebekleri hakkında çok şey biliyor.
Ama önce şuna bak.
Toprak mı?
Tahmin edeyim. İçinde ipekotu tohumları mı var?
Evet, Bay Patel bana kalan tohumlarından verdi.
Biliyordum.
Büyümeye başladıklarında dışarı çıkaracağım.
Kelebek ziyaretçilerimiz olur. Biz de Patrick gibi daha fazlasını öğreniriz.
Sabırsızlanıyorum.
Geldi.
Selam Patrick!
Sesin kapalı.
- Pardon. Bu hep oluyor. - Hiç dert değil.
Selam Jane. Selam David. Selam...
- Ben Millie. - Kız kardeşim.
Monark kelebekleri hakkında konuşacağımız için çok heyecanlıyız.
İlk soru:
Tırtıllar kelebeğe dönüşünce nereye gideceklerini nereden biliyorlar?
Monarklar doğduklarında tüm bilgiler beyinlerinde oluyor.
Asıl harika olan, beyinlerinin çok küçük olması.
Ufak bir iğne başı kadar.
Biz de nasıl çalıştığını anlamaya çalışıyoruz.
Bakayım size gösterecek bir foto var mı.
Orada ne yapıyorsun?
Bağlı olan bir monark kelebeğini test ediyoruz.
Hangi yöne uçmaya çalıştığına dair bilgi veriyor.
Mesela kuzeye mi, güneye mi, doğuya mı, batıya mı gidiyor?
Çok süpermiş.
Her zaman kelebeklerle çalışmak istediğini biliyor muydun?
Pek sayılmaz.
Çocukken dedektif olmak istiyordum.
Gördüğünüz gibi şu anda da aynı şeyi yapıyorum aslında.
Sorun çözüyorum ve dedektif çalışması yapıyorum.
Monarkların ne yaptığını ve nasıl yardım edebileceğimi anlamak için.
Göç yolculukları bana kendi ailemin yolculuğunu hatırlatıyor.
Annem ve babam Filipinler'den göç etmiş ve ta Kanada'ya kadar gitmişler.
Ben büyüyünce de
Kanada'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne gittim.
Şu anda orada yaşıyorum.
Çok zor gibi. Monarklar için de zor mu?
Aslında günümüzde monarklar için birazcık daha zorlaşıyor.
Uzun zaman önce, monarklar göçe başladığında
açık arazilerden uçuyorlardı.
Ama şimdi şehirlerle bir anda ortam değişti.
Şimdi büyük binalar, daha önce olmayan şeyler var.
Monarkların göçüne mâni olmayacak şehirleri
nasıl inşa edebiliriz diye bakıyoruz.
Onlara nasıl yardım edebiliriz?
Asıl güzel olan herkesin rolünü yapabilecek olması.
Ekranımı paylaşayım.
Adım Geneviéve Leroux,
16 yaşında bir monark kelebeği koruyucusuyum, Kanada'da,
Quebec, Gatineau'da yaşıyorum.
Yedi yıldır monark kelebeği korumasında çalışıyorum.
Araştırmacıların, sırt çantalarındaki minik bilgisayarlara
veri toplamalarında yardım ediyor.
Bu da araştırmacılara gerçek zamanlı uçan monarkların
izini sürme imkânı veriyor.
Bu inanılmaz.
Bir de Aiden Wang var.
On dört yaşında ve ABD'de, New Jersey'de yaşıyor.
Sekiz yıldır ipekotu ekiyorum.
Altı yaşındayken başladım.
Yolculukları sırasında daha çok yaşam alanı ve yiyecek sağlayarak
- monarklara yardımcı oluyor. - Harika bir yardım yolu.
Meksika'da onlara yardım eden birinin videosunu göstereyim.
Merhaba, adım Joel Moreno.
Monark kelebeklerinin sığınma alanındayız.
"Kelebekler ve İnsanları" adlı bir yardım kurumu kurduk.
Ormanı korumaya yardımcı olmak için.
Keşke kelebek alanında çalışsaydım.
Ben de.
Monarklara yardım için
yapılan bu büyük yarışı kazanmak için herkes çalışıyor.
Bu bizi küresel bir topluluk olarak birbirimize bağlıyor.
Komşularımızla ipekotu yetiştirerek başlıyoruz.
- Bu muhteşem. - Sağ ol Patrick.
Seninle konuşmak çok güzeldi.
Unutmayın çok küçük de olsa, çok büyük de olsa ne yaptığınızın önemi yok.
Hepsi toplanıyor.
- Teşekkürler - Görüşürüz. Hoşça kalın.
- Hoşça kal Patrick. - Görüşürüz.
Bay Patel'de bizim için tohum kalmış mı diye bakalım mı?
Evet, bir kez daha ziyaret etmemize bayılacaktır. Hadi gidelim.
NASIL YARDIMCI OLABİLİRİZ?
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher