"Bướm Chúa."
Cậu có thấy cái này không, David? Đó là Danaus plexippus.
Có phải đó là tên khoa học của bướm chúa...
David?
Khoan đã, Jane. Có kẻ xâm phạm.
David?
Đừng đi về phía anh. Anh đang hơi bận, Millie.
Bận làm gì?
Cứu một thứ.
Cứu gì ạ?
Bướm chúa.
Phải. Và...
Việc này quan trọng lắm, anh nên làm tiếp đây.
Nó đang làm gì vậy?
Đang khó chịu.
- Ồ, ý cậu là con bướm? - Ừ.
Đang ăn?
Không. Bướm có lưỡi dài mà chúng dùng để ăn.
Xem nó cuộn vào kìa. Không hiểu lưỡi tớ làm được không.
Khoan, nó đang di chuyển.
Đang vẽ hướng chặn.
Anh sẽ cứu chúng bằng cách nào?
Thật cẩn thận.
Bướm chúa bay từ tận Mexico tới Mỹ
và thậm chí cả Canada để đẻ con.
- Sâu bướm con. - Phải.
Nhưng cứ mỗi năm, số lượng lại giảm.
Ta sẽ gắn thẻ một con để theo dõi
xem chúng cần giúp ở đâu trong hành trình đó.
Một quãng đường dài đối với một con vật nhỏ bé.
Như anh nói, đó là công việc quan trọng.
Tớ mất dấu nó rồi.
Có lẽ thử lên cao hơn.
Ý hay lắm.
Bám chặt, Râu Xám.
David?
Gì vậy, Millie?
Anh có thấy cái móc chìa khóa của em?
Không.
- Em mượn của anh được không? - Không.
- Tại sao? - Vì nó là của anh.
Ồ.
Vả lại, em không được phép ra ngoài một mình.
David, cậu sẽ muốn xem cái này.
Bảo bố và ba giúp em tìm đi.
Khoan, đấy là gì?
Zoom vào đi.
Oa.
"Oa" là đúng. Chuẩn bị gắn thẻ.
Sẵn sàng, Râu Xám?
David?
Gì thế, Millie? Bọn anh đang cố gắng cứu thế giới.
Em bị mất móc chìa khóa.
Bố và ba có biết không?
Em sẽ gặp rất nhiều rắc rối.
Và gắn thẻ!
Cậu gắn thẻ được rồi, Râu Xám!
Ôi, không. Chúng đang bay về phía ta.
Có tình huống ở đây!
Tớ cũng thế.
Cố lên, Râu Xám!
Râu Xám!
Tinh tinh bị ngã. Nhắc lại, tinh tinh bị ngã.
Chuyện gì vậy, Amala?
Râu Xám gặp chuyện.
- Để cháu giúp ông. - Không! Để ông.
Cháu nên cẩn thận hơn, Jane, nhất là ở vườn của người khác.
Râu Xám xin lỗi, ông Patel.
Bọn cháu đang cố gắng tìm cách giúp bướm chúa thì nó bị ngã.
Phải, ngã ở chỗ khác đi. Ở đây không có bướm đâu.
Nhưng có thể.
Giờ anh không giải quyết được, Millie.
Jane và Râu Xám cần anh giúp.
Nhưng em cũng cần anh giúp.
Ừ, nhưng vấn đề của Jane lớn hơn.
Nếu bọn anh không làm gì để giúp loài bướm,
thì sẽ không còn con nào nữa.
Nhưng nếu em không còn ở đây nữa?
Nên thế.
Bướm giúp hoa thụ phấn. Càng nhiều bướm thì càng nhiều hoa.
- Như Amala. - Không, đừng chạm vào.
Cháu xin lỗi.
Loài bướm của cháu có thể thích hoa,
nhưng con của chúng... sâu bướm... chỉ thích hoa bông tai.
Ông nên trồng hoa bông tai.
Ông không trồng bông.
Đó không phải bông. Tên của nó có từ "bông" thôi.
Giống như cá nhám voi không phải cá voi.
Giống như súng liên thanh không phải cái súng.
Chỉ là một cô bé có con tinh tinh bay.
Làm ơn đưa sứ mệnh giải cứu loài bướm đi chỗ khác.
Jane.
Chuyện gì vậy?
Ông Patel không muốn trồng hoa bông tai trong vườn.
Thế là kinh khủng lắm à?
Ông ấy bảo đó là thứ duy nhất sâu bướm ăn.
Không sâu bướm, không bướm. Đúng vậy, Râu Xám.
Cậu có bảo ông Patel là bướm giúp có nhiều hoa hơn?
Có chứ. Nhưng ông ấy không muốn nghe. Người lớn chẳng bao giờ muốn nghe.
Người lớn và các cô em gái.
Có lẽ con bướm của chúng ta không ăn vì nó đang đẻ trứng.
Chỉ có một cách để biết. Làm nhiệm vụ tiếp chứ?
Tớ đã xác định được máy dò. Đang gửi thông tin cho cậu.
Nó đã đi xa như vậy rồi?
Ừ. Ở đây viết bướm tận dụng gió để giúp chúng bay đường dài.
- Gió, hả? - Sao phải đập cánh khi ta có thể lướt?
Này, Râu Xám, đám mây kia trông giống cậu.
Xem nó bay nhanh chưa kìa. Cậu biết tại sao không?
Chính xác. Đến lúc bay như gió rồi.
Kích hoạt chế độ lướt.
Đang tăng tốc độ. Cứ cưỡi cơn gió đó và nó sẽ đưa chúng ta tới chỗ con bướm.
Millie muốn gì vậy?
Nó bị mất móc chìa khóa.
Móc chìa khóa?
Khi bọn tớ được nhận nuôi,
bố và ba cho bọn tớ mỗi người một cái móc chìa khóa nhà mới.
Hay thế.
Tớ muốn có xe tải đồ chơi cơ, nhưng, ừ.
Millie có buồn không?
Nó làm mất đồ suốt.
Đồ sẽ lại xuất hiện ấy mà.
- Nhưng cậu có biết thứ ta không mất? - Con bướm của chúng ta?
Bám chắc, Râu Xám.
Nó dừng di chuyển. Có lẽ nó đang nghỉ hoặc ngủ?
Bướm bay cả ngày và nghỉ vào ban đêm.
Đang là ban ngày, nên nó không ngủ.
Có lẽ nó đang ăn.
Tớ không thấy cái cây nào ở đây. Chúng ăn thế nào được?
Chúng không ăn.
Gì đây?
Nó không sống được.
Xin chào.
Mọi việc ở đây ổn chứ?
Có cần mẹ ôm không?
Có ạ.
Được. Cả hai.
Chuyện gì vậy?
Bọn con gắn thẻ một con bướm để lần theo hành trình của nó từ Mexico tới Canada.
Nhưng nó không hoàn thành được chuyến đi.
- Mẹ rất tiếc. - Vâng.
Cô có đồ ăn nhẹ trong đó
- để bọn cháu đỡ buồn không? - Được.
Nó có thể chết vì không có đủ thức ăn.
Ở thành phố đó không có hoa mấy.
Và không thấy cây hoa bông tai nào.
Đó là loài cây duy nhất mà sâu bướm con ăn được,
nên đó là nơi bướm chúa đẻ trứng.
Nếu chúng ta định giúp loài bướm như chúng giúp chúng ta
bằng cách thụ phấn cho lương thực và hoa,
chúng ta cần nhiều người trồng nó trong vườn hơn.
Người như ông Patel.
Chúc con may mắn với ông ấy. Ông ấy rất khó tính với vườn của mình.
David? David?
Millie, anh đã nói gì về chuyện dùng đồ của anh?
Đừng.
Em đang làm gì vậy?
Dùng nó. Nhưng em cần anh giúp.
Anh xuống lấy bộ đàm của anh đây, chỉ thế thôi.
Cho cháu đồ ăn nhẹ mang đi được không?
Của cháu đây.
Cảm ơn cô.
Tớ quay lại ngay, Jane.
Có lẽ một câu trích của Jane Goodall sẽ giúp được con.
Có một câu.
"Thỏa hiệp cũng được chừng nào giá trị của ta không thay đổi."
Được. Còn câu này?
"Nếu người ta không đồng ý với bạn, điều quan trọng là lắng nghe họ."
Thế họ lắng nghe con thì sao?
Mẹ tiếp tục đi.
"Nhưng nếu bạn lắng nghe họ thật kĩ mà vẫn nghĩ là mình đúng,
thì hãy cứ can đảm làm điều mình tin".
Mẹ nói đúng. Ông Patel chỉ cần lắng nghe.
Sao? Hả? Mẹ nghĩ con chưa hiểu câu đó.
Cảm ơn em.
Em ổn chứ?
Không.
Chỉ là cái móc chìa khóa thôi, Millie.
Nó có dòng chữ khi chúng ta trở thành một gia đình...
khi chúng ta trở thành chúng ta.
Anh vẫn còn đây mà.
Nhưng nếu bố và ba tức giận em đến mức không muốn em nữa?
Thỉnh thoảng anh cũng lo bố và ba có thể cũng bỏ đi,
nhưng sẽ không có chuyện đó đâu.
Anh hứa chứ?
Hứa hàng trăm nghìn lần.
Để anh làm nốt với Jane, rồi anh sẽ giúp em tìm móc chìa khóa.
Được.
Em có thể mượn bộ đàm của anh một lúc nếu nó khiến em thấy đỡ hơn.
Cảm ơn, David.
Hãy nhớ, em đang mượn nó. Không phải giữ hẳn nhé.
Ông Patel! Chờ đã.
Cháu tìm ra cách rồi. Ông chỉ cần lắng nghe.
Xin lỗi. Ông cần lắng nghe à?
Thì, ông, cháu. Chúng ta đều cần thế.
Nếu chúng ta cho loài vật và côn trùng và thực vật...
Đừng sờ vào.
Cháu xin lỗi. Nếu chúng ta định cho chúng cơ hội tồn tại,
chúng ta đều cần lắng nghe nhau.
Loài bướm bay qua ba đất nước
chỉ để sâu bướm cũng có cơ hội trở thành bướm.
Chúng còn làm được thế mà ta không thể học cách lắng nghe à? Chỉ một chút?
Cháu có biết tại sao ông thích những loài cây này đến thế?
- Mùi của chúng ạ? - Không.
- Vẻ đẹp của chúng? - Không.
- Màu của chúng? - Không. Đừng đoán nữa.
Ông thích chúng vì chúng khiến ông nhớ tới gia đình ông.
Nhất là những người đã mất.
Amala đại diện cho ai vậy?
Amala được đặt theo tên của dadi. Bà của ông.
Bà như bông sen,
vẫn đứng vững trước sóng gió.
Bà của ông có vẻ tuyệt quá.
Gia đình cháu có bao giờ đi những chuyến thật lớn?
Ông của cháu từ Mexico đến đây còn bà của cháu từ Philippines.
Ông của cháu đi xa như loài bướm.
Vâng, ông nói đúng.
Trừ việc, con bướm mà cháu gắn thẻ đã chết.
Ông rất tiếc khi nghe vậy.
Nhưng hành trình nó đi cho phép sâu bướm của nó sống, nhỉ?
Ông nói đúng.
Ông biết đấy, ông sẽ cho sâu bướm con cơ hội sống
nếu ông trồng ít hoa bông tai.
David?
- Anh ấy không có ở đây. - Millie, David đâu?
Em tưởng anh ấy đi với chị.
Cháu sẽ quay lại ngay, ông Patel.
Tất nhiên rồi.
Tớ nghĩ con bướm của chúng ta là một phần của điều lớn lao hơn.
- Thế à? - Để tớ cho cậu xem.
Lần này tớ bay với cậu được không?
Cậu phải xin phép Râu Xám.
Đi nào.
Thế này là an toàn, đúng không?
Gần như thế. Bám chắc. Chúng ta phải tìm bướm con.
Quét tìm sâu bướm, David.
Đang quét. Không thấy sâu bướm.
Thật vô lý.
Nếu nó không có con, thì lặn lội bay xa làm gì?
Nó bay vô ích à.
Không có sâu bướm, nhưng máy quét dò thấy sự sống.
Đang lập hướng đi.
- Jane, nhìn kìa. Có phải... - Một con nhộng.
Bướm bắt đầu là sâu bướm
rồi cuối cùng cuộn thành nhộng
để biến thành bướm.
Thật khó tin.
Và kì lạ.
Kì lạ đến khó tin.
Nhìn kìa, còn nữa.
Chúng ta phải gắn thẻ một con khác.
Tớ sẽ không ra ngoài đó. Lần trước Râu Xám bị ngã rồi còn gì?
Đưa tớ gậy gắn thẻ.
Chúng cứ bay xung quanh.
Lẽ ra tớ không nên ăn nhẹ.
Có một con phía trước.
Sẽ rất vui đây.
Cái gì? Cái gì sẽ vui?
Không vui!
Tuyệt!
Chúng ta làm được rồi.
Ông Patel!
Xin lỗi, nhưng ông đã đúng.
- Về? - Loài bướm.
Chúng không một mình bay cả chuyến đi.
- Chúng bắt đầu, các con chúng hoàn thành. - Ha, thú vị thật.
Ông bà của ông đã chu du nửa vòng trái đất
để bố mẹ của ông, và sau đó là ông và các anh chị em,
có thể có nhiều cơ hội hơn ở đây.
Trong quá trình đó, họ hi sinh rất nhiều.
Có vẻ như loài bướm của cháu cũng làm hệt như thế.
Chúng ta chỉ cần lắng nghe nhau để tìm cách.
Nhìn này.
Cái chậu cây đẹp ư?
Không. Không phải là chậu cây. Mà là thứ bên trong nó.
Ông mong chúng nở vào mùa xuân.
- Ông gieo một hạt mầm bông tai à? - Vài hạt.
Ông mong chờ được mua vui cho vài lữ khách quốc tế và con của chúng.
Cảm ơn ông.
Ông sẽ đặt tên nó là gì?
Amish, theo tên em trai của ông, một người rất khó chịu,
nhưng, cũng như hoa bông tai, là thứ ông nghĩ mình không muốn,
nhưng giờ thì ông biết ông không thể sống thiếu.
Hay quá, ông Patel. Cảm ơn ông.
Đi nào, David.
Chúng ta cần xem con bướm của chúng ta có đi được đến cuối hành trình không.
Tớ sẽ đuổi theo cậu sau.
Sắp đến chưa?
Được. Nhưng ta hãy tự chuẩn bị sẵn sàng.
Có lẽ nó không...
sống được.
Thật buồn, nhưng tớ nghĩ nó chết không phải là vô ích.
Khoan, nếu tớ zoom vào thì sao?
Có phải đó là thứ tớ nghĩ?
Trứng bướm. Và nhìn kìa...
...hàng trăm sâu bướm con.
Chúng đẹp quá.
Tất cả loài bướm đều cần ít hoa bông tai trong hành trình của mình.
Tớ rất mong David thấy cảnh này.
Có tìm thấy không?
Chưa thấy.
Em cứ cầm móc chìa khóa của anh cho tới khi tìm được của em đi.
- Thật không? - Thật.
Cảm ơn anh, David.
Không có gì.
- Anh cầm lấy. - Cảm ơn em.
Em nghĩ em đi đâu đấy?
Oa. Ấn tượng quá.
Cứ chờ xem.
Giờ thì em thử đi.
Millie?
Chào Jane.
Tớ nghĩ sẽ đưa con bé theo để thấy cái kết của sứ mệnh này.
Hay lắm. Em xem này, Millie.
- Kì lạ. - Và khó tin, đúng không?
Kì lạ đến khó tin.
Chung tay cứu bướm chúa.
David, em cũng được nói chuyện với chú chuyên gia về loài bướm?
- Ý em là tiến sĩ Patrick Guerra? - Vâng, em muốn nghe về bướm.
Em sẽ phải hỏi Jane.
- Hỏi Jane cái gì? - Em có được nói chuyện với Patrick không?
Có chứ, chú ấy biết mọi điều về bướm chúa.
Nhưng trước tiên, xem này.
Đất bẩn?
Để tớ đoán. Trong đó là hạt giống hoa bông tai à?
Ừ. Ông Patel cho tớ vài hạt giống còn thừa.
Anh biết ngay mà.
Tớ sẽ mang nó ra ngoài khi nó bắt đầu nảy mầm.
Ta có thể thu hút bướm đến, để biết được nhiều hơn, như Patrick.
Tớ mong quá.
Chú ấy đây rồi.
Chào chú Patrick!
Chú bị tắt tiếng.
- Chú xin lỗi, hay bị tắt tiếng lắm. - Đừng lo ạ.
Chào Jane. Chào David. Chào...
- Cháu là Millie. - Đây là em gái cháu.
Bọn cháu rất háo hức muốn trò chuyện với chú về bướm chúa.
Câu hỏi đầu tiên,
khi sâu bướm biến thành bướm, làm thế nào chúng biết đi đâu?
Bướm chúa, khi chúng ra đời, đã có mọi thông tin trong não.
Và điều thú vị là não của chúng rất nhỏ,
chỉ bằng kích cỡ của đầu kim nhỏ.
Điều chúng ta đang cố tìm hiểu là nó hoạt động thế nào.
Để xem chú có ảnh cho các cháu xem không.
Chú đang làm gì trong bức ảnh đó?
Bọn chú đang kiểm tra một con bướm chúa bị buộc.
Nó cho bọn chú thông tin về hướng mà nó định bay.
Chẳng hạn, nó sẽ bay về phía bắc, phía nam, phía đông hay tây?
Hay quá.
Chú lúc nào cũng biết mình muốn nghiên cứu về bướm à?
Không hẳn thế.
Hồi nhỏ, chú đã muốn làm thám tử.
Như các cháu thấy, chú đang làm điều tương tự.
Chú giải quyết các vấn đề và chú làm công việc của thám tử,
cố gắng hiểu cách giúp bướm chúa và việc chúng đang làm.
Cả hành trình di trú của chúng khiến chú nhớ tới hành trình của gia đình.
Bố mẹ chú nhập cư từ Philippines
và đến tận Canada.
Khi lớn lên,
chú chuyển từ Canada sang tận Mỹ,
nơi chú đang sống.
Nghe có vẻ vất vả. Với bướm chúa cũng vất vả thế?
Thật ra ngày nay, với bướm chúa thì khó hơn một chút.
Ngày xưa, khi bướm chúa bắt đầu di trú,
chúng di chuyển qua các cánh đồng rộng lớn.
Nhưng ngày nay, với các thành phố, bỗng nhiên môi trường sống thay đổi.
Giờ đây với các tòa nhà lớn mà trước đó chưa từng có.
Bọn chú đang tìm hiểu cách xây dựng những thành phố này
để nó không cản trở việc di trú của bướm chúa.
Chúng ta có thể làm gì để giúp chúng?
Điều rất thú vị là mọi người có thể làm phần việc của mình.
Để chú chia sẻ màn hình.
Tôi là Geneviéve Leroux,
và tôi là nhà bảo tồn bướm chúa 16 tuổi
đến từ Gatineau, Quebec, Canada.
Tôi đã nghiên cứu bảo tồn bướm chúa bảy năm nay.
Cô bé này đã giúp các nhà nghiên cứu thu thập dữ liệu
cho máy tính ba lô tí hon của họ,
cho phép các nhà nghiên cứu theo dõi bướm chúa
khi chúng bay, trong thời gian thật.
Thật tuyệt vời.
Có cả Aiden Wang.
Cậu 14 tuổi và sống ở New Jersey, Mỹ.
Tôi đã trồng hoa bông tai tám năm nay,
và tôi bắt đầu từ khi sáu tuổi.
Cậu ấy đang giúp bướm chúa
bằng cách xây thêm môi trường sống cũng như cung cấp thức ăn
- trong suốt hành trình của chúng. - Một cách giúp đỡ thật thú vị.
Để chú cho các cháu xem video một người ở Mexico đang giúp nhé.
Xin chào, tôi tên là Joel Moreno.
Chúng tôi đang ở khu bảo tồn bướm chúa.
Thành lập tổ chức phi lợi nhuận "Butterflies and Their People",
cố gắng giúp bảo vệ biên giới.
Giá mà cháu làm việc ở một khu bảo tồn loài bướm.
Cháu cũng thế.
Mọi người cùng làm việc
để hoàn thành cuộc đua tiếp sức lớn này giúp bướm chúa.
Nó kết nối tất cả chúng ta thành cộng đồng toàn cầu.
Bọn cháu sẽ bắt đầu bằng việc trồng hoa bông tai với hàng xóm.
- Thật tuyệt vời. - Cảm ơn chú Patrick.
Rất vui được nói chuyện với chú.
Nhớ nhé, dù làm việc nhỏ hay lớn,
cũng đều tạo nên khác biệt.
- Cảm ơn chú. Tạm biệt. - Hẹn gặp lại. Tạm biệt.
- Tạm biệt Patrick. - Tạm biệt.
Ta có thể xem ông Patel còn thừa hạt giống nào không?
Ừ, anh chắc ông ấy sẽ chào đón chúng ta một lần nữa. Đi nào.
CHÚNG TA CÓ THỂ GIÚP THẾ NÀO?
Biên dịch: Ngan Tran