Hoelang moeten we ons verstoppen? Het is zo koud.
Tot we onze missie voltooien. - Kan dat niet op een warme plek?
Kariboes leven noordelijk. Sst, ik hoor iets.
Waar zit jij verstopt?
Niet grappig. En we horen verstopt te zitten.
Stil, allebei.
Waarom krijg jij de leuke outfit?
Omdat ik die maakte. Jij mag volgende keer.
Verstop je snel weer, zodat we kunnen uitzoeken...
...waarom kariboes nooit lang op dezelfde plek blijven.
Wellicht om warm te blijven. - Dat zou kunnen.
Oké, Grijsbaard. Kom maar op.
O, is dat een klein rendier? - Da's een kleine kariboe.
Kariboes en rendieren zijn hetzelfde. - Wat?
Daar is z'n papa. - Mama.
Hoe weet je dat? - Jongens verliezen elke herfst hun gewei.
Ze zijn prachtig. Zo jammer dat er elk jaar minder zijn.
We moeten hen helpen.
Daarom moeten we leren begrijpen waarom ze nooit op dezelfde plek blijven.
Kijk. Mama wil dat ze verdergaat. Maar waarom?
O, nee. Ik liet haar schrikken. We moeten haar helpen haar mam terug te vinden.
Help me hier 's uit.
Kom, ze ontsnapt.
Natuurlijk. Ze heeft twee benen meer dan wij.
Wacht, schatje.
Ze is te snel voor ons.
Maar niet te snel voor haar mama en zij heeft nu versterking.
Een kudde kariboes.
Ik wou dat ze op dezelfde plek bleven.
Wat nu, Jane? - Zorg dat je niet vertrappeld wordt.
Ongelofelijk.
Ze blijven echt nooit staan.
Hoe zorgen we dat ze terugkomen om te leren waarom?
We verstoppen ons weer.
Ik doe niet meer mee.
Echt, Jane, waar ben je?
Opa.
Opa James? - Opa, ik ben zo blij je te zien.
Nou, nou. Hallo, David.
Hallo, Jane.
Ik doe dit snel even uit.
Moet je niet werken?
Nee, ik ben straks vrijwilliger in de gemeenschapskeuken. Maar eh...
Dit ziet er erg lekker uit.
Is het voor mij? - Voor iedereen.
Jij ook, Jane, als je wil. - Dank je, maar we kunnen niet pauzeren.
We sporen net de Rangifer tarandusop.
Da's de wetenschappelijke naam voor de kariboe en het is een belangrijke missie.
Maar ik heb honger. - Dat heb je altijd.
Ik wil graag meer weten over die kariboemissie.
We kunnen wel even pauzeren. - Dat dacht ik wel.
Is dat Grijsbaard? - Ja, we verstopten ons in het bos.
Nou, sommigen van ons toch.
Anderen gooiden sneeuwballen.
Foei, Grijsbaard.
Kom, naar binnen.
En toen renden we mee met een kudde kariboes.
We renden er eerder van weg.
Wist je dat ze even snel zijn als een auto?
Ja, maar enkel voor korte afstanden.
Stel je voor: een kariboe achter ons. Een bevroren beekje voor ons.
Ik wist wat ik moest doen. - Wat dan?
Niets. De kudde sprong zo over ons heen. - Alsof ze vlogen.
Maar we weten nog niet waarom ze steeds verder trekken.
Ja, ze blijven niet lang op dezelfde plek. - Dat klinkt als een mysterie.
Misschien zoeken ze eten. - Misschien, maar er was nog veel over...
...toen de mama aangaf dat ze moesten gaan.
Laten we teruggaan, David.
Nou, als ze eten zoeken, wij hebben genoeg over.
Goed, tijd om af te ruimen.
Dank je voor de lunch, pap. - Graag gedaan.
Buiten moeten we een plan verzinnen. - Waarom gooi je dat allemaal weg?
En dat ook? - Omdat ik geen honger meer heb.
Behalve dan voor het toetje.
Er is toch een toetje?
Zo worden elk jaar miljarden kilo's voedsel verspild.
Wat bedoel je?
Als het te veel is voor de lunch, kun je het bewaren voor later.
Precies.
Maar we hebben zoveel eten.
Kevin, heb je hen de verhalen niet verteld?
Nou... - Je bent het vergeten, of niet?
Verhalen? Welke verhalen?
Zoals je verhaaltjes voor het slapengaan?
Kunnen we het hier later over hebben, pap?
Dat betekent dat we het er nooit over zullen hebben.
Nou, wij moeten terug naar de kariboe.
Maar ik weet nog niet of er een toetje is. - Naar de kariboe, David.
Bedankt voor de lunch, opa James. - Het was erg lekker. Zelfs de sla.
Graag gedaan.
Laag blijven. Als ze ons zien, rennen ze weer weg.
Niets.
We blijven kijken.
Hier ook geen kariboes.
Wat zou m'n opa bedoelen met die verhalen? - Geen idee. Vraag het hem?
Va deed er nogal raar over.
De kariboe.
Niet weer.
We moeten hen volgen. Kom.
Mag ik in m'n kamer gaan spelen?
Wil er iemand koffie?
Water?
Ik ga met Millie spelen.
Geef me even.
Ze ontsnappen.
Waar ga je heen, opa?
Ik ga wat eerder naar de keuken. Heb je je kariboe gevonden?
Ze zijn weer weg.
Wij verstoppen ons, zij zien ons en vluchten.
We hebben een nieuw plan nodig. Weet jij iets, opa?
Best wel.
Wist je dat kariboes een speciale band hebben met onze voorouders, onze familie?
Zijn ze ook nog mijn familie als ik geadopteerd ben?
Familie is familie, in welke vorm dan ook.
Je bent verbonden met je geboortefamilie en je voorouders...
...en je bent verbonden met onze familie en voorouders. Oké?
Oké.
Wij behoren tot het Denevolk. - Wat betekent dat?
Het is een inheems volk uit de plek waar de kariboes wonen.
Nog een vraag. - Wat inheems betekent?
De eerste mensen die ergens woonden...
...voor andere mensen er kwamen en die hun eigen manier van leven hebben.
Kom mee.
Ik vertelde je papa dit verhaal toen hij klein was.
Alles begon lang, lang geleden, toen de wereld nog nieuw was.
Mensen hadden geen dingen als...
...elektriciteit, stromend water en appartementsgebouwen.
Net als alle dieren in het bos vertrouwden ze op hun relatie met het land...
...om hen gezond te houden. Maar ze moesten hard werken om te overleven.
Het Denevolk wilde zorgen voor een langdurige toekomst.
Ze organiseerden een belangrijke vergadering...
...met de dieren met wie ze het land en bos deelden.
Onze mensen vroegen: 'Hoe kunnen we zorgen dat onze families...
...nog jarenlang naast jullie kunnen leven?'
De kariboes antwoordden: 'Opdat mensen en dieren gezond blijven...
...moeten we samenwerken om voor het land te zorgen.
Gebruik onze vacht als kledij om warm te blijven...
...en onze geweien om gereedschap te maken.
Maar je moet respect tonen door enkel te nemen wat je nodig hebt...
...en niets meer. Er mag niets verspild worden.
Zoals wij het land met jullie delen, moeten jullie ook delen met anderen.
Wat te veel is, kun je doorgeven aan wie minder heeft.
Leer je kinderen dit ook, zodat ze weten hoe ze voor het land moeten zorgen...
...zodat zij het op hun beurt aan hun kinderen kunnen vertellen.
Het is ieders verantwoordelijkheid...
...om deze kennis door te geven aan de volgende generaties.
Maar na vele jaren kwamen er veel mensen, niet enkel het Denevolk...
...op het land wonen.
Als de bossen verstoord zijn, geldt dat ook voor de dieren die er wonen.
Tot op vandaag wil het Denevolk de kariboes beschermen.
Zoals de kariboes voor ons deden.
Waarom vertelde je me dit nooit, va?
Ik was het geloof ik vergeten.
Je opa vertelde me veel belangrijke verhalen toen ik zo oud was als jij nu.
Herinner je je de andere verhalen?
Ik denk het. Misschien met wat hulp van opa?
Met alle plezier.
Mag ik ze ook horen? - Zeker weten.
Denk je dat de kariboe steeds verder trekken...
...omdat hun bossen omgehakt worden, zoals in het verhaal?
Ze zijn mede bedreigd, omdat ze hun thuis verliezen.
Maar hoe bewijzen we dat ze daarom nooit op dezelfde plek blijven?
Kunnen we hen niet naar een veilige plek brengen?
Met voedsel en bomen en alles wat ze nodig hebben?
Dat klinkt als een goed plan.
Aan de slag dan maar.
Eerste stap: vind de kariboe. - Juist.
Dag, opa James. - Bedankt voor de lunch.
Daar.
Nu nog een veilige plek.
Ik weet waar.
We moeten ook weten hoe we hen daar krijgen.
Met de restjes van je lunch.
We hebben het lokaas. Heb jij zicht op de kariboe?
Ja.
Maar ze vertrekken, Jane.
Haast je, ze ontsnappen.
David?
Hier.
Ik zit vast. Ik kan hen niet volgen.
Kun je de kariboes inhalen en hierheen lokken met deze restjes?
Leid hen hierheen, Grijsbaard. Ik doe de rest.
Kom er niet uit. Kariboes ontsnappen.
Ja, goed zo, Grijsbaard.
Ze komen hierheen.
Ze komen recht op me af.
Je riep 'boe' naar de kariboe.
Snap je? Kariboe, boe?
Alles oké, Grijsbaard?
Ze komen naar jou.
Ze zijn er. Ze eten zich naar de veilige plek toe.
Het is eerder snacken dan eten. Ze eten maar een klein beetje van alles.
Waarom eten ze niet alles op? - Geen idee. Maar nu blijven ze vast hier.
Ze zijn zo schattig.
Wacht. Nee, niet...
...weggaan.
Psst, Jane, hierheen.
Waar zijn de kariboes? - Weg.
En we weten nog niet waarom ze nergens blijven.
Dat komt wel. Aardig van hen om restjes achter te laten.
Net als in opa's verhaal. Ze delen. Mag ik eens kijken?
'Hoe beïnvloedt ons besluit van vandaag de mensen in de toekomst?'
Jane Goodall? - Ja.
Net zoals de kariboes het Denevolk zeiden enkel te nemen wat ze nodig hadden.
Dan kan iedereen overleven. - Juist.
Kijk.
De rest van de kudde. - Verstop je.
Ze eten wat nog over is.
Ze blijven reizen omdat ze enkel nemen wat ze nodig hebben.
De rest laten ze liggen voor anderen. - Dat zouden mensen ook moeten doen.
Inderdaad.
Ik weet iets.
Extra eten voor je keuken, opa.
Hiervan kunnen veel mensen eten die het nodig hebben.
Mahsi cho...
Dat betekent 'dank je'. - Graag gedaan, opa.
We gaven zelfs koekjes. Al weet ik niet meer waarom.
Respect, delen en...
Verantwoordelijkheid. Dat verhaal vertel ik bij bedtijd.
En daarna heb ik nog veel verhalen voor jullie.
En ook voor jou.
En voor mij? Ik hoop dat er nog zijn over dieren.
Een aantal. - Wacht tot je die over vossen hoort.
Helpt het de kariboes als meer mensen het verhaal van het Denevolk horen?
Verhalen zorgen dat kennis bewaard wordt. Als mensen over de kariboes leren...
...gaan ze misschien bewuster om met dingen die ze van het land nemen.
Begrepen, opa. - Ik ook.
Dat zal zeker helpen.
Ik geef je een lift, pap. - Dank je.
We kunnen zoveel leren van dieren.
En alles wat we leren, moeten we delen om niet steeds dezelfde fouten te maken.
Grijsbaard.
Help de kariboes redden.
David, waar ben je? - Ik kom zo.
Wat eet je?
Restjes. De tweede keer is het nog lekkerder.
Bewaar wat voor mij. Ik kom na ons gesprek met Starr Gauthier.
Daar is ze al.
Hé, Starr. - Hé, Jane. Hé, David.
Zo te zien zit je mond vol.
O, die?
Het gewei van een mannelijke kariboe. - Waarom gooien meisjes hun gewei niet af?
Vrouwtjes houden hem tijdens de winter, want als ze zwanger zijn...
...moeten ze kracht tonen om hun voedselbronnen te beschermen.
Cool. En sorry, ik kreeg honger na de hele dag een kudde kariboes te volgen.
Ze reizen inderdaad veel. - We wilden weten waarom dat zo is.
En wat heb je ontdekt?
Ze nemen enkel wat ze nodig hebben en laten de rest over voor later en anderen.
Dat klopt. Sommige kariboekuddes reizen met de temperatuur mee.
Andere zoeken verschillende voedselbronnen.
Waar werk jij met kariboes?
Hier is de Klinse-Za Caribou Maternity Pen.
Wat is dat? - Een enorm groot omheind gebied.
Zwangere kariboes worden erheen gebracht. Zo kunnen ze veilig bevallen.
Daarna laten we hen weer vrij.
Waarom moeten ze beschermd worden? - In de bergen...
...zijn ze zo klein dat jagers hen vaak als prooi zien.
Dus in de omheining zijn ze veilig. - Mag je hen voeren?
Ja. - Wat heb je geluk.
Wanneer besloot je hen te helpen? - Jaren geleden zeiden de ouderen...
...dat we niet meer op hen mogen jagen omdat er te weinig zijn.
Dus aten we elandvlees. Ik hielp m'n mam met spoelen en snijden.
Ik weet hoeveel werk het is. - Daar heb ik nooit over nagedacht.
Zoals veel mensen, want we kopen het gewoon in de winkel.
Maar als je weet hoeveel werk het is...
...voor het op tafel komt, waardeer je het dier meer.
Dan neem je enkel wat je nodig hebt.
Je snapt het, David. - Waarom zijn er minder kariboes?
Zie je dit? De grootste bedreiging is het verlies aan bossen.
We namen het natuurlijk evenwicht weg. Dat kunnen we ook herstellen.
Net als kariboes zijn wij ook een diersoort.
We zijn de menselijke soort en we moeten samenwerken.
Hoe kunnen we helpen?
Vertel anderen wat je vandaag leerde. En verminder je afval.
Praat met je ouders of voogd...
...en bezoek de lokale stortplaats, waar alle afval wordt gedumpt.
Ons milieu wordt sterk beïnvloed door al dat afval.
En het beïnvloedt de habitats van kariboes en alle andere soorten, ook onszelf.
Al dat afval zien, zorgt dat ik er niets bij wil doen.
Ik zag nooit eerder een stortplaats. Het stinkt er vast.
Wellicht wel. Ik zag er ook nooit een.
Dank je voor het gesprek over kariboes, Starr.
Jullie bedankt. Het was leuk jullie te ontmoeten.
Dag, Starr. - Tot ziens.
Haast je maar, Jane. Straks blijft er niets meer over.
Het is bijna op.
GEÏNSPIREERD DOOR GEORGE BLONDIN (1923-2008), DENEVOLK
Vertaling: Lien Verschelde