Jak długo musimy się ukrywać?
Jest zimno.
Tyle, ile trzeba, by wypełnić misję.
Nie możemy jej wypełniać w ciepłym miejscu?
Karibu mieszka tylko na północy.
Chyba coś słyszę.
Gdzie się chowasz?
Hej!
To nie jest śmieszne.
I mieliśmy się ukrywać.
Bądźcie cicho.
Czemu masz taki fajny strój?
Bo go zrobiłam.
Potem ty go możesz wziąć.
Wracajcie do swoich kryjówek, byśmy mogli się dowiedzieć,
czemu karibu ciągle się przemieszczają.
Muszą się ruszać, by im było ciepło.
To jeden pomysł.
Okej, Siwobrody.
Przyjmuję wyzwanie.
To mały renifer?
To mały karibu.
- Karibu i renifer to to samo zwierzę. - Co?
- A to tata. - Mama.
- Skąd wiesz? - Samce tracą poroże co jesień.
Tylko samice mają je zimą.
Są piękne.
To smutne, że co roku jest ich coraz mniej.
Musimy im pomóc.
Musimy się dowiedzieć, czemu się przemieszczają,
żeby móc je zrozumieć.
Patrz.
Mama chce, by szła dalej. Ale dlaczego?
O nie. Spłoszyłam ją. Może się zgubić.
Musimy ją zaprowadzić do mamy.
Pomóż mi się wydostać.
Chodź, ucieka.
No pewnie. Ma o dwie nogi więcej niż my.
Czekaj, mała!
Jest dla nas za szybka.
Ale nie za szybka dla mamy, która przyprowadziła wsparcie.
Stado karibu.
Szkoda, że nie zostają jednym miejscu.
- Co teraz? - Nie daj się zdeptać.
Niesamowite.
Naprawdę się przemieszczają.
Jak sprawimy, że wrócą, by się dowiedzieć dlaczego?
Znowu się ukryjemy!
Nie chcę się już bawić.
Pytam poważnie, gdzie jesteś?
Dziadek!
Dziadek James?
Cieszę się, że cię widzę.
No proszę. Cześć, Davidzie.
Cześć, Jane.
Wydostanie się z tego chwilę zajmuje.
Nie pracujesz dzisiaj?
Nie, będę dziś wolontariuszem w kuchni społecznej.
Ale...
To wygląda pysznie.
- Dla mnie? - To lunch dla wszystkich.
Dla ciebie też, jeśli zechcesz.
Dzięki, ale nie możemy przerwać.
Właśnie tropimy Rangifera tarandusa.
To naukowa nazwa karibu i to naprawdę ważna misja.
- Ale ja bym coś zjadł. - Zawsze chcesz jeść.
Chętnie posłucham o misji karibu.
Możemy sobie zrobić krótką przerwę.
Wiedziałem.
To Siwobrody?
Tak, chowaliśmy się w lesie.
Niektórzy z nas się chowali.
A inni rzucali śnieżkami.
Wstydź się, Siwobrody.
Chodźmy do środka.
A potem biegliśmy ze stadem karibu.
Raczej uciekaliśmy przed nim.
Wiecie, że biegną tak szybko jak jadące auto.
Tak, wiem. Ale tylko na krótkie dystanse.
Wyobraźcie sobie: karibu za nami.
Zamarznięty potok przed nami.
Wiedziałem, co muszę zrobić.
Co zrobiłeś?
Nic. Stado nad nami przeskoczyło.
Wyglądały, jakby leciały.
Musimy się dowiedzieć, czemu ciągle się przemieszczają.
Tak, nie przebywają długo w jednym miejscu.
Brzmi jak ciekawa zagadka.
Może szukają jedzenia.
Może, ale wciąż było go sporo,
gdy mama karibu kazała małej już iść.
Wracajmy do naszej misji.
Jeśli szukają jedzenia, nam sporo zostało.
Dobra. Posprzątajmy, dzieciaki.
- Dzięki za lunch, tato. - Nie ma za co.
Musimy wymyślić jakiś plan, gdy wyjdziemy.
Czemu to wyrzucacie?
I to też?
Bo się najadłam.
A ja robię miejsce na deser.
Bo jest deser, prawda?
Właśnie dlatego co roku marnuje się ponad miliard ton jedzenia.
To znaczy?
To znaczy, że jeśli nałożyłeś sobie za dużo,
możesz spakować resztę na później.
Właśnie.
Ale mamy dużo jedzenia.
Kevinie, nie opowiadałeś im historii?
Cóż...
Nie zapomniałeś, prawda?
Historii? Jakich historii, kochanie?
Tych, które czytasz nam na dobranoc?
Możemy porozmawiać o tym później, tato?
Tak, co oznacza, że nigdy o tym nie porozmawiamy.
Powinniśmy wracać do karibu.
Ale wciąż nie wiem co z deserem.
Karibu, Davidzie.
Dzięki za lunch, dziadku Jamesie.
Był naprawdę dobry. Nawet sałatka.
Nie ma za co.
Nie wychylaj się. Nie mogą nas zobaczyć, bo uciekną.
Nie ma ich.
Szukajmy dalej.
Tu też ich nie ma.
Jak myślisz, o co dziadkowi chodziło z tymi historiami?
Nie wiem. Czemu go nie zapytałeś?
Bo tata zaczął się dziwnie zachowywać.
Karibu.
Tylko nie to.
Musimy za nimi biec. Chodźcie.
Mogę się pobawić w pokoju?
Czy ktoś chce kawy?
Wody?
Pobawię się z Millie.
Potrzebuję chwili.
Uciekają.
Dokąd idziesz, dziadku?
Pójdę trochę wcześniej do kuchni społecznej.
Znaleźliście karibu?
Znowu je zgubiliśmy.
My się chowamy i szukamy, a one widzą i uciekają.
Potrzebujemy nowego planu.
Jakieś pomysły, dziadku?
Mam kilka.
Wiecie, że karibu mają wyjątkową więź z naszymi przodkami,
naszą rodziną?
Czy one są moją rodziną, chociaż jestem adoptowany?
Rodzina to rodzina, nieważne, w jakiej konfiguracji.
Masz więź ze swoją biologiczną rodziną i przodkami,
i masz więź z naszą rodziną i przodkami. Okej?
Okej.
Nasza rodzina to Dene.
Co znaczy Dene?
Dene to rdzenni mieszkańcy terenów, gdzie żyją karibu.
Jeszcze jedno pytanie.
Co znaczy „rdzenny”?
Pierwsi ludzie, którzy gdzieś mieszkają,
zanim pojawią się tam inni ludzie, i mają swój wyjątkowy styl życia.
Chodźcie ze mną.
Opowiadałem tę historię twojemu tacie, gdy był dzieckiem.
Wszystko zaczęło się dawno, dawno temu,
gdy świat był nowym miejscem.
Wtedy ludzie nie mieli takich rzeczy,
jak prąd i bieżąca woda, czy mieszkania.
Tak jak zwierzęta w lesie,
polegali na więzi, którą mieli z ziemią,
że ona pozwoli im przetrwać.
Ale musieli ciężko pracować, by przeżyć.
Lud Dene chciał mieć pewność, że ma przed sobą przyszłość.
Zorganizowali wielkie spotkanie
ze zwierzętami, z którymi dzielili ziemię i las.
Nasi ludzie zapytali:
„Jak możemy się upewnić, że nasze rodziny
mogą żyć wśród was przez kolejne lata?”.
Karibu dopowiedziały:
„By ludzie i zwierzęta byli zdrowi,
muszą razem zadbać o ziemię”.
Możecie wykorzystać nasze futro na ubrania, by się ogrzać,
a z naszego poroża zrobić potrzebne narzędzia,
ale musicie okazać szacunek, biorąc tylko to, czego potrzebujecie,
i nic więcej.
Nic nie powinno się marnować.
Skoro my dzielimy się z wami ziemią,
wy musicie pamiętać, by dzielić się z innymi tym, co macie.
Gdy wy macie czegoś za dużo, możecie to oddać tym, którzy mają mniej.
Musicie też podzielić się naukami, jak dbać o tę ziemię,
ze swoimi dziećmi,
by one podzieliły się nimi ze swoimi dziećmi i tak dalej”.
To nasza wspólna odpowiedzialność,
by przekazywać wiedzę następnym pokoleniom.
Ale po wielu latach
wielu ludzi, nie tylko Dene,
zaczęło żyć na tej ziemi.
Gdy niszczymy lasy, zaburzamy spokój zwierząt.
Do dziś lud Dene pracuje ciężko, by chronić karibu.
Tak jak karibu chroniły nas.
Czemu nie opowiedziałeś mi tej historii, tato?
Chyba o niej zapomniałem.
Twój dziadek opowiedział mi wiele ważnych historii,
gdy byłem w twoim wieku.
Pamiętasz inne?
Chyba tak. Może z małą pomocą dziadka?
Bardzo chętnie.
Też mogę posłuchać?
Oczywiście.
Myślisz, że karibu się przemieszczają,
bo wycinamy lasy, w których żyją, jak w tej historii?
Utrata domu to jeden z powodów, dlaczego są zagrożonym gatunkiem,
ale jak udowodnimy, że to dlatego ciągle się przemieszczają?
A jeśli sprowadzimy je gdzieś, gdzie poczują się bezpiecznie?
Gdzieś, gdzie są drzewa i jedzenie, i wszystko, by mogły się zadomowić?
Wygląda na to, że macie niezły plan.
Bierzcie się do roboty.
Krok pierwszy, znaleźć karibu.
Jasne.
- Pa, dziadku Jamesie. - Dzięki za lunch.
Tam są.
Teraz potrzebujemy bezpiecznego miejsca.
Znam takie.
Musimy je tam jakoś zaprowadzić.
Do tego przydadzą się resztki po lunchu.
Davidzie, mamy przynętę. Widzisz karibu?
Tak.
Ale sobie idą, Jane.
Pośpiesz się! Uciekają.
Davidzie?
Tutaj.
Utknąłem. Nie mogę za nimi iść.
Myślisz, że możesz je dogonić i zwabić resztkami z powrotem?
Sprowadź je tu, Siwobrody. Ja się zajmę resztą.
Nie mogę się wydostać. Karibu uciekają!
Tak! Tak! Siwobrody, dobrze ci idzie!
Biegną w tę stronę.
Biegną prosto na mnie.
Wygląda na to, że masz karibu-bu.
Rozumiesz? Karibu-bu?
Nic ci nie jest, Siwobrody?
Idą w twoją stronę.
Już tu są. Jedzą po drodze do bezpiecznego miejsca.
A raczej tylko przekąszają.
Biorą tylko kilka gryzów każdego kawałka.
Ciekawe czemu nie zjadają wszystkiego.
Nie wiem, ale stąd się nie ruszą.
Są urocze.
Czekajcie! Nie...
odchodźcie.
Jane. Tutaj.
- Gdzie karibu? - Uciekły.
Wciąż nie wiemy, czemu się przemieszczają.
Dowiemy się.
Ale miło, że zostawiły trochę resztek.
Jak w historii twojego dziadka. Trzeba się dzielić.
Mogę na chwilę?
„Jak decyzja, którą podejmujemy dziś wpłynie na ludzi w przyszłości?”
- Jane Goodall? - Tak.
To tak, jak karibu powiedziały Dene,
by brali tylko tyle, ile potrzebują. Nie więcej.
Wtedy wszyscy przeżyją.
Jasne.
Patrz!
- Reszta stada karibu. - Schowaj się!
Jedzą to, co zostawiły tamte.
Przemieszczają się, bo biorą tylko to, czego potrzebują.
Zostawiając resztę dla innych.
Ludzie też tak powinni robić.
Naprawdę powinniśmy.
Mam pomysł.
Dodatkowe jedzenie dla kuchni społecznej.
To jedzenie pomoże nakarmić ludzi, którzy naprawdę tego potrzebują.
Mahsi cho...
- Co znaczy „dziękuję”. - Nie ma za co.
Daliśmy nawet ciastka. Ale zapomniałam czemu.
Szacunek, dzielenie się i...
Odpowiedzialność.
Opowiem wam tę historię wieczorem.
I mam dużo więcej historii, którymi chcę się z wami podzielić.
I z tobą też.
A ze mną? Oby było więcej o zwierzętach.
Jest kilka.
Poczekaj, aż usłyszysz tę o lisach.
Myślisz, że jeśli ludzie usłyszą historię o Dene, to pomogą karibu?
Opowiadanie historii pomaga przekazywać wiedzę.
A jeśli więcej ludzi się dowie o karibu,
może będą bardziej świadomi i pomyślą, co zabierają ziemi.
Rozumiem, dziadku.
Ja też.
To na pewno pomoże.
- Gotowy? Zawiozę cię. - Dziękuję.
Wiele możemy się nauczyć od zwierząt.
I powinniśmy się dzielić tą wiedzą,
by wciąż nie popełniać tych samych błędów.
Siwobrody!
Pomóż ocalić karibu.
- David! Gdzie jesteś? - Zaraz przyjdę.
Co jesz?
Resztki. Za drugim razem są lepsze.
Zostaw mi coś. Przyjdę po rozmowie ze Strażniczką Karibu, Starr Gauthier.
Już jest.
Cześć, Starr.
Cześć, Jane, Davidzie.
Davidzie, masz pełną buzię.
To?
To poroże samca karibu.
Czemu samice nie zrzucają poroża wtedy co samce?
Samice zachowują poroże zimą, bo gdy są w ciąży,
muszą pokazywać innym karibu, że są silne i bronić jedzenia.
Fajnie. I przepraszam, zgłodniałem po dniu śledzenia stada karibu.
Sporo się przemieszczają.
Staramy się zrozumieć dlaczego.
Czego się dowiedzieliście?
Że karibu biorą to, czego potrzebują z danego miejsca
i zostawiają resztę na później albo dla innych.
Zgadza się.
Niektóre stada przemieszczają się z powodu temperatury,
a inne, by znaleźć różne źródła pożywienia.
Gdzie pracujesz z karibu?
W miejscu, gdzie mamy zagrodę dla matek Klinse-Za.
Czym jest taka zagroda?
To duże, ogrodzone płotem miejsce.
Przyprowadzamy tam ciężarne karibu.
Dzięki temu mogą urodzić w bezpiecznych warunkach.
A potem wypuszczamy je na wolność.
- Czemu trzeba je chronić? - Gdy są w górach,
młode są bardzo małe i są łatwym łupem dla drapieżników.
- W zagrodzie są bezpieczne. - Karmisz je?
- Tak. - Ale masz szczęście.
Czemu postanowiłaś im pomagać?
Wiele lat temu starsi w społecznościach
mówili nam, byśmy przestali polować na karibu, bo jest ich mało.
Więc jedliśmy mięso łosi, a ja pomagałam mamie je kroić.
Wiem, ile trzeba w to włożyć pracy.
Nigdy o tym nie myślałem.
Niewielu ludzi o tym myśli, bo kupujemy je w sklepie, prawda?
Ale gdy wiesz, ile to wymaga pracy,
nim mięso trafi na stół, zaczynasz doceniać to zwierzę.
I go nie marnujesz i bierzesz tyle, ile potrzebujesz.
Masz rację, Davidzie.
Czemu jest mniej karibu?
Widzicie to? Największym zagrożeniem jest wycinka lasów.
Zaburzyliśmy równowagę w naturze.
Możemy też pomóc ją przywrócić.
Musimy pamiętać, że tak jak karibu, też jesteśmy gatunkiem.
Jesteśmy gatunkiem ludzkim i musimy współpracować.
Jak możemy pomóc?
Dzielenie się wiedzą to dobry początek.
Zmniejszcie ilość odpadów.
Porozmawiajcie z rodzicem lub opiekunem
i pojedźcie na wysypisko śmieci, tam, gdzie trafiają odpady.
Te wszystkie śmieci mają wpływ na środowisko.
Na środowisko, w jakim żyją karibu, ale też to, w jakim żyjemy my.
Gdy patrzę na te śmieci, to nie chcę ich dokładać.
Nigdy nie widziałem wysypiska. Na pewno tam śmierdzi.
Pewnie masz rację. Ja też nie widziałam.
Dziękuję, że porozmawiałaś z nami o karibu.
Dziękuję. Miło było was poznać.
- Pa, Starr. - Na razie.
Pośpiesz się, Jane. Zaraz nic nie zostanie.
Już prawie koniec.
ODCINEK INSPIROWANY POSTACIĄ GEORGE’A BLONDINA (1923-2008), Z DENE
Napisy: Agnieszka Otawska