"Tuần Lộc".
Jane, chúng ta phải trốn bao lâu nữa?
Trời lạnh quá.
Chừng nào xong nhiệm vụ.
Ta không thể làm nhiệm vụ ở nơi nào ấm áp à?
Tuần lộc chỉ sống ở những vùng phía bắc.
Tớ nghe thấy cái gì đó.
Mà cậu đang trốn ở đâu thế?
Này!
Đừng đùa, Râu Xám.
Chúng ta phải trốn mà.
Hai cậu im lặng nào.
Sao cậu có trang phục ngụy trang hay vậy?
Vì tớ tự làm.
Lần sau cậu có thể mặc nó.
Giờ thì quay lại chỗ trốn của cậu đi để chúng ta tìm hiểu
tại sao tuần lộc luôn di chuyển và không bao giờ ở một nơi quá lâu.
Có lẽ chúng cứ di chuyển để được ấm áp.
Đó là một ý kiến.
Được rồi, Râu Xám.
Chấp nhận thử thách.
Ối, có phải đó là chú tuần lộc nhỏ?
Đó là tuần lộc Bắc Mỹ nhỏ.
- Tuần lộc Bắc Mỹ và tuần lộc giống nhau. - Gì cơ?
- Và bố của nó kìa. - Mẹ nó.
- Sao cậu biết? - Con đực thì cứ mùa thu là mất sừng.
Chỉ có con cái giữ sừng vào mùa đông.
Chúng đẹp quá.
Đáng buồn là mỗi năm số lượng lại hao hụt.
Chúng ta phải giúp chúng.
Vì thế mà chúng ta cần tìm hiểu tại sao chúng không ở một nơi,
để chúng ta có thể hiểu tuần lộc.
Nhìn này.
Mẹ nó muốn nó tiếp tục đi. Nhưng tại sao?
Ôi, không. Tớ làm nó sợ. Nó bị lạc mất.
Ta cần đưa nó về với mẹ.
Giúp tớ ra khỏi thứ này đi.
Mau lên, nó đang chạy đi mất.
Tất nhiên rồi. Nó nhiều hơn chúng ta hai chân.
Chờ đã, bé con!
Nó quá nhanh so với chúng ta.
Nhưng không quá nhanh so với mẹ nó, và nó gọi cả tiếp viện.
Một đàn tuần lộc.
Giá mà chúng ở một nơi.
- Giờ thì sao, Jane? - Cố đừng để bị giẫm.
Thật khó tin.
Tuần lộc cứ di chuyển.
Làm sao chúng ta khiến chúng quay lại để tìm hiểu lí do?
Lại bằng cách trốn!
Tớ không chơi nữa.
Thật đấy, Jane, cậu đang ở đâu?
Ông ơi!
Ông James?
Ông ơi, gặp ông cháu mừng quá.
Ái chà chà. Chào David.
Chào Jane.
Chỉ một giây là cởi được trang phục này.
Hôm nay ông không làm việc ạ?
Không, thật ra lát nữa ông sẽ làm tình nguyện ở một bếp cộng đồng.
Nhưng...
Trông cái này ngon quá.
- Cho cháu ạ? - Ông đã nấu bữa trưa cho mọi người.
Có cả cháu, nếu cháu muốn, Jane.
Cảm ơn ông, nhưng bọn cháu không được nghỉ.
Bọn cháu đang theo dấu vết của Rangifer tarandus.
Đó là tên khoa học của tuần lộc, và đây là nhiệm vụ rất quan trọng.
- Nhưng giờ tớ muốn ăn. - Đồng ý thôi.
Ông rất muốn nghe nữa về nhiệm vụ tuần lộc.
Có lẽ bọn cháu có thể nghỉ một chút.
Ông biết là được mà.
Có phải kia là Râu Xám?
Vâng, bọn cháu đều trốn trong rừng.
Thì, vài người trong bọn cháu trốn.
Còn vài người ném cầu tuyết.
Chán mi quá, Râu Xám.
Nào, ta vào trong đi.
Sau đó, bọn cháu chạy với một đàn tuần lộc.
Giống chạy khỏi đàn tuần lộc hơn.
Cả nhà có biết chúng có thể chạy nhanh như xe hơi?
Có, ông biết. Nhưng chỉ ở khoảng cách ngắn.
Hãy hình dung: Tuần lộc ở sau chúng ta.
Con lạch đóng băng trước mặt chúng ta.
Con biết con phải làm gì rồi.
Anh đã làm gì?
Chẳng làm gì. Cả bầy nhảy qua bọn chị.
Cứ như chúng đang bay.
Nhưng bọn cháu vẫn cần biết tại sao chúng luôn di chuyển.
Vâng, chúng không ở một nơi thật lâu.
Nghe khá là bí ẩn.
Có lẽ chúng đi tìm thức ăn.
Có lẽ, nhưng vẫn còn nhiều thức ăn
khi tuần lộc mẹ bắt con nó đi.
Ta quay lại làm nhiệm vụ đi, David.
Thì, nếu chúng tìm thức ăn, chúng ta còn dư nhiều.
Thôi. Ta dọn dẹp đi, các con.
- Cảm ơn bố vì bữa trưa ạ. - Không có gì.
Khi ra ngoài, ta phải nghĩ ra kế hoạch.
Tại sao em lại đổ hết đi?
Cả cái kia nữa?
Vì em no rồi.
Còn tớ để bụng để ăn tráng miệng.
Có tráng miệng, đúng không ạ?
Đây là lí do hơn một tỉ tấn thức ăn trở thành rác thải mỗi năm.
Ý cậu là sao?
Nghĩa là nếu cháu ăn quá nhiều đồ vào bữa trưa,
cháu có thể gói phần còn lại để sau ăn.
Chính xác.
Nhưng chúng ta có nhiều mà.
Kevin, con chưa kể chuyện cho chúng à?
Thì...
Con chưa quên chứ?
Chuyện ư? Chuyện nào em nhỉ?
Giống chuyện ba đọc cho con vào lúc đi ngủ?
Bố nghe này, ta có thể nói chuyện này sau không?
Được, nghĩa là ta sẽ không bao giờ nói về nó.
Thôi, bọn cháu nên quay lại với tuần lộc.
Nhưng tớ chưa có câu trả lời về tráng miệng.
Tuần lộc, David.
Cảm ơn ông James vì bữa trưa ạ.
Ngon lắm ạ. Kể cả salad.
Không có gì.
Thấp xuống. Ta không muốn chúng thấy chúng ta, không chúng sẽ chạy mất.
Không có gì.
Ta cứ tiếp tục tìm kiếm.
Ở đây cũng không có tuần lộc.
Cậu nghĩ ông tớ nhắc đến những câu chuyện là có ý gì?
Tớ không biết. Sao cậu không hỏi ông?
Vì nhắc đến là ba trở nên kì cục.
Tuần lộc.
Đừng thế nữa.
Ta phải đi theo chúng. Mau lên.
Con có thể về phòng mình chơi?
Có ai muốn cà phê không?
Nước chứ?
Anh sẽ đi chơi với Millie.
Con cần một phút.
Chúng đang bỏ chạy.
Ông đi đâu vậy ạ?
Ông định xuống bếp cộng đồng sớm hơn một chút.
Cháu có tìm thấy con tuần lộc?
Bọn cháu lại mất dấu chúng.
Bọn cháu tiếp tục chơi trốn tìm và chúng cứ thấy rồi chạy.
Bọn cháu cần kế hoạch mới.
Ông có ý gì không ạ?
Ông có vài ý.
Các cháu có biết tuần lộc có mối liên hệ đặc biệt với tổ tiên ta,
gia đình ta?
Cháu là con nuôi thì chúng vẫn là gia đình của cháu?
Gia đình là gia đình, dù hình hài nó thế nào.
Cháu có mối liên hệ với cha mẹ đẻ và tổ tiên của cháu,
và cháu có mối liên hệ với gia đình ta và tổ tiên của ta. Nhé?
Vâng.
Nào, gia đình chúng ta là người Déné.
Déné nghĩa là gì ạ?
Déné là một trong những người bản xứ ở nơi tuần lộc sống.
Cháu hỏi một câu nữa ạ.
Bản xứ nghĩa là gì?
Những người đầu tiên sống ở một nơi, những người đã ở đó
trước khi những người khác đến sống, và có lối sống đặc biệt riêng.
Nào, đi với ông.
Ông từng kể chuyện này cho ba cháu khi ba cháu còn nhỏ.
Chuyện bắt đầu từ lâu lắm rồi,
khi thế giới vẫn còn sơ khai.
Hồi đó, con người không có những thứ
như điện, nước máy và các tòa nhà chung cư.
Cũng như mọi loài vật trong rừng,
họ dựa vào mối quan hệ với đất đai
để họ sống sót và khỏe mạnh.
Nhưng họ phải làm việc cật lực để tồn tại.
Người Déné muốn đảm bảo dân tộc mình có tương lai dài lâu.
Nên họ tổ chức một cuộc họp quan trọng giữa họ
và các con vật cùng sống chung ở mảnh đất và khu rừng đó.
Và họ hỏi,
"Làm sao chúng ta có thể chắc chắn gia đình chúng ta
có thể sống cùng các ngươi trong nhiều năm tới?"
Đáp lại, tuần lộc trả lời,
"Để loài người và loài vật chung sống lành mạnh,
chúng ta cần hợp tác để chăm sóc vùng đất này.
Các vị có thể dùng lông của chúng tôi làm quần áo để giữ ấm
và sừng của chúng tôi để làm các dụng cụ mà các vị cần,
nhưng các vị phải tôn trọng bằng cách chỉ lấy thứ mình cần,
không hơn.
Không được lãng phí gì cả.
Và vì chúng tôi đang dùng chung mảnh đất này với các vị,
các vị phải nhớ chia sẻ với những người khác quanh mình.
Thứ các vị thừa thãi thì có thể cho người khác có ít hơn.
Các vị cũng phải dạy lại cách chăm sóc mảnh đất này
cho con cháu các vị,
để họ có thể chia sẻ nó với con cháu mình và cứ như thế".
Trách nhiệm của mọi người
là truyền lại kiến thức này cho các thế hệ mai sau.
Nhưng nhiều năm sau đó,
nhiều người, không chỉ người Déné,
bắt đầu sống trên mảnh đất này.
Khi rừng cây bị tổn hại, các loại vật sống ở đó cũng vậy.
Tới bây giờ, cộng đồng Déné vẫn đang nỗ lực hết sức để bảo vệ tuần lộc.
Cũng như tuần lộc bảo vệ chúng ta.
Sao ba chưa bao giờ kể chuyện này cho con?
Thì chắc là ba quên.
Ông của con kể cho ba nhiều câu chuyện quan trọng
như chuyện về tuần lộc khi ba trạc tuổi con.
Ba có nhớ được những chuyện khác?
Ba nghĩ là có. Có lẽ với sự giúp đỡ của ông.
Bố rất vui lòng.
Cháu cũng được nghe chứ ạ?
Có chứ.
Cậu nghĩ tuần lộc cứ phải di chuyển
vì khu rừng mà chúng sống bị đốn hạ, như trong chuyện?
Mất nhà là một trong những lí do mà tuần lộc có nguy cơ tuyệt chủng,
nhưng làm sao để chứng minh đó là lí do chúng không bao giờ ở một nơi?
Nếu chúng ta đưa chúng tới một nơi mà chúng cảm thấy an toàn?
Một nơi có thức ăn và cây cối và mọi thứ chúng cần để biến thành nhà?
Nghe như ba đứa có kế hoạch hay đấy.
Ta nên bắt đầu thôi.
Bước đầu tiên, tìm tuần lộc.
Vâng.
- Cháu chào ông James. - Cảm ơn ông vì bữa trưa.
Kia kìa.
Giờ chúng ta chỉ cần một nơi an toàn.
Tớ biết nơi đó đấy.
Chúng ta cũng cần một cách để tiếp cận con tuần lộc ở kia.
Giờ là lúc cần đến bữa trưa thừa.
David, bọn tớ đã có mồi. cậu có thấy tuần lộc không?
Có.
Nhưng chúng đang bỏ đi, Jane.
Mau lên! Chúng đang đi mất.
David?
Đằng này.
Tớ bị kẹt rồi. Không đi theo chúng được.
Cậu có đuổi kịp và dùng thức ăn thừa để đưa tuần lộc quay lại không?
Dẫn chúng quay về đây, Râu Xám. Tớ sẽ làm nốt.
Tớ không thoát được. Tuần lộc đang bỏ đi!
Tuyệt vời! Râu Xám, cậu thành công rồi!
Chúng đang chạy về phía này.
Chúng đang chạy về phía tớ.
Trông như cậu bị thương bởi tuần lộc.
Hiểu chứ? Bị thương bởi tuần lộc?
Cậu ổn chứ, Râu Xám?
Jane, chúng đang chạy về phía cậu.
Chúng đây rồi. Tuần lộc đang ăn để đến nơi an toàn.
Thực ra, ăn nhẹ thì đúng hơn.
Chúng chỉ cắn những miếng nhỏ của mỗi mẩu.
Tớ tự hỏi tại sao chúng không ăn hết.
Tớ không biết, nhưng chắc bây giờ chúng sẽ ở yên.
Dễ thương quá.
Khoan! Không, đừng...
đi.
Jane. Đằng này.
- Tuần lộc đâu rồi? - Đi mất tiêu rồi.
Và chúng ta vẫn không biết tại sao chúng cứ di chuyển.
Chúng ta sẽ biết.
Nhưng chúng thật tử tế khi để lại thức ăn thừa.
Như câu chuyện của ông cậu. Chia sẻ.
Tớ xem nào.
"Quyết định hôm nay sẽ ảnh hưởng thế nào đến con người trong tương lai?"
- Jane Goodall à? - Ừ.
Giống như cách tuần lộc bảo người Déné
chỉ lấy thứ họ cần từ mảnh đất đó. Không hơn.
Thì tất cả đều có thể tồn tại.
Đúng.
Nhìn kìa!
- Phần còn lại của đàn tuần lộc. - Trốn đi!
Chúng đang ăn thứ mà con tuần lộc kia để lại.
Chúng cứ di chuyển vì chúng chỉ lấy thứ chúng cần.
Để lại đủ cho tất cả.
Điều mà con người cũng nên làm.
Chúng ta rất nên làm.
Tớ có ý này.
Thức ăn thêm cho bếp cộng đồng, ông ơi.
Thức ăn này sẽ giúp rất nhiều người có cái ăn.
Mahsi cho,
- nghĩa là, "Cảm ơn cháu". - Không có gì, ông ơi.
Bọn cháu còn tặng bánh quy. Nhưng cháu quên mất tại sao.
Tôn trọng, chia sẻ và...
Trách nhiệm.
Bố sẽ kể câu chuyện đó cho con khi đi ngủ.
Sau đó, bố còn nhiều chuyện nữa để kể với cả hai con.
Cả anh nữa.
Còn cháu? Hi vọng có nhiều chuyện về loài vật hơn.
Vài chuyện.
Chờ tới khi cháu nghe chuyện về loài cáo.
Ông có nghĩ nếu nhiều người biết chuyện về người Déné hơn, thì có giúp cho tuần lộc?
Thì, kể chuyện cũng giúp kiến thức còn mãi.
Nếu mọi người biết về tuần lộc,
có lẽ họ sẽ lưu tâm hơn và nghĩ về việc lấy từ đất.
Cháu hiểu rồi ông ạ.
Cháu cũng vậy.
Sẽ rất hữu ích ạ.
- Bố xong chưa? Con sẽ đưa bố đi. - Cảm ơn con.
Có rất nhiều điều cần học từ loài vật.
Và mọi điều ta học được thì ta nên chia sẻ,
để ta không tiếp tục lặp đi lặp lại sai lầm cũ.
Râu Xám!
Chung tay cứu tuần lộc.
- David! Cậu ở đâu vậy? - Tớ ra ngay đây.
Cậu đang ăn gì vậy?
Thức ăn thừa. Ăn lần thứ hai còn ngon hơn.
Để dành cho tớ. Tớ sẽ xuống sau cuộc gọi với người bảo vệ tuần lộc, Starr Gauthier.
Cô ấy kia rồi.
Chào cô Starr.
Chào Jane. Chào David.
Trông như cháu đang ăn đầy miệng.
Những cái đó hả?
Đó là sừng tuần lộc đực.
Tại sao tuần lộc cái không rụng sừng cùng với con đực?
Tuần lộc cái giữ sừng trong mùa đông vì khi chúng có mang,
chúng cần thể hiện sức mạnh với con tuần lộc khác để bảo vệ nguồn thức ăn.
Hay quá. Cháu xin lỗi, cháu bị đói sau một ngày theo dấu một đàn tuần lộc.
Chúng đi nhiều quá.
Bọn cháu đã cố tìm hiểu lí do chúng luôn đi lại.
Thế các cháu tìm ra điều gì?
Rằng tuần lộc chỉ lấy thứ chúng cần ở một nơi
và để lại cho con khác dùng sau.
Cháu nói đúng.
Vài đàn tuần lộc di chuyển theo nhiệt độ
và có con di chuyển để tìm nguồn thức ăn khác.
Cô làm việc với tuần lộc ở đâu?
Ở khu vực này, nơi bọn cô có Trại Sinh sản Tuần lộc Klinse-Za.
Trại sinh sản là gì ạ?
Đó là khu vực lớn được rào kín.
Bọn cô đưa tuần lộc có thai trong tự nhiên về đây.
Như thế, chúng có thể sinh con an toàn.
Sau đó, bọn cô thả chúng trở về tự nhiên.
- Tại sao chúng cần được bảo vệ? - Khi chúng ở trên núi,
chúng rất nhỏ bé, và thú ăn thịt dễ dàng tấn công chúng.
- Nên, ở trại, chúng được an toàn. - Cô có được cho chúng ăn?
- Có. - Cô thật may mắn.
Tại sao cô quyết định giúp tuần lộc?
Nhiều năm trước, các già làng ở cộng đồng của cô
bảo bọn cô ngừng săn tuần lộc vì số lượng của chúng còn quá ít.
Nên, bọn cô ăn thịt nai sừng tấm, và cô giúp mẹ rửa và thái thịt.
Nên, cô biết công việc đó vất vả thế nào.
Cháu chưa từng nghĩ đến điều đó.
Không nhiều người nghĩ, vì chúng ta thường mua thịt ở cửa hàng tạp phẩm.
Nhưng khi ta biết công việc đó vất vả thế nào
trước khi nó lên bàn bếp, ta đánh giá cao con vật đó.
Và ta không lãng phí nó, chỉ lấy thứ ta cần.
Cháu hiểu rồi đó, David.
Tại sao lại có ít tuần lộc hơn?
Cháu thấy ở đây chứ? Mối đe dọa lớn nhất với tuần lộc là mất rừng.
Chúng ta đã làm mất cân bằng tự nhiên.
Chúng ta cũng giúp phục hồi cân bằng.
Cũng như tuần lộc, quan trọng là nhớ rằng chúng ta cũng là một loài.
Chúng ta là loài người, và chúng ta cần hợp tác với nhau.
Vậy chúng cháu có thể làm gì để giúp?
Chia sẻ điều các cháu học hôm nay là khởi đầu tốt đấy.
Và giảm rác thải của mình.
Nói chuyện với bố mẹ hoặc người giám hộ,
và tới bãi rác ở khu vực mình sống, nơi ta đổ rác.
Môi trường bị ảnh hưởng lớn bởi số rác thải này.
Và nó ảnh hưởng đến môi trường sống của tuần lộc và mọi loài khác, kể cả chúng ta.
Thấy đống rác đó, cháu không muốn thải thêm rác nữa.
Cháu chưa từng thấy bãi rác nào. Chắc là mùi hôi thối lắm.
Có lẽ cậu đúng. Tớ cũng vậy.
Cảm ơn cô rất nhiều vì hôm nay đã nói chuyện với chúng cháu về tuần lộc.
Cảm ơn các cháu. Cô rất hân hạnh được gặp hai cháu.
- Tạm biệt, cô Starr. - Hẹn gặp lại.
Có lẽ cậu muốn khẩn trương, Jane. Sắp không còn nhiều đâu.
Sắp hết rồi.
ĐƯỢC TRUYỀN CẢM HỨNG BỞI GEORGE BLONDIN (1923-2008), TỘC NGƯỜI DENE
Biên dịch: Ngan Tran