"Anthozoa."
Neden Büyük Set Resifi dediklerini anladım.
Çok güzel, değil mi?
Bir sürü renk ve şekil var.
Binlerce farklı çeşit Anthozoa var.
Anthozoa mı? Görevimiz mercanlar değil miydi?
-Ant… -Anthozoa, mercanın bilimsel adıdır.
-Değil mi? -Evet.
Fazla yaklaşmıyor muyuz?
Bu mercanların bazıları çok keskin görünüyor.
Öyle ama merak etme, denizaltımıza bazı güncellemeler yaptım.
Ne gibi güncellemeler?
Küçülünce manzara daha da güzel.
Şimdi ne olduğunu anlamak için mercana yaklaşabiliriz.
Ne demek "Ne olduğunu", mercan işte.
Görevimiz mercanın bitki mi, hayvan mı olduğunu anlamak.
Bence bu bariz belli.
Bitkidir. Baksana.
Büyük Set Resifi, devasa bir su altı bahçesi gibi.
Bir şey bir şeye benziyor diye o olması gerekmez.
Şu mercanı gördün mü? Dokunaçları var.
Dokunacı olan bitki bilmiyorum.
Ben hâlâ bitki diyorum.
Şu mercanın adı ne?
-Olamaz. -"Olamaz" mercan mı? Tuhaf isimmiş.
Hayır, demek istediğim bu iyi değil.
Mercanların canı yanarken böyle beyaz olurlar.
Niye canları yanar?
Birçok sebepten. İnsanlar, fazla balık tutup etrafı kirletiyor.
Okyanus ısınıyor ve kirleniyor ve insanlar dalınca onlara dokunuyor.
Bu yüzden bitki mi hayvan mı anlamamız gerek.
Mercanı anlarsak ona yardım edebiliriz diye mi?
Aynen.
Sıkı tutun!
O neydi Jane?
Papağan balığı. Yakından gördüğümüze inanamıyorum.
Çok yakın. Çok.
İğrenç.
-O kadar mı acıktın? -Hayır, "Kum-viç" sevmiyorum.
Anladın mı? "Kum-viç." En iyi esprilerimden biri.
Çok fazla yedik. Papağan balıklarının mercan yediğini bilmiyordum.
Bu iyi değil. Mercanlar zaten tehlikede.
Tahmin edeyim: Mercan resifi görevi mi?
Ne için tehlikedeler?
Şu anda mı? Papağan balığı. Ama okyanusların ısınması da var.
-Fazla balık tutma. -Doğru.
Daha az kirlilik ve balık avlama, mercan gibi tüm okyanus hayvanları için iyi olur.
Onlar bitki Jane.
Göreceğiz. Papağan balığının da resifi yemesini engellemeliyiz.
Hay aksi.
Ne yapıyor o?
Balık mı tutuyor?
Hadi yapalım.
Mercanın bitki olduğunu kanıtlama vakti.
-Nereye gitti? -O tarafa.
Hangi tarafa?
İskeleye gitti. Görevinizle alakalı bir şeymiş.
Ben görevdeyim zaten.
Gidelim Grisakal.
-Görebileceğim yerde kalın. -Olur.
Jane!
Jane, bekle! Jane!
Jane. Görevimiz. Nefesleneyim.
Bak, adam balık tutmak yasaktır tabelasının yanında balık tutuyor.
Mercan resifini kurtarma işi ne oldu?
Bu da onunla ilgili. Tüm sular birbirine bağlıdır.
Yasak yerde balık tutmak, fazla balık tutmak kadar kötüdür.
Vay.
Güzel ve besili. Beklediğimden büyük çıktı doğrusu.
Zavallı balıklar.
Bu fıstıklar cidden parçalıyor.
Parçalamak mı? Onları parçalayacak mı?
Nereye?
O balıkları kurtarmaya. Geliyor musun?
Tamam.
Zavallı balıklar. Bak kaç tane tutmuş.
Ortadaki büyük favorim.
-David. -Anneni çağırmalıyız.
Vakit yok.
-Onlar bizim değil Jane. -Onlar kimsenin değil.
Yanlış olduğunu bildiğin bir şey olurken tek seçeneğin o konuda bir şey yapmaktır.
Jane Goodall?
Hayır, ben söyledim.
İyiymiş.
-Hayır. -Evet!
Hey. Ne yapıyorsunuz çocuklar?
O balıkların yeri deniz.
Ne?
Onun dediğinden.
Bekle Jane!
-İyi olmadı Jane. Hiç iyi olmadı. -Hayır, harikaydı.
Neden bahsediyoruz?
-Hiç. -Öyle mi? Bana pek öyle gelmedi.
Mercanları papağan balığından kurtarmaktan daha önemli değil.
Geliyor musun David?
Sanırım burada kalıp atıştırmalıklara göz kulak olacağım.
Bak, papağan balığı hâlâ mercanı yiyor.
Hepsini yiyecek. Nasıl durduracağız?
Ne oldu Grisakal?
O ses ne?
Nereden geliyor?
Resifin sesi. Patlayan mısır gibi.
Gerçekten mısır yok Grisakal.
Acaba bu, mercanın hayvan olduğu anlamına mı geliyor?
Bitkiler duyabileceğimiz sesler çıkarmaz.
Patlamış mısıra benzemiyor.
Papağan balığının nesli tükenen mercanı çiğneme sesi gibi.
Hayır, yemeyeceksin. Çarpışmaya hazır ol!
Yiyecek başka şey bul papağan balığı!
Lütfen mercanı yeme, onların nesli tükeniyor, senin tükenmiyor.
Papağan balığının dikkatini çektik.
Geri!
Haklısın Grisakal. Gidecek yerimiz yok.
Papağan balığı önümüzde, mercan arkamızda.
Süper kurtarıcı David'den yenmek üzere olan Jane ve Grisakal'a, duyuyor musunuz?
Evet!
Görünüşe göre burada ufak bir sorun var. Bakalım yardım edebilecek miyim.
Gel bakalım papağan balığı.
Bizi kurtardın David.
Senin o balıkları kurtardığın gibi.
Sanırım o balıkları çalmak demek istedin.
Merhaba minik kara köpek balıkları.
Kara köpek balığı mı?
Biz bir şey çalmadık anne. O balıkları yakalamış. Onları kurtardık.
Kurtarmak mı? Neden kurtardınız?
İskeledeki "yasak" tabelasını görmedin mi?
Okyanusta zaten çok fazla balık avlanıyor ve bu, orada yaşayanlara zarar veriyor.
Fark etmez, sizin değillerdi.
Çok üzgünüm.
Şaşırtıcı ama bunu ilk defa yapmıyor.
Özür dile yoksa eve gidiyoruz.
Tutmaman gereken balıkları
geri aldığım için özür dilerim.
Sen çok gerginsin ha?
Bildiğin gibi değil.
Aslında biliyorum. Bak.
Şu ikisini alıp iskelede aslında ne yaptığımı gösterebilir miyim?
Bundan emin misin?
Evet, kesinlikle. Hadi. Peşimden gelin.
İkiniz de bana birini hatırlatıyorsunuz.
Kimi? Meşhur biri mi?
-Ya da bir hikâye kahramanı mı? -Beni.
Sizin yaşınızdayken bir ıstakozu kapandan kurtarmıştım.
-Öyle mi? -Evet.
Isırmaya çalıştı mı?
Evet. Hatta bakın, burada ufak bir iz bile bıraktı.
Kandırdım.
Evet, ufaklığı kurtardığıma çok sevinmiştim.
Onu avlayan balıkçı o kadar sevinmedi.
Avlanmaması gereken bir yerde mi avlanmıştı?
Hayır, ruhsatı falan vardı.
Düşünmediğim şey ailesini geçindirmek için o ıstakozu satmak zorunda olmasıydı.
Evet.
O gün her şeyin göründüğü kadar basit olamayabileceğini öğrendim.
Aileni geçindirmek için o balıkları satman mı gerekiyordu?
Hayır. Balıkları yakalamak için ne kullanıyordum?
Ağ mı?
Evet. İğne değil ağ kullanıyordum.
Çünkü balıklarla işim bitince onları zarar vermeden suya geri atıyorum.
-Ama önce lazım olan bilgiyi alıyorum. -Bilgi mi?
Evet. Balıkların boyunu ölçüyorum, sonra onları tartıyorum,
sağlıklılar mı emin olmak için fotoğraflıyorum
ve onları takip için hepsini belediyenin bu uygulamasına giriyorum.
Bilim uzmanı mısın?
Sayılır. Vatandaş bilim uzmanıyım.
Yani sıradan aletleri kullanarak gezegene yardım etmeye çalışan sıradan biriyim.
Araştırmam sayesinde balıkları daha iyi anlıyoruz.
Balıkları daha iyi anlayabilirsek…
-Onlara yardım edebiliriz. -Aynen.
"Her gün, yavaşça ama emin adımlarla,
biz insanlar dünyayı değiştirmeye yardım ediyoruz."
-Sen de mi Jane Goodall seversin? -Tabii. Büyük hayranıyım.
Şunun gibi şempanzelerle ilgili tüm araştırmalarını okudum.
-Sahi mi? -Evet.
Onun adı Grisakal.
İyi günler Grisakal.
Deneklerini suya attığımız için özür dilerim, sandım ki…
Evet ama sormadın.
Biri hakkında bir şey düşünmek haklı olduğun anlamına gelmez.
Görevde, mercanlar su altı bahçesine benziyor dediğim benzer bir şey demişti.
Mercan görevinde misiniz?
Mercan bitki mi, hayvan mı anlamaya çalışıyoruz.
Siz de vatandaş bilim uzmanı olabilirsiniz.
Bu harika bir soru.
Peki hayvanlar başka şeyleri yerken bitkilerin kendi yiyeceklerini
ürettiğini biliyor muydunuz?
Yani mercan bitki mi diyorsun?
Hayır, hayvan diyor, değil mi?
Bunu kendi başınıza çözmeniz gerekecek.
Keşfettiğiniz şeyi bana söyleyin.
Görevimize dönelim mi?
Haklılığımı kanıtlamak için mi? Tabii.
Önce denizaltına ufak güncellemeler yapacağız.
Beni "ufak"la tavladın.
Artık ufacık olduğumdan…
Mercanlar bir şey yer mi bakıp haklılığımı ispatlayacağız.
Ağır ol Jane.
Papağan balığı geri döndü.
Bizi gördüğüne de sevinmedi.
Büyük düğme. Beni tekrar büyüt düğmesi hangisi?
Henüz büyütme güncellemesini yapmadım.
Bunu beni balık yemi kadar küçültmeden önce bilsem iyi olurdu.
İyi fikir Grisakal.
Hadi David. Resifte balıktan kurtulabiliriz.
İyi fikir Jane.
Burada güvende oluruz.
Papağan balığından kurtulduk. Güzel düşünce Grisakal.
Bak Jane, Mercanlar yere kök salmış.
Tıpkı… Benimle söyle… Bitkiler gibi!
Söylemedin.
Bunu nasıl açıklarsın peki?
Dokunaç hiçbir şeyin kanıtı değildir.
Kendi başına değildir. Ama yaklaşalım.
Bak. Dokunaçlar o planktonu hareket ettiriyor.
Plankton nedir?
Okyanusta yaşayan minik canlı organizmalar.
Nereye gidiyorlar?
Doğruca mercanların ağzına.
Onların ağzı mı var?
Tıpkı bizim gibiler. Ağızlarıyla yiyorlar.
Mercanlar plankton yiyor ve kendi yiyeceklerini üretmiyorlar.
Başka şeyleri yiyorlar!
Bu ne demek, biliyor musun David?
Mercanlar hayvandır.
Daha yüksek.
Mercanlar hayvandır.
Aynen. Görev tamamlandı.
İyi misin David?
Kurtulamıyorum.
Bu kötü. Çok kötü.
Mercan, onu yiyecek sandı.
Ağzına dikkat et!
Sence ne yapmaya çalışıyorum?
Yarım et Jane! İmdat!
Dayan David.
Evet!
Vu-hu! Başardın. Beni kurtardın.
Daha önce senin bizi kurtardığın gibi.
Yenmemeyi seviyorum.
-Anne! -Yeni krem sürmem gerekiyordu.
Ve Max bazı balıkları ölçmesine yardım etmek ister misin diye sordu.
-Edebilir miyiz? -Çocuk bilim uzmanları başka ne yapar?
Vatandaş bilim uzmanları.
Pardon. Doğru. Elbette. İyi eğlenceler.
Gel.
Tamam. Onu ölçelim.
Ben de uygulamaya girerim.
-İşte oldu. -Yardımın için sağ ol Max.
Bana yardım ediyorsunuz.
İpucun sayesinde mercan hayvanmış anladım.
Mercan suda yüzen planktonları yedi
ve papağan balığı beni yemeye çalıştıktan sonra beni yemeye çalıştı.
Bugün çok tehlike atlattım.
Papağan balığı da bir sürü mercan yiyordu.
Resif için iyi değil. Onu nasıl durdurabiliriz?
Siz ikiniz neler olup bittiğini bildiğinizi sanıyorsunuz
ama belki de bilmiyorsunuz.
Ne demek o?
Papağan balıkları mercan yemez.
Onun üzerinde yetişen alg adlı bir bitkiyi yer.
Algi yiyerek mercanın temiz kalmasına yardımcı olurlar.
Papağan balığı bizi neden kovaladı o zaman?
Yemek yemesine engel olmaya çalıştık.
Belki biraz kızdı.
Onu anlayabilirim.
Bekle.
Papağan balığı mercana yardım mı ediyor yani?
Balıklara zarar vermeyip yardım etmen gibi.
Daha fazla soru sormaya başlamamız gerek.
Tamam, belki benim daha fazla soru sormam lazım.
Zeki düşünce.
Size ilginç bir şey söyleyeyim. Papağan balıklarının kakası kumdur.
Ne?
Yani bütün gün balık kakasında mı oturuyordum?
Evet. Sayılır.
Muhteşem.
İğrenç.
Belki ikisinden de biraz.
Bunu düşününce
papağan balığı, mercana yardım ediyor sonra da kum üretiyor.
Doğada her şey birlikte çalışır.
Tıpkı insanların okyanus ve mercan resiflerine yardımı gibi.
Aynen.
-Peki. Sonraki balığa geçelim mi? -Kesinlikle.
Kum ağzıma girmişti.
Beni papağan balığı değil mercan yemeye çalıştı, inanamıyorum.
Pardon papağan balığı, seni yanlış anlamışız.
Zarar vermeyip yardım ettiğini bilmiyorduk.
Canı patlamış mısır isteyen var mı?
Mercan resiflerini kurtarmaya yardım edin.
Bazı kumlar papağan balığı kakasıymış, inanamıyorum.
Arıyor!
-Adı neydi? -Natalie Lobartolo.
Mercan resiflerini çok iyi bilen bir uzman.
Merhaba Natalie!
Merhaba Jane. Merhaba David.
Mesajıma cevap verdiğin için teşekkürler.
Her gün mercanın bilimsel adının nereden geldiğine dair soru almıyorum.
"Anthozoa" ne demek?
Yunanca "ánthos" "çiçek" demek
ve "zôia" da "hayvanlar" demek.
Çiçek mi? Hayvanlar mı? İkimiz de haklıydık o zaman.
Hangi konuda?
Bugün mercan hayvan mı, bitki mi diye konuşuyorduk.
Mercanları çok seviyorum çünkü onlar aynı zamanda
bir bitki ya da alge ev sahipliği yapan bir hayvan
ve birlikte sert mercan yapıları oluşturuyorlar.
İşte. Şuna bakın.
Sert mercan yapısı milyonlarca farklı
deniz hayvanı ve bitkisine ev sahipliği yapar, bu da mercanı
var olan en havalı hayvanlardan biri yapar.
Çok süper.
Mercan resifi güneş enerjisiyle çalışan dev bir su altı şehri gibidir.
Sert mercan yapıları apartmanlar, mercan hayvanları da
onların içinde yaşayan kiracılar gibidir.
Hepsinin hayatta kalıp gelişmek için birbirlerine ihtiyacı vardır.
Tıpkı bizim apartmanımız gibi.
-Her zaman mercanı sever miydin? -Daima.
Büyürken her şeye yakından bakmayı severdim.
Meraklı olup her şeyi yakından incelediğinizde
harika olduklarını görebilirsiniz.
Bu yüzden mercan resiflerini daha önce görmeyenlerle paylaşmayı severim.
Bir an gözlerinizi kapatın.
Güzel bir anıyı düşünün ve derin nefes alın.
Okyanuslar ve resifler olmasa o nefesi almak mümkün olmazdı.
Soluduğumuz oksijenin üretilmesine yardım ediyorlar.
Onu ağaçlar yapıyor sanıyordum.
Ağaçlar da yapıyor.
Ama soluduğumuz oksijenin yarısı okyanustan geliyor
ve okyanusun sağlığını da mercan resifleri sağlıyor.
Onlara nasıl yardımcı oluruz?
Öncelikle, insanların nefesleriyle okyanusla
bağ kurmalarına yardım için bu ufak nefes egzersizini paylaşabilirsiniz.
İkinci olarak yiyecek eko-ayak izinize dikkat edebilirsiniz.
Yiyecek eko-ayak izi mi?
Yardımcı olacak bir görsel paylaşayım.
Yiyeceklerinizi nereden aldığınızı
ve midenize ulaşması için gereken adımları nasıl azaltacağınızı düşünün.
Herkes kendi domatesini yetiştirse iklime faydası olur
çünkü plastik paketleme, dükkânlara nakliye
ve depolama için gereken enerji azalır.
Bu eylemlerin tamamı resifimize yardım için katkı sağlar.
Ortak bir sebze bahçesi kurabiliriz.
İyi fikir. Tüm komşulardan yardım isteriz.
Bu harika.
Çok sağ ol Natalie. Ne yapacağımızı anladık.
Üzerinize düşeni yapıp benimle
okyanus ve resiflere sahip çıktığınız için sağ olun.
-Hoşça kalın! -Güle güle Natalie!
Bunu daha sonra kahraman duvarıma asacağım.
Anne, bir sebze bahçesi kurmamız lazım.
Bu fikre bayıldım ama önce suya girelim.
Kaçış kapağından çıkacağım.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher