"San hô".
Tớ có thể thấy tại sao họ gọi nó là "Đại Bảo Tiều".
Đẹp quá, đúng không?
Rất nhiều màu sắc và hình dáng.
Có hàng nghìn loại Anthozoa khác nhau.
Anthozoa? Nhiệm vụ của chúng ta là về san hô mà?
- Ant… - Anthozoa là tên khoa học của san hô,
- đúng không? - Đúng.
Nhưng chẳng phải chúng ta đang lại gần quá?
Có cành san hô trông rất sắc.
Đúng vậy, nhưng đừng lo, tớ đã nâng cấp cho tàu ngầm của ta.
Nâng cấp kiểu gì?
Thu nhỏ lại ngắm cảnh còn đẹp hơn.
Giờ đây chúng ta có thể lại gần san hô hơn và xem nó là gì.
Cậu nói "nó là gì" nghĩa là sao? Nó là san hô mà.
Nhiệm vụ của chúng ta là tìm hiểu xem san hô là thực vật hay động vật.
Ừm…tớ nghĩ điều đó khá rõ.
Đó là thực vật. Nhìn nó đi.
Đại Bảo Tiều giống như một khu vườn rộng lớn nước.
Trông nó giống khu vườn không có nghĩa nó là khu vườn.
Thấy rạn san hô đó chứ? Nó có xúc tu.
Tớ không biết loài thực vật nào lại có xúc tu.
Tớ vẫn nghĩ đó là thực vật.
Loài san hô đó gọi là gì?
- Ôi, không. - San hô "Ôi, không"? Tên lạ thế.
Không. Ôi, không, tức là không hay rồi ấy.
Khi san hô bị đau, chúng chuyển sang màu trắng như thế kia.
Tại sao chúng bị đau?
Vì nhiều lí do lắm. Con người đánh bắt cá và gây ô nhiễm quá nhiều.
Đại dương ngày càng ấm và bẩn hơn, và con người chạm vào san hô khi họ lặn.
Vì thế mà chúng ta phải tìm hiểu xem san hô là thực vật hay động vật.
Vì nếu chúng ta hiểu về san hô thì mới giúp được nó?
Chính xác.
Bám chặt!
Jane, chuyện gì thế?
Đó là cá vẹt. Không ngờ ta được thấy nó gần như vậy.
Quá gần. Quá gần.
Ghê quá.
- Cháu đói đến mức đó à? - Không, cháu không thích "bánh kẹp cát".
Hiểu chứ? "Kẹp cát". Đó là một trong những câu đùa hay nhất của cháu.
Ồ, bọn con tớ hiểu rồi. Hiểu nhiều. Và con không biết cá vẹt ăn san hô.
Thế là không hay. Rạn san hô đã gặp nguy hiểm rồi.
Để mẹ đoán, nhiệm vụ rạn san hô à?
Nó bị cái gì đe dọa?
Bây giờ ư? Cá vẹt ạ. Còn vì cả đại dương đang ấm lên.
- Và đánh bắt cá quá mức. - Vâng.
Ít ô nhiễm và đánh bắt cá hơn sẽ tốt hơn cho các động vật dưới biển. Như san hô.
Chúng là thực vật mà, Jane.
Chúng ta sẽ xem. Nhưng chúng ta cũng phải ngăn cá vẹt ăn san hô.
Trời ạ.
Chú ấy làm gì vậy?
Chú ấy đang đánh bắt cá à?
Làm nhiệm vụ thôi.
Giờ để chứng minh san hô là thực vật.
- Cậu ấy đi đâu nhỉ? - Lối đó.
Lối nào?
Con bé đi ra cầu tàu. Việc gì đó liên quan đến nhiệm vụ.
Nhưng cháu đang làm nhiệm vụ.
Đi nào, Râu Xám.
- Loanh quanh để cô thấy nhé. - Vâng.
Jane! Jane!
Jane, chờ đã! Jane!
Jane. Nhiệm vụ của chúng ta. Để tớ thở cái đã.
Nhìn kìa, chú đó đang bắt cá. Ngay cạnh biển "Cấm bắt cá".
Nhưng còn việc cứu rạn san hô?
Thế này cũng là cứu rạn san hô. Đại dương có liên quan.
Bắt cá ở nơi cấm bắt cá cũng xấu như đánh bắt cá quá mức.
Trời.
A lô, ngon và béo. Thực ra là to hơn tôi mong đợi.
Tội nghiệp lũ cá.
Ừ, to như thợ xẻ.
Thợ xẻ? Xẻ! Chú ấy sẽ làm vậy với cá?
Cậu đi đâu vậy?
Cứu lũ cá đó. Cậu có đi hay không?
Thôi được.
Lũ cá tội nghiệp. Xem chú ấy bắt được bao nhiêu này.
Tớ thích con cá lớn ở giữa nhất.
- David. - Chúng ta nên gọi mẹ cậu.
Không có thời gian.
- Jane, chúng không phải của chúng ta. - Chúng không phải của ai cả.
Khi xảy ra một điều mà ta biết là sai,
ta chỉ còn cách làm điều gì đó.
Jane Goodall?
Không, đó là câu nói của tớ.
Ồ, câu nói hay lắm.
- Không, không. - Tuyệt!
Ơ kìa. Các cháu làm gì vậy?
Mấy con cá này thuộc về biển!
Cái gì?
Điều cậu ấy nói.
Jane, chờ đã!
- Không hay rồi, Jane. Không hay thật rồi! - Không, tuyệt lắm.
Chúng ta đang nói chuyện gì vậy?
- Không có gì ạ. - Thế à? Nghe không phải là không có gì.
Không gì quan trọng hơn việc cứu rạn san hô khỏi con cá vẹt đó.
Cậu đi chứ, David?
Có lẽ tớ sẽ ở lại đây và canh chừng, ừm, bữa ăn nhẹ.
Nhìn kìa, con cá vẹt đó vẫn đang ăn rạn san hô.
Nó sẽ ăn hết cả rạn mất. Làm thế nào ngăn nó bây giờ?
Gì vậy, Râu Xám?
Âm thanh đó là gì?
Từ đâu phát ra vậy?
Đó là âm thanh của rạn san hô. Nghe như tiếng bỏng ngô nổ.
Không có bỏng ngô thật đâu, Râu Xám.
Không biết thế có phải nghĩa là san hô là động vật.
Thực vật không tạo ra những tiếng ồn mà chúng ta nghe thấy được.
Nghe không giống bỏng ngô.
Nghe như cá vẹt đang nhai rạn san hô gặp nguy hiểm.
Ôi, không, mày đừng! Chuẩn bị va chạm!
Tìm thứ khác để ăn đi, cá vẹt!
Làm ơn đừng ăn san hô nữa. Nó có nguy cơ tuyệt chủng, mày thì không.
Ta đã khiến cá vẹt chú ý rồi.
Lùi lại! Lùi lại!
Cậu nói đúng, Râu Xám. Ta không có nơi nào để đi.
Cá vẹt trước mặt chúng ta, san hô đằng sau chúng ta.
Nhân viên cứu hộ siêu đẳng David gọi Jane và Râu Xám sắp-bị-thịt, nghe không?
Có!
Trông như các cậu có vấn đề nhỏ. Để tớ xem có giúp được không.
Đây, cá vẹt ơi cá vẹt hỡi.
David, cậu đã cứu bọn tớ.
Hệt như cậu đã cứu lũ cá.
Chắc ý cháu là đánh cắp lũ cá.
Xin chào, cá mập cạn nhỏ bé.
Cá mập cạn?
Mẹ, bọn con không đánh cắp gì cả. Chú ấy bắt cá. Bọn con cứu cá.
Giải cứu cá? Khỏi cái gì?
Chú không thấy biển "cấm bắt cá" ở cầu tàu à?
Cá ở đại dương đã bị đánh bắt quá mức rồi,
và nó làm tổn hại mọi sinh vật sống ở đó.
Dù sao, cá vẫn không phải của con.
Tôi rất xin lỗi.
Đáng ngạc nhiên, đây không phải lần đầu con bé làm vậy.
Xin lỗi đi, không thì chúng ta về nhà.
Cháu xin lỗi vì đã thả cá
mà lẽ ra chú không được bắt.
Cháu ghê gớm phết nhỉ?
Anh không biết đâu.
Thực ra, tôi nghĩ là tôi biết.
Tôi đưa hai đứa trẻ này đi để cho chúng thấy tôi thật sự làm gì ở cầu tàu nhé?
Anh có chắc không?
Có, chắc chứ. Đi nào. Đi theo chú.
Hai cháu đều khiến chú nhớ tới một người.
Ai ạ? Có phải người nổi tiếng không?
- Hay là ở trong một câu chuyện ạ? - Là chú.
Hồi trạc tuổi các cháu, chú giải thoát một con tôm hùm khỏi bẫy.
- Thế ạ? - Ừ.
Nó có định kẹp chú?
Có chứ. Thực ra, nhìn này, nó để lại vết sẹo nhỏ ở đây.
Lừa được rồi.
Chú đã rất vui vì cứu được nó.
Người câu tôm hùm kém vui hơn một chút.
Ông ấy có câu ở nơi không được phép không?
Không, ông ấy có giấy phép và đủ giấy tờ.
Điều chú không nghĩ đến là
ông ấy cần bán con tôm hùm đó để kiếm tiền nuôi gia đình.
Ừ.
Hôm đó, chú đã học được rằng mọi thứ không đơn giản như ta nghĩ.
Chú có cần bán mấy con cá đó để kiếm tiền nuôi gia đình?
Không. Chú dùng gì để bắt cá?
Lưới ạ?
Chính xác. Chú dùng lưới, không phải móc câu.
Vì khi bắt được cá, chú thả chúng xuống nước bình an vô sự,
nhưng trước đó, chú phải lấy thông tin chú cần đã.
Thông tin?
Ừ. Chú đo cá, rồi cân chúng,
chụp ảnh để chú biết chắc chúng khỏe mạnh
và chú nhập tất cả vào ứng dụng thành phố để bọn chú có thể theo dõi chúng.
Chú là nhà khoa học à?
Đại loại thế. Chú là nhà khoa học công dân,
mà về cơ bản nghĩa là người bình thường
dùng các công cụ bình thường để giúp hành tinh.
Nghiên cứu của chú giúp chúng ta hiểu nhiều hơn về cá.
Và nếu chúng ta hiểu nhiều hơn về cá…
- Chúng ta có thể giúp chúng! - Chính xác.
"Mỗi ngày, chậm mà chắc,
con người chúng ta đang giúp thay đổi thế giới".
Chú cũng thích Jane Goodall?
Quá đúng! Chú rất hâm mộ.
Chú đọc tất cả về cách bà ấy nghiên cứu tinh tinh, như cậu bé kia.
- Thế ạ? - Ừ.
Tên nó là Râu Xám.
Chào mày, Râu Xám.
Cháu xin lỗi vì đã vứt đối tượng nghiên cứu của chú. Cháu chỉ nghĩ…
Ồ, phải. Nhưng cháu không hỏi.
Ta nghĩ thế nào về ai đó không có nghĩa là ta nghĩ đúng.
Cậu ấy cũng nói thế khi bọn cháu làm nhiệm vụ,
và cháu bảo rạn san hô trông như khu vườn dưới nước.
Các cháu đang làm nhiệm vụ về rạn san hô?
Bọn cháu đáng cố tìm hiểu san hô là thực vật hay động vật.
Có vẻ như hai cháu cũng có thể là nhà khoa học công dân.
Đó là câu hỏi tuyệt vời.
Các cháu có biết thực vật tự tạo ra thức ăn cho mình
trong khi động vật phải ăn những thứ khác?
Vậy, chú đang nói san hô là thực vật?
Không, chú ấy đang nói nó là động vật, nhỉ?
Đó là điều các cháu sẽ tự mình tìm hiểu.
Tìm hiểu được gì, cho chú biết nhé.
Trở lại với nhiệm vụ chứ?
Để cuối cùng chứng minh là tớ đúng? Tất nhiên rồi.
Chúng ta sẽ tiến hành vài nâng cấp nhỏ với tàu ngầm.
Nghe từ "nhỏ" là tớ thích rồi.
Giờ tớ bé xíu rồi, ta có thể…
Xem san hô có ăn bất cứ gì không và chứng minh là tớ đúng.
Đừng nhanh thế, Jane.
Con cá vẹt đó trở lại rồi.
Và nó không vui khi thấy chúng ta.
Nút to. Nút to. Nút nào khiến tớ về kích cỡ ban đầu?
Tớ chưa tiến hành nâng cấp phóng to hơn.
Lẽ ra cậu phải nói trước khi cậu thu nhỏ tớ bằng kích cỡ của thức ăn cá.
Ý hay lắm, Râu Xám.
Nào, David. Ta để sổng cá vẹt vào rạn san hô bây giờ.
Ý hay lắm, Jane.
Ta nên an toàn dưới này.
Mất con cá vẹt rồi.
Nghĩ nhanh lắm, Râu Xám.
Nhìn kìa, Jane, rạn san hô được cắm xuống đất.
Nói với tớ đi… thực vật!
Cậu không nói.
Vì cậu giải thích điều đó thế nào?
Xúc tu không phải là bằng chứng gì cả.
Một mình nó thì không. Nhưng ta hãy lại gần hơn.
Nhìn này. Xúc tu đang khiến sinh vật phù du đó di chuyển.
Sinh vật phù du là gì?
Chúng là những sinh vật sống bé xíu sống ở đại dương.
Chúng đi đâu vậy?
Vào thẳng miệng rạn san hô.
Chúng có miệng à?
Chúng cũng như chúng ta. Chúng ăn bằng miệng.
San hô ăn sinh vật phù du, và chúng không tạo ra thức ăn cho mình.
Chúng ăn những thứ khác!
David, cậu có biết điều này nghĩa là gì?
Rằng san hô là động vật.
Nói to lên.
Rằng san hô là động vật.
Chính xác. Nhiệm vụ đã hoàn thành.
Cậu ổn chứ, David?
Tớ không thoát được ra.
Nguy rồi. Nguy to rồi!
Rạn san hô đó nghĩ cậu ấy là thức ăn.
Coi chừng miệng của nó!
Cậu nghĩ tớ đang cố làm gì hả?
Cứu tớ với, Jane! Cứu!
Bám chắc, David.
Tuyệt!
Hú! Cậu làm được rồi. Cậu đã cứu tớ.
Cũng như lúc nãy cậu cứu chúng tớ.
Tớ rất vui vì không bị ăn thịt.
- Mẹ ơi! - Con cần bôi lại kem.
Và Max muốn biết con có muốn giúp chú ấy đo vài con cá không.
Được ạ?
Nhà khoa học nhí còn làm gì nữa?
Nhà khoa học công dân.
Xin lỗi. Phải rồi. Tất nhiên rồi. Chúc vui vẻ.
Đi nào.
Được rồi. Ta đo nó nào.
Cháu sẽ nhập nó vào ứng dụng.
- Xong rồi. - Cảm ơn chú đã giúp bọn cháu, Max.
Các cháu mới là người giúp chú chứ.
Nhờ manh mối của chú, bọn cháu mới biết san hô là động vật.
San hô ăn sinh vật phù du nổi trên mặt nước
rồi định ăn thịt cháu
sau khi con cá vẹt định ăn cháu trước đó.
Hôm nay, cháu gặp nguy hiểm nhiều quá.
Cá vẹt cũng ăn nhiều san hô.
Điều đó không thể tốt đối với rạn san hô. Sao ta khiến nó dừng?
Các cháu biết gì không? Nghe như hai cháu nghĩ mình biết chuyện gì
khi mà có lẽ các cháu chưa biết.
Ý chú là sao?
Cá vẹt không ăn san hô.
Thực ra, chúng ăn một loại thực vật gọi là tảo mọc trên nó.
Và khi chúng ăn tảo, chúng giúp làm sạch san hô.
Vậy tại sao cá vẹt đuổi theo bọn cháu?
Thì, bọn cháu đã tiếp tục cố ngăn nó làm điều nó muốn làm, ăn thịt.
Có lẽ nó hơi bực à?
Ừm. Chú có thể hiểu điều đó.
Chờ đã.
Cá vẹt đang giúp rạn san hô, không phải làm hại nó?
Cũng như chú đang giúp cá chứ không phải làm hại chúng.
Chúng ta thật sự cần đặt nhiều câu hỏi hơn.
Được. Có lẽ tớ cần đặt nhiều câu hỏi hơn.
Nghĩ thông minh lắm.
Chú sẽ cho các cháu biết một điều thú vị. Cá vẹt ị ra cát.
Gì cơ?
Chú đang nói cả ngày nay cháu ngồi trên phân cá?
Ừ. Đúng vậy.
Thú vị quá.
Ghê quá.
Chà, có lẽ vừa thú vị vừa ghê.
Khi ta nghĩ về nó,
cá vẹt giúp san hô và rồi tạo ra cát.
Trong tự nhiên, mọi thứ đều tương hỗ.
Cũng như con người nên giúp đại dương và rạn san hô.
Chính xác.
- Được rồi. Đến lúc đo con cá khác? - Vâng.
Cát đã ở trong miệng mình.
Không ngờ chính san hô định ăn thịt tớ, chứ không phải cá vẹt.
Xin lỗi, cá vẹt nhé. Bọn tao hiểu nhầm mày cả.
Bọn tao không biết mày giúp, chứ không phải làm hại.
Có ai khác bỗng dưng muốn bỏng ngô không?
Ra tay cứu rạn san hô.
Tớ vẫn không tin cát là phân cá vẹt.
Cô ấy đang gọi!
- Tên cô ấy là gì nhỉ? - Natalie Lobartolo.
Cô ấy là nhà khoa học biển biết mọi thứ về rạn san hô.
Chào cô Natalie!
Chào Jane. Chào David.
Cảm ơn cô nhiều vì đã trả lời tin nhắn của cháu.
Chà, không phải ngày nào cô cũng nhận được câu hỏi
về xuất xứ tên khoa học của san hô.
Thế, "Anthozoa" nghĩa là gì?
Thì, "ánthos" tiếng Hy Lạp nghĩa là "hoa"
còn "zôia" nghĩa là "động vật".
Hoa? Động vật? Vậy cả hai ta đều đúng.
Về điều gì?
Hôm nay bọn cháu đã tìm hiểu san hô là động vật hay thực vật.
Chà, cô rất yêu san hô vì chúng là động vật
cũng chứa một loại thực vật hay tảo,
và cùng nhau, chúng tạo ra cấu trúc san hô cứng.
Đây. Nhìn này.
Cấu trúc san hô cứng là nhà
của hàng triệu động thực vật biển đa dạng,
khiến san hô là một trong những loài động vật thú vị nhất.
Thú vị quá.
Rạn san hô này giống như siêu đô thị năng lượng mặt trời dưới nước.
Cấu trúc san hô cứng giống như các tòa nhà chung cư,
còn động vật san hô giống như cư dân sống trong đó.
Chúng đều cần nhau đóng vai trò để tồn tại và phát triển.
Cũng như tòa chung cư của bọn cháu.
- Cô luôn yêu san hô ạ? - Luôn yêu.
Hồi còn nhỏ, cô rất thích ngắm các thứ thật gần.
Khi ta tò mò và ta ngắm các thứ thật gần,
ta có thể thấy chúng thú vị thế nào.
Vì thế mà cô rất thích chia sẻ về rạn san hô
với những người chưa từng thấy nó.
Nhắm mắt lại trong giây lát.
Nghĩ đến một kỉ niệm đẹp và hít thật sâu.
Sẽ không có hơi thở đó nếu không có đại dương và các rạn san hô.
Chúng đang giúp tạo ra oxy mà chúng ta thở.
Cháu tưởng cây tạo ra oxy chứ.
Cây cũng tạo ra oxy.
Tuy nhiên, nửa lượng oxy mà ta thở là từ đại dương,
và sức khỏe của đại dương phụ thuộc vào rạn san hô.
Chúng cháu giúp rạn san hô thế nào?
Trước hết, các cháu có thể chia sẻ bài tập hít thở này
để giúp mọi người kết nối với đại dương qua hơi thở của họ.
Thứ hai, các cháu có thể nhận thức về dấu chân sinh thái thức ăn.
Dấu chân sinh thái thức ăn?
Đây, để cô mở ảnh cho các cháu xem.
Nghĩ về nơi các cháu lấy thức ăn
và cách các cháu giảm các bước cần thiết để đưa nó vào bụng mình.
Nếu mọi người tự trồng cà chua, nó sẽ giúp khí hậu
vì có ít túi nilon hơn,
ít phải vận chuyển tới cửa hàng hơn
và ít năng lượng để trữ nó.
Tất cả những hành động này có thể góp phần giúp rạn san hô.
Bọn cháu có thể trồng vườn rau của chung cư.
Ý hay lắm. Chúng ta có thể nhờ tất cả hàng xóm giúp.
Tuyệt lắm.
Cảm ơn cô nhiều, Natalie. Giờ chúng cháu đã biết cách giúp.
Cảm ơn các cháu rất nhiều vì đã làm việc của mình
và vì chăm sóc đại dương và rạn san hô cùng với cô.
- Tạm biệt! - Tạm biệt, Natalie!
Lát nữa, tớ sẽ dính cái này lên tường người hùng.
Mẹ ơi, chúng ta cần trồng vườn rau.
Mẹ thích ý tưởng đó, nhưng ta xuống biển trước đã.
Tớ sẽ chui qua cửa thoát hiểm.
Biên dịch: Ngan Tran