PARA KAY IAN
NOONG 1968, MAY 435 REPRESENTATIVES NA NAIHALAL SA HOUSE OF CONGRESS
11 SA REPRESENTATIVES ANG BABAE
5 SA REPRESENTATIVES ANG BLACK
WALA SA KANILANG BLACK NA BABAE
Sa 12th Congressional District ng New York,
ang school teacher na si Shirley Chisholm,
ay naihalal sa Congress.
Sige na.
Shirley.
Magkita tayo mamaya.
Ladies and gentlemen sa press, mga kapuwa kong representatives,
bilang Speaker of the House, ikinalugod kong ipakilala
ang freshman class ng 91st Congress
ng United States of America.
Gentlemen, madam, welcome sa Congress.
Congratulations.
- Salamat. - Congresswoman Chisholm.
SHIRLEY CHISHOLM SA BED-STUY SIYA
Hello.
Kumusta, munting binbini? Halika.
Nagsikap siya. Grabe ang pagsisikap niya.
Magiging presidente po kayo?
- Congressman ako. - Hindi naman po kayo lalaki.
Hanapin na natin ang nanay mo.
E di, lilipat na kayo sa Washington.
Ano, baka magrenta siya ng apartment do'n.
Conrad, Shirley, okay lang ba?
Lagi kang nand'yan para sa 'min.
Tanda ko pa, nang dumating kami sa Brooklyn mula Puerto Rico,
pinaramdam mo na parte kami ng pamilya.
Pamilya ko kayo.
Simula pa lang ito, honey. 'Yong totoong laban?
Di naiintindihan ng mga lalaki sa Washington 'yong halaga ng ERA sa 'min.
Tama, at pag nagsimula na ang botohan, nando'n ako para sa inyo. Pangako.
At kami rin para sa 'yo.
- Nagpapasalamat talaga ako sa 'yo. - Ako rin sa 'yo.
Salamat.
Tara na, Mama.
Ayaw mong magpaalam sa kapatid mo?
Busy siya.
Lagi naman.
Magpapaalam ako.
Good morning, Ms. Chisholm. Kumusta ka?
Mabuting-mabuti.
Hay, isipin mo nga naman, 'no? 42.5 din ang suweldo mo gaya ko.
Congressman, mga isang linggo na tayo rito.
At halos araw-araw mo 'yan sinasabi sa akin.
Halos araw-araw,
na-a-amaze ako na pareho 'yong kinikita mo sa kinikita namin.
Dalawang bagay lang.
Una, dahil di mo matanggap na 42.5 din ang natatanggap ko kagaya mo,
pag nakita mo akong pumasok dito sa chamber,
umalis ka.
Umalis ka para di mo kailangang ipamukha sa akin ang 42.5.
Pangalawa,
tandaan mo kung bakit ako nandito.
Binibigyan ko ng daan
ang ibang kamukha ko na mahalal sa Congress
at kumita rin ng 42.5.
Shirley.
- Ron. - May oras ka?
Marami para sa kaibigang gaya mo.
Tingnan na lang natin ang mararamdaman mo tapos ng usapan.
- Sige. - Bibigyan lang kita ng heads up.
Binibigyan nila ng committee assignments 'yong bagong congressmen, at...
ilalagay ka nila sa Agricultural Committee.
Sa Agriculture?
- Mais, wheat, mga baka? - Ewan kung kasama ang mga baka.
Sa Brooklyn ako.
Kung Agriculture, ano'ng magagawa ko para sa Brooklyn...
Veteran's Affairs ang gusto ko.
Gano'n din ako no'ng unang taon ko sa Congress.
- Mag-serve ka na lang sa committee mo. - Sa Agriculture? Ayoko.
- Gano'n talaga 'yon. - Sino ang dapat kong kausapin?
Si Speaker McCormack ang nag-aasikaso ng committee assignments.
Pero Speaker of the House siya.
Hindi mo dapat kausapin ang Speaker of the House.
Hindi...
Naku po.
Walang magandang dahilan na i-appoint ako sa Agricultural Committee.
- Freshman ka. - 12th District ang kinakatawan ko.
- Tanggapin mo 'yon. - Kailangan nila ng mga trabaho at housing.
- Kaya bumoto sila. - Maging senior ka muna...
Maging senior? Ayokong marinig ang tungkol d'yan, John.
Kung gusto mo na labanan kita, lalabanan kita.
Wala kang lalabanan.
Ako ang Speaker of the House.
Ako ang mapapasya kung sino ang uupo saan, at matuto kang sumunod,
o matatapos ang career mo bago mo pa man masimulan.
Andrew, halika. Sandali lang.
"Wag kang gagawa ng gulo, gawin mo ang utos sa 'yo,"
Shirley.
Naiintindihan ko ang frustration mo, pero...
- 'Yon talaga, e, Shirley. - Leader siya ng sarili kong party.
Congresswoman galing Brooklyn, at ilalagay niya ako sa...
Dahil nga sa seniority.
Kaya ba dapat maghintay ako?
Hindi maghintay, pero...
Shirly, unang term mo pa lang.
- Sa takdang panahon, may magagawa ka. -"Sa takdang panahon?"
- Naniniwala ako ro'n. Totoo. - Bibigyan mo ng panahon si Richard Nixon.
Ano?
Makakahanap ka rin ng paraan para makibagay.
Mac, masaya akong makita ka.
Shirley.
Arthur.
- Merry Christmas. - Salamat.
Pasok.
Salamat.
Shirley, noong October,
sinabihan mo ang Committee na Ihalal si Chisholm sa Florida
kung makakatipon sila ng $5,000,
mailalagay no'n ang pangalan mo sa primary ballot.
Halos 10,000 ang natipon nila.
Kaya ano ang ibig sabihin no'n, na natipon nila 'yong pera?
Oo, Miss Shirley.
Ano ba talaga ang ibig sabihin noon?
Sinabi ko sa mga babae na kung makakatipon sila ng pera,
isasama ko ang pangalan ko sa ticket.
Tatakbo akong presidente.
Presidente?
Ano'ng gusto mong sabihin namin sa kanila?
Shirley, kung tatakbo ka,
hindi ka mananalo.
Kung ganyan ka mag-isip, hindi talaga.
At bakit hindi ako mananalo?
Bukod sa Black na babae ako?
Madaling mapapanalunan ni Muskie ang Democratic primary.
Kumandidato ka man, marami ka pa ring makakalaban.
Si Muskie. Tatakbo rin si McGovern. Pati siguro si Lindsay.
Tatakbo si Humphrey. Lagi naman. Si Mills.
Si Scoop Jackson din nga. Si George Wallace.
At ano ang pagkakapareho nila?
Middle-aged na mga white na lalaki.
Sino ang kumakatawan sa mga Black,
sa mga babae, sa mga Chicano, sa kabataan, sa mga manggagawa?
Sigurado namang hindi sapat ang pera mo.
Mag-iipon ako ng pondo.
At sino'ng magbibigay?
Ang mga Chicano, kabataan, mga manggagawa?
Wala silang pera. Kaunti lang ang pera nila.
Kahit token campaign pa 'yong gagawin mo,
dapat magsimula ka sa... tatlo?
Tatlo.
Hindi bababa sa 300,000.
At ang pinaka-basic na campaign lang 'yon.
Mac.
Nagsi-speech ako sa college campuses, at may mga kabataang lalaki, mga white,
na lumalapit sa 'kin at nagtatanong, "Mrs. Chisholm, kailan ba?"
"Kailan ka tatakbo bilang presidente?"
Kung sila mismo, iniisip na puwede akong maging presidente,
na dapat akong maging presidente,
bakit hindi ko susubukan para sa iba?
Di ka talaga takot tumakbo.
Alam ko 'yon.
Mac.
Shirley...
Ano'ng kailangan mo sa amin?
Kailangan ko 'yong advice mo, gaya ng dati.
Arthur, ikaw ang bahala sa finances.
Puwedeng mag-time off muna sa trabaho si Conrad para mag-handle ng security.
Wala?
Wala ba?
Wala ba kayong sasabihin?
Tatakbo kang presidente.
Ano pa ba'ng sasabihin namin?
"Oo."
Sabihin mo sa kanila na sinabi kong, "Oo."
Hahanapan kita ng campaign manager.
- Dapat 'yong Black. - Dapat 'yong magaling.
- May mga tatawagan ko. - Dapat makapag-raise ako ng $300,000.
Merry Christmas sa inyo.
Grabe ang simula ng New Year natin.
Handa ka nang gawin ulit 'to?
- Isa pa. - Wow.
O?
Ano sa tingin mo?
Medyo huli na para tanungin ako.
Pero hindi pa masyadong huli.
Alam kong hindi ka pa natalo.
Ni isang beses.
Bakit mag-iiba ngayon?
Dapat bumili ako ng bagong camera.
Gagawa ka ng kasaysayan.
Kung may bibilhin ka, siguraduhin mong second-hand, saka mura.
Robert?
Robert!
Kumusta, Mrs. C?
Tingnan mo nga naman. Ano 'yan, ha?
Hindi na ako congressional aide, e. Kaya...
Kaya naging hip ka na.
Siguro po.
Oo, ang tagal na rin.
Ang pinakanaaalala ko,
unang taon pa lang Congress,
at pinilit n'yo 'yong Speaker of the House na ilagay kayo sa ibang committee.
Ano, paano n'yo...
Wag mong basta tanggapin na lang ang mga bagay.
Mrs. C, ito po'ng masasabi ko,
ang pag-intern ko sa inyo ang isa sa mga pinaka-memorable na experience ko.
Naa-appreciate ko 'yan. Totoo.
At narinig kong impressive 'yong mga ginagawa mo sa Cornell.
Na-elect ka sa Board of Regents.
Student representative lang po ako.
'Yong kauna-unahan.
Robert, konting payo lang, ha?
Wag kang maging humble.
'Yong humility ng successful na mga tao, parang kayabangan ang dating.
Di ko naman po alam na successful na ako.
Robert.
Okay. Opo.
Opo. Naiintindihan ko po.
May sasabihin sana ako sa 'yo.
Tatakbo akong presidente.
Ng United States?
Diyos...
Ano... Ibig kong sabihin...
Sige po, Mrs. C.
Ano, maganda 'yan.
Kayo po ang magiging pinakapambihirang presidente ng bansang ito.
Kasi, wow. Ano... Kung may maitutulong po ako...
Meron nga.
Gusto kong ikaw ang maging national student coordinator ko.
Sorry... Ano po?
Ikaw ang mamamahala sa student organizations na kasama sa campaign,
sa states na kasama ako sa ballot.
- Okay. - Mag-o-organize ng campus rallies.
Ano po, Mrs. C, di po puwede.
Ayaw ko ng "di puwede."
Opo, alam ko. Pero...
Robert, ito ang unang taon na makakaboto na ang mga 18-year-old
sa national election.
Para bumoto sila, dapat malaman nila
na pag bumoto sila, may mangyayaring pagbabago.
National coordinator?
Ano po kasi, kaka-21 ko pa lang.
Matanda ka na para lumaban at mamatay sa Vietnam.
Ano kasi, kalagitnaan na ng school year, at di ako puwedeng...
Ano po, kailangan kong tawagan ang university.
Ano, tatawagan ko rin 'yong parents ko.
Dapat bang kumatok tayo at ipaalam kay Mrs. Chisholm
na nandito na 'ko?
Alam niyang naghihintay tayo. Patapusin natin siyang magtanghalian.
Bagong camera?
Mukha lang bago.
Salamat.
Sorry, pinaghintay ko kayo.
Wala po 'yon.
Shirley, si Stanley Thompson.
Stan.
- Kumusta kayo, Mrs. Chisholm? - Mabuting-mabuti.
Nakilala mo na sila?
Si Conrad, si Arthur, si Robert Gottlieb, ang youth coordinator ko.
Bagay nga sa kanya 'yong "youth".
Matanda na ako para pumuntang Vietnam.
Oo nga.
Matagal na sa politika si Stan.
Excited siya sa prospect na makasama sa campaign.
Sobrang excited.
Sa tingin ko, tayong lahat naman.
Oo nga. Marami tayong gagawin.
Kaya mag-isip tayo ng pinakamagandang paraan
para maipaparating ang mensahe mo.
Sobrang simple lang ng pinaninindigan at ng mensahe ko.
Sinusubukan kong ibalik ang pulitika sa mga mamamayan.
Maganda 'yan. Pero national campaign po ito.
Paano natin maipaparating ang mensahe ninyo sa buong America?
Sa pagsabi sa mga botante sa buong America
na sinusubukan kong ibalik ang pulitika sa mga mamamayan.
National campaign ito, mas mahihirapan po tayo.
Pero hindi naman kailangan.
Mrs. Chisholm, sasali ako sa underfunded na campaign
kasi kung sino kayo at 'yong gusto ninyo, naaayon sa panahon.
Pero kailangan ninyong puntahan ang mga botante.
Ang hinihingi ko lang, 'yong pagkatiwalaan ninyo akong matutulungan ko kayo.
Okay.
Ayos. O, pa'no...
- Humanda ka nang maging presidente. - Sige.
Nakatayo ako sa harapan ninyo
bilang kandidato para sa Democratic nomination
sa pagkapangulo ng United States of America.
Hindi ako ang kandidato ng Black America, kahit Black ako at ipinagmamalaki ko 'yon.
Hindi ako ang kandidato ng women's movement ng bansang ito,
kahit na babae ako, at ipinagmamalaki ko ring babae ako.
Hindi ako ang kandidato ng mga makapangyarihan sa pulitika o malaking tao
o ng may mga special interests.
Nakatayo ako rito na walang endorsements
ng mga sikat na pulitiko o artista.
Hindi ko intensiyon na mag-alok ng gasgas at paulit-ulit na mga linya
na napakatagal nang tinanggap bilang parte ng ating pulitika.
Kandidato ako ng mga mamamayan ng America.
At ang pagharap ko sa inyo ngayon
ay simbolo ng bagong panahon sa kasaysayan ng pulitika ng America.
May tiwala ako sa mga mamamayan ng America.
- Tama! - Oo!
Nanininiwala akong may talino tayo
para makakita ng talent, energy, at dedication na ang lahat ng American,
pati na ang mga babae at minorities, ay mayroon.
Lahat tayo ay mga anak ng Diyos, at ang ninanais ng bawat isa sa atin
ay kasinghalaga ng ninanais ng pinakamakapangyarihan sa atin.
Ngayong 1972, makagagawa ng bagong America
ang ating ninanais.
Tama!
Isang America na malaya sa karahasan, at digmaan dito at sa labas ng bansa.
Tama!
Kung saan walang kahirapan at diskriminasyon.
Kung saan ramdam natin na ang progress ay para sa lahat.
Tama!
Kayong lahat na may ganitong pananaw,
na napabayaan,
iniwan, kinalimutan, binalewala, o isinantabi,
samahan ninyo ako sa pagbawi ng ating lipunan
at sa pagkontrol ulit ng ating kapalaran.
Sa laban natin sa Chisholm Trail ngayong 1972.
Si Shirley Chisholm lang ang kandidatong na sa perpektong posisyon
na magkaroon ng malaking epekto sa pulitika sa bansang ito.
Hihikayatin ko ang constituents ko sa Oakland, sa California...
Ang totoo, kayong mga botante sa bansang ito,
kapag iniisip ninyo ang susunod na presidente,
isang pangalan lang at iyon lang ang dapat ninyong banggitin.
At ang pangalang iyon ay Shirley Chisholm.
Ron.
Shirley.
Salamat, Ron.
Para sa?
Sa maaga at malakas na endorsement.
Hay, Shirley, sumali ka, kaya dapat manalo ka.
Hindi ka kakalabanin ni Ron Dellums.
Lalaban ka rin ba sa California?
Kung lalaban ka sa California, ibibigay ko sa 'yo lahat ng capital ko.
Sa 'yo ang Bay Area, Oakland, San Francisco...
Ron, ang California, winner-take-all.
Di ako magsasayang ng oras o resoures sa California,
para lang makuha ni Muskie ang lahat ng delegates.
Kung gano'n, babala lang.
Baka maging problema mo si Walter Fauntroy.
Little Lord Fauntroy.
Gusto nilang palabasin na siya ang paboritong kandidato sa district.
Ibig sabihin, maglalaban kayo.
"Hay, Ronald, hindi naman ako kalaban ni Shirley, naiintindihan mo ba?"
"Hinihingi ko lang na maging masunurin siya at maghintay."
Kuhang-kuha mo, a.
Ron, salamat sa tiwala.
Shirley.
Parang ate na kita.
Anumang kalabasan nito,
susuportahan kita.
Salamat.
Wala 'yon.
Gutom na 'ko. Bumili ka ng McDonald's.
Alam mong paborito ko 'yon.
- Baka madaanan ko. - Strawberry shake.
Strawberry...
Nag-a-analyze pa rin 'yong mga analyst,
at hindi nila naiintindihan na may bagong nangyayari sa America.
At ang kampanyang ito, ang kampanya ni Shirley Chisholm,
ito ang simbolo ng bagong uri ng pulitika.
'Yong iba, nag-iingay lang.
Napakalinaw ng sinabi ko.
Si Shirley Chisholm,
itinuturing niya ang pagtakbo niya na representation ng karapatan ng isang babae
at ng isang Black para sa pinakamataas na posisyon sa bansa.
Si Senator McGovern ang itinuturing ko na the best white male candidate.
Puno at sawa na ako sa mga taong nagtatanong na,
"Mrs. Chisholm, seryoso po ba kayo na tatakbo kayong presidente?"
'Yong katotohanan na 'yong mga tao, kahit iba pang kababaihan, mga feminist,
na hindi nila sineseryoso ang kampanya ko,
ay indikasyon na may itinakdang papel sa mga babae ang lipunan natin.
Kinikilala natin ang racial politics, ethnic politics,
pero nagsisimula pa lang tayong umamin
na may problema rin sa gender politics ang bansang ito.
Dapat kalimutan natin ang ating mga sarili at baguhin ang prayoridad ng bansang ito
para gawin itong ligtas na lugar para sa lahat,
anuman ang lahi, kulay, paniniwala, o kasarian.
- Tama. - Tama ka, Chisholm.
Gusto kong may magawa ako.
Nakikita ko ang nangyayari sa bansang ito. Sa Vietnam, lahat.
Ano...
Pagod na 'ko.
Magtu-twenty-five pa lang ako, pero pagod na 'ko sa lagay ng mga bagay.
Sawa na sa mga lalaking pinapaupo sa Washington.
Sina Humphrey, Muskie, mas okay sila kay Nixon, pero sila na'ng standard?
- Sana hindi. - Ang maging mas okay kaysa isang kurakot?
Narinig ko ang sinabi mong kaya nating baguhin ang sistema.
Pero di ko alam kung saan magsisimula.
Nakapagparehistro ka na ba para bumoto?
Nakapagparehistro? Hindi pa.
Iha, 'yong bumoto ang dapat una mong gawin.
Ayoko. Bourgeois politics lang 'yon.
Kung sisigaw-sigaw at bubulyaw-bulyaw ka lang sa labas,
magiging gano'n ka lang talaga, bulyawera at sigawera.
Dapat mag-participate ka sa process.
Walang pang process para sa Black women sa pulitika.
Iba ka kasi.
Nakita ko ang dapat gawin, at ginawa ko.
Hindi naman iba 'yon.
Kailangan 'yon.
Gusto kong magtrabaho ka sa 'kin.
Sa campaign mo?
Masyado bang bourgeois 'yon sa 'yo?
May baby ako. Single mother pa 'ko, at kailangan kong...
E di, mas naiintindihan mo kung ano ang kinakaharap ng karamihan.
Hindi mo naman kailangang mag-full time.
Kung may oras ka lang, kung ano lang ang makakaya mo.
Waka po akong experience.
Well, wala rin akong pera.
Ang maibibigay ko sa 'yo, opportunity na gumawa ng pagbabago.
Okay.
Dalawang pirma para sa bill sa Martes.
- Saan pipirma? - Dalawa sa page na 'to.
Shirley, tara na.
Si Percy, baka...
- Di ka puwedeng maiwan ng flight. - Oo.
- Shirley. - Si Bob Dole, si Senator Dole.
...nang maaga.
Late ka nang makakauwi, kaya di na kita tatawagan.
Kung may kailangan ka, uuwi na ako.
Ma'am.
Nandito na tayo.
Conrad?
Conrad.
Pasensiya nang nagising kita.
Ginabi ka na.
Na-delay 'yong flight.
May pagkain ba?
Ano 'yon?
May makakain ba?
Parang meron d'yan sa freezer.
Walang mainit?
- Puwede akong bumili... - Saan? Gabi na.
Sarado na lahat.
Ano...
Okay lang.
Mag-iinit na lang ako ng kung ano dito.
Kailangan kong gumising ng maaga at makipagkita kay Stanley.
Okay lang.
Halos 200 taon nang nagsasagawa ng presidential elections sa United States.
Bawat halalan ay mahalaga, pero ang election ngayong taon
ay higit pa sa pagpapakita ng stability at continuity.
Kombinasyon ito ng iba't ibang bagay,
ng mga reporma sa pagitan ng dalawang major parties,
ng bagong batas na makakaboto na ang young adults,
at ng bagong political awareness sa mga grupong inactive dati,
ang mga 'yon ang posibleng magpapabago sa kasaysayhan ng pulitika sa America.
Pag-abot sa supporters, ang pagkausap, at ang paghikayat sa kanilang bumoto.
Ito ang layunin ng campaign.
Kailangan natin ng 1,500 delegates para makuha ang nomination sa pagkapresidente.
ganito karami ang meron tayo.
Meron tayong anim na buwan
hanggang sa last primaries sa June para paramihin ang delegates.
Paano natin makukuha ang delegates?
May national polling...
Ang unang primaries, New Hampshire at Florida sa March 14.
Di ako sasali kung wala ang Florida.
"Ano ang alam mo kay Shirley Chisholm?"
New Hamspshire?
Kalimutan mo na'ng New Hampshire. Kay Muskie na 'yon.
Ayon sa mga diyaryo, na-secure na ni Muskie ang nomination.
46% ng respondents, alam na Black ka.
38%, alam na babae ka...
38%? Hindi pa ba halata sa pangalan niya?
'Yong Shirley kasi, puwedeng pambabae o panglalaki, e.
- Parang Chris o Leslie. - Alabama?
- Iba 'yong Shirley sa Chris o Leslie. - Hindi.
Arizona?
'Yong punto, hindi alam ng karamihan sa electorate kung sino ka.
Ohio?
Aatakihin ako ni Carl Stokes hanggang mamatay pag pinasok ko 'yon.
- Colorado? - Pwedeng tapusin ang sinabi ko?
Challenge na hindi ka kilala,
pero ibig sabihin no'n, wala pang opinyon ang mga botante...
- Colorado? - Minority ang reform wing.
- Isipin natin paano papasok sa ballot... - Shirley.
Di tayo dapat masyadong mangampanya sa Colorado.
Makakabuo sila ng opinyon sa mga debate.
Magiging mapanuri sila.
Malupit na debater 'yang si Shirley. Nilampaso niya si James Farmer.
Di naman pulitiko si Farmer.
'Yong iba rito, ang bilis-bilis manginsulto.
Sa California?
California?
- Hindi. - Shirley!
- Maraming colleges at universities do'n. - Winner-take-all ang California.
Kung ibubuhos ang oras at enerhiya natin doon,
wala tayong mapapala.
Malaki at makinang na bagay lang 'yon na idi-distract tayo, matatalo lang tayo.
Shirley, sa ngayon, ang buong national campaign mo,
sa isang state lang naka-focus,
sa Florida.
'Yan na ang campaign natin. Doon tayo magsisimula.
Sabihin na nila ang gusto nilang sabihin.
Ba't parami ang milyon-milyong American na sumusuporta kay Governor Wallace?
Maglakad ka sa kalye o sa park mamayang gabi.
Naglipana ang usap-usapan tungkol sa liberalism.
Well, ano ba ang ginawa ng liberalism sa America?
Lumaganap ang drug addiction, naging mahirap maipatupad ang batas at kaayusan.
At ngayon, meron sila nitong
busing ng mga anak natin para magka-racial balance.
Pang-aagaw 'yon ng karapatan n'yong palakihin ang mga anak n'yo
sa paraang gusto n'yo.
Ba't parami ang milyon-milyong American na sumusuporta kay Gov. Wallace?
Sundan n'yo ang mga anak n'yo habang nakasakay sila sa bus.
Di magandang solusyon ang busing sa school integration.
Pasanin iyon sa mga batang gusto nating tulungan.
Magandang sagot 'yan sa Florida.
- Pero di mo puwedeng... -"Di puwede"?
...na di ka sumusuporta sa busing sa Massachusetts o New York.
Mukhang sasabihin nga 'yan ni Wallace.
Ano'ng tingin mo sa abortion?
Mariin kong itinataguyod ang family planning.
- Pero, alam ko... - Shirley...
- ...na hindi sapat ang birth control. - Shirley...
Minsan, di gumagana ang contraceptives...
Shirley, di mo puwedeng sabihin 'yon.
- Ano, Stanley? "Di puwede"? - Ang daming nuance.
- Mac. - Honest lang ako.
Dapat mas deretso kang sumagot. Gano'n din sa busing.
Ganyan ang magiging sagot ko kahit saang side man ng Mason-Dixon.
At iniisip ko rin ang nuance.
Uy! Mainit-init pa.
Bago 'yan, puwedeng tapusin muna natin 'yong inumpisahan natin?
- Ang ganda ng mga 'to. - Oo nga.
Pupunta akong Florida bukas. Pagdating ninyo ro'n,
nandoon na ang volunteers. Na-book ko na rin ang venues.
Uunahin natin 'yong public speaking event sa FSU.
Dapat walang maging problema, iho.
Dapat malakas ang suporta ngayong primary.
- Ako na'ng bahala. - Salamat, Robert.
Siyempre naman.
Sige.
- Magkita tayo sa Florida. - Sige.
UWI NA NEGRA!
May 22 primaries pa ngayong election.
Lumipat na ang mga pulitiko mula sa snow ng New Hampshire
papunta sa buhangin ng Florida.
Magdesisyon kung pupunta ka
sa National Black Political Convention sa Gary, Indiana.
May leaders do'n galing sa iba't ibang grupo.
- Radical, faith-based, conservative... - Titingnan natin.
Nakakakuha ako ng invitation na maging speaker ka sa Pearly Club.
Exclusive club 'yon.
- Exclusive sa mga white? - Exclusive para sa mga lalaki.
Ikaw ang magiging kauna-unahang babaeng speaker nila.
White men's club dito sa Florida?
Pero di ka makaka-attend sa Black political convention sa Gary?
Ganito, ba't di na lang muna natin ipagpaliban 'yong sa Gary
at pagpahingahin muna siya?
Pag-uusapan natin ulit bukas.
Hello. Tumatawag po ako para kay Congresswoman Shirley Chisholm.
May events po si congresswoman habang nasa Florida siya...
Mababago ng boto mo ang America.
Ang fundraisers na ito ay oportunidad para makita si Shirley nang harapan.
At nananawagan ako sa inyo,
mga kabataan ng America,
na lumaban para sa kinabukasan.
'Yong mga unang beses boboto,
dapat gamitin n'yo ang mga boses n'yo at ipaalam sa mga pulitiko
na pagmamay-ari ng lahat mga mamamayan ang gobyerno.
Tama!
Magparehistro kayo!
Kung sisigaw-sigaw at bubulyaw-bulyaw lang kayo sa labas,
magiging gano'n na lang kayo, mga bulyawera at sigawera.
Makibahagi kayo sa proseso!
Dapat walang panigan ang US foreign policy
at dapat mag-focus sa humanitarian crisis sa Middle East.
Ano'ng tingin mo sa Black Panthers?
Nakakalungkot na kailangan pa ng Black Panthers,
pero naiintindihan ko kung bakit kailangan sila.
Importante para sa atin na hikayating bumoto ang kabataan.
Ito ang unang election na makakaboto ang mga 18 na.
Di lang ito tungkol sa patas na sahod. Tungkol ito sa buhay namin.
PAGKAKAPANTAY-PANTAY PARA SA MGA MAGSASAKA
Sumuporta ka sa busing.
Tinatanong mo ba ako o inuutusan?
Grabe ang ginagawa ng mga kalaban ko
para lang ipaliwanag ang tingin nila sa busing.
Di ako sumusuporta sa busing.
Pekeng solusyon 'yon sa problema sa segregation.
Open housing ang totoong solusyon.
Pero habang may problema,
mabuti nang may pekeng solusyon kaysa sa wala.
Isa sa mga pinakaaktibong kandidato
ng election nitong '72 ay si Shirley Chisholm ng Brooklyn.
I love you, Shirley!
Di ko kailangan ng love. Boto mo ang kailangan ko.
Iboboto kita. Ikaw o si George Wallace.
A, sige. Ano...
Sabihin ko 'to. Si Shirley Chisholm lang ang isa pang candidate
na pareho ang sinasabi sa South at sa North.
Hindi magiging presidente si Shirley Chisholm.
-America 'to. - Dapat umatras na ang babaeng 'yon.
Naiirita siya sa mungkahing umatras na siya,
na baka dahilan siya na mabawasan ang boto sa ibang presidential contenders.
Bakit pa lagi na lang white males, white males?
Kung di ninyo ako masusuportahan o ma-e-endorse,
wag kayong humarang.
Gawin n'yo ang gusto n'yo, gano'n din ako.
Mamatay ka na, 'tang inang Black.
Putang inang Black!
Papatayin kita! Putang inang Black! Papatayin talaga kita!
Hinuli siya ng pulis.
Ano lang 'yon...
Kung sinong baliw lang.
Grabe 'yong mundo, 'no? May mga taong gano'n.
Nahuli na naman siya ng mga pulis.
Nasa'n ka ba kasi?
Ang lapit na niya sa 'kin.
Ikaw dapat 'yong security ko.
Poprotektakahan mo dapat ako.
Nasaan ka ba?
Sinusubukan ko na maging lalaking gusto mo.
Maalaga at maasikaso at...
Pero hindi nakaharang at nasa tabi lang.
Ginagawa ko 'yon.
Masaya akong gawin 'yon kasi alam ko kung gaano ka-importante 'to sa 'yo.
Di lang 'to para sa 'kin.
Alam ko lahat ng kabutihang magagawa mo.
Kaya magiging anino mo ako.
Kasi alam ko,
sa anumang dahilan,
gusto mo lang ako maging anino.
Pero wag kang magalit sa akin
kapag sobrang ginagalingan ko.
Ang sabi, "Behind every great man is a great woman."
Sa likod ni Shirley Chisholm, si Conrad Chisholm,
isang investigator sa City Bureau of Medical Services.
Labing-siyam na taon na kayong kasal. Paano ninyo ilalarawan ang isa't isa?
Ito'ng masasabi ko.
Naaalala ko noong ipinakilala siya ng MC sa isang dinner.
At, para sa akin, bagay na bagay sa kanya
na idinescribe siyang 100 pounds ng nuclear energy.
At sa tingin ko, tamang-tama iyon.
Ako naman, ang masasabi ko sa asawa ko,
200 pounds siya ng pasensiya.
Kahanga-hanga siya.
Masasabi ko na walang halong kasinungalingan na hindi ko maabot
'yong tuktok kung wala akong partner na pasensiyoso.
At, alam ko talaga, na sobrang nahihirapan na siya minsan.
Ano... Medyo marami akong isinakripisyo,
pero natutuwa akong mag-sacrifice para sa ginagawa niya.
Maraming salamat sa inyong dalawa.
TATLONG BUWAN BAGO ANG DEMOCRATIC NATIONAL CONVENTION
Nakakahiya.
'Yong ganito ang kinahinatnan ng campaign,
si Shirley at si Wallace.
Grabe ang pagkatalo ni Shirley sa Florida, mas konti pa sa 1% 'yong boto sa Illinois.
Gano'n din sa Wisconsin.
Mas konti pa sa 1% 'yong boto.
At walang delegates.
Wag mo nang sabihin kay Shirley kung ilan.
Tatlong buwan bago 'yong convention,
paatras tayo.
Shirley...
Gusto ko 'yong nagsasabi siya ng totoo, pero di 'yon nakakakuha ng boto.
Stanley, ano'ng gusto mo?
Tulungan mo 'kong tulungan si Shirley. Wala akong magagawa sa bleachers.
Nagpapatulong kang makontrol si Shirley?
Ay, naku, hindi, Mac.
Kilala mo naman ako.
Dapat siyang i-compartmentalize, para mas ma-guide sa campaign.
Ano lang...
I-guide lang. I-guide si Shirley, para sa kabutihan ni Shirley.
Alam mo ba 'yong pinagsamahan namin ni Shirley?
Nakilala mo siya no'ng binuo mo 'yong Bedford-Stuyvesant Political League.
Senior pa siya no'n sa Brooklyn College.
Tinuro ko kay Shirley lahat ng alam ko sa pulitika.
Kung paano basahin ang mga tao, 'yong laro nila.
Kung paano 'yong system, na may hindi pinapapasok,
at di pinapalabas.
Matapos kong ituro kay Shirley lahat 'yon,
bigla siyang tumakbo laban sa akin sa pagka-president ng league ko.
Nagtatrabaho ka pa rin kasama siya.
Pinatawad mo na?
Walang dapat patawarin.
Naniniwala si Shirley sa kailangang gawin.
Noon, naisip niyang dapat niya akong palitan.
Tandaan mo dapat 'yon kung sasabihin mong iga-guide mo si Shirly.
- Congresswoman Chisholm. - Walter.
Natutuwa akong makita ka.
Kukuha ba 'ko ng menu?
Wag na, di ako magtatagal.
Sayang naman.
Mas masarap kumain pag kasama ang mga kaibigan.
Well, Shirley.
Ano ba'ng masasabi ko?
Nakakalungkot na di naging maganda 'yong sa Florida.
Pero, naman. Nakuha mo 'yong 4%.
Mali, halos 4%.
Kailangan pa siguro ng endorsements.
Ang buong Congressional Black Caucus, at 'yong tumutulong lang sa 'kin
sina Mitchell, Conyers, at Dellums.
Mahirap na i-endorse ka kasi tumatakbo rin ako.
Bilang paboritong kandidato sa district, 'yon na, Walter.
Ikaw dito, at si Stokes sa Ohio. Parang hindi maganda 'yon.
Pero gusto mong sabihin sa mga tao, sa mga katulad natin,
kung sino ang dapat kumatawan sa kanila.
Katulad ka lang ng mga makapangyarihang white.
Shirley.
Nag-march ako, mula Selma hanggang Montgomery.
Nasaktan kami ni Martin sa front lines.
Kaya sana, wag mo akong pag-isipan nang masama.
Paano ba ako makakatulong, Walter?
Gusto kong umatras ka sa primary sa DC.
- Binalaan ako ni Ron. - Si Ron, walang alam na taga-West Coast.
Si Willie Brown ang may kapangyarihan sa California.
Wag kang magpaimpluwensiya kay Ron.
Ngayon, kung di ka aatras sa primary,
maghahati lang tayong dalawa sa boto.
Di maganda 'yon para sa 'yo, sa 'kin rin.
At makakatulong ako sa 'yo pag umatras ako?
Sa DC lang, kung saan lang nasa ballot ako.
Tayong dalawa, alam natin pareho na ang nomination sa pagkapresidente,
di 'yon pagdedesisyunan sa unang round sa convention.
Pagkatapos ng unang round,
kung nakuha ko na ang nararapat sa 'kin galing sa Democratic Party,
ibibigay ko lahat ng delegates ko sa 'yo, at uutusan silang bumoto gaya ng gusto mo.
Hay, naku, Walter. Backroom politics na naman.
Walang masama do'n kung pulitiko ka.
Pagkatapos ng first round, makukuha mo ang lahat ng delegates ko.
Nangangako ako.
Pumapayag ka ba ba?
Umoo ako.
Ano ba 'yong dapat sinabi ko?
May sense 'yong sinabi niya. Nangako siya.
Ano lang...
Ganito, mabuting tao naman si Walter,
kaya lang, gagawin niya lagi...
Kaya tingin mo nagkamali ako.
Madalas mandismaya si Walter, at pag nangyari 'yon, wala na.
'Yon lang.
Nakikinig ako, Shirley.
Kung may marinig akong dapat mong malaman, ikaw ang unang makakaalam.
Salamat, Ron.
Wala 'yon.
Alalahanin mo na lang kung paano ka magiging president.
Dapat manghikayat akong bumoto.
Kung gusto mong sumali ang mga student sa mga campus, dapat...
Sasabihin ko 'yong sagot ko.
Bago ka pa humindi...
- Hindi nga. - Gaano karami ang makukuha natin?
Ilan ba 'yong kailangan?
- Sabi mo, "Pag-iisipan ko." - Lahat ng kaya natin.
Napag-isipan ko na 'yon.
Pupunta si Jesse Jackson. Si Louis Farrakhan. Si Bobby Seale...
Di naman nila ako i-e-endorse.
Paano i-spell?
- P-O-M-O-N-A. - Di nila ako i-e-endorse.
Shirley, dapat maging popular ka.
Dapat pakinabangan mo 'yong deal ninyo ni Walt Fauntroy.
Kung gusto mo ng endorsement, pagbalik ko ng California,
baka puwede kong kausapin 'yong mga taga-Black Panthers.
Diyos ko. Sige. Isali na natin 'yong mga radikal.
Maganda 'yon sa Midwest.
- Shirley... - Salamat.
'Yong gumawa ng Star Trek, pumunta talaga do'n.
Seryoso.
- Di ka puwedeng di ka dumalo sa event. - Stanley, di ako pupunta.
Barbara, hayaan mo siyang magtanghalian, please.
Please.
- Oo... - Alam mo? Ano...
Pupunta tayo sa California.
Limang libo.
Barbara! Barb!
- Shirley, pupunta ako sa convention. - Sinabi kong kumakain ka.
Ayos lang, Arthur.
Gusto kong pumunta sa convention sa Gary.
- Puwedeng ako 'yong representative mo. - Hindi.
Gusto kong makatulong sa campaign bago ako bumalik sa Oakland.
- Sabi ni Stanley, dapat nando'n ka. - Wala kang dapat gawin.
Bakit ayaw mong pumunta? Ano'ng ikinatatakot mo?
Iha.
Maupo ka.
May sasabihin ako tungkol sa convention.
Wala silang inimbitang Black na babae para maging speaker.
Wala ni isa. Kahit si Coretta.
Si Betty Shabazz, pina-intro lang nila kay Jesse Jackson.
Ipinapakita lang nila na wala silang pakialam sa sasabihin ng Black women.
Ano sila...
- Gano'n lang sila. -"Sila"?
Mga lalaki, laging nagsasabwatan at nagpaplano.
Nakikita ko ang mga lalaking 'to at ang mga laro nila.
Black, white, puro sila hard-mout goats.
"Hard-mout"?
Pag nagagalit ako, nagsasalita ako ng Bajan.
'Yon ang epekto ng pulitika sa 'yo?
E di... di para sa 'kin ang pulitika.
Shirley!
Mag-usap tayo.
- Sasalang na siya. - Mag-usap tayo.
Mac, puno na ng estudyante ang auditorium.
Sabihan mong lalabas din siya. Kailangan naming kausapin si Shirley.
Naglabas na ang networks ng schedule ng debate.
Di ka kasali.
Wala ni isa. Sabi nila, di mo naabot ang threshold...
Kaninong threshold? Umasa tayo sa mga debate na 'yon.
Tingin nila, hindi ka...
Tinapos ko 'yong papeles. Pumasok ako sa primaries.
Mas mataas pa nga 'ko kina Lindsay, McCarthy, Yorty sa polls.
Walang pakialam 'yong networks.
- 'Yon talaga. - Mrs. C. Sa stage na po kayo.
Idemanda ninyo sila.
'Yong networks?
Mandate ng FCC na mabigay ng equal opportunity
para sa kahit sinong magkalabang political candidates. Kahit sino.
Kumuha kayo ng abogado, ayusin ang papeles,
at ipaalala ninyo sa networks
na may obligasyon ang legal licenses nila.
Walang pera para sa kampanya, pero idedemanda ang networks.
- Kumusta? May di ba ako alam? - Hello.
Salamat.
Abogado ka, di ba?
Nag-aaral maging abogado. Ano? Bakit?
- Gusto mong idemanda ang networks? - Oo.
'Yong tatlong haligi ng Fourth Estate?
- ABC, NBC, CBS? - Oo.
Lumalabag sila sa mandate nila, silang tatlo.
Di puwedeng gawin lang nila ang gusto nila. Hindi sa election na 'to.
Ganito, kung kakalabanin mo 'yong big three,
'yong pera, mga abogado nila, lahat,
matatalo ka sa korte,
at maganda 'yon.
- Maganda 'yon? - Oo.
Wala pang kumontra kung paano ipinapatupad 'yong mandate.
Mapupunta 'yong kaso sa appellate court.
Pag nanalo ka doon, magiging batas 'yong pagkakaroon ng equal time,
habambuhay.
Pero pag natalo 'yong appeal, walang magandang mangyayari,
at pinalala pa namin ang sitwasyon.
Lalo mo pang pinalalala. Kaya...
bago mo dalhin sa korte, dapat matibay 'yong kaso mo.
Dapat, siguraduhin mo na talagang matibay ang kaso mo.
Okay.
Nag-order ako ng tea.
May profile piece tungkol sa 'kin ang New York Times.
Gusto nilang kausapin ang pamilya ko.
Gusto nilang malaman na sinusuportahan n'yo ako.
May mga bagay na di na sinasabi.
Sa pulitika, may mga bagay na dapat sabihin.
Ano ba'ng tingin mong ginagawa mo sa campaign?
Lahat ng tao, Shirley, ikaw ang bukambibig.
Sabi nila, baliw ka.
Wala akong pakialam sa sinasabi nila.
Kasi hindi ikaw ang nakakarinig.
Di ikaw 'yong tinatanong na, "Ano'ng problema ng kapatid mo?"
"Ba't pasaway siya?" Hindi tayo gano'n, pero ikaw...
"Tayo"?
- Pero ikaw... - Black women?
- Ipapahiya mo 'yong sarili mo. Kami. - Ang St. Hill sisters?
Ano ka...
Sa pagpapalaki lang 'yan sa 'yo ni Papa.
Totoo 'yon.
Kaya di kita sinisisi.
Hindi nga. Tatay natin ang sinisisi mo.
Apat ang babaeng anak niya. Apat.
Pero no'ng namatay siya, iniwanan ka ng pera, kahit kakarampot.
Iba 'yong trato niya sa 'yo. Ngayon, tingin mo, special ka.
Gano'n si Papa sa 'yo.
Pinaniwala ka niya sa mga bagay-bagay.
Na di totoo.
Pinaniwala niya ako sa sarili ko. Ano pa man ang sabihin ng mga tao...
Wala kang pakialam?
- Gagawin ko ang kinailangan. - Wala kang pakialam sa epekto ng kampanya.
Gugustuhin ba ni Papa 'yon?
Itinutulak mo kami palayo para sa wala.
Muriel, 'yon ba ang tingin mo sa campaign ko?
'Yon lang ba?
Wala?
'Yon ang ipinaparamdam mo sa 'min, na wala lang kami.
Kaya hindi, Shirley.
Di namin kakausapin ang mga taga-diyaryo.
GRABE!
DI NASUSUHULAN, DI NAPAPASUNOD
Sige na. Wag kuripot.
Para 'to kay Shirley, ang next president ng United States!
Magkano ang nakuha nila?
Mga 1,800 lahat.
Pero maliliit na donasyon lang.
Five dollars, two dollars.
Sumusulpot, nagkukunwaring supporters ng Chisholm campaign
nagpapa-party, nag-iinuman, ninanakaw 'yong donations.
- Babawiin daw ang pera nila. - Di ko sila masisisi.
- Gusto nilang tayo ang magbayad. - Galing sa campaign?
Di naman tayo 'yong nagnakaw.
E, may nagnakaw at tayo ang sinisisi.
Diyos ko. Tapos na 'ko rito.
Hindi campaign 'to.
Kundi joke!
Hindi kayo organized. Wala kayong facilities.
Ninanakawan kayo sa harap n'yo mismo!
Stanley, tama na.
Walang magical voter coalition!
Pag pumalpak 'to, 'yong maaalala lang ng mga tao,
mga Black na pinagmukhang tanga ang mga sarili nila.
Kung nirerespeto n'yo ang sarili n'yo...
Kung nag-adapt ka lang kaysa sa...
Ayokong sermonan ako ng Ivy League white boy na gaya mo!
- Hoy, teka lang, ha! - Mag-ingat ka.
- Stanley. - Wala kang kuwenta.
- Stanley! - Nakakahiya ka.
Pwede ba tayong mag-usap?
Oo.
Oo naman.
Pasensiya na.
Shirley, pasensiya na, pero dapat may magsabi sa mga 'yon...
Sino ka ba sa tingin mo para kausapin ang mga tao ko nang gano'n?
Hindi mo sila alipin.
Nagbibigay sila ng oras nila.
Binabayaran ka, pero masyado kang madada
para magawa ang trabaho mo.
Lahat, idinadahilan.
Di mo naman magawa 'yong trabaho mo, di na kita pahihirapan. Tanggal ka na.
- Hoy, babae, ikaw ang magiging... - Tama na! Tapos na'ng usapan! Alis na!
- Salamat. - Wala 'yon.
- Ayos ka lang? - Ayos lang.
Nasaan na sila, Arthur?
Sinuportahan ko ang mga white na babae.
Bakit di nila ako masuportahan?
Mga Black na lalaki rin.
- Nasaan na sila? - Pupunta rin sila.
Mga dalawang buwan na lang bago 'yong convention.
Nauubusan na 'ko ng oras.
Masyadong drama.
Gano'n talaga ako...
Nakikita ko 'yong nangyayari sa mundo, at...
'Yong paghihirap ng mga tao, nadadala 'yong damdamin ko.
Nadadala 'yong damdamin ko.
Ano... Sabi ni Conrad na di na 'ko aabot ng 55.
Sabi niya, sobrang focused na 'ko dito,
at alam ko 'yon.
Tama siya.
Malalim ang pinaghuhugutan ko, e.
Matindi siya. Marami...
Marami akong nakikitang nagdurusa.
At 'yong mga pulitiko, wala silang pakialam.
Wala silang pakialam.
Wala lang silang pakialam.
At di ko alam kung paano sila pabayaan.
Naniniwala siya sa mga tao. Totoo.
Hindi ako naive.
Hindi ka rin realistic.
Kung inaakala mong magiging madali ang lahat ng mga gagawin mo.
Ano ba kasi ang gusto mong gawin?
Gusto mong mag-quit sa campaign?
Sa huli, dalawa lang ang pagpipilian.
Lalaban ka o susuko sa race.
Kung aatras ka sa race,
gawin mo na at tama na 'yang reklamo mo.
Ganyan ka ba mag-encourage?
Kung ayaw mo na talaga sa gulong 'to,
di kita sisisihin, at walang puwedeng gumawa no'n.
Sabi ng mga tao, baliw ako.
Baliw ba ako?
Oo. Pero baka 'yan ang kailangan para mabago ang mundo.
Kung nasuwertehang maging successful ka sa Miami,
susuportahan kita.
At hiling ako sa Diyos na mangyari 'yon.
Salamat, Arthur.
Salamat sa pag-asang ibinigay mo sa amin.
Iyon ang importante.
2 BUWAN BAGO ANG DEMOCRATIC NATIONAL CONVENTION
Ayos ka lang?
Oo, ano lang, alam mo 'yon, ano...
Nag-aalala ako sa FCC ruling na inilabas ng korte.
Di ba 'yon ang sinabi ng kilala mo na mangyayari?
Na matatalo tayo sa korte, tapos i-a-appeal natin?
Oo. Ano kasi, sabi rin niya
na pag natalo tayo sa appeal, mas lalala ang sitwasyon.
Mangyayari ang mangyayari.
Ano?
Sorry. Mangyayari ang mangyayari?
Mrs. C, parang hindi ikaw 'yan.
Ibig kong sabihin, kayo ang nagsabi sa akin
na wag bastang tanggapin ang mga bagay.
At seryoso ako do'n.
Oo. Kaya may epekto 'yon.
Kung mabigo ko kayo, pag dineny 'yong appeal...
- Paano mo naman ako binibigo? - Hindi lang kayo.
Maraming tao ang maaapektuhan.
- Nagsisikap ka. - Malaking bagay 'to.
- Shirley Chisholm? - Wag kang gagalaw!
Ikaw! 'Yong mga kamay mo!
- Ha? - Naiintindihan mo ba 'ko?
Wag kang gagalaw!
Wag mo 'kong uutusan.
Hindi po kayo ang kausap ko. Siya. Pinagbabantaan ka ba niya?
Hindi!
Hindi. Nagtatrabaho siya sa 'kin. Ba't mo tinatanong?
Ma'am, binaril si George Wallace.
Limang putok, harapan. White ang bumaril sa kanya.
- Kinakarma ang mga tao. - At nabuhay siya.
Masamang damo talaga 'yang si Wallace.
Bibisitahin siya ni Nixon sa ospital.
Gagawin 'yong vice president ni Nixon kung papayagan lang siya.
Bakit mo naisip na hindi?
Bibisitahin ko siya.
Bibisitahin ko si Wallace.
- Tingin ko, di magandang idea 'yon. - Alam kong di magandang idea 'yon.
Bibisitahin siya ni Nixon. Pupunta si McGovern. Si Humphrey...
Pakitang tao.
Mga white na gustong makuha ang ilang voters ni Wallace.
Shirley.
Di mo ba alam ang ibig sabihin ng pagbisita mo sa lalaking 'yon?
Alam ko ang pakiramdam na may magtangka sa buhay mo. Alam ko.
Alam mo ba ang dating no'n sa supporters mo?
Sa mga Black, sa kabataan, sa progressives?
- Racist 'yon! -"Segregation ngayon, segregation bukas."
Ano'ng iisipin nila kung babalewalain mo 'yon?
Ano'ng sinasabi noon sa akin bilang Kristiyano?
Di ka tumatakbong Pope.
Tumatakbo kang presidente.
Lahat ng 'to, lahat ng ginawa natin,
gusto mong itapon dahil lang kay Wallace?
Kinuha mo ako para maging adviser mo.
Sobrang hirap gawin 'yon
kasi di ka nakikinig sa mga payo sa 'yo.
Pero papayuhan mo pa rin ako, di ba?
Mac?
Kakausapin ko siya.
Ano'ng sinasabi ng mga doktor?
Mabubuhay daw ako.
'Yon.
Pero...
binaril ako sa spine.
Sa nalalabing mga araw ko, titingnan ko ang mundo nang naka-wheel chair.
Saan galing ang mga taong 'yon, Shirley?
Siguro, sa pagkamuhing bunga ng pagkamuhi.
Di magandang pangaralan 'yong taong hindi makakapag walk out.
George, di ko hihilinging mangyari 'to kahit kanino.
Napagdaanan ko na 'yan.
May nagtangkang pumatay sa akin.
Muntik na kaming magkita ng Diyos.
Pero may dahilan kaya di niya ako kinuha.
At naniniwala akong gano'n din sa 'yo.
Kung ano man ang dahilan... Bakit?
Siguro gusto Niyang...
Di ako ang dapat magsabi.
Pero may pagkakataon ka na.
Na ipagpatuloy kung ano ka o higitan pa 'yon.
Dapat malaman mo agad.
Kasi sa susunod, ang Diyos,
baka di makontento na kalahati mo lang ang nakuha niya.
Sinasamahan ka ng Diyos.
Nawa'y gabayan ka ng liwanag Niya at maging ligtas ka sa Kanyang mga bisig.
Sa ngalan ni Hesus.
Amen.
Well,
ipagdasal mo lang ako, Shirley.
Lagi naman.
May kakaibang bisita si George Wallace ngayong araw,
ang kalaban niyang si Shirley Chisholm.
Ang congresswoman ang isa sa mga pinaka-di-inaasahang bisita
ang dumalaw kanina para bisitahin ang governor ng Alabama.
Nakabaon pa rin ang isa sa mga bala...
Naniniwala ka bang nangyari 'yan? Di ba Black siya?
...sa segregationist at populist niyang pananaw,
siya ang huling taong
dadamayan ng congresswoman.
Sa tingin ko, kailangan nating itanong ito
itutuloy pa ba natin?
Ang totoong tanong, maitutuloy pa ba natin?
Dapat maging realistic tayo.
Dalawang buwan na lang 'yong primaries.
Si Dr. Wallace, kung tatakbo pa rin siya, at si McGovern, ano lang, para sa 'tin,
walang daan sa pagka-presidente.
Tumataas na 'yong numbers ko.
Mas mababa sa 3% ng boto sa Maryland at Michigan.
Mas maganda 'yon sa less than 1% sa Wisconsin...
Kung mawawala 'yong nomination, may delegates pa rin ako.
Shirley.
Kung makokontrol natin 'yong ilang delegates,
may magagawa pa tayo sa convention.
Delegates galing saan? 'Yong natitira na lang sa mapa...
Kay McGovern ang Oregon. Alam natin.
Ni wala tayo sa ballot ng Rhode Island, South Dakota...
Pero may California.
Winner-take-all ang California.
E, kung manalo tayo sa California?
Shirley, ikaw na rin ang nagsabi, aksaya sa oras 'yon.
Gagawin ko ang lahat para lumaban sa California.
Kailangan ng pera.
May pera ka ba? Kasi kailangan natin ng pera.
- Makakakuha tayo no'n. - Tayo... Susmaryosep.
Kahit pa makapasok tayo sa primary. paano tayo makakakuha ng suporta?
Sino'ng susuporta sa 'yo?
Ano ba, Mac.
- Nagiging realistic lang ako. - Oo, alam ko. Pero naman.
Gusto mo bang gawin 'to?
Gagawan natin ng paraan, pero sa puntong 'to,
kung wala tayong ingay na magagawa...
Pero hindi, 'yon na. Pero colored ba sila?
Oo, white.
'Yong nagastos natin sa campaign,
$215,000.
Ang liabilities, mga di bayad na utang, bills...
26,000.
'Yong payroll natin, kung titipirin talaga, 2,000 kada linggo.
'Yong cash on hand?
Wala tayong cash on hand
kaya para maging sapat ang pera para bayaran ang utang natin,
at ipagpatuloy ang campaign sa buong California primary,
kailangan natin ng $36,000.
Saan naman tayo kukuha ng $36,000?
'Yong congressional salary ko.
$20,000 na 'yong ipinundar natin.
Dadagdagan mo pa ng 36,000?
Ba't mo ba ginagawa ito? Bakit pa? Di ko maintindihan...
Conrad.
Iniiwan ka ng mga tao, sinusukuan ka.
Di ko maintindihan kung bakit gusto mong ituloy 'to nang mag-isa.
- Di ako nag-iisa. - Pinapahirapan ang sarili mo.
May mga taong ibinibigay ang lahat para sa ginagawa natin.
Ano'ng gusto mong sabihin ko? "Laban, pero wag masyado?"
- Bakit? - Dahil pera ko 'to!
Pera ko 'to!
Tama ka.
Pera mo nga 'to.
Kampanya mo.
Kaya, bakit ka pa magpapanggap
na may pakialam sa iisipin ko?
Na-a-appreciate namin na ipinaalam mo sa lahat.
Gagawin ko ang makakaya ko.
Pabotohin mo 'yong mga tao.
Bawat delegate na pumupunta sa convention,
boses 'yon para sa equal rights, sa civil rights.
Di 'to mangyayari kung wala ka.
Ilaban mo, Shirley. Tapusin mo ang race.
- Salamat. - Sige.
- God bless. - Ganito, ihahatid ka namin.
May dalawang simbahan pa tayong pupuntahan
at may fundraiser kung saan kinukuha nina Mac at Conrad kiliti ng mga tao
bago ka pa dumating.
Tapos libre ka na.
- Arthur. - Magta-taxi ako.
Muriel!
Di ka ba magsisimba?
May campaign pa kasi.
Hindi ka aatras?
Sa tingin ko, may maganda kaming magagawa sa convention.
Muriel, naiinis akong pinaparinggan kayo ni Mama ng ibang tao.
Ayokong mangyari sa inyo 'yon.
O sa kahit sino.
Okay.
Sana masaya ang Linggo mo.
Muriel, hindi ko iniisip na special ako.
Hindi. Ganito lang talaga ako.
Wala akong ibang alam gawin.
I'm sorry.
Sh...
Maraming salamat.
Okay. Bye-bye.
Nakuha na namin ang hatol ng appellate court.
Pinaboran nila tayo.
Kailangang isama ka ng ABC sa debate kasi di ka nakasama sa CBS,
may kalahating oras ka on-air, sa 'yo lang 'yon.
Hot diggity dog!
- Nagawa n'yo. - Magiging magaling na lawyer ka.
Teka, hindi. Di ko ginawa nang mag-isa. 'Yong mga taga-Media Accces...
Robert,
ang galing mo.
Salamat.
Magaling.
Nagawa mo.
Parte pa rin ako ng election na ito dahil handa akong ilaban ito,
anuman ang pagsubok na hinaharap ko.
Ang tanging dahilan kung bakit ako nandito
ay dahil ayokong tanggapin ang hindi pagkakapantay-pantay
na ipinapatupad ng "liberal media".
- Si Barbara Lee. - Salamat.
Hello.
Oo. Barbara. Kumusta ka na?
Ayos lang ako. Nakita kita sa TV.
Mukhang dadaan ka sa California.
Pinag-iisipan pa namin.
Naniniwala ka bang makakatulong ang California sa campaign mo?
Ang pinakamalaking delegate sa mga state? Siyempre, malaki ang maitutulong.
Ganito, sinabihan kitang gusto kong makatulong sa campaign.
Gusto ko, malaki. Si Chairman Newton. Gusto ka niyang makita.
Teka, iha. Hinay-hinay lang.
Si Chairman Huey Newton ng Black Panther Party.
Willing siyang subukan na ipa-endorse ka sa party nila.
Dapat nasa neutral territory ang meeting.
At saan naman ang neutral para sa isang congresswoman at isang Panther?
Sa bahay ni Diahann Caroll.
Diahann Carroll? 'Yong actress?
Mukhang anghel, pero grabe makipaglaban para sa civil rights.
Tingin ni Huey, baka ma-convince niya ang BPP na i-endorse kayo.
Sa election na 'to, dapat pakinggan ang bawat boses.
Hindi lang ilan, kundi lahat.
Natumbok mo.
Pagkatapos ng ginawa ninyo sa FCC,
endorsement ng Panther?
Mapapansin ng mga tao 'yon.
Kailangan nilang mapansin.
Okay.
Ito ang magiging pinaka-open na Democratic Convention
na nasaksihan ng bansa.
Walang makakapasok sa first ballot.
- Barbara. - Diahann.
Gusto kong makilala ninyo si Mrs. Shirley Chisholm.
Mrs. Chisholm.
Shirley, please.
Karangalan ito, Shirley. Isang karangalan.
Karangalan din ito.
Halika. Maghintay tayo sa likod. Wala pa si Huey.
Talaga? Na-traffic. Nag-alala pa 'kong paghintayin kayo.
'Yong Panthers, naka-CP time. Male-late sila sa sarili nilang revolution.
Nakakatawa siya.
Sige, magpaaraw ka.
Ms. Carroll...
Kung "Shirley" ka, "Diahann" naman ako.
Naa-appreciate ko talaga ang pag-facilitate mo nitong meeting.
Darling, 'yong pagsamahin ang Black Panthers at si Shirley Chisholm,
para pagsasama ng kulog at kidlat.
Ang ganda rito.
Ang ganda ng bahay.
Salamat.
Ang laki rin ng presyo.
Sulit na gastos.
Di naman 'to tungkol sa pera.
Sa Hollywood, babayaran ka kahit walang ginagawa. Mas maraming pera, mas wala.
Ang bahay na 'to, binili ko pagkatapos ko sa Julia.
Magandang programa 'yon.
Noong ginawa ko 'yong show, noong 1968,
'yong unang Black woman na may sariling prime-time network program,
umaarteng nurse, na professional...
'Yong mga sulat na natatanggap ko sa iba.
Alam mo ang pinakaayaw nila?
Walang lalaki sa buhay ni Julia.
Mag-isa siya,
pinalaki nang mag-isa 'yong anak niya, at nakakaraos.
Nakaka-survive.
At para sa maraming lalaki, pag nakita nilang mag-isa ang isang babae...
Di ko alam sa trabaho mo,
pero sa akin, sanay din ang mga lalaki na sila ang may control
na 'yong equality, para sa kanila, gulo 'yon.
Maganda pa rin ang bahay.
Hindi ba?
Diahann.
Humanda ka sa konting gulo.
Huey.
Halika rito.
Gusto kong makilala mo si Mrs. Shirley Chisholm.
Shirley.
Huey.
Kulog at kidlat.
Pumunta ako sa California dahil gusto ko ng endorsement mo.
- Bakit? - Bakit gusto ko ng endorsement mo?
Bakit iniisip mong ibibigay namin?
Ano nga'ng sinabi mo tungkol sa 'min? "Nakakahiya ang Black Panther Party."
Hindi 'yan ang sinabi ko.
Sabi ko, "Nakakalungkot na kailangan pa ng Black Panther Party,
pero naiintindihan ko kung bakit kailangan."
Kailangan para labanan ang mga ofay gaya ni George Wallace, na kaibigan mo.
Makikipagkaibigan ako sa diyablo kung magiging Kristiyano siya.
Naiintindihan mo na may rebolusyon ngayon, di ba?
Na corrupt ang gobyerno na nagpapatakbo ng ganitong sistema?
Pero kung susunugin mo ang empire, abo na lang ang matitira.
Gumagana ang demokrasya.
Kung hindi, di tayo makakapag-usap.
'Yong mga kapatid nating
binubugbog, binabaril, sinasakal hanggang mamatay...
Mismo. Kailangan nilang managot.
At pipilitin ko ang lahat ng pulitiko
na paghirapan ang boto
na naatim natin kapalit ng mga sugat natin at pagdanak ng dugo natin.
Mula Birmingham hanggang Binghamton.
Gagawin mo 'yon? Ng schoolteacher galing Brooklyn.
Oo, schoolteacher nga lang ako galing Brooklyn.
At alipin lang din naman si Harriet.
Domestic worker lang din si Rosa.
Ano nga ulit ang trabaho mo?
Nananawagan ang Black Panther Party
na magkaisa tayo at sumama sa kampanya ng kapatid nating si Shirley Chisholm.
Harapang nilabanan ni Shirley ang racism,
lagi niyang nagbabatikos tungkol sa paghihirap ng mga Black at ng mahihirap.
Karapat-dapat maging presidente si Shirley.
At magiging presidente siya.
Sa paghandog natin sa kanya ng state ng California.
Ang lugar gaya ng California, na winner-take-all ang labanan,
minamaliit mo ang potential ng impluwensiya ng Black delegates
sa convention at kung pumunta ka rito at subukang mag-endorse ng isang Black
sa isang symbolic protest campaign,
magiging gano'n lang nga ang campaign ni Shirley Chisholm.
Ang nanalo ngayon sa botohan,
na mahalaga sa presidential nominations,
ay si George McGovern na nakuha ang Democratic primary ng California.
44% ng boto ang nakuha niya.
39% ang nakuha ni Hubert Humphrey.
At sa ibang kandidato ang natitira.
'Yong iba, sina Muskie, Jackson,
Chisholm, Wallace, Yorty, nakakuha ng hati-hating porsiyento.
Pero nagbigay ito ng 271 delegate votes kay McGovern
at dahil dito maganda ang tsansa niyang makuha ang first ballot nomination...
28 ARAW HANGGANG DEMOCRATIC NATIONAL CONVENTION
S hirley, siya si Oly Clark ng Muskie campaign,
at si Arnold Pinkney, kasama ni Senator Humphrey.
Ms. Chisholm, maupo po...
Natutuwa kaming pumunta ka, Mrs. Chisholm.
Kumusta po kayo?
Mabuting-mabuti.
Mas maganda sana
kung may mag-drop out sa candidates ninyo.
Gano'n din ang masasabi namin.
Magaling ginawa ninyo sa campaign, Mrs. Chisholm. Totoo.
Dismayado tayo sa results sa California, di lang sa pagkapanalo ni McGovern...
Kung panalo nga 'yon.
Di niya nakuha ang state, 'yong delegates lang.
Winner-take-all.
'Yon ang rules bago ang primary.
Gano'n ang rules noong mga tao ang bumoboto.
Di ko alam kung may magagawa pa do'n.
Sa tingin namin, meron.
Puwede tayong lumapit sa Credentials Committee
na 'yong nangyari sa California, di 'yon democratic process
at dapat hati-hatiin proportionally ang delegates.
At gusto naming sumama kayo sa motion.
Nakakatuwa kayo.
Nag-aalala kayo sa pagiging patas.
Pag di napunta sa inyo ang boto, iibahin n'yo ang rules.
Kung sa skunk farm ka nagtatrabaho, di ka puwedeng magreklamong mabaho.
At ngayon, ang baho.
Gusto mo bang kontrolin ng campaign ni McGovern ang convention?
Paano kami makikinabang dito?
Pang-apat kayo sa California.
Dapat may karapatan kayo sa ilang delegates do'n.
Sa 28 na meron na kayo...
Sabi ni Senator Humphrey
na ibibigay niya sa 'yo ang Black delegates niya.
At alam kong may usapan kayo nina Walter Fauntroy at Ron Dellums.
Pag pinagsama-sama, may 150 delegates ka na sa convention.
762 lang 'yong kay McGovern at 1,500 'yong kailangan niya para sa nomination.
Ayokong siraan siya...
Iniisip ko na gagawin niya ang lahat para makuha ang delegates na 'yon.
Kahit ano.
Pag nagtulungan tayo, mapipigilan natin siyang mailagay sa first ballot.
Ganoon nga kung susuportahan ko kayo.
Kung gagawin mo 'to, Shirley,
kung dadalhin mo 'to sa Miami,
aatakihin ka nila.
Nag-uulat mula sa CBS News Convention Headquarters sa Miami Beach,
nandito si correspondent Walter Cronkite.
Nagsama-sama ang mga kalaban ni McGovern,
at kinuwestiyon nila ang pagiging legal ng winner-take-all primary.
Ayon sa kanila na, bilang epekto, tinanggalan ng boses
sa convention ang mga bumoto sa ibang kandidato.
Ngayong gabi, pag ang chairman ng Credentials Committee,
na si Mrs. Pat Harris ay nag-present ng report,
magkakaroon ng minority report sa California.
Isang hamon na hindi paupuin ang delegates ni Humphrey at ng iba pa,
at ang ibalik ang 151 seats sa mga tao ni McGovern.
...sa 271 delegations ko,
at bumoto ng unanimous ang 271 na 'yon.
At sa tingin ko, 'yon ang nararapat.
Di namin nilabag ang batas!
Dapat maupo ang delegation ko!
Ginawa ko 'yon para sa Mississippi noong '64.
Sa Georgia no'ng '68.
At ngayon sa California ngayong '72.
'Yon ang nararapat. Ibalik ninyo ang delegation ko!
Nababaliw na si Willie Brown.
Ano ba kasi ang ipinangako sa kanya ni McGovern?
Secretary of Housing.
'Yan lang ang ibinibigay nila sa mga Black.
- Secretary of Housing. - May balita sa kampo ni McGovern?
Ayaw nilang makipagnegosasyon sa ngayon.
Bakit siya makikipag-deal para sa delegates? Nanakawin niya 'yon.
Conrad, tumawag ka na ba sa maintenance?
Wala daw problema 'yong air con.
Wala? Taga-Florida sila. Di nila alam kung ano ang magandang panahon.
Shirley, naglalaro si Willie Brown.
'Yong luncheon para sa Black delegates. May coalition ka na, Shirley.
'Yong delegates mo, kay Muskie, Humphrey, Fauntroy.
Pero dapat ingatan mong wag silang pumunta kay McGovern.
Dapat paintindihin mo 'yong Black delegates.
Pagsamasamahin mo at wag mo hayaang mawasak.
Okay.
Ang init.
Ituloy natin ang program.
Ang susunod nating speaker... Kilala na ninyo siya.
Ang natatanging Black woman na sa sobrang baliw,
tumakbo siya bilang presidente ng ating United States.
Bigyan ninyo ng warm welcome si Congresswoman Shirley Chisholm.
Good afternoon.
Aba, iba 'to. Di ba?
Tumingin kayo sa paligid.
Sige na. Tumingin kayo.
Apat na taon na'ng nakalipas, mas mababa sa 2%
ng delegates sa Democratic Convention ang Black.
Ngayon, 452 kayo.
Maraming tao rito ang nangangako ng ganito, ng ganyan.
Mga kapatid ko,
ngayong hapon, hayaan ninyong prangkahin ko kayo.
- Sige. - Okay.
'Yong tanging bagay na meron kayo, mga kapatid ko,
isa lang ang meron kayo.
'Yong isang boto ninyo.
Tama.
Wag ninyong ibenta!
Nanonood ang mga Black sa America.
'Yong mga kandidatong kailangan ang boto natin para magtagumpay,
alamin n'yo ang konkretong plano nila para sa atin, hindi iyong pangako lang.
Habang tinitingnan ko ang mga mukha ng Black na kabataan sa bansang ito
noong pumupunta ako sa iba't ibang lugar,
at sabi nila, "Chisholm, alam namin ang pinagdadaanan mo."
"Alam namin kung gaano katindi at kahirap,
pero alam naming may tapang ka
at bayag at mapangahas ka para yanigin itong sistema
na nasa loob ng sistema."
- Tama! - Pero kailangan ko ng tulong n'yo.
Panghawakan n'yo ang boto n'yo!
Sixty one, 62, 63, 64, 65...
Twenty-one delegates sa Louisiana ang lilipat sa 'yo, 12 sa Mississippi.
Kung lilipat sila, tatanggapin ko.
Meron akong 23 galing Ohio, siyam sa Pennsylvania,
at dalawa sa Florida. Kay Wallace sila dati naka-pledge.
Lalaban pa rin si Muskie sa first round ng balloting,
pero pinapaboto niya sa 'yo ang Black delegates niya.
Umatras na si Humphrey.
- Ha? - Ano? Nag-withdraw siya?
Oo. At ipamimigay niya ang delegates niya.
Kanino? Kay McGovern?
Gaya ng pangako niya, pinapaboto ka niya sa Black delegates niya.
Sa delegates ni Humphrey, sa California, kay Fauntroy, mga halos...
250 delegates na ang naka-pledge sa 'yo.
Kaya di makakapasok si McGovern sa first round ng nomination.
Ayos!
Robert, sandali.
Wala pa tayong ginagawa.
Tatawagan mo ang mga tao ni McGovern, at sabihin mo sa kanila
kung gusto niya ang delegates ko, dapat sabihin na niya
ang plataporma niya, ang itatalaga niya,
sa kung ano'ng cabinet position.
Shirley.
Salamat.
Lalabas ako para kumain.
Di puwedeng harapin ang mundo nang gutom.
Congressman.
Excited si Senator McGovern na makita ka.
- Ikukuha kita ng maiinom. - Salamat.
...para makuha ang 250 delegates sa huling sandali?
- Ano'ng gagawin niya? - Di ko inaasahan...
Mr. Abernathy, bakit ka nandito ngayon?
Nandito kami kasi ipinaglalaban namin ang mga mahihirap.
Gaya ng alam mo, sa bansang ito, mahirap ang one-fourth sa amin,
at nilalabanan ko ang kahirapang 'yon...
Hello, si Shirley 'to.
Natanggap ko ang message mo.
Hindi gano'n ka busy. Masasagot ko naman.
Di namin naabot ang goal, pero okay na naman.
Gagawa kami ng magagandang bagay.
'Yong magaganda talaga.
Proud ako sa mga ginawa mo.
Nanonood kami ni Mama ng news.
Magaling ang ginawa mo, Shirley. Sobrang galing.
Tama si Papa.
Special ka nga.
I love you.
I love you rin.
Shirley? Halika rito.
CBS News. Gusto nila ng statement.
Gusto na nila ng statement ngayon.
May seven months sila, a. Gusto nila ng statement.
May statement ako.
- Conrad. - May statement ako!
Si Congresswoman Chisholm 'to.
At saan ninyo narinig 'yan?
Kung gano'n, mali ang sources ninyo,
at wala na akong sasabihin.
Ano?
Hinihingi nila ang opinyon ko
sa pagbigay ni Walter Fauntroy ng delegates niya kay McGovern.
- Ano? - Di sila ibibigay ni Walter.
- Gawa-gawa lang ni McGovern 'yon. - Hindi galing sa kanila.
May iba pang nagsabi.
Hanapin n'yo si Walter.
Walter.
Ibibigay mo ba ang delegates mo kay McGovern?
- Shirlet, teka... - Sumagot ka.
- Puwedeng sandali lang? - Di nila kailangang umalis.
Oo o hindi?
Oo, ibibigay ko ang delegates ko kay McGovern.
- Traydor. - Wala namang ganyanan.
May kasunduan tayo. Ipinangako mo ang delegates mo sa 'kin.
Sabi ko, ibibigay ko sa 'yo kung lalampas sa first voting ang ballot.
Makukuha ni McGovern ang boto. Makukuha niya ang akin, kay Willie...
Mahina kayo ni Willie.
Ibinebenta n'yo kami para sa mga tira-tira.
Iniiwasan naming madagdagan ang term ni Nixon.
Di nga maipanalo ni McGovern ang party.
Ba't mo naisip na mananalo siya sa election?
Puwede kang sumuko, pero kami, lalaban pa rin kami.
Sino'ng kayo?
Lahat ng Black delegates, mapupunta kay McGovern.
Tama. 'Yong kaibigan mo, si Roy Dellums.
Sinasabihan niya lahat ng Black delegates na suportahan si McGovern. Pati sa 'yo.
Binalaan kita tungkol sa kanya, Shirley. Sinubukan ko!
Ang Black delegates sa convention na ito ay may mandate
mula sa mga tao na huwag suportahan si Shirley Chisholm.
Walang tsansa si Shirley Chisholm.
Ang mga Black sa unang botohan
ay bobotong iniisip ang political responsibility nila.
- Kaya ang reaksiyon... - Sentimental.
- At walang epekto sa pulitika? - Wala talaga.
Hinahanap ko si Ron Dellums.
Hinahanap ko si Congressman Dellums.
Congressman Ronald Dellums.
Kailangan kong mahanap si Ron.
Hanapin mo si Ron Dellums.
Kakausapin si Dellums. Sabi mo...
Sabi mo kay Shirley, ngayon kay McGovern ka na.
- Mrs. C. - Nahanap n'yo ba si Ron?
Saan-saan ako naghanap, pero walang nakakita.
- Sa suit niya? - Ayaw nila akong papasukin.
Bumalik ka ro'n.
Sinubukan ko, pero di ako pinapasok.
Bumalik ka do'n. Pumasok ka sa kuwarto.
Sipain mo'ng pinto kung kailangan.
Shirley, nasa TV si Ronald.
Walang ibang tumatakbo sa pagkapresidente ang makagagawa.
Sa vision niya para sa kanyang party, nakita namin ang simula
ng isang malakas na movement sa bansang ito.
Isang movement na ngayon pa lang lumabas ang kapangyarihan.
Pero, sa sandaling ito, may cynical,
at may sa demonyong puwersa ang kumikilos para pigilan ang si Senator McGovern.
Ngayon, kailangan nating wag pansinin ang mga nangangarap at mga tanga
at sumuporta sa kandidato na kaya talagang manalo sa election sa November.
Kaya ibinibigay ko ang endorsement ko
kay Senator George McGovern.
Isang lalaking may pambihirang kakayahan para pamunuan ang partido sa hinaharap.
Tumawag kayo.
Tawagan ninyo ang bawat delegate. Di puwedeng umalis sila.
Wala akong paki sa pangako kay Dellums. Di puwede 'to.
- Sige na! - Labas tayo ng statement.
- Pananagutan niya 'to. - Gusto kong maglabas ka ng statement.
At... i-release na ang delegates ko.
- Wag. Wag mo'ng gawin 'to. - I-release?
- Shirley. May iba pang paraan... - Hindi. Mac.
Mac!
Utang ko sa 'yo ang lahat. Pero ngayon, gawin mo ang sinasabi ko.
Maglabas ka ng statement.
I-release na ang delegates ko.
Please.
Tatawagan ko ang DNC.
May nagawa tayo.
Sandali lang, pero...
may nagawa tayo.
Kinamumuhian ko siya.
- Kinamumuhian ko si Dellums. - Hindi.
Ginagawa lang ni Ron ang dapat niyang gawin.
Hindi ako galit sa kanya.
Naiintindihan ko ang pressure na pinagdadaanan niya.
Ang tagal niya ring lumaban.
At para sa 'kin, no'ng iniinsulto siya ng lahat at kung ano pa...
Gusto kong malaman ninyo
wala akong sama ng loob.
Hanapin ninyo si Ron, at pauwiin mo siya kay Shirley.
Okay?
Wala kang utang sa kanya.
Kailangan ko siyang magpatawad.
Hanapin mo siya, at sabihan mong puntahan ako.
Hinakot ko kayong mga bata pa-Florida.
Hindi 'yon para sa wala.
Sa lahat ng dahilan namin para pumunta sa convention na 'to,
pumunta kami dahil sa pinakamagandang dahilan.
Para sa 'yo.
E di, ipagpatuloy ninyo.
Kung di natin magagawa ngayon,
dapat maniwala kayong magagawa natin bukas.
At kung ang pinakamagandang nagawa ko, ang ipaalala sa tao kung ano'ng posible...
nagpapasalamat na ako.
Salamat, Shirley.
Maraming salamat.
Salamat.
Nasa extension si Chairman O'Brien.
Okay.
Si Shirley Chisholm 'to.
Maglalabas ako ng statement
na gusto ko sanang ibigay ninyo sa pledged delegates ko.
Ang intensiyon ko nitong huling pitong buwan
ay ang ipaalala sa mga mamamayan na kanila ang pulitika sa America.
Wala na akong ginusto pa, kundi ang maging simula ng pagbabago.
Binuksan ni Shirley Chisholm ang pinto para sa ating lahat.
Para sa women of color, lalo na para sa Black women.
Binuksan niya ang pinto para sa lahat at binigyan niya ng confidence
na puwede rin silang tumakbo at may boses din sila.
Ako si Barbara Lee.
Kinakatawan ko ang 13th Congressional District ng California,
bilang member ng Congress.
Ang sinubukang ituro ni Shirley Chisholm,
di ka dapat lumaban lang para makatulong sa mga tao,
pero lumaban ka para baguhin ang kabaliwang 'to.
Konektado sa panahon ngayon ang legacy niya.
At marami sa aming nakaramdam na puwede naming kunin ang baton at tumakbo.
Noong 1998, naihalal si Barbara Lee
para mag-serve sa 9th Congressional District ng California,
na dating hawak ni Ron Dellums.
Siya ngayon ang highest-ranking
na African American woman sa Democratic leadership sa Congress.
Si Wesley "Mac" Holder ay patuloy na sinira ang racial barriers
bilang mentor ni David N. Dinkins,
ang unang African American mayor ng New York.
Namatay si Mac sa edad na 95.
Labing-apat na terms nag-serve si Ron Dellum sa House of Representatives
at naging mayor siya ng Oakland noong 2007.
Sa kabila ng mga pangyayari noong 1972 convention,
nanatili siyang kaibigan at political ally ni Shirley.
Namatay si Dellum noong 2018 sa edad na 82.
Bumalik si Robert C. Gottlieb sa Cornell University
at nagtapos noong 1972
at nagtapos ng Juris Doctorate sa New York University noong 1975.
Noong 1983, nagtayo siya ng sarili niyang law firm,
at palagi siyang kinukuha dahil sa galing niya sa mga trial at appeals.
Dalawang taon matapos ang election, Sinuportahan ni George Wallace si Shirley
sa pagkuha ng suporta ng Southern Democrats para magpasa ng bill
na nagpalawak ng wage protections ng domestic workers.
Noong 1977, nag-divorce sina Conrad at Shirley.
Noong taong iyon, pinakasalan ni Shirley si Arthur Hardwick.
Nagkasama sila habambuhay.
Namatay si Shirley Chisholm noong January 1, 2005 sa edad na 80.
Noong nabubuhay siya, pitong termino siyang nag-serve sa Congress,
at nag-propose ng higit sa 50 legislation para maiangat ang buhay
ng mga nakatira sa inner-city, military veterans,
immigrants, refugees, at iba pa.
PARA SA ALALA NI LANCE
Tagapagsalin ng Subtitle: J.M.B. Descalso