Χάρλεμ.
Τη δεκαετία του '20,
ήταν η Μέκκα του Νέου Κινήματος των Μαύρων.
Κατά τη Μεγάλη Μετανάστευση,
οι μαύροι Νότιοι ξέφυγαν από τον Τζιμ Κρόου
κι έστρωναν τον δρόμο για την ελευθερία.
Ελευθερία να φαντάζονται,
ελευθερία να είναι μαύροι
ή απλώς να υπάρχουν.
Όποιος ήταν κάποιος, μετακόμιζε εδώ.
Η άφιξή τους πυροδότησε την Αναγέννηση του Χάρλεμ,
το επίκεντρο της μαύρης κουλτούρας
στη μουσική, τη λογοτεχνία, τις τέχνες,
τον ακτιβισμό
και τη μαγειρική.
Η νότια ψυχή τους καθόρισε την κουζίνα του Χάρλεμ.
Και αυτό συνεχίζεται σήμερα
στις καντίνες, στα φαγάδικα και στα κοκτέιλ μπαρ της γειτονιάς,
όλα ζωντανή παρακαταθήκη αυτής της Αναγέννησης.
Όταν ζωγραφίζαμε έναν πίνακα,
όταν τραγουδούσαμε ένα τραγούδι…
Δεν τελειώνει μέχρι να φάμε.
ΠΩΣ Η ΑΦΡΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΑΛΛΑΞΕ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ
Η ΜΕΚΚΑ ΤΩΝ ΜΑΥΡΩΝ
Κι εγώ τραγουδώ την Αμερική
Είμαι ο πιο μελαψός αδερφός
Στην κουζίνα με στέλνουν να φάω Παρέα σαν έρθει
Αλλά εγώ γελώ και τρώω καλά Και δυναμώνω
Αύριο, θα βρίσκομαι στο τραπέζι Παρέα σαν έρθει
Κανείς δεν θα τολμήσει να μου πει "Φάε στην κουζίνα", τότε
Άλλωστε, θα δουν πόσο όμορφη είμαι
Πόσο όμορφη είμαι
Και θα ντραπούν
Είμαι κι εγώ η Αμερική
ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ
Καθώς οι Αφροαμερικανοί εγκατέλειπαν τους αγαπημένους τους στον Νότο,
δεν έφυγαν με άδεια χέρια.
Κουβάλησαν παραδόσεις και τέχνες
για να δημιουργήσουν καινούριους δεσμούς κι επιχειρήσεις.
ΤΗΓΑΝΙΤΟ ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ CHARLES
-Καλώς ήρθατε! -Στο Τηγανιτό Κοτόπουλο Charles!
Επί χρόνια άκουγα την ιστορία του θρύλου του Χάρλεμ Τσαρλς Γκέιμπριελ.
Τον υποψήφιο για James Beard σεφ και μετανάστη από τον Νότο,
που συνεχίζει να τηγανίζει το κοτόπουλό του σε μαντεμένια τηγάνια.
Σήμερα, ο σεφ Τσαρλς και ο προστατευόμενός του, σεφ Κουί,
με κάλεσαν για ένα αλμυρό και γλυκό γεύμα που αποτελεί βασικό πιάτο του Χάρλεμ.
Σεφ Τσαρλς, σεφ Κουί.
-Πώς πάει; Χαίρω πολύ. -Πώς πάει;
Τιμή μου που σε γνωρίζω.
-Το εκτιμώ πάρα πολύ. -Πώς πάει;
Κάθισε εδώ που έβαλα μερικά πιάτα.
Μαγειρέψαμε κοτόπουλο. Θα σερβίρω.
Σεφ Τσαρλς, κάθισε. Το 'χω.
Ωραία.
Θέλω να δω να σερβίρουν εσένα.
-Ευχαριστώ. -Το αξίζεις.
Χαίρομαι που είμαι εδώ μαζί σου.
Ευχαριστώ.
Και με λύπη μου παραδέχομαι
ότι άργησα τόσο πολύ να δοκιμάσω τα πιάτα σου,
αλλά χαίρομαι που επιτέλους συμβαίνει.
Κοίτα αυτό το υπέροχο πιάτο.
-Ορίστε. -Ευχαριστώ.
-Παρακαλώ. -Ευχαριστώ.
Υλικό με το οποίο φτιάχνονται τα όνειρα.
Ξέρεις τι είναι;
Ξέρω ακριβώς τι είναι.
-Κοτόπουλο και βάφλες, έτσι; -Ακριβώς.
-Ξέρω. -Κάνεις λάθος.
Τηγανιτό Κοτόπουλο και Βάφλες του Charles.
-Συγγνώμη. Ναι. -Αυτή είναι η διαφορά.
-Λίγο μέλι; -Γιατί όχι;
-Οπωσδήποτε. -Έτσι το τρώτε;
-Έτσι το τρώμε. -Εντάξει. Ρίξε.
-Επιβάλλεται. Είναι σημαντικό. -Ναι.
Λίγο.
Φαίνεται ωραίο.
Τέλεια.
Τι λες; Φάε με τα χέρια. Νιώσε άνετα.
Θα φάω με το χέρι. Εντάξει, καλά.
Φίλε μου.
Ναι.
-Θεέ μου. -Γεύεσαι την αγάπη του Τσαρλς.
Σε γυρίζει στην παιδική σου ηλικία.
Που έχεις χάσει. Δεν ήξερες τι να φας. Δεν είχες να φας.
Ήταν πολύ αργά για δείπνο.
Πολύ νωρίς για πρωινό.
Κοτόπουλο με βάφλα, το ιδανικό γεύμα.
Δεν περιγράφεται.
Ευχαριστώ.
Δεν πετυχαίνεις τόσο τραγανή κρούστα
χωρίς τηγάνι.
Το τηγάνι μού το έφτιαξαν κάτω στον Νότο στο χαλυβουργείο.
Εκεί το έφτιαχναν. Το έφερα στη Νέα Υόρκη.
Πριν από πόσα χρόνια;
Αυτό ήταν…
θα έλεγα πριν από 40 χρόνια.
Τηγάνια 40 ετών.
-Ναι. -Ναι.
Είχα το κλασικό τηγάνι. Ήταν πολύ μικρό.
Και ζήτησα να μου φτιάξουν τηγάνι για τα τέσσερα μάτια της κουζίνας.
Κι έχουν πάρει φωτιά.
Κι είναι… Ναι.
Μετά απ' αυτό, αγόρασα μια καντίνα.
Ήμουν ο μόνος που είχε καντίνα τότε.
-Αρχές της δεκαετίας του '80; -Ναι.
Του '80. Σωστά.
Με έπαιρναν από πίσω με τα αμάξια τους,
μα δεν με έφταναν.
-Την καντίνα; -Ναι.
Έφτασα στο σημείο να πω "Πρέπει να ανοίξω εστιατόριο".
Τότε άνοιξα το πρώτο εστιατόριο.
Η ιστορία σου ξεκινάει στη Βόρεια Καρολίνα.
Πες μας για τα νιάτα σου.
Είχα 12 αδέλφια και οχτώ αδελφές…
-Δώδεκα αδέλφια και οχτώ αδελφές; -Ναι.
Θέλω να βεβαιωθώ ότι είναι απολύτως κατανοητό.
Ναι. Δώδεκα αγόρια, οχτώ κορίτσια.
Κάναμε επίμορτη αγροληψία.
Περπατούσαμε οχτώ χιλιόμετρα για να φτάσουμε στο βαμβακοχώραφο.
Ξεκινούσαμε στις έξι,
κι επιστρέφαμε στις έξι.
Γυρίζαμε σπίτι. Κι έπρεπε να σφάξουμε μια κότα.
Όλοι έκαναν από μία δουλειά.
Η δική μου ήταν να γυρίζω το κοτόπουλο στο τηγάνι. Αυτό.
Δεν είχαμε τέτοιον φούρνο. Είχαμε έναν ξυλόφουρνο, καταλαβαίνεις;
Η μαμά μου με κατεύθυνε.
Έλεγε "Θέλω να γυρνάς το κοτόπουλο
κάθε τόσο". Και αυτό έκανα.
Έλεγε "Άκου, να κόβεις το κοτόπουλο,
να το καρυκεύεις. Να ξεκουράζεται οχτώ ώρες.
Και μετά το οχτάωρο το τηγανίζεις".
Έτσι, κάθε μέρα που γυρνούσαμε,
ετοιμάζαμε το κοτόπουλο για την επομένη.
Δηλαδή, δεν το βάζεις στην άλμη;
Ούτε σε αυτό το ξινόγαλα;
-Τίποτα; -Όχι. Βάζω γάλα και αυγά.
-Και τέλος. Γάλα και αυγά. -Γάλα και αυγά.
Και το μυστικό καρύκευμά της που μου έμαθε να προσθέτω.
Κι εσύ μεγάλωσες με την ίδια συνταγή;
Την ίδια συνταγή.
Μου την έμαθε η μαμά μου και ήθελα να τη γευτεί ο κόσμος.
Για να δείτε όλοι σας περί τίνος πρόκειται.
Διατηρείς την παρακαταθήκη και τις συνταγές της ζωντανές.
Σου λείπει ο Νότος;
Όχι.
Όταν ήμουν στον Νότο, δούλευα σε βουστάσιο.
Μια μέρα, άρμεγα μια αγελάδα κι έχυσα έναν κουβά με γάλα.
Και ήρθε ένας τύπος και με κλότσησε.
Επειδή έχυσα το γάλα.
Και με στόλισε. Και με έστειλε σπίτι μου.
Οπότε,
γύρισα στο σπίτι. Το είπα στη μαμά.
Αλλά γύρισα πάλι εκεί.
Δεν είχα επιλογή. Πήγα επειδή χρειαζόμουν τα λεφτά.
Έπρεπε να ξαναπάς.
Ξαναπήγα, ναι.
Το περιγράφει πολύ ευγενικά.
Τις έφαγε και γύρισε κουτσαίνοντας στο σπίτι.
Έφαγε ξύλο επειδή έχυσε γάλα κατά λάθος.
Ναι.
Κι έτσι, όταν έφτασα στη Νέα Υόρκη,
ήταν ευλογία επειδή
μπορούσα να κάνω ό,τι ήθελα να κάνω.
Και όχι ό,τι μου έλεγαν τρίτοι.
Ένιωσα ελεύθερος.
Ναι.
Λοιπόν, σεφ Κουί,
πώς γνωρίστηκες με τον σεφ Τσαρλς;
Πάντα ήταν το ίνδαλμά μου. Δούλευε στο Copeland's.
Πηγαίναμε εκεί οικογενειακώς τις Κυριακές που είχαμε λεφτά.
-Ναι. -Ζήτησα να δουλέψω στην κουζίνα του.
Και η πρώτη φορά που έγινε αυτό
ήταν για μια εκκλησία που τάιζε άστεγους στην πανδημία.
Εκπληκτικό.
Και το ότι προσέγγισες ένα από τα ινδάλματά σου
σε μια πολύ δύσκολη περίοδο,
όπου τα εστιατόρια ήταν κλειστά,
και είπες "Άσ' το πάνω μου".
Είναι επίσης κάτι το οποίο δεν περνάει απαρατήρητο.
Μέρος της εμπειρίας των μαύρων
είναι ότι παίρνεις κάτι που θα έπρεπε να σε έχει αποκαρδιώσει,
και αυτό γίνεται νέα παρακαταθήκη από μόνο του.
Αυτό είναι πραγματικά της φυλής μας.
Το πνεύμα της Αναγέννησης προχωρά.
Γι' αυτό τα εστιατόρια στο Χάρλεμ έχουν σημασία. Είναι ιστορία.
Προχωράς.
Αυτή η κουβέντα που έκανα μαζί σας
είναι κάτι που δεν θα ξεχάσω ποτέ.
Κι είναι μεγάλη μου τιμή να μαθαίνω από εσάς.
Κι είμαι πολύ ευγνώμων και σ' εσένα, αδελφέ μου,
επειδή διδάσκεις όλους εμάς
ότι πρέπει να προστατεύουμε
τους θρύλους της κοινότητάς μας.
-Ευχαριστώ. -Σεφ Κουί, σ' ευχαριστώ γι' αυτό.
Και σεφ Τσαρλς.
-Σε εκτιμώ. Σας ευχαριστώ. -Ευχαριστώ.
Ο σεφ Τσαρλς ανήκει σε μια διακεκριμένη γενιά
πετυχημένων μαύρων επιχειρηματιών στο Χάρλεμ,
που ξεπήδησαν από την Αναγέννηση του Χάρλεμ,
μια εποχή όπου η δεξιοτεχνία μαύρων σεφ και μουσικών τζαζ
είχε γίνει ένα.
Πάω να επισκεφτώ τον καταξιωμένο εστιάτορα
Αλεξάντερ Σμολς,
γνωστό κυρίως για την επαναλειτουργία ενός στεκιού
το Minton's Playhouse.
Και το αδελφάκι του, το εστιατόριο Cecil.
Πάνε χρόνια από τότε που έχω να καθίσω στο περιζήτητο τραπέζι του.
Εκεί όπου έχουν δειπνήσει καλλιτέχνες κι επίσημοι.
Γεια, φίλε. Τι κάνεις;
-Χαίρομαι που σε βλέπω. -Κι εγώ.
-Χρόνια και ζαμάνια. -Όντως.
Γεια.
Σαν να ψήλωσες από την τελευταία φορά.
Ο κόσμος ξεχνάει. Ξεχνάει.
Καλώς ήλθες στο Χάρλεμ.
Ευχαριστώ πολύ. Νιώθω όμορφα που γύρισα.
-Και ιδιαίτερα εδώ. -Το ξέρω, ευχαριστώ. Το εκτιμώ.
Και αυτή είναι η καλύτερη στάση,
επειδή αυτό είναι το πιο περιζήτητο τραπέζι για δείπνο
στο Χάρλεμ.
Αν ήθελες να κάνεις μια αναδρομή στο παρελθόν,
και διάβαζες
τις ιστορίες και τα μυθιστορήματα συγγραφέων του Χάρλεμ.
Αν παρατηρούσες προσεκτικά τη μουσική.
"Gimme a Pigfoot and a Bottle of Beer".
Δώσε μου ένα ποδαράκι χοιρινό
Και ένα μπουκάλι μπίρα
Το φαγητό ήταν πάντα…
συνυφασμένο με
τον τρόπο ζωής των μαύρων και των μελαψών ανθρώπων.
Μου αρέσει να σκέφτομαι
ότι δεν θα είχαμε επιτύχει
την Αναγέννηση χωρίς την κουζίνα μας.
Η μαγειρική δεν θεωρείται ότι ανήκει
στην ίδια κατηγορία με την τέχνη και τη λογοτεχνία,
αλλά αποτέλεσε την πηγή όλων αυτών.
Όταν ζωγραφίζαμε έναν πίνακα, όταν τραγουδούσαμε τραγούδια,
όταν κάναμε τόσα δημιουργικά πράγματα,
τίποτα δεν τελειώνει μέχρι να φάμε.
Θέλω να πω ότι δεν μπορείς να αφήσεις το φαγητό απέξω.
Είναι εκεί όπου ξεκινάει η ιστορία μας.
Πολλοί από αυτούς που μετανάστευσαν από τον Νότο,
έκαναν αυτά τα πάρτι ενοικίου.
Μαζεύονταν στα σπίτια
και πουλούσαν το φαγητό που μαγείρευαν.
-Το φαγητό έπαιζε κυρίαρχο ρόλο. -Κυρίαρχο ρόλο.
Δημιουργούσαν μια κοινωνική δυναμική
στα ιδιωτικά τους διαμερίσματα ή κατοικίες.
Όταν διαβάζω για την Αναγέννηση του Χάρλεμ,
και διαβάζω για τα πάρτι που διοργάνωναν…
εμπνέομαι.
Είναι σημαντικό κομμάτι της παρακαταθήκης του Χάρλεμ
-αυτό που διατηρείς. -Γι' αυτό κάνω ό,τι κάνω.
Ετοίμασα υπέροχα πράγματα. Ελπίζω.
Απίστευτο!
Θεέ μου.
"Απίστευτο" για την ποσότητα ή "απίστευτο" για το σκεύος;
-Είναι πολλά για να τα επεξεργαστώ. -Είναι πολλά.
Σε ακούω.
Λοιπόν. Αυτό που έχουμε εδώ είναι
ένα ραγού με φασόλια Λίμα και χοιρινό κότσι.
Με καρότα Heirloom. Καλαμπόκι.
Και το καλαμπόκι είναι γλυκό.
Τριμμένες ντομάτες, φασκόμηλο, θυμάρι, δεντρολίβανο.
Καπνιστή χοιρινή πανσέτα για αυτό το κάτι παραπάνω.
Ναι.
-Θα σου αρέσει. -Θα το λατρέψω.
Κι έχουμε μαύρο ρύζι.
Επειδή είναι αγαπημένο μου.
Ξαδερφάκι του κόκκινου ρυζιού, αφρικανική ποικιλία ρυζιού
που έφτασε στη Νότια Καρολίνα όπως η ποικιλία Carolina Gold.
Ας ξεκινήσουμε.
Είναι μεγάλη μου τιμή να βρίσκομαι πάλι εδώ μαζί σου.
-Χαίρομαι που είσαι πάλι στο Χάρλεμ. -Να τρώω.
-Πίσω στο Χάρλεμ. -Ναι.
Φασόλια, χοιρινό κότσι.
Πρέπει να το πάρεις όλο. Είναι ένα μεγάλο…
Αυτό κάνω. Προσπαθώ να το πάρω όλο. Δίνω μάχη αυτήν τη στιγμή.
Πρέπει να πάρω άλλο ένα που βλέπω ότι είναι πρόθυμο.
-Σωστά. -Κοίτα μέγεθος.
Πάντως το κρέας δεν είναι πολύ.
-Σωστά. -Αλλά είναι τολμηρό.
Πολύ.
Αφού τα μαρινάρω για μία μέρα και τα αφήσω να στεγνώσουν,
ύστερα τα ψήνω στον φούρνο
για δυο ωρίτσες, και γίνονται πολύ τραγανά.
Πίνουν τα υγρά τους.
Κι έπειτα τα ρίχνω
στον ζωμό από το κότσι που έχω φτιάξει από πριν.
Κρεμμύδια, σέλερι και σκόρδο.
Κι έπειτα τον προσθέτω, σοτάρω και αφήνω να σιγοβράσει για δύο ώρες.
Σβήνω με λίγο κόκκινο κρασί.
-Κι έχουμε κάτι ξεχωριστό. -Δεν είναι για κάθε μέρα.
Εδώ δες.
Και τι δεν θα 'δινα για να μπορούσε να το μυρίσει ο κόσμος.
Το ξέρω.
-Όλος ο Νότος σε ένα πιάτο. -Αυτό ξαναπές το.
Σου αρέσει;
Και το κρέας είναι λουκούμι. Αλήθεια.
Διέγραψα πλήρη κύκλο
σε δύο αγαπημένα πιάτα της παιδικής μου ηλικίας.
Χοιρινό και φασόλια,
που αποτέλεσε θεμέλιο της κουλτούρας μας.
Το άλλο είναι το σακοτάς.
Επειδή αυτή είναι η δική μου ερμηνεία ενός κλασικού πιάτου.
Έχω την άδεια να το κάνω αυτό.
Φυσικά. Και όποια και αν είναι αυτή η ερμηνεία,
έχει αποτέλεσμα, οπότε…
Η ιστορία σου, ειδικότερα, είναι μια τόσο
μοναδική και σημαντική γέφυρα από τη μετανάστευση του 1900
στο Χάρλεμ του σήμερα.
Από τη Νότια Καρολίνα, η απόφαση να έρθεις στο Χάρλεμ,
και ό,τι συνέβαινε στη ζωή σου εκείνη την εποχή.
Η θεία και ο θείος μου, που ήταν το παν για μένα,
ήταν οι μέντορές μου. Εκείνη έπαιζε κλασικό πιάνο
και μου έμαθε κλασική μουσική και κλασικό πιάνο.
Ο θείος μου ήταν σεφ που μου έμαθε να ονειρεύομαι μέσω του φαγητού.
Μου έμαθε ότι το φαγητό είναι η γλώσσα
και μπορούσα να τη μάθω και να γίνω εκφραστικός.
Το σημαντικότερο που μου έμαθε ήταν το ποιος είχε τη δύναμη.
Αυτός που κρατάει την κουτάλα,
αυτός που μαγείρευε είχε τη δύναμη.
Καθώς και τον σεβασμό.
Και πάντα ήξερα ότι αυτό ήταν που ήθελα.
Σωστά.
Έζησες μια ενδιάμεση περίοδο
όπου ήσουν στο Μανχάταν, αλλά δεν ήσουν στο Χάρλεμ.
Αναρωτιέμαι πώς ήταν εκείνη η περίοδος για σένα, καθώς έψαχνες
να βρεις τη θέση σου στον κόσμο
πριν να βρεις τελικά τη θέση σου εδώ.
Ήρθα στη Νέα Υόρκη ως τραγουδιστής της όπερας.
Είχα κλείσει συμβόλαιο με την Γκραντ Όπερα του Χιούστον
που ανέβαζε μια παραγωγή του Porgy and Bess.
Κυνηγούσα εκείνο το παιδικό μου όνειρο
να είμαι ο πρώτος Αφροαμερικανός τραγουδιστής της όπερας
που θα γύριζε την υφήλιο ως διεθνής σταρ.
Αυτό ήθελα.
Αυτό που δεν κατάλαβα ήταν ότι υπήρχε ένα ταβάνι,
ένα όριο που δεν επιτρέπεται να ξεπεράσουν άνθρωποι σαν εμένα.
Και συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να κάνω αλλαγές,
ουσιαστικά,
όχι μόνο έπρεπε να έχω θέση στο τραπέζι, αλλά έπρεπε να μου ανήκει το τραπέζι.
Όπερα δεν μπορούσα να αποκτήσω, μπορούσα να αποκτήσω εστιατόριο.
Άνοιξα το πρώτο γκουρμέ αφρομερικανικό εστιατόριο στη Νέα Υόρκη
με το όνομα Cafe Beulah, και αυτό μου άλλαξε τη ζωή.
Το φαγητό ήταν η σωτηρία
για το πώς θα ικανοποιούσα
αυτά που ήθελα να πω ως Αφροαμερικανός άντρας.
Δημιουργικός. Καλλιτέχνης.
Μου αρέσουν αυτά που λες
όσον αφορά στο γεγονός ότι το φαγητό είναι η γλώσσα
που πρέπει να μάθουμε και να αξιοποιήσουμε
για να εξελιχθούμε.
Χωρίς φαγητό, δεν κάνουν μάζωξη οι δικοί μας.
Είναι γεγονός.
Αυτά τα δύο πάνε πακέτο.
Το εντυπωσιακό,
που δεν καταλαβαίνει ο κόσμος για την αφροαμερικανική κουλτούρα,
είναι ότι το φαγητό ήταν νομισματική μονάδα.
Εκείνη η συνταγή που ήταν μοναδική,
ήταν ο τρόπος που δημιουργήσαμε αξία όταν δεν μας άνηκε ο εαυτός μας.
-Το πιάτο ήταν δικό μας. -Σωστά.
Κι εκείνο το πιάτο, όχι μόνο μας έδωσε αξιοπρέπεια και σεβασμό,
ήταν χρήμα.
Οι μαύροι στο Χάρλεμ αξιοποίησαν τις μαγειρικές τους ρίζες
και δημιούργησαν επικερδείς ευκαιρίες.
Όπως η Λίλιαν Χάρις Ντιν, γνωστή και ως Πίγκφουτ Μαίρη,
πλανόδια πωλήτρια χοιρινών ποδιών
σε όσους νοσταλγούσαν τις γεύσεις που άφησαν πίσω τους.
Επιχείρηση που την έκανε εκατομμυριούχο.
Ιστορίες σαν της Πίγκφουτ Μαίρης, οι συνταγές της Αναγέννησης,
και πολλά άλλα σημεία της ιστορίας μας φυλάσσονται με αγάπη
στο Κέντρο Σόμπεργκ για Έρευνα στη Μαύρη Κουλτούρα του Χάρλεμ
που διευθύνει η έφορος Τζόι Μπίβινς,
η πρώτη γυναίκα διευθύντρια στα 40 χρόνια του Κέντρου Σόμπεργκ.
Η Αναγέννηση του Χάρλεμ
αρχικά μου φέρνει στον νου το Νέο Κίνημα των Μαύρων
και την περίοδο
των αρχών του 20ου αιώνα, μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο,
μετά τη Χειραφέτηση, μετά την Ανοικοδόμηση.
Είναι ένας καινούριος χώρος, αστικός χώρος,
όπου οι μαύροι κοιτούσαν τους εαυτούς τους κι έλεγαν
"Ποια είναι η κουλτούρα μας; Η αισθητική μας;"
Είμαστε ερευνητική βιβλιοθήκη,
και ο αρχειοφύλακας έβγαλε μερικά πράγματα να δεις.
Θα πάμε στο αναγνωστήριο χειρογράφων και σπάνιων βιβλίων.
Τέλεια. Ανυπομονώ.
Κι εγώ.
-Όλα αυτά τα μενού και τα σπάνια βιβλία… -Απίστευτο.
και βιβλία μαγειρικής και άλλα παρόμοια που επίσης αντικατοπτρίζουν την κουλτούρα.
Οπότε συγκεντρώσαμε κάποια πράγματα για σένα.
Μάλιστα.
Υπάρχουν πολλά ωραία πράγματα σ' αυτό το τραπέζι.
Πράγματι.
Και όλο αυτό οφείλεται πραγματικά
στις πολλές γενιές ανθρώπων σαν εσένα
που αναλάβατε αυτόν τον ρόλο της διαχείρισης.
Σ' ευχαριστώ γι' αυτό, και που έκανες αυτό το υλικό προσβάσιμο σ' εμάς.
Εγώ ευχαριστώ.
Ας ξεκινήσουμε με αυτό που έχουμε μπροστά μας.
Εδώ έχουμε τη συνταγή της Πίγκφουτ Μαίρης για χοιρινά πόδια.
Είναι μια πολύτιμη συνταγή.
Αυτό είναι που την έκανε διάσημη, προφανώς.
Ναι, αυτό μοιάζει με…
-Αυτήν τη στιγμή πεινάω. -Ναι. Μ' αρέσει.
Στην ουσία δημιουργεί τη δική της επιχείρηση,
τις δικές της ευκαιρίες, και μεγάλο πλούτο για την ίδια.
Μια μαύρη που γεννήθηκε σκλάβα
έρχεται στο Χάρλεμ και, χωρίς καμία υποδομή,
καταφέρνει να αρχίσει να πουλάει
μέρη του γουρουνιού στα οποία είχαμε πρόσβαση
κι είναι οικεία σ' εμάς και στον ουρανίσκο μας.
Και πάντα μου αρέσει να σκέφτομαι
την ιστορία της ως κάτι σαν
μικρόκοσμος για τις μαύρες γυναίκες
που χρησιμοποιούν τις μαγειρικές τους δεξιότητες
-ως μέσο δημιουργίας επιχειρηματικότητας. -Σωστά.
Ήταν τόσο επιτυχημένη στα κτηματομεσιτικά
που σε κάποια στιγμή είχε ακίνητα αξίας 375.000 δολαρίων.
Από χοιρινά πόδια.
Καλά μας πήγε το χοιρινό, έτσι;
Το καλύτερο είναι τα τελευταία λόγια αυτής της συνταγής.
-Λέει "Σερβίρεις με καυτερή σος". -"Καυτερή σος".
-Γιατί έτσι πρέπει, σωστά; -Γουστάρω.
Έναν αιώνα μετά,
οι δρόμοι του Χάρλεμ διηγούνται την ιστορία της κουζίνας μας.
Η μετακίνηση στον Βορρά δημιούργησε πολιτισμική έκρηξη
που οδήγησε στην αφροαμερικανική επιχειρηματικότητα
και στη νέα μεσαία τάξη.
Η Τσα ΜακΚόι είναι τρίτης γενιάς κάτοικος Χάρλεμ και σομελιέ
που περιοδεύει την υφήλιο
για να κάνει τη βιομηχανία
πιο προσβάσιμη, υπεύθυνη κι επίκαιρη.
Είμαστε σε έναν ιστορικό δρόμο για τον οποίο κάτι ξέρω,
αλλά πες μας κάτι περισσότερο.
Καλώς ήλθες.
Είναι το Στράιβερς Ρόου.
Το βασικότερο εδώ είναι να είσαι γνώστης
της υπεροχής του Μαύρου Χάρλεμ.
Οπότε, αν ήσουν πολιτικός,
οι μουσικοί της περιόδου της Αναγέννησης,
όποιος ήταν κάτι, μετακόμιζε εδώ,
η λεγόμενη κοινωνική ανέλιξη.
Δεν ήταν το να κατέβεις κέντρο. Για εμάς επιτυχία ήταν το Στράιβερς Ρόου.
-Ας συσκεφτούμε στα σκαλάκια εισόδου. -Σίγουρα.
Γιατί όσοι είναι από το Χάρλεμ
είναι τόσο εκφραστικοί και τόσο μοναδικά Χάρλεμ;
Τι έχει το νερό; Τι τρέχει στο Χάρλεμ;
Το πνεύμα του καταφερτζή.
-Είναι στο DNA, όπως έλεγε η μαμά. -Ναι.
Όπου και να πάω,
δείχνω όσο περισσότερο Χάρλεμ γίνεται.
Θέλω να δω μερικά στέκια στη γειτονιά σου.
Φυσικά, φύγαμε.
ΧΑΡΛΕΜ ΜΑΡΚΕΤ
Πλησιάζουμε το τετράγωνό μου. Είμαστε στην 139η,
και θα πάρουμε καρπούζι.
-Καρπούζι. -Από ένα φιλαράκι.
Ήμασταν συμμαθητές.
Έρχομαι να δω το καρπούζι.
Πώς πάει; Εδώ ερχόμαστε. Αγάπη, αδελφέ.
Πώς πάει; Αυτός είναι ο Στίβεν.
Χάρηκα, φίλε.
Του είπα. Όταν πας για καρπούζι, βρίσκεσαι στο Χάρλεμ.
Καρπούζι σημαίνει καλοκαίρι.
-Έτσι. -Πες μας τι έχεις εδώ.
Από την Τζόρτζια.
-Κατεβαίνουμε… -Κι εγώ.
Από την Τζόρτζια;
Μάλιστα. Την έχω επισκεφτεί κι εγώ.
Κάνουμε τα πάντα. Τα στύβουμε. Φτιάχνουμε σαλάτες με αυτά.
Άρχισαν να φτιάχνουν ένα σνακ από τη φλούδα του. Αλλά είναι υγιές.
Η φλούδα είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά.
-Το πράσινο μέρος. -Το ξέρω.
Έχει πολλά καλά. Είναι υπερτροφή.
Πώς κατέληξες εδώ να πουλάς καρπούζια;
Ξεκίνησε ως πάρεργο. Δεν θέλαμε να είμαστε στον δρόμο.
Είπαμε "Ξέρεις; Μου αρέσει το καρπούζι".
Είπαμε "Καλά πάει". Αρχίσαμε να μαθαίνουμε γι' αυτό.
Μας γύρισε πίσω στον Νότο.
Και στήσαμε πάγκο στον δρόμο. Για να έχουμε κάτι
που να φέρνει φαγητό στο τραπέζι.
Να μπουν τα παιδιά στον ίσιο δρόμο.
Πολλή ένοπλη βία. Προσπαθούμε να την περιορίσουμε.
-Μάλιστα. -Έλα δω.
Φόρτωσε ένα καρπούζι. Θα πληρωθείς. Μην ανησυχείς.
Ας είναι καλά το καρπούζι. Θυμάμαι οι σκλάβοι
εμπορεύονταν καρπούζια αφότου χειραφετήθηκαν.
-Ακριβώς. -Είσαι καρπουζομωρό.
Καρπουζοβασιλιάς.
Κάθε φορά που βλέπουμε έναν μαύρο να αποκτά περιουσία,
ξέρεις τι ακολουθεί. Μας κοροϊδεύουν.
Προσπαθούν να μας την πάρουν. Να υπονομεύσουν,
να υποτιμήσουν την επιχείρησή μας
όταν τα βγάζουμε πέρα μόνοι μας.
Οπότε, για μένα, το να σε βλέπω εδώ έξω
είναι ο τρόπος να αποκαταστήσουμε
αυτό το αφήγημα.
-Σωστός. -Ναι.
Τι έχουμε εδώ; Φαίνεται ωραίο.
Είναι σαλάτα καρπουζιού. Έχουμε κόκκινο, κίτρινο καρπούζι,
κόκκινο κρεμμύδι, αγγούρι, λίγη φέτα,
κι έχουμε ένα ντρέσινγκ βινεγκρέτ σμέουρου.
Δεν σε ξεχάσαμε.
-Ευχαριστώ. -Μυρίζει υπέροχα.
-Απολαύστε το. -Ευχαριστώ.
Τρως κίτρινο καρπούζι, φράουλες.
Έχουμε κίτρινα μαυρόσπορα καρπούζια.
-Μάλιστα. -Καρπούζι Jubilee.
Jubilee;
Μετά έχουμε το Sugar Baby.
Μετά είναι το κιτρινόσαρκο.
Μου αρέσει το Sangria.
-Sangria; Μάλιστα. -Ναι.
Αυτά είναι Sangria; Αυτά θέλω.
Το Jubilee έχει μια μακριά λωρίδα.
Σαν αυτά εδώ.
Το Sugar Baby είναι μικρό και στρογγυλό και σκούρο.
Οι αγρότες σού έμαθαν
τις διαφορετικές ποικιλίες;
Ναι, τώρα τις μαθαίνω. Συνέχεια μαθαίνω, είμαι παιδί της πόλης.
Στον Νότο τα λένε επικονιαστές. Μιλάμε με μαύρους αγρότες.
Κατεβαίνουμε στους μαύρους αγρότες και τους ρωτάμε.
Και τους υποστηρίζουμε.
Σβήνουν εκεί κάτω.
Η γη τους βγαίνει σε δημοπρασία και την αγοράζει κάποιος άλλος.
Γι' αυτό γίνεται όλο αυτό.
Επανασυνδεόμαστε με τους μαύρους αγρότες.
Κατεβάζω τα φορτηγά. Καλλιεργούμε όλοι μαζί.
Πρέπει να καλλιεργήσουμε 400 στρέμματα εκεί κάτω.
Ήξερες μεγαλώνοντας
ότι οι πλανόδιοι πωλητές ήταν μέρος της Αναγέννησης του Χάρλεμ;
Συνδέεσαι με τη μακρά παράδοση πώλησης φαγητού στον δρόμο;
Όχι, ήμουν στον δρόμο. Πωλούσα στη λάθος πλευρά του δρόμου.
Κατάλαβες, πουλούσαμε διάφορα που δεν κάνει να πουλάμε.
Μακάρι να τα ήξερα όλα αυτά πριν από καιρό.
Γι' αυτό κάνω ό,τι κάνω.
Έπρεπε να μπω τρεις, τέσσερις φορές μέσα
για να καταλάβω ότι "Εκείνο δεν το έχω ανάγκη".
Είναι μεγάλη μου τιμή να βρίσκομαι εδώ μαζί σου,
και θαυμάζω τη δουλειά σου, φίλε.
Τώρα παίρνω ένα μάθημα.
Διδάσκεις πολύ κόσμο, και θέλω να το τονίσω αυτό
και να σου πω ότι εκτιμώ τη δουλειά σου.
-Ναι. Σε εκτιμώ. -Παρομοίως. Ευχαριστώ.
-Συνέχισε έτσι. -Ευχαριστώ.
Ευχαριστώ, Τσα. Ευχαριστώ.
Ήταν δώρο να βλέπεις την πόλη μέσα από τα μάτια ενός ντόπιου,
να παρατηρείς και να εκτιμάς το επιχειρηματικό μας πνεύμα
που ευδοκιμεί στο Χάρλεμ σήμερα.
Η Αναγέννηση του Χάρλεμ ήταν μια εποχή βαθιάς καλλιτεχνικής έκφρασης.
Ως πρώην σομελιέ ο ίδιος,
ξέρω ότι αυτό που υπάρχει στο μπουκάλι μας διδάσκει πολλά για την ιστορία μας.
Τη δεκαετία του '20,
παράνομα μπαρ, κλαμπ και κέντρα διασκέδασης
ήταν μέρος της υποκουλτούρας του Χάρλεμ.
Η παρακαταθήκη παραμένει ζωντανή
στο 67 Orange Street τοπικό μπαρ μαύρου ιδιοκτήτη στο Χάρλεμ
με ατμόσφαιρα παρόμοια με αυτή των παράνομων μπαρ της Αναγέννησης.
Μιλάω με τον ιδιοκτήτη Καρλ Φραντς Γουίλιαμς
και την ινφλουένσερ μιξόλοτζιστ Τίφανι Μπαριέ,
που έχει λάβει τις υψηλότατες τιμές στον χώρο,
για τον ρόλο των αποσταγμάτων στην ιστορία μας.
Πότε φτάνουμε στο Χάρλεμ, στην παράδοση των μαύρων αποσταγμάτων;
Αναγέννηση του Χάρλεμ και Ποτοαπαγόρευση μαζί.
Εκείνη τη χρονική περίοδο μια εντυπωσιακή έκρηξη
δημιουργικής ενέργειας συνέβη σ' αυτήν την περιοχή.
Ο μαύρος σκιτσογράφος Ε. Σιμς Κάμπελ ήταν ο πρώτος που εκδόθηκε.
Έφτιαξε έναν χάρτη της νυχτερινής ζωής του Χάρλεμ.
Εξαιρετικά περιγραφικός. "Ο τύπος που πουλάει μαριχουάνα.
Εδώ έχει νάιτ κλαμπ. Αυτό ανοίγει στις δύο το πρωί".
Από τον χάρτη λείπουν τα παράνομα μπαρ.
Και δεν υπάρχουν επειδή ξεπερνούν τα 500,
οπότε εύκολα θα βρεις κάποιο.
Το Χάρλεμ συγκέντρωνε τα περισσότερα παράνομα μπαρ.
Η Ποτοαπαγόρευση αποτέλεσε το πλαίσιο σε αυτό που… Το φως, η φωτιά
πίσω από την Αναγέννηση του Χάρλεμ, επειδή πλέον ουσιαστικά δεν υπήρχε
ένας ωραίος χώρος διασκέδασης.
Στο κέντρο είχαν κλείσει τα πάντα.
Όχι όμως και στο Χάρλεμ,
κι ένα σωρό καλλιτέχνες και διανοούμενοι
βρίσκονταν ήδη εδώ.
Ακριβώς τη στιγμή που γίνεται αυτό,
στον Νότο, πολλές ωραίες πόλεις των μαύρων στον Νότο
ήταν γνωστές για τα παράνομα αποστάγματά τους
ή την καλλιέργεια σίκαλης ή καλαμποκιού για τα πιο φίνα αποστάγματα
και ίσως να τα ανέβαζαν στον Βορρά.
Δεν ήμασταν πλέον σκλάβοι,
οπότε η κοινότητά μας έπρεπε να δει τι θα κάνει για να βγάλει λεφτά.
Και η παραγωγή αποσταγμάτων ήταν ό,τι καλύτερο για να βγάλεις χρήμα.
Αυτό το κάνουμε…
Φτιάχναμε απίστευτη μπίρα στην Αφρική.
Είχαμε τελειοποιήσει την τέχνη.
Καλλιεργούσαμε ζαχαροκάλαμο, κι ένα από τα υποπροϊόντα
της ζάχαρης από ζαχαροκάλαμο είναι η μελάσα.
Από εκεί προήλθε το ρούμι.
Είναι μεγάλη υπόθεση να φέρνεις την πατρίδα στην πατρίδα σου.
-Ναι. -Και να επιβιώνεις.
Ο Νότος μέσα μου θέλει να φτιάξει παντς.
-Όντως. -Πρέπει.
Το παντς ήταν το πιο δημοφιλές σε περιπτώσεις
"Θα μαζευτούμε σπίτι μου", μια γιορτινή "Σου έφερα κάτι"
ποντσιέρα υπεροχής εδώ και χρόνια.
Έχει εμφανιστεί ακόμα και στην εκκλησία.
Είναι στο κολέγιο. Στο σπίτι της γιαγιάς.
Έχω καταγωγή από την Καραϊβική
και το Πλάντερς Παντς,
το Μπέιτζαν Ραμ Παντς, παίζουν μεγάλο ρόλο στην κουλτούρα μας.
Σίγουρα.
-Υπάρχει πολλή ιστορία εδώ. -Ναι.
Ο Τομ Μπούλοκ, που είναι
ένας από τους σημαντικότερους μαύρους ειδήμονες των κοκτέιλ.
Έγραψε το πρώτο βιβλίο κοκτέιλ από Αφροαμερικανό.
Δεν ξέρουμε πολλά γι' αυτόν.
Προφανώς ήταν από τον Νότο,
και ακολούθησε τις σιδηροδρομικές γραμμές για τις Μεσοδυτικές Πολιτείες, μα…
Το βιβλίο φέρει τον τίτλο The Ideal Bartender.
Αυτό σημαίνει ότι φτιάχνεις τα καλύτερα κοκτέιλ,
άνετα, και αυτού του είδους ο σεβασμός
που δείχνει για το μπαρ, με κάνει να νιώθω ταπεινά ως μπαργούμαν
και να φτιάχνω και να πίνω τα ποτά του.
Το παντς του Τομ Μπούλοκ, που φτιάχνω, είναι αρωματοθεραπεία.
Δεν ήταν μόνο ο μπάρμαν,
μα και οι τροφοδότες είχαν συστατικά όπως εσπεριδοειδή,
ό,τι ήταν φρέσκο,
και τα ομαδοποιείς, επειδή έχει προετοιμασία.
Πριν δεχτείς κάποιον ψηφοφόρο, πρόεδρο, ομιλητή ή συγγραφέα.
Πολύ ιδιαίτερο να έχεις κάτι να επιδείξεις
όχι μόνο το στιλ σου, αλλά και πόσο φρέσκα προϊόντα έχεις.
Ο Νότος σερβίρει ό,τι φτάνει από το λιμάνι,
συνεπώς προσθέτω κρασί Madeira.
Προσπαθώ να γευτώ το κάθε συστατικό ξεχωριστά
ενώ απολαμβάνω το γεγονός ότι είναι τέλεια αναμεμειγμένα.
Έχουμε φρέσκα φρούτα με τους υπέροχους χυμούς τους.
Το ξινό εξισορροπεί το γλυκό,
αλλά είναι μια μέθοδος που προέρχεται από την πατρίδα.
Ξεχωρίζαμε το γλυκό από το ξινό στη στιγμή.
Ξέραμε πώς να πούμε ότι αυτό χρειάζεται ισορροπία.
Ξέραμε πώς να το σερβίρουμε σωστά.
Μπορούμε να αναμειγνύουμε αυτά τα υλικά χωρίς κανένα πρόβλημα
και τα αφήνουμε να ξεκουραστούν και να μουλιάσουν.
Τίφανι, μόλις τώρα μιλούσες για κάτι
που ήταν πολύ πιο σχετικό απ' όσο συνειδητοποίησες
όταν άρχισες να λες ότι εμείς είμαστε,
ευχαριστώ, γλυκιά μου, απόγονοι των λαθρεμπόρων αποσταγμάτων.
Δεν πρόλαβα να γνωρίσω τον παππού μου.
Γεννήθηκε το 1907.
Ένα από τα πράγματα που υπέπεσαν στην προσοχή μου
ήταν ότι εκείνος είχε μπει
στον χώρο της διακίνησης αλκοόλ
για τον Καπόνε.
Είναι απίστευτη ιστορία.
Υπήρχε μια περίοδος που έψαχνε τρόπο
να βγάλει το ψωμί του σ' ένα νέο μέρος στον Βορρά.
Έρχεται σ' επαφή με τη "μαφία"
και γίνεται οδηγός του Καπόνε.
Και τότε, αναχαιτίζουν ένα φορτηγό.
Γίνεται ανταλλαγή πυροβολισμών. Τη γλιτώνει.
-Συνέχισε. -Εντάξει.
Αλλά αποφάσισε ότι ήθελε να βγει
από τη διανομή.
Και αυτό ήταν που τον οδήγησε στο να γίνει αχθοφόρος,
αλλά έφτιαχνε και παράνομα αποστάγματα στο υπόγειο
για την αστυνομία, για να προστατέψει την οικογένειά του.
Όταν το ανακάλυψα, μου έφερε στον νου μια εποχή,
αυτήν την πλούσια παρακαταθήκη,
αλλά είναι όλα πολύ σχετικά μ' αυτά που λες,
δηλαδή ότι πάντα ήμασταν μέσα σ' αυτήν τη δουλειά,
ακόμα και όταν η δουλειά γινόταν στα κρυφά.
Και τα παράνομα μπαρ εδώ πάνω ήταν κάπως έτσι.
Ήταν ένα μέρος για να μοιραστούμε πληροφορίες,
να μοιραστούμε ιδέες, να κάνουμε επαφές.
Είναι και αυτό κομμάτι της κουλτούρας της εποχής εκείνης που με απασχολεί.
Όντως, τα μπαρ έχουν γίνει ο χώρος που θέλουμε να βρεθούμε,
χώρος άνεσης, κυρίως για την κοινότητα των μαύρων.
Είτε ήταν μια γυναίκα στο μπαρ,
μια εικόνα που δεν είδαμε μέχρι τις δεκαετίες του '40 και του '50.
Ακόμα και στην κουίρ κοινότητα των μαύρων
το να μην κρύβονται, και οι παντρεμένοι
με διαφορετικό φύλο, να βγαίνουν με κάποιον του ιδίου φύλου.
Αυτό το συναντάμε συχνά στη λογοτεχνία.
Το να κρύβεις την ιστορία του ποιος θα μπορούσες να είσαι.
Συνέβαινε στο μπαρ,
μα ήταν κι ένας ασφαλής και διασκεδαστικός χώρος.
-Ναι. -Ναι.
-Εις υγείαν. -Σαλούτ.
Σαλούτ σ' αυτό.
Σαλούτ.
Γεια μας.
Όσο και αν τιμάται η Αναγέννηση του Χάρλεμ
για την καλλιτεχνική έκφραση των μαύρων,
ήταν και μια εποχή αλληλεγγύης
και δημιουργίας ασφαλών χώρων
για την ανάπτυξη της κοινότητας.
Μία ώρα βορείως του Χάρλεμ είναι η έπαυλη της μαντάμ Σι Τζέι Γουόκερ,
της πρώτης μαύρης αυτοδημιούργητης εκατομμυριούχου στις ΗΠΑ,
που πέτυχε με προϊόντα για τα μαλλιά
που πουλούσε απευθείας σε μαύρες και από μαύρες σε όλη τη χώρα.
Το κτήμα με το όνομα Βίλα Λεγουάρο,
ήταν η όαση όπου η ίδια και η κόρη της, Αλίλια Γουόκερ,
δημιούργησαν ως νέα παρακαταθήκη και χώρο διάκρισης των μαύρων.
Η Αλίλια διοργάνωνε συναθροίσεις με καλλιτέχνες όπως η Ζόρα Νιλ Χέρστον,
ο Τζέιμς Γουέλντον Τζόνσον,
ο Γ.Ε.Μ Ντι Μπουά και ο Λάνγκστον Χιους.
Ενέπνευσαν δημιουργικότητα και κοινοτική αλληλεγγύη.
Ένα απόγευμα του καλοκαιριού, η Αλίλια Μπαντλς,
δισέγγονη της Αλίλια Γουόκερ, κάλεσε εμένα,
τον Αλεξάντερ Σμολς, την Τσα ΜακΚόι,
και τον πρώην ραδιοφωνικό εκφωνητή Ντιν Σόμπεργκ,
εγγονό του Αρτούρο Σόμπεργκ,
του οποίου η συλλογή έργων τέχνης και τεχνουργημάτων των μαύρων
αποτέλεσαν τη βάση για το Κέντρο Σόμπεργκ.
Είναι ιδιαίτερη τιμή που βρίσκεστε σ' αυτό το δωμάτιο.
Η Αλίλια Γουόκερ διοργάνωσε πάρτι την Ημέρα Ανεξαρτησίας
για τον Πρόεδρο της Λιβερίας τον Ιούλιο του 1921,
με πυροτεχνήματα στη βεράντα,
ζωντανή μουσική με τον Φορντ Ντάμπνεϊ, από τα γνωστότερα ονόματα της εποχής.
Δεν είχε προσκληθεί στον Λευκό Οίκο,
αλλά προσκλήθηκε στη Βίλα Λεγουάρο.
Ήταν ο Λευκός Οίκος μας.
-Ωραίο. -Μ' αρέσει.
Σαν να είμαι στον Μαύρο Λευκό Οίκο.
Οι πολυέλαιοι μοιάζουν με αυτούς στο Ανατολικό Δωμάτιο.
Ναι.
Μάλιστα, διοργάνωνε πάρτι στην Ποτοαπαγόρευση.
Είχε έναν εκπληκτικό προμηθευτή κι είχε πάντα την καλύτερη σαμπάνια.
Και θα έλεγα ότι με τη μαύρη γυναικεία ενδυνάμωση
που γιορτάζουμε σήμερα στην οικία της Σι Τζέι Γουόκερ,
το λογικό ήταν να βεβαιωθώ ότι θα πιούμε σαμπάνια.
Ακριβώς. Μπορείς να μας πεις περισσότερα
για τη μαγειρική παρακαταθήκη της Αλίλια;
Η Μάνταμ Σι Τζέι Γουόκερ,
που γεννήθηκε Σάρα Μπρίντλοβ
στο Ντέλτα της Λουιζιάνας το 1867,
κατάφερε στη ζωή της να γίνει από
αμόρφωτη πλύστρα,
μαγείρισσα, και μετά λάνσαρε τα δικά της προϊόντα περιποίησης μαλλιών,
απασχόλησε χιλιάδες γυναίκες και θησαύρισε.
Η λέξη κλειδί είναι η μαγειρική,
γιατί έτσι έβγαλε τα πρώτα της λεφτά
όταν ξεκίνησε την επιχείρηση.
Και όταν άρχισε να βγάζει λεφτά,
απασχόλησε μάγειρες, και όταν άρχισε να διοργανώνει πάρτι,
προσλάμβανε μαύρους τροφοδότες.
Αργότερα, η Αλίλια Γουόκερ εγκαινίασε τον Μαύρο Πύργο.
Εμβληματικός χώρος της Αναγέννησης του Χάρλεμ.
Ήταν στη μονοκατοικία της στην 136η Οδό.
Είναι ευρέως γνωστό ότι σέρβιρε μακαρονάδα
όταν είχε την πρώτη συνάντηση μιας ομάδας
νέων συγγραφέων όπως ο Κάουντι Κάλεν,
ο Λάνγκστον Χιους και ο Γουόλι Θέρμαν,
όταν μιλούσαν για τη δημιουργία του Μαύρου Πύργου και τι ακριβώς θα ήταν.
Έφερναν χορηγούς που έκαναν χρηματικές δωρεές,
κι οι καλλιτέχνες εγγράφονταν με ένα δολάριο τον χρόνο
κι έτρωγαν όλο το φαγητό.
Και αυτή ήταν η όλη ιδέα.
Και οι δύο κουβαλάτε την παρακαταθήκη
της οικογενειακής σας ιστορίας σε σχέση με την κουλτούρα της φυλής μας.
Ο Αρτούρο Σόμπεργκ ήταν ο παππούς μου.
Ήταν συλλέκτης αντικειμένων της κουλτούρας των μαύρων.
Ήθελε να βεβαιωθεί ότι όλοι καταλάβαιναν
ότι εμείς είχαμε κάνει αξιόλογη και πολύ σημαντική
συνεισφορά στην κοινωνία.
Μεταξύ αυτών που πρότεινε ήταν ένα βιβλίο μαγειρικής.
Κάποιες συνταγές πέρασαν από γενιά σε γενιά.
Έχω ένα γράμμα όπου η Μαντάμ Γουόκερ περιγράφει το Ραγού Μπράνσγουικ.
Πώς να φτιάξεις παγωτό. Με τέτοια λεπτομέρεια.
Έδινε μεγάλη σημασία στο φαγητό, όπως και η μητέρα της.
Όταν τους έβαζαν στο σκλαβοπάζαρο,
μία ερώτηση κλειδί ήταν "Μαγειρεύεις;"
Και απαντούσαν οι ιδιοκτήτες τους.
Δεν ήταν άνθρωποι. Ήταν ζώα.
Αυτοί που τους πουλούσαν
σου έλεγαν τι ακριβώς μπορούσαν να κάνουν.
-"Ξέρει μαγειρική". -Και αυτό ανέβαζε την αξία τους.
-Ναι, εννοείται. -Σωστά.
Καθώς καθόμαστε σ' αυτήν τη μεγαλοπρεπή έπαυλη,
και βρισκόμαστε στην οικία της πρώτης μαύρης γυναίκας
που έγινε εκατομμυριούχος σ' αυτήν τη χώρα,
αναρωτιέμαι με ποιους τρόπους το φαγητό
χρησιμοποιήθηκε για να επικοινωνήσει στους μαύρους
τη φινέτσα και την πρόσβαση
και το προνόμιο και την πολυτέλεια και όλα τα άλλα.
Είναι υπέροχο που τρώμε αστακό.
Ναι.
Επειδή ο αστακός ήταν αγαπημένο πιάτο της Αλίλια Γουόκερ.
Της άρεσε πολύ το δείπνο με θαλασσινά.
Ο αστακός και η σαμπάνια,
ο συνδυασμός, παίζουν ξεχωριστό ρόλο στην ιστορία της.
Πήγε σε ένα πάρτι γενεθλίων τον Αύγουστο του 1931,
στην παραλία στο Λονγκ Μπραντς. Ήταν ένα από αυτά τα θέρετρα.
Κάτι σαν το Μάρθας Βίνεγιαρντ. Εκεί έκαναν διακοπές οι πρόεδροι.
Και κάθε φορά που συναντάμε εύπορους λευκούς,
εκείνη την εποχή, πάντα υπήρχε μια κοινότητα μαύρων,
αφού κάποιος έπρεπε να τους μαγειρεύει.
Κάποιος έπρεπε να καθαρίζει. Κάποιος έπρεπε να τους διασκεδάζει.
Πήγε στο πάρτι γενεθλίων.
Ήταν στην παραλία κι έτρωγαν αστακό
και τούρτα σοκολάτα και σαμπάνια.
Η ίδια ήταν υπερτασική. Είχε πάθει εγκεφαλικό λίγα χρόνια πριν,
αν κι είχε αναρρώσει.
Αλλά μετά από μια υπέροχη μέρα με αστακό και σαμπάνια,
γύρισε στο εξοχικό της
και ξύπνησε μέσα στη νύχτα, έπαθε εγκεφαλικό. Και πέθανε.
Κι είναι θλιβερό το ότι πέθανε.
Αλλά ξέρουμε ότι έκανε κάτι που αγαπούσε ως την ύστατη ώρα.
Δεν χασομέρησε.
Είχε μια μεγαλοπρεπή κηδεία. Χιλιάδες άνθρωποι
πέρασαν από το Γραφείο Κηδειών Χάουελ
στην 138η και 7η Λεωφόρο.
Μια αυτοκινητοπομπή ακολούθησε ως το Νεκροταφείο Γούντλον.
Ο μαύρος πιλότος, Χέρμπερτ Τζούλιαν,
πέταξε πάνω από το μνήμα της κι έριξε τα αγαπημένα της λουλούδια
στον τάφο της, όπως και όλοι οι παρευρισκόμενοι.
Αστακός και σαμπάνια ήταν το τελευταίο της γεύμα.
Ο αστακός ήταν συνηθισμένο πιάτο για τους Αφροαμερικανούς.
Ήταν φτηνός και οι λευκοί δεν ασχολούνταν.
Οπότε τρώγαμε αστακό όπως και στρείδια,
επειδή ήταν εύκολο να τα βρεις,
και γαρίδες, όλα αυτά για τα οποία σκάμε μια περιουσία
επειδή ανακαλύφθηκαν από το κατεστημένο.
Κι έτσι, οι γαρίδες με πολέντα πήγαν από τα πέντε στα 30 δολάρια.
Πρόκειται για ένα πολιτισμικό φαινόμενο
που είναι κομμάτι μας.
Φοίτησα σε σχολή μαγειρικής
με μια πολύ αυστηρή γαλλική
ιεραρχικά δομημένη εκπαίδευση που μου λέει
"Αυτό πάει με εκείνο. Αυτό πάει με το άλλο".
Δεν μπορώ να μην το διαχωρίσω
από αυτό που προσπαθείτε να πείτε,
ότι τώρα έχει γίνει κυριλέ,
αλλά όταν εμείς ασχολούμασταν με αστακούς και στρείδια,
-ήταν κάτι συνηθισμένο. -Πολύ.
Κι έπειτα το εσωτερικεύουμε
ως κοινότητα, και νιώθουμε ότι δεν είναι για μας.
Ενώ, στην ουσία, εμείς το δημιουργήσαμε.
Μεγάλο κομμάτι της ιστορίας μας έχει αποσιωπηθεί.
Πώς θα μάθει κάποιος το ποιος είναι
αν δεν ξέρει το ποιος ήταν;
Είναι στο χέρι μας να αποκαταστήσουμε τις ιστορίες των προγόνων μας.
-Στους προγόνους. -Στους προγόνους.
Γεια μας.
Παρά τη ζωηρή κουλτούρα κατά την Αναγέννηση,
εκατομμύρια μαύροι επέστρεψαν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο
αντιμετωπίζοντας διακρίσεις.
Είχε φτάσει η ώρα της στρατηγικής μάχης για τις ελευθερίες μας.
ΚΟΛΕΓΙΟ ΜΟΡΧΑΟΥΣ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1867 - ΤΑΞΗ ΤΟΥ 1951
Από οργανωμένες συγκεντρώσεις μέχρι σωστά εκτελεσμένες διαμαρτυρίες,
ένα κίνημα λογοδοσίας ήταν στα σπάργανα.
Στην Ατλάντα, έγινε μια σχετικά άγνωστη διαμαρτυρία
από μια ομάδα ακτιβιστών φοιτητών των HBCU
τις ιστορίες των οποίων δεν γνώριζα ως τώρα.
Οι προσπάθειές τους άλλαξαν τον ρου της ιστορίας της χώρας για πάντα.
Υποτιτλισμός: Αριστέα Μετζητάκου