Harlem. Vào những năm 1920,
nó là Hắc Thạch cho người da đen mới.
Trong Cuộc Đại Di cư, những người da đen miền Nam
thoát khỏi nanh vuốt của luật Jim Crow và thiết lập lối đi riêng đến tự do.
Tự do để tưởng tượng,
tự do làm người da đen,
hay được là chính mình.
Tất cả những ai là ông nọ bà kia đều chuyển đến đây.
Sự xuất hiện của họ đã thúc đẩy Phục hưng Harlem,
trung tâm hưng thịnh của văn hóa da đen,
âm nhạc, văn học, nghệ thuật,
hoạt động xã hội và thức ăn.
Chính tâm hồn miền Nam của họ đã định hình nền ẩm thực Harlem.
Và ngày nay điều đó vẫn tiếp diễn
ở những người bán rong, nhà hàng và quán cocktail bar trong khu phố,
tất cả các di sản sống của thời Phục hưng.
Khi ta vẽ bức tranh đó,
khi ta hát bài hát đó hết mình, ta còn đói thì nó chưa xong được.
HIGH ON THE HOG: ẨM THỰC MỸ GỐC PHI ĐÃ THAY ĐỔI HOA KỲ NHƯ THẾ NÀO
HẮC THẠCH
Tôi, cũng thế, ngợi ca nước Mỹ
Tôi là người anh em da ngăm hơn
Họ bảo tôi phải xuống bếp mà ăn Khi khách khứa tới nhà
Nhưng tôi vẫn cười vui, ăn ngon lành Và lớn mạnh
Mai sau, tôi sẽ ngồi vào bàn tiệc Lúc khách khứa tới nhà
Còn ai dám bảo tôi "Vào trong bếp mà ăn", khi đó
Thêm nữa, họ sẽ thấy tôi thật xinh đẹp
Tôi xinh đẹp biết bao
Mà lấy làm hổ thẹn
Tôi cũng là Mỹ như ai
Khi người Mỹ gốc Phi rời bỏ sự thoải mái của những người thân yêu từ miền Nam,
họ mang theo các mảnh quê hương.
Họ đem theo phong tục và nghề thủ công
mà sẽ tiếp tục tạo ra các mối quan hệ và doanh nghiệp mới.
GÀ ÁP CHẢO CHARLES
- Chào mừng! - Chào mừng đến với Gà Áp Chảo Charles!
Bao năm qua, tôi đã nghe chuyện về huyền thoại Harlem, Charles Gabriel.
Đầu bếp được đề cử giải James Beard và là người di cư trực tiếp từ miền Nam
mà món gà của ông vẫn được chiên trong chảo gang cũ.
Hôm nay, đầu bếp Charles và đệ tử của ông, đầu bếp Quie,
đã mời tôi một bữa ăn ngoài thực đơn ngọt và mặn, món chủ lực của Harlem.
Đầu bếp Charles, đầu bếp Quie.
- Khỏe chứ? Hân hạnh. - Khỏe chứ?
Hân hạnh được gặp hai vị.
- Rất cảm kích. - Anh khỏe chứ?
Ngồi đây đi, chỗ đặt đồ giữ chỗ ấy.
Nấu gà rồi đây. Để tôi bày món. Thầy Charles, ngồi đi. Để em làm nốt.
Được rồi.
Cháu thích thấy chú được phục vụ.
- Cảm ơn. - Chú xứng đáng.
Cháu rất vui được ngồi đây với chú.
Cảm ơn.
Và rất buồn khi phải nói rằng
đến tận bây giờ cháu mới được ăn món của chú,
nhưng cháu rất vui vì cuối cùng cũng được ăn rồi.
Nhìn đĩa đồ ăn đẹp mắt này xem.
- Xin mời. - Cảm ơn.
- Không có gì. - Cảm ơn.
Đây là thứ dệt nên những giấc mơ.
- Hy vọng anh biết đây là gì. - Biết rõ là khác.
- Là gà và bánh tổ ong, nhỉ? - Phải.
- Tôi biết r… - Sai.
Phải là Gà Áp chảo kèm Bánh tổ ong Charles.
- Xin lỗi. Phải. - Đó là sự khác biệt.
- Rót ít mật ong? - Sao không?
- Chắc chắn rồi. - Anh lấy kiểu đó à?
- Đúng thế. - Vậy được. Rót đi.
- Thứ này phải có. Rất cần. - Ừm.
Rót nhẹ thôi.
Trông ngon quá.
Hoàn hảo.
Anh nghĩ sao? Dùng tay ấy. Vô tư đi.
Tôi sẽ dùng tay. Được rồi, tốt.
Ôi trời.
Phải thế chứ.
- Chúa ơi. - Anh đang nếm món thầy rất yêu quý.
Nó đưa anh trở lại thời khắc anh đang chơi đùa.
Ra về mà người toàn bùn đất. Không biết ăn gì. Không có gì để ăn.
Đã quá muộn để ăn bữa tối. Lại quá sớm để ăn bữa sáng.
Bánh tổ ong gà là bữa hoàn hảo lúc đó.
Món này quá xuất sắc.
Cảm ơn.
Không bao giờ làm được loại vỏ bánh đó mà thiếu chảo chiên.
Tôi phải đặt làm chảo dưới miền Nam ở nhà máy thép.
Họ từng làm chảo cho tôi. Rồi tôi mang đến New York.
Bao lâu rồi ạ?
Tính đến giờ,
- đoán xem, đã 40 năm. - Những cái chảo bốn mươi tuổi.
- Đúng thế. - Vâng.
Tôi chỉ có một loại chảo chiên hay dùng. Chúng rất nhỏ.
Tôi đã đặt làm chảo này sao cho chỉ vừa bốn cái trên bếp.
- Và chúng đều bận rộn. - Chúng đều… Ừ.
Rồi sau đó, tôi mua một chiếc xe tải.
Lúc đó chỉ mình tôi ngoài kia có xe bán đồ ăn.
- Dạ? Ý chú là đầu thập niên 80? - Thập niên 80. Phải.
Họ sẽ chạy ô tô vòng vòng cố đuổi kịp tôi,
nhưng không thể.
- Đuổi theo xe ạ? - Ừ.
Nó xảy ra quá nhiều, tôi mới nói, "Chà. Có lẽ mình cần mở một nhà hàng".
Đó là khi tôi mở cái đầu tiên.
Câu chuyện của chú phải lùi về hồi ở Bắc Carolina.
Chú kể về tuổi thơ đi.
Nhà tôi có 12 anh em trai và tám chị em gái…
- 12 anh em trai và tám chị em gái? - Ừ.
Cháu muốn đảm bảo người xem đều hiểu được.
Ừ. Nhà tôi có 12 anh em trai và tám chị em gái, làm lĩnh canh.
Đôi khi cả nhà phải đi bộ tám kilomét đến cánh đồng bông.
Chúng tôi rời nhà lúc sáu giờ, và trở về lúc sáu giờ.
Cả nhà sẽ trở về nhà rồi phải giết một con gà.
Ai cũng phải làm việc nhà.
Việc của tôi là lật gà trong chảo. Đó là việc nhà của tôi.
Nhà tôi đâu có bếp như thế này, mà chỉ có bếp củi, cháu hiểu chứ?
Mẹ tôi sẽ bảo tôi phải làm gì. Bà sẽ nói, "Mẹ muốn con cứ vài phút
lại lật con gà này". Đó là việc chú phải làm.
Bà nói, "Xem nhé, luôn luôn chặt gà,
ướp gia vị, rồi để ngấm tám tiếng.
Và sau tám tiếng thì sẽ đem chiên".
Nên mỗi ngày khi về nhà, chúng tôi sẽ chuẩn bị sẵn gà cho hôm sau.
Thế là chú không ngâm nước muối?
Không sữa lên men?
- Không tí gì? - Không. Sữa thường và trứng thôi.
- Chỉ có thế. Sữa và trứng. - Sữa và trứng.
Và gia vị đặc biệt của mẹ mà bà đưa tôi để bỏ vào .
Chú lớn lên với cùng một công thức?
Vẫn một công thức đó.
Mẹ cho tôi công thức này, và tôi muốn giới thiệu đến mọi người.
Làm sao mọi người đều thấy được nó là thế nào.
Giữ gìn di sản và công thức của mẹ chú sống mãi.
- Chú có từng nhớ miền Nam? - Không.
Hồi ở miền Nam, tôi làm ở một trại sản xuất bơ sữa.
Một hôm, tôi đang vắt sữa bò thì làm đổ một xô sữa.
Và một gã lại gần đá tôi.
Vì tôi đã làm đổ sữa.
Hắn còn nhục mạ rồi đuổi tôi về nhà.
Tôi bèn về nhà và kể lại cho mẹ.
Nhưng rồi tôi vẫn quay lại làm.
Làm gì có lựa chọn. Tôi quay lại làm vì cần tiền.
Buộc phải trở lại.
Phải trở lại, ừ.
Thầy rất tử tế, nói mình bị đá.
Thầy bị đá và lạch bạch chạy về nhà.
Họ đánh thầy vì vô tình làm đổ sữa.
Phải.
Và đó là lý do khi tôi đến New York,
việc đó là một may mắn vì tôi có thể làm theo ý mình.
Không phải theo ý người khác.
Tôi thấy mình được tự do.
Vâng. Vậy, đầu bếp Quie, làm sao anh kết nối với đầu bếp Charles?
Thầy là thần tượng cả đời tôi. Thầy từng làm ở tiệm Copeland.
Tôi từng đến đó với cả nhà vào Chủ nhật khi nhà có tiền tiết kiệm.
- Ừ. - Tôi đã xin làm bếp cùng thầy.
Lần đầu tiên vào bếp cùng thầy
là làm việc với một nhà thờ nấu ăn cho người vô gia cư lúc COVID.
Tuyệt vời.
Bằng cách quay trở lại với một trong các thần tượng của mình
ở một thời điểm rất khó khăn
khi các nhà hàng sắp ngừng kinh doanh
và nói, "Để em giúp thầy".
Đó cũng là điều tôi đang chú ý tới.
Một phần trải nghiệm của việc có màu da đen
là bạn vượt qua thứ đáng lẽ hạ gục bạn,
và điều đó trở thành di sản mới riêng.
Thứ đậm chất da đen nhất cháu hình dung được.
Là tinh thần Phục hưng luôn tiến lên.
Nên các nhà hàng Harlem của chúng ta rất quan trọng. Đây là lịch sử.
Tiếp tục tiến lên.
Cuộc đàm luận này với hai người
là thứ cháu sẽ không bao giờ quên.
Thật vinh dự cho cháu khi được học hỏi từ chú.
Và tôi cũng rất biết ơn anh, người anh em,
vì anh đang hướng dẫn tất cả chúng tôi cách cần thiết để xuất hiện và bảo vệ
các huyền thoại trong cộng đồng chúng ta.
- Cảm ơn. - Đầu bếp Quie, cảm ơn vì điều đó.
- Đầu bếp Charles. Cháu rất cảm kích. - Cảm ơn.
Cảm ơn cả hai.
Đầu bếp Charles là thành viên một nhóm đáng chú ý
các doanh nghiệp của người da đen thành đạt ở Harlem,
ra đời từ di sản của Phục hưng Harlem,
thời mà nghệ thuật của đầu bếp da đen và nghệ sĩ nhạc jazz
hợp nhất với nhau.
Tôi đang trên đường đến gặp chủ nhà hàng lừng danh Alexander Smalls,
được biết đến nhất vì mở lại điểm nóng trứ danh thời Phục hưng,
Nhà hát của Minton.
Và nhà hàng cùng hệ thống, Cecil.
Đã nhiều năm từ hồi tôi có dịp ngồi vào cái bàn đáng mơ ước này.
Một nơi các nghệ sĩ và nhân vật cấp cao đã ăn tối.
Xin chào. Khỏe không?
- Hân hạnh gặp cháu. - Cháu ổn. Hân hạnh.
- Lâu lắm cháu mới tới. - Cũng khá lâu.
Xin chào.
Từ lần cuối tới đây cháu cao thêm vài cm đấy.
- Mọi người quên đấy ạ. Do quên thôi. - Chào mừng trở lại Harlem.
Cháu cảm ơn. Thật tuyệt khi được trở lại.
- Nhất là trở về đây. - Chú biết, cảm ơn. Chú rất cảm kích.
Và đây là điểm dừng chân thích hợp
vì đây là bàn ăn tối đáng mơ ước nhất ở Harlem.
Nếu cháu muốn du hành về miền ký ức,
và muốn đọc
một vài cuốn truyện và tiểu thuyết của các nhà văn Harlem,
hay nếu cháu muốn xem kỹ nhiều bản nhạc nữa.
"Cho tôi một móng giò và chai bia".
Cho tôi một cái móng giò
Và một chai bia
Thức ăn luôn được…
đan xen vào
phong cách sống của người da đen và da nâu.
Cháu thích suy ngẫm về việc
chúng ta sẽ không có thời kỳ Phục hưng
nếu không có thức ăn của mình.
Thức ăn không thực sự được coi là
cùng đẳng cấp với nghệ thuật và văn học,
nhưng nó thực sự là nguồn gốc của tất cả.
Khi ta vẽ bức tranh đó, khi ta hát bài hát đó hết mình,
khi ta thực hiện tất cả những tác phẩm sáng tạo đó,
ta còn đói thì nó chưa xong được.
Ý chú là, đơn giản là không thể bỏ qua điều đó.
Ngay khi lịch sử của chúng ta bắt đầu thì đã có mặt nó.
Đối với nhiều người di cư từ miền Nam,
họ sẽ tổ chức các bữa tiệc quyên tiền thuê nhà.
Họ sẽ tụ tập ở nhà nhau,
và bán thức ăn họ tự nấu.
- Và thức ăn là trung tâm bữa tiệc. - Đúng vậy.
Họ sẽ tạo ra một động lực xã hội
trong căn hộ hoặc nhà riêng của họ.
Và khi chú đọc về Phục hưng Harlem,
đọc về những bữa tiệc họ sẽ tổ chức…
nó gợi cảm hứng cho chú.
Đó đúng là một phần quan trọng của di sản Harlem mà chú đang gìn giữ này.
Lý do chú làm thế đấy. Chú đã chuẩn bị vài món ngon. Mong là thế.
Chà!
Ôi Chúa ơi.
Ngạc nhiên vì số lượng hay vì món ăn đấy?
- Chính là có quá nhiều thứ để tiêu hóa. - Rất nhiều đấy.
Nói hết cho cháu đi.
Được. Món ta có ở đây là
chân giò hầm đậu ngự xanh.
Với cà rốt giống cổ và ngô.
Ngô lúc này rất ngọt nhé.
Một ít cà chua nghiền, xô thơm, cỏ xạ hương, cây hương thảo.
Thịt ba chỉ xông khói đại loại để tăng thêm hương vị.
Vâng.
- Chắc cháu sẽ thích. - Cháu sẽ yêu nó.
Và chúng ta có cơm gạo cẩm.
Vì nó là một trong các món chú thích.
Là họ hàng với gạo đỏ, một loại gạo châu Phi
được đưa đến Nam Carolina giống như gạo vàng Carolina.
Ta ăn thôi.
Thật vinh hạnh khi được trở lại đây với chú.
- Chú rất vui đón cháu về lại Harlem. - Ăn đồ chú nấu.
- Trở về Harlem. - Ừ.
Đậu ngự, chân giò.
Cháu phải múc cả miếng lên. Nó lớn…
Cháu đang loay hoay tiếp cận, cố múc cả miếng. Đánh vật với nó.
Cháu phải múc thứ khác đang có chút sẵn sàng được múc hơn.
- Ừ. - Nhìn nó to chưa.
Phải để to như vậy vì không nhiều thịt.
- Phải. - Nhưng nó rất nổi bật.
Cực kỳ.
Sau khi chú ngâm nó một ngày và để ráo nước,
chú quay chúng trong lò nướng
trong vài giờ, và chúng trở nên rất giòn.
Chúng quắt lại.
Sau đó, chú bỏ chúng
vào nồi nước hầm xương đùi đã làm sẵn.
Lấy hành tây, cần tây và tỏi xào qua rồi bỏ vào nồi đó và om trong vài giờ.
Rồi hoàn tất bằng chút vang đỏ.
- Ta có món đặc biệt. - Không hẳn là bữa tối trong tuần.
Nhìn này.
Ước gì mọi người có thể ngửi thấy mùi thơm tuyệt vời này.
Chú biết chứ.
- Nhưng đây là miền Nam ở trên đĩa. - Thật vậy.
Cháu thích chứ?
Thịt này giống như bơ. Thật sự là thế.
Chú vừa quay về điểm khởi đầu
dựa trên hai món yêu thích thời thơ ấu.
Thịt lợn và đậu,
món mang tính nền tảng trong văn hóa của chúng ta.
Món còn lại là succotash.
Vì nó là cách diễn giải lại một tác phẩm kinh điển của chú.
Và ta được phép làm điều đó.
Dĩ nhiên ạ. Và dù cách diễn giải này là gì,
nó thực sự thành công, nên…
Câu chuyện của chú, nói riêng,
quả là một cây cầu độc đáo và quan trọng nối liền từ cuộc di cư những năm 1900
đến Harlem của ngày hôm nay.
Từ hồi ở Nam Carolina, quyết định đến Harlem,
và chuyện xảy ra trong đời chú khoảng thời gian đó.
Người cô và người chú là tất cả của chú,
là thầy của chú. Cô ấy là nghệ sĩ piano cổ điển,
cô ấy dạy chú nhạc cổ điển và piano cổ điển.
Người chú là một đầu bếp đã dạy chú cách mơ ước qua đồ ăn.
Chú ấy dạy thức ăn là một ngôn ngữ,
chú có thể học ngôn ngữ đó và diễn cảm.
Nhưng điều quan trọng nhất được bổ sung là ai có quyền lực.
Và cái người cầm thìa,
người chế biến thức ăn, có quyền lực đó.
Và cả sự tôn trọng.
Chú luôn biết mình muốn điều đó.
Dạ phải.
Về phần chú, có một giai đoạn trung gian
mà chú ở Manhattan lúc đó, chứ không ở Harlem.
Cháu tò mò giai đoạn đó có ý nghĩa ra sao với chú vì chú đã cố
tìm một nơi chốn cho mình trên thế giới
trước khi chú rốt cục tìm thấy nó ở đây.
Khi đến New York, chú là một ca sĩ opera trẻ.
Cơ bản, chú đã ký hợp đồng với nhà hát Houston Grand Opera
nơi đã dàn dựng vở kịch Porgy and Bess.
Chú đã theo đuổi giấc mơ thời thơ ấu
là trở thành nam ca sĩ opera người Mỹ gốc Phi đầu tiên
đi khắp thế giới như một ngôi sao quốc tế.
Chú đã muốn thế.
Điều chú không biết đang chờ đợi chú là rào cản vô hình
mà những người giống như chú không được cho phép.
Và chú nhận ra rằng mình phải tạo ra những thay đổi,
rằng về cơ bản
chú không chỉ phải có một chỗ ngồi ở bàn,
mà còn phải sở hữu cái bàn.
Chú không thể sở hữu nhà hát opera nhưng nhà hàng thì có,
chú mở nhà hàng hạng sang của người Mỹ gốc Phi đầu tiên ở New York
tên là Cafe Beulah, và nó đã thay đổi đời chú.
Thức ăn là sự cứu rỗi
cho cách thức chú định thỏa mãn
những gì chú cần nói với tư cách một người đàn ông Mỹ gốc Phi.
Một nhà sáng tạo. Một nghệ sĩ.
Cháu thích những gì chú đang nói
đến cả việc nói thức ăn là một ngôn ngữ cần được học
và việc tận dụng ngôn ngữ đó vì sự tiến bộ của chính chúng ta.
Cháu không thể tụ tập với người da đen nếu thiếu đồ ăn.
Đó là sự thật.
Vì chúng ta bị ràng buộc với biểu hiện đó.
Điều lạ thường mà mọi người không hiểu
về văn hóa người Mỹ gốc Phi
là rằng thức ăn là tiền tệ.
Một công thức độc đáo
là cách chúng ta tạo ra giá trị khi ta không được làm chủ bản thân.
- Chúng ta sở hữu món ăn đó. - Dạ.
Và món ăn đó không chỉ cho chúng ta phẩm giá và sự tôn trọng,
nó còn là tiền tệ.
Người da đen ở Harlem khai thác cội nguồn nấu ăn của họ
để tạo ra những cơ hội sinh lợi.
Ví như Lillian Harris Dean, còn được gọi là Mary Móng giò,
một người bán rong bán móng giò lợn
cho những ai hoài niệm hương vị quê hương mà họ đã bỏ lại.
Việc buôn bán rốt cục biến bà thành triệu phú.
Các câu chuyện như của Mary Móng giò, công thức nấu ăn thời Phục hưng,
và nhiều bộ phận khác của lịch sử được bảo tồn cẩn thận
tại Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Da đen Harlem Schomburg,
được giám tuyển Joy Bivins quản lý,
người phụ nữ đầu tiên làm giám đốc Trung tâm Schomburg trong 40 năm qua.
Khi nghĩ về thời kỳ Phục hưng Harlem,
một, tôi nghĩ về Phong trào Da đen Mới
và thật sự thời điểm này là vào đầu thế kỷ 20, ngay sau Thế chiến I,
hậu giải phóng, hậu tái thiết.
Chỗ này là ở không gian mới, không gian đô thị
nơi người da đen thực sự mong chính họ nêu ý kiến về,
"Văn hóa, thẩm mỹ của chúng ta là gì?"
Chúng tôi là một thư viện nghiên cứu, thủ thư đã lấy vài thứ để anh xem rồi,
giờ ta sẽ đến kho lưu trữ bản thảo và phòng đọc sách hiếm nhé.
Tuyệt. Háo hức quá.
Tôi cũng thế.
Tất cả các thực đơn này, các cuốn sách quý hiếm,
sách dạy nấu ăn này và các thứ như thế cũng phản ánh văn hóa.
Chúng tôi đã tập hợp một số thứ ở đây cho anh.
Tốt rồi.
Có rất nhiều thứ hay ho để bàn luận trên bàn này.
Quả là vậy.
Tất cả là nhờ công lao của
nhiều thế hệ những người như bản cô,
người đã dấn thân vào vai trò quản lý đó.
Tôi cảm ơn cô vì thế và vì giúp chúng tôi được dự buổi truyền đạt này.
Cảm ơn.
Bắt đầu với những thứ trước mắt nhé.
Ở đây ta có công thức nấu móng giò của Mary Móng Giò.
Đây đúng là công thức vô cùng quý.
Đây rõ ràng là thứ đã giúp bà ấy nổi tiếng.
Đúng, nhìn nó…
- Giờ thật sự thấy đói. - Ừ, được đấy.
Bà ấy thực sự tạo ra quyền tự quyết riêng,
các cơ hội riêng và sự giàu có lớn cho bản thân.
Một phụ nữ da đen sinh ra đã bị bắt làm nô lệ
đi đến Harlem và, trong tay không có cơ sở vật chất gì,
có thể bắt đầu bán các bộ phận của con lợn mà chúng ta được phép mua
lại quen thuộc với chúng ta và khẩu vị của chúng ta.
Và tôi luôn thích coi, cô biết đấy, câu chuyện của bà ấy
như một kiểu mô hình thu nhỏ cho phụ nữ da đen,
sử dụng nhà bếp và kỹ năng nấu ăn của họ
như một phương tiện để tạo ra quyền tự quyết.
Đúng rồi.
Cuộc phiêu lưu của bà ở lĩnh vực bất động sản thành công đến mức
có lúc tổng tài sản của bà ước tính lên tới 375.000 đô la.
Từ móng giò.
Lợn không đối xử tệ với chúng ta nhỉ?
Phần hay nhất là ba từ cuối của công thức này.
- Nó ghi, "Đưa tương ớt đây". - "Đưa tương ớt đây".
- Vì phải thế, nhỉ? - Tôi thích điều đó.
Hơn một thế kỷ sau,
đường phố Harlem vẫn kể chuyện về thức ăn của chúng tôi.
Việc Bắc tiến đã tạo ra sự bùng nổ văn hóa
mà nhường chỗ cho tinh thần khởi nghiệp của người Mỹ gốc Phi
và tầng lớp trung lưu mới.
Cha McCoy là cư dân Harlem thế hệ thứ ba và là chuyên gia rượu vang
đang làm việc trên toàn cầu
để khiến ngành đồ uống và khách sạn
dễ tiếp cận, có trách nhiệm giải trình và thích hợp hơn.
Ta đang đi trên một con phố lịch sử mà tôi biết đôi chút,
nhưng hãy nói thêm một chút bối cảnh đi.
Chào mừng đến Harlem. Đây là Dãy Những Người Nỗ lực,
tôi nghĩ phần then chốt ở đây thật sự được dựa trên
sự ưu tú của người da đen Harlem, nhỉ?
Nếu anh là chính trị gia,
là nhạc sĩ của thời kỳ Phục hưng,
là tất cả những ai làm ông nọ bà kia, anh chuyển đến đây.
Thuyết về sự thăng tiến đó không hẳn là chuyển vào trung tâm.
Chỉ là vào Dãy Những Người Nỗ lực đối với chúng tôi.
- Đang mong có buổi diễn trước hiên. - Chắc chắn.
Vậy tại sao cư dân Harlem đầy truyền cảm
và đậm chất Harlem độc nhất như vậy?
Trong nước ở đây có gì? Harlem có chuyện gì?
Tinh thần kẻ nghị lực.
- Do di truyền, như mẹ tôi nói. - Phải.
Dù đi bất cứ đâu, tôi vẫn đảm bảo luôn xuất hiện như một dân Harlem.
Tôi muốn xem vài địa điểm trong khu phố của cô.
Được, đi xem thôi.
CHỢ HARLEM
Sắp đến khu phố nhà tôi rồi. Ta đang ở phố 139 và muốn mua dưa hấu.
- Dưa hấu kìa. - Bạn hàng xóm bán. Học cùng tiểu học.
Được rồi, đến xem dưa hấu nào.
Khỏe chứ? Phải tới gặp cậu đây. Ôm tí nào.
Cậu tốt chứ? Đây là Stephen.
Hân hạnh gặp anh.
Tớ bảo rồi. Chính thức là dân Harlem khi ở quầy dưa hấu.
Cũng có nghĩa là mùa hè.
- Sự thật mà. - Nói xem ở đây có gì.
- Số này từ Georgia. Bọn tớ xuống đó… - Quê tôi.
Anh từ Georgia?
Được rồi. Tôi đã xuống đó một thời gian.
Bọn tôi làm đủ thứ, ép lấy nước, khoét ra bát. Họ còn lấy làm salad.
Họ bắt đầu làm thạch dưa hấu. Dạng đồ ăn vặt nhưng tốt cho sức khỏe.
Và phần vỏ dưa có nhiều dinh dưỡng nhất.
- Biết chứ? Phần xanh ấy. - Biết.
Có vô vàn món từ quả này. Siêu thực phẩm đấy.
Thế rốt cục làm sao anh lại ra đây bán dưa?
Tình thế đưa đẩy. Bọn tôi chả muốn lang thang nữa.
Bọn tôi bảo nhau, "Biết không? Tôi thích dưa hấu".
Rồi là, "Món hời đấy". Thế là bọn tôi tìm hiểu về dưa hấu.
Nó đưa bọn tôi trở lại tận miền Nam.
Bọn tôi đứng bán ven đường. Cốt để còn có thứ gì đó
sẽ đem lại lối thoát cho các gia đình, để lũ trẻ thoát cảnh lang thang.
Có vô số bạo lực súng đạn, nên bọn tôi đang cố giảm thiểu.
- Đúng. - Lại đây.
Ném dưa hấu đi. Chú sẽ trả cháu vài đô. Đừng lo về nó.
Dưa hấu đem lại điều đó. Rồi tôi nhìn các nô lệ
từng buôn dưa hấu khi thoát khỏi cảnh nô lệ.
- Chuẩn. - Cậu là cậu bé dưa hấu.
Tớ là vua dưa hấu chứ.
Hiện giờ, cứ hễ thấy người da đen làm giàu cho bản thân,
các vị lại biết điều xảy ra kế tiếp. Họ sẽ chê cười chúng ta.
Họ sẽ cố gắng dẹp nó đi, cố phá hoại,
giảm bớt quyền tự quyết của chúng ta khi mà ta có thể tự lo liệu.
Nên đối với tôi, khi thấy anh ở ngoài này,
đây thực sự là cách ta nên đòi lại quyền kể chuyện, hiểu ý chứ?
- Chuẩn. - Ừ.
Ta có gì ở đây nào? Nhìn ngon thế.
Là món salad dưa hấu. Gồm có dưa hấu đỏ, dưa hấu vàng,
hành tây tím, dưa chuột, một chút phô mai feta,
và rưới một chút xốt dầu giấm mâm xôi.
Anh cũng có phần đấy.
- Cảm ơn. - Mùi thơm quá.
- Cảm ơn. Thưởng thức nhé. - Cảm ơn.
Các vị đang ăn dưa hấu vàng, dâu tây.
Ở đây có dưa hấu vàng hạt đen.
- Tốt. - Có giống Jubilee này.
Jubilee?
Rồi còn có giống Sugar Baby. Và có loại thịt quả màu vàng.
Tớ khoái giống Sangria hơn.
- Sangria? Được. - Ừ. Sangria ấy.
Đây là Sangria? Tớ cần giống này.
Giống Jubilee sẽ có một sọc dài trên thân. Đó là Jubilee.
Giống Sugar Baby thì nhỏ, tròn và sẫm màu.
Là các nông dân đã dạy anh về các giống khác nhau à?
Ừ, tôi vẫn đang đi học. Tôi luôn học hỏi vì là dân thành thị.
Họ tự xưng là kẻ thụ phấn dưới miền Nam. Bọn tôi làm với nông dân da đen.
Bọn tôi xuống đó với nông dân da đen, rồi tôi hỏi họ.
Bọn tôi thể hiện sự ủng hộ với họ.
Họ đang ngắc ngoải dưới đó.
Đất của họ sẽ bị bán đấu giá, rồi sẽ có ai đó mua chúng.
Đó là mục đích của chiến dịch này.
Nó sẽ trở lại, tái kết nối với nông dân da đen.
Tôi đem xe tải xuống đó giúp họ trồng.
Bọn tôi có gần 41 hecta đất để thực sự trồng trọt.
Anh có biết là, hồi anh còn nhỏ,
các gánh bán rong là một phần của thời kỳ Phục hưng Harlem?
Anh có liên quan đến lịch sử của những người bán đồ ăn trên phố không?
Không, tôi từng bán rong. Tôi đã chọn mặt sai trái của nghề này.
Chúng tôi bán thứ mà lẽ ra không được phép bán.
Ước gì chúng tôi được giới thiệu với nó từ lâu.
Nên giờ tôi mới làm việc này.
Tôi mất khoảng ba, bốn lần vào tù ra tội
để nhận ra, "Bọn tôi không cần thứ kia nữa".
Tôi rất vinh dự được gặp anh ở đây và vô cùng hâm mộ công việc của anh.
Ngay lúc này anh đang dạy tôi,
và dạy nhiều người khác nữa, nên tôi muốn vinh danh nó
và cho anh biết tôi đánh giá cao công việc của anh.
- Ừ. Rất cảm kích. - Trân trọng vì có anh. Cảm ơn.
- Cứ phát huy nhé. - Cảm ơn bạn tôi.
Cảm ơn, Cha. Ừ, cảm ơn.
Ngắm thành phố qua con mắt của người Harlem bản địa thật tuyệt,
quan sát và trân trọng tinh thần của các công ty của người da đen
vẫn đang lớn mạnh ở Harlem ngày nay.
Phục hưng Harlem là thời kỳ biểu hiện văn hóa và nghệ thuật sâu sắc.
Bản thân là một cựu chuyên gia rượu vang, tôi biết rằng thứ nằm trong cốc
có thể dạy chúng ta rất nhiều về lịch sử.
Suốt những năm 1920, các quán rượu lậu, câu lạc bộ và vũ trường
đều là một phần trong tiểu văn hóa của Harlem.
Di sản đó hiện nay được tiếp tục duy trì
ở 67 Phố Orange, quán bar địa phương của người da đen ở Harlem,
với một vẻ thần bí ngầm tương tự các quán rượu lậu thời Phục hưng.
Tôi đang nói chuyện với ông chủ Karl Franz Williams
và bậc thầy pha chế có tầm ảnh hưởng Tiffanie Barriere,
người đã được trao tặng vài danh hiệu cao quý nhất ngành đồ uống,
về vai trò của rượu mạnh trong câu chuyện của chúng tôi.
Chúng ta thực sự xâm nhập Harlem ở đâu, theo truyền thống của tinh thần da đen?
Lệnh cấm rượu phù hợp với thời kỳ Phục hưng Harlem.
Đó là giai đoạn mà nguồn năng lượng sáng tạo
đều bùng phát từ khu vực này.
Họa sĩ biếm họa E. Simms Campbell là họa sĩ da đen đầu tiên được xuất bản.
Ông vẽ bản đồ gọi là bản đồ cuộc sống về đêm ở Harlem.
Ông ấy rất đặc tả, kiểu như, "Ở đây là kẻ buôn cần sa.
Đây là nơi có hộp đêm, mở cửa lúc 2 giờ sáng".
Thứ không có trên bản đồ là các quán rượu lậu.
Lý do cho sự vắng mặt vì có hơn 500 quán, nên việc tìm ra một quán không hề khó.
Ở Harlem có nhiều quán rượu lậu hơn bất cứ nơi nào của thành phố.
Lệnh cấm rượu chỉ làm nền cho thứ thật sự… Ánh sáng, ngọn lửa
đằng sau thời kỳ Phục hưng Harlem, bởi vì lúc đó thật sự không còn
một nơi lý tưởng nào để đến giải trí nữa.
Phần còn lại của thành phố bị phong tỏa. Quán ở khu trung tâm đóng cửa.
Ở Harlem, thú vui về đêm vẫn tiếp diễn, các nghệ sĩ và trí thức hàng đầu
đều tề tựu về đây.
Ở đúng thời điểm chuyện này đang xảy ra,
dưới miền Nam, nhiều thị trấn da đen xinh đẹp ở miền Nam
nổi danh vì rượu lậu hoặc trồng yến mạch
hay là trồng lúa mạch đen hoặc ngô để nấu ra loại rượu lậu ngon nhất từng có
và có thể chuyển nó lên miền Bắc.
Chúng ta không còn bị nô dịch vào lúc đó,
nên vấn đề là cộng đồng da đen có thể làm gì kiếm tiền.
Khi bán rượu đóng chai, bạn kiếm được nhiều tiền nhất.
Ta đã làm việc này từ khi…
Phải, ta đã làm ra thứ bia ấn tượng ở châu Phi.
Chúng ta đã là bậc thầy của nghề đó rồi.
Chúng ta trồng mía, và một trong các phụ phẩm
của quá trình sản xuất đường từ mía là rỉ mật, nhỉ?
Đó là khởi nguồn của rượu rum.
Tôi nghĩ có niềm tự hào nào đó để mang về chốn này.
- Phải. - Và để tồn tại.
Con người miền Nam trong tôi phải pha một ly punch.
- Đúng vậy. - Tôi phải thế.
Punch luôn là một cái bát cỡ đại nhất định phải uống
để ăn mừng, kiểu, "Đến nhà tôi đi, có đồ ngon cho các bạn",
từ xưa lắc xưa lơ rồi,
ở cộng đồng da đen, ta đã thấy nó ở nhà thờ.
Nó có mặt ở đại học, rồi nhà của bà nữa.
Gia đình tôi đến từ vùng Caribe,
và các món cocktail Planter's Punch,
Bajan Rum Punch đều rất quan trọng trong văn hóa của chúng tôi.
Chắc chắn rồi.
- Vô vàn lịch sử ở đây. - Ừ.
Tom Bullock là một trong số
sinh viên da đen được cấp học bổng quan trọng nhất của học bổng cocktail.
Người Mỹ gốc Phi đầu tiên viết sách về cocktail được xuất bản.
Ta biết khá ít về chuyện của Bullock. Ta nghĩ ông đến từ miền Nam,
và ông đã băng qua đường ray xe lửa đến vùng Trung Tây, nhưng…
Cuốn sách đó có tựa đề The Ideal Bartender.
Nó có nghĩa bạn đang dễ dàng pha chế vài loại cocktail ngon nhất,
và kiểu kính nể
được thấy qua quầy bar đó khiến tôi khiêm tốn khi làm người pha chế,
khi pha đồ uống và uống đồ uống của ông.
Loại Punch của ông, thứ tôi đang pha, là cho các vị ít liệu pháp hương thơm.
Đâu chỉ là người pha chế sau quầy bar,
mà còn là nhà cung cấp nguyên liệu như quả họ cam quýt và trái cây,
bất cứ thứ gì tươi trên tàu,
và pha theo mẻ, vì chúng tôi còn nhiều việc phải làm.
Phải xong trước khi một vị cử tri, tổng thống, diễn giả hay nhà văn lên tàu.
Thật đặc biệt khi có thứ gì đó để khoe ra,
đâu chỉ phong cách và lễ nghi của bạn mà cả sự tươi mới của khu vườn ở ngoài.
Miền Nam đang phục vụ những gì từ cảng đưa vào,
nên tôi sẽ bỏ vào ít rượu Madeira.
Tôi đang cố gắng nếm từng thành phần riêng
trong khi đánh giá cao việc nó được pha trộn quá hoàn hảo.
Ta có trái cây tươi làm nên nước ép đẹp mắt.
Quả họ cam quýt cân bằng vị ngọt,
mà đây là phương pháp, chúng ta biết, đến từ quê hương.
Kiểu như đã biết ngọt thành chua ngay lập tức.
Chúng ta biết cách để nói món này cần sự cân bằng.
Cũng biết cách cung cấp nó đúng cách.
Ta có thể trộn các nguyên liệu này với nhau mà không có vấn gì
và để yên để mọi thứ có thể ngấm.
Tiffanie, cô vừa nói về điều gì đó
thậm chí còn liên quan hơn cô tưởng
khi bắt đầu nói về chúng ta hiện giờ,
cảm ơn tình yêu, hậu duệ của những kẻ buôn rượu lậu.
Tôi chưa từng có cơ hội gặp ông tôi.
Ông ấy sinh năm 1907.
Một trong những điều vừa thu hút sự chú ý của tôi là
công việc của ông không phải chỉ là
vận chuyển rượu đi khắp nơi
cho Capone.
Đây là một câu chuyện hoang đường.
Có thời kỳ ông xoay xở tìm cách
để kiếm sống tại nơi ở mới trên phía Bắc.
Ông tiếp xúc với "băng nhóm tội phạm"
và làm tài xế cho Capone.
Thế rồi có một chiếc xe tải bị chặn lại.
Có một vụ đấu súng. Ông còn sống sót.
- Tiếp tục đi. - Được rồi.
Nhưng sau đó ông quyết định rút khỏi
hoạt động kinh doanh phân phối.
Và thực chất đó là điều đưa ông trở thành phu khuân vác,
nhưng ông cũng nấu rượu lậu dưới tầng hầm
cho lực lượng thực thi pháp luật để bảo vệ gia đình mình.
Khi tôi biết việc này, nó gợi lại một giai đoạn với tôi,
hiển nhiên, di sản đầy màu sắc này,
nhưng nó rất liên quan đến điều cô đang nói,
đó là chúng ta luôn làm công việc này,
kể cả khi là công việc ngầm.
Và những quán rượu lậu ở đây cũng đại loại giống thế.
Nó là nơi để chúng ta chia sẻ thông tin,
chia sẻ ý kiến, tạo mối dây liên kết.
Đó cũng là một phần của văn hóa thời này mà làm tôi thực sự tò mò.
Thật vậy, quán bar đã là không gian mà ta muốn nó trở thành
không gian thoải mái chung, nhất là cho cộng đồng da đen.
Dù đó là một phụ nữ ngồi ở quán bar,
điều mà chúng ta đã không bắt gặp cho đến tận những năm 40, 50.
Và sau đó, kể cả trong cộng đồng lệch pha da đen
mà đã công khai tính dục hay những người kết hôn khác giới
trong khi đang bí mật hẹn hò người đồng giới.
Ta bắt gặp nó vô số trong văn học và cả một số trong thơ ca,
chính là kiểu che dấu sự thật bạn là ai.
Nó xảy ra ở quán bar,
nhưng đôi khi, nó là không gian an toàn và vui vẻ.
- Ừ. - Ừ.
- Cạn ly vì thế. - Cạn ly.
Cạn ly cho điều đó.
Cạn ly.
Nhiều như thời kỳ Phục hưng Harlem được tôn vinh chính đáng
vì sự thể hiện nghệ thuật của người da đen,
nó cũng là thời kỳ chúng tôi tìm đến nhau và tạo ra không gian an toàn
để xây dựng và duy trì cộng đồng.
Cách Harlem độ một giờ về phía bắc là dinh thự của Quý bà C.J. Walker,
người phụ nữ da đen đầu tiên ở Mỹ trở thành triệu phú tự thân,
điều bà làm được nhờ tạo ra các sản phẩm tóc
được bán trực tiếp bởi và cho phụ nữ da đen trên khắp đất nước.
Bất động sản này, gọi là Biệt thự Lewaro,
là một ốc đảo nơi bà và con gái, A'Lelia Walker,
xây nên di sản mới và sân chơi cho những người da đen ưu tú.
A'Lelia Walker tổ chức các buổi gặp mặt với nghệ sĩ như Zora Neale Hurston,
James Weldon Johnson,
W.E.B. Du Bois và Langston Hughes.
Các buổi gặp mặt này truyền cảm hứng sáng tạo và cộng đồng.
Vào một buổi chiều hè, A'Lelia Bundles,
chắt gái của A'Lelia Walker, đã mời tôi,
Alexander Smalls, Cha McCoy,
và cựu phát thanh viên Dean Schomburg,
cháu trai của Arturo Schomburg, người có bộ sưu tập tư nhân
các tác phẩm nghệ thuật và hiện vật của người da đen
đặt nền móng cho Trung tâm Schomburg.
Thật đặc biệt khi tiếp các vị trong căn phòng này.
Khi cụ tôi, A'Lelia Walker tổ chức tiệc Ngày Độc lập
cho Tổng thống Liberia vào tháng 7 năm 1921,
có bắn pháo hoa trên sân thượng,
có nhạc sống với Ford Dabney,
một trong số nhạc công dàn nhạc vĩ đại của thời đại.
Ông không được mời đến Nhà Trắng, nhưng được mời đến Biệt thự Lewaro.
Đây là Nhà Trắng của chúng ta.
- Hay đấy. - Tuyệt.
Tưởng như đang ở Nhà Trắng của người da đen.
Đèn chùm rất giống loại ở Phòng phía Đông.
Vâng.
Cụ tôi, tất nhiên, tổ chức tiệc trong thời kỳ Lệnh cấm rượu.
Nhưng cụ luôn có một người bán lậu đỉnh, và luôn có sâm panh ngon nhất.
Cháu sẽ nói là, với tất cả phép màu của nữ giới da đen
mà ta đang ăn mừng hôm nay tại nhà Quý bà C.J. Walker,
việc đảm bảo ta đang rót sâm panh là hoàn toàn hợp lý.
Chính xác. Bác có thể kể thêm
về di sản nấu ăn hồi đó của cụ A'Lelia không?
Quý bà C.J. Walker,
nguyên là Sarah Breedlove chào đời ở một đồn điền
tại Delta, Louisiana, năm 1867,
có câu chuyện cuộc đời trải từ
một cô thợ giặt ít học,
sau đó trở thành đầu bếp, rồi mở công ty chăm sóc tóc
và thuê hàng ngàn phụ nữ rồi trở thành triệu phú.
Nhưng mấu chốt là làm thợ nấu bếp,
vì đó là nghề tay trái của kỵ
khi bắt đầu kinh doanh.
Và đến khi bắt đầu có tiền,
dĩ nhiên kỵ đã thuê thợ nấu bếp, rồi khi có thể tổ chức tiệc,
kỵ luôn thuê nhà cung cấp thực phẩm da đen.
Sau đó, cụ A'Lelia Walker xây dựng một nơi gọi là Tháp Bóng Tối.
Không gian Phục hưng Harlem có tính biểu tượng.
Nó ở căn nhà liền kề của cụ trên đường 136.
Và cụ nổi tiếng với việc phục vụ món mì spaghetti
khi tổ chức buổi gặp mặt đầu tiên
của một nhóm các tác giả trẻ bao gồm Countee Cullen,
Langston Hughes và Wally Thurman,
khi họ bàn về việc tạo ra Tháp Bóng Tối và nó sẽ như nào.
Họ sẽ có các nhà bảo trợ ủng hộ tiền,
nghệ sĩ có thể gia nhập với một đô một năm,
và về cơ bản ăn mọi loại đồ ăn.
Đó thực sự là ý tưởng hay.
Cả hai bác đều xuất thân từ một di sản
gắn với lịch sử gia đình xét về mặt lập danh mục văn hóa da đen.
Arturo Schomburg là ông nội tôi.
Ông ấy là nhà sưu tập mọi thứ liên quan đến văn hóa da đen.
Ông muốn đảm bảo rằng mọi người đều hiểu là
chúng ta với tư cách một dân tộc đã có các đóng góp to lớn
và rất quan trọng cho xã hội dân sự.
Trong số những thứ ông đề xuất có một cuốn sách dạy nấu ăn.
Chắc chắn có vài công thức được truyền lại.
Tôi có một lá thư trong đó Quý bà Walker mô tả món hầm Brunswick.
Rồi cả cách làm kem. Và có rất nhiều chi tiết.
Đồ ăn thực sự quan trọng với cụ, cũng rất quan trọng với mẹ của cụ.
Khi họ đưa nô lệ bước lên bục đấu giá, một lợi điểm bán hàng là, "Biết nấu ăn?"
Chủ nô sẽ trả lời câu hỏi đó.
Họ không hẳn là người mà là vật nuôi.
Những kẻ môi giới nô lệ bán họ
sẽ cho biết chính xác họ làm được gì.
- "Nó giỏi nấu ăn". - Điều đó làm tăng giá trị của họ.
- Vâng, chắc chắn. - Phải.
Khi chúng ta ngồi đây trong dinh thự nguy nga này,
và đang ở nhà của người phụ nữ da đen đầu tiên
trở thành triệu phú ở đất nước này,
cháu cứ tự hỏi những cách thức
mà thức ăn được sử dụng để truyền đạt cho người da đen
xoay quanh giai cấp, sự tiếp cận,
đặc quyền và sự phú quý và những thứ khác.
Thật hoàn hảo khi ta có tôm hùm.
Vâng.
Vì tôm hùm là một trong số món ăn ưa thích của cụ A'Lelia Walker.
Cụ thích ăn bữa tối hải sản.
Nhưng tôm hùm và sâm panh,
sự kết hợp đó, đặc biệt đáng chú ý trong câu chuyện của cụ.
Cụ đến dự một bữa tiệc sinh nhật vào tháng 8 năm 1931
trên bãi biển ở Long Branch.
Nó là một trong các khu nghỉ mát.
Như đảo Martha's Vineyard bây giờ. Nơi các tổng thống nghỉ hè.
Lúc nào chả có người da trắng giàu có suốt thời kỳ đó của thế kỷ,
luôn có một cộng đồng da đen song hành
vì phải có người nấu ăn cho họ,
có người dọn dẹp cho họ, rồi người giúp họ giải trí nữa.
Cụ đi dự tiệc sinh nhật,
và họ ở trên bãi biển, họ có tôm hùm
bánh sô-cô-la và rượu sâm panh.
Lúc đó cụ bị tăng huyết áp, vài năm trước đó từng bị đột quỵ rồi
dù đã bình phục hoàn toàn.
Nhưng sau một ngày tuyệt vời với tôm hùm và sâm panh
cụ trở về căn nhà gỗ của mình
và tỉnh dậy vào giữa đêm, rồi bị đột quỵ. Và chết.
Thật đáng buồn là cụ đã chết.
Nhưng cụ đã được làm điều cụ yêu thích đến phút cuối cùng.
Cụ không nấn ná hơi tàn.
Đám tang của cụ rất hoành tráng. Có hàng ngàn người
đã ghé qua nhà tang lễ Howell
trên nút giao đại lộ 138 và đại lộ 7.
Một đoàn ô tô hộ tống đi theo đến nghĩa trang Woodlawn.
Một phi công da đen, Hubert Julian,
đã bay trên ngôi mộ và thả các loài hoa cụ yêu thích lên mộ
như mọi người xung quanh đang thả.
Nhưng tôm hùm và sâm panh là bữa ăn cuối của cụ.
Tôm hùm vốn là món ăn tẻ ngắt dành cho người Mỹ gốc Phi.
Nó rẻ mạt, và người da trắng không hứng thú.
Thế rồi họ ăn tôm hùm cũng như hàu vì bạn có thể quăng lưới ra,
dễ dàng bắt tôm và những con tương tự mà ta trả giá cao để mua
vì chúng được khám phá ra bởi giới cầm quyền.
Món cháo ngô kết hợp tôm tăng từ năm đô một đĩa lên 30 đô.
Đây là một hiện tượng văn hóa mà là một phần tạo nên chúng ta.
Là người từng học trường dạy nấu ăn
dưới nền giáo dục thứ bậc rất cứng nhắc của Pháp,
nơi dạy cháu, "Cái này đi với cái kia. Cái kia hợp với cái này",
Cháu không khỏi đúc rút từ thực tế một điều là
các vị đang cố nói là, hiện giờ, đây là một mặt hàng cố tỏ ra cao sang,
nhưng cái hồi chúng ta dính dáng đến tôm hùm và hàu,
nó vốn chán ngắt.
Và rồi chúng ta tiếp thu việc đó với tư cách cộng đồng
và nghĩ là nó không dành cho chúng ta.
Trong khi thực tế chính chúng ta tạo ra nó.
Phần lớn câu chuyện của chúng tôi đã bị đàn áp.
Nhưng làm sao một dân tộc biết họ là ai nếu không biết họ từng là ai?
Chúng tôi có trách nhiệm đòi lại câu chuyện của tổ tiên.
- Vì tổ tiên. - Vì tổ tiên.
Cạn ly.
Bất chấp nền văn hóa sôi nổi hình thành trong thời Phục hưng,
hàng triệu người da đen vẫn trở về nhà từ Thế chiến II
đến sự phân biệt đối xử tràn lan.
Đây là dịp tiến hành cuộc đấu chiến lược vì tự do của chúng tôi.
ĐẠI HỌC MORERHOUSE THÀNH LẬP 1867 - KHÓA TỐT NGHIỆP 1951
Từ các buổi họp hoạch định có tổ chức đến biểu tình được thực hiện tốt,
một phong trào về trách nhiệm giải trình đã manh nha.
Ở Atlanta, có một cuộc biểu tình ngồi ở quầy ăn trưa ít ai biết
dẫn đầu bởi một nhóm các nhà hoạt động sinh viên HBCU
mà tôi chưa nghe câu chuyện của họ cho đến bây giờ.
Nỗ lực của họ đã thay đổi tiến trình lịch sử ở đất nước này mãi mãi.
Biên dịch: Đầu Thị Chiến