NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
Sophie jest w centrum tej historii.
Ale przez 23 lata
ludzie często zapominali, kim była.
Wiele kryminałów przedstawia brutalne zabójstwa kobiet.
Te okropne staromodne okładki…
Sophie du Plantier była bardzo piękna.
Ale była kimś znacznie więcej.
Samotną,
zamyśloną,
romantyczną poetką.
West Cork było dla niej miejscem do refleksji,
pisania i lektury.
Uwielbiała irlandzką poezję.
Wyobrażałam ją sobie w swetrze, pijącą herbatę z miodem i czytającą.
Za oknem błyskała latarnia na Fastnet.
Istnieje ludzkie pragnienie zrozumienia zagadki
stojącej za tą okropną historią.
Oto fragment jednego z moich wierszy.
„Pozostało wiele rozdziałów do zakończenia tej historii”.
SPRAWIEDLIWOŚĆ
LUTY 1997 7 TYGODNI PO ZABÓJSTWIE SOPHIE
Ian Bailey, który pisał o sprawie w lokalnych gazetach,
został przesłuchany i zwolniony z aresztu.
Reszta zależy od prokuratora generalnego.
Czekamy na decyzję prokuratora.
Mówisz, że nie zabiłeś Sophie du Plantier i nie miałeś z tym nic wspólnego?
Nie zabiłem jej, nie wiedziałem o zabójstwie i jestem niewinny.
Ja i Jules byliśmy w szoku.
Nazwałbym to wręcz stresem pourazowym.
Tamtego i następnego tygodnia
przyjechało więcej mediów. Wysnuwano szalone hipotezy.
Wszyscy znali tutaj najdrobniejsze z tych plotek
i o nich rozmawiali. Wszyscy.
Robiło się coraz dziwniej.
ZUCHWAŁY IAN BAILEY
Ian Bailey lubił niszczyć przedmioty kultu religijnego.
Policja pytała, czy naprawdę widziano go w deszczu
w samych bokserkach i czapce.
Słyszała plotki, że wył w nocy do księżyca
z tym, co nazywał „swoją laską do myślenia”.
Biegał po drodze w bieliźnie.
Wybiegał z domu, rycząc i wyjąc.
To było miesiąc po morderstwie,
przy pełni księżyca.
Chyba powiedział, że obcował z księżycem.
Tak robią szaleńcy.
Wył do księżyca
i podnosił laskę na środku drogi. To wszystko prawda.
Tak słyszałam. Zakładam, że to prawda.
Ludzie przysięgają, że to miało miejsce.
Było wiele absurdalnych zarzutów i sugestii.
Mówiono, że wyję do księżyca.
Podczas pełni mówili, że Bailey znów szaleje.
„Ma swoją magiczną laskę”.
Że niby miałem jakąś laskę o magicznych właściwościach.
Rzucałem nią zaklęcia i takie tam.
Było wiele różnych plotek i nieprawdziwych informacji.
Kto za tym stoi?
Powiedziałem mu, co o nim gadają, jak przyjaciel.
Poszedłem do jego domu. Zapukałem, a on mnie wpuścił.
Usiadł. Wokół stał alkohol, tłuste żarcie i takie tam.
Spytał, czy napiję się cydru. Ale byłem w pracy, wpadłem na chwilę.
Był rozluźniony, póki nie powiedziałem, co ludzie mówią o wyciu do księżyca.
Wtedy całkowicie mu odbiło.
Wstał z miejsca.
Zaciskał pięści, a jego twarz się zmieniła.
Złapał coś za sobą i był zdumiony.
Powiedział mi: „Ty chuju”. A ja na to: „Że co?”.
„Widziałeś ją w sklepie przed zabójstwem.
Miałeś ochotę na jej zgrabną dupę.
Poszedłeś do niej o drugiej w nocy,
a ona uciekła, bo ją przeraziłeś.
Trafiłeś ją czymś w tył głowy
i zrozumiałeś, że przesadziłeś”.
„Skąd to się wzięło?”
Jakby przypisywał mi to, co sam zrobił.
Odchodziłem przestraszony.
Siedziałem z kimś naprawdę groźnym i po prostu się bałem.
Czułeś się wtedy, jakby ci się przyznawał?
Zdecydowanie tak.
Innym też się tak przyznawał.
Okazało się,
że przyznał się wielu ludziom.
Pewnej nocy,
a dokładniej w sylwestra, miejscowa para, Richie i Rosie Shelley,
wybrała się na drinka do pubu w Schull.
Wdali się tam w rozmowę z Ianem Baileyem i Jules Thomas.
Zaprosili ich do siebie.
Ian zaczął opowiadać o morderstwie.
Był wyraźnie poruszony i zaczął płakać.
Miewał tak o świcie, po nocy picia. Robił się dziwny.
Zaczął płakać, objął Richiego Shelleya
i powiedział: „Zrobiłem to. Poniosło mnie”.
Wybiegli stamtąd z krzykiem.
Uciekli.
Każde medium wam powie,
że mówimy rzeczy, do powiedzenia których jesteśmy zmuszeni.
Moja przyjaciółka z Niemiec urządziła imprezę.
Ian też na niej był, i wielu innych ludzi.
To była jedna z tych chwil, w których akurat byliśmy razem.
W moim świecie nie ma zbiegów okoliczności.
Pewne rzeczy są nam pisane.
Mówię mu: „Zabiłeś tę kobietę”.
Ona chciała konfrontacji.
Spojrzał mi prosto w oczy
i powiedział, że nie chciał, żeby wszyscy się w to mieszali.
Tak powiedział.
Poznałam Jules przed Ianem.
Była moją sąsiadką.
Miała trzy córki,
a Ian pojawił się
kilka lat później.
U nas często się kogoś gdzieś podwozi, bo nie ma transportu publicznego.
Dziewczyny potrzebowały podwózki z Lowertown.
Często odwoziłam je aż do domu.
A jeśli tamci odbierali dziewczyny, to zabierali Malachiego.
Mojego najstarszego syna.
Malachi miał wtedy tylko 14 lat.
Po szkole był u kolegi.
Spotkał Iana przed pubem,
a ten podwiózł go do domu.
Ian wyglądał na zdenerwowanego.
Chyba wcześniej pił.
Malachi chciał być uprzejmy i spytał go o pracę.
A on patrzy na niego i mówi:
„Poszedłem tam i rozwaliłem jej łeb kamieniem”.
Po prostu to powiedział.
Zapadła cisza.
Malachi chciał chyba jak najszybciej wrócić do domu.
Wieczorem nie powiedział za wiele.
Nie chciał mieć kłopotów,
bo jechał autem z kimś pod wpływem.
Ale następnego dnia wyjaśnił, co się stało.
Powiedziałam mu:
„To poważna sprawa. Nie możemy decydować sami”.
Złożyliśmy zeznania.
Policja uznała to za kluczowy moment sprawy.
Jak reszta społeczności,
nie wiedzieliśmy wtedy, jakie dowody posiadała policja.
Wiedziałam tylko, co się działo w mojej rodzinie.
Trzeba zrozumieć,
że tam i w Irlandii w ogóle
ludzie nic nie mówili. Dosłownie.
Jeśli coś wiedzieli,
zachowywali to dla siebie. Nie ich sprawa.
Zbieraliśmy strzępki dowodów
od miejscowych, którzy odważyli się porozmawiać z policją.
Malachi był zdezorientowany i przerażony.
To dręczyło go przez wiele lat.
Nie wiem jak inni,
ale ja używam czasem sarkazmu i ironii.
To było absurdalne.
Nazwał to „czarnym humorem”.
W Irlandii żyło wtedy około pięć milionów ludzi.
Z tych pięciu milionów
tylko jeden facet opowiadał o zabiciu jej.
Jak wytłumaczyć to,
że ktoś płacze i obejmuje drugą osobę,
przyznając się do zabójstwa? To ma być czarny humor?
Żadna z osób, którym się przyznał,
tego tak nie zinterpretowała.
23 GRUDNIA 1997 ROK PO ZABÓJSTWIE SOPHIE
Początek zimy, 9.00 rano.
Na półwyspie Mizen jest jeszcze ciemno.
Georges and Marguerite Bouniol, rodzice pani du Plantier,
wybrali się na mszę z mieszkańcami regionu,
który tak pokochała ich córka.
Przez kilka dni w opustoszałym od wielu dni domu paliło się światło.
Dokładnie rok temu znaleziono tu ciało Sophie Toscan du Plantier.
Po śmierci matki byłem bardzo chroniony.
Nie spotkałem się z policją, ani z francuską, ani z irlandzką.
Nie rozmawiałem z mediami.
SYN SOPHIE
Byłem od tego z dala.
Byłem małym chłopcem,
po prostu ofiarą.
Przez dni, tygodnie, miesiące
policja mówiła naszej rodzinie, że jest już bardzo blisko.
Odpowiedź była tuż-tuż.
Policja wciąż dodawała coś do akt sprawy.
Ale niewiele o tym wiedzieliśmy.
Wciąż targały nami emocje.
Wszyscy myślimy, że sprawiedliwości stanie się zadość,
ale czasem jesteśmy trochę zrozpaczeni.
Na początku stycznia
irlandzka policja znów powiedziała rodzinie,
że sprawa jest bliska rozwiązania.
27 STYCZNIA 1998 13 MIESIĘCY PO ZABÓJSTWIE SOPHIE
Dzień dobry. Oto wtorkowe wiadomości.
Policja aresztowała w West Cork podejrzanego o zabójstwo Francuzki,
Sophie du Plantier.
Rok po pierwszym zatrzymaniu aresztowali mnie po raz drugi.
Rozpowiadał, że ją zabił.
Nic dziwnego, że go aresztowali.
„Detektywi do zadań specjalnych,
członkowie Krajowego Biura Śledczego”.
To miała być elitarna jednostka policji.
- Con, co się dzieje? - Sam chciałbym wiedzieć.
Irlandzkie prawo pozwala na dwa aresztowania po 12 godzin.
Policja nie ma trzeciej okazji do przesłuchania podejrzanego.
Prokurator generalny wciąż przygląda się aktom sprawy.
Prokurator ocenia śledztwo policji i decyduje,
czy ma wystarczające dowody do postawienia zarzutów.
Aresztowano go na mocy Artykułu 4, więc areszt może trwać do 12 godzin.
Rano rozmawiałem z Jules.
IRLANDZKI KORESPONDENT RTL
W ich domu, bo byliśmy przyjaciółmi.
Spytałem jej, czy sądzi, że Ian może być winny.
Powiedziała: „Nie wiem”.
Policja wciąż przesłuchuje mężczyznę w związku z zabójstwem
Sophie Toscan du Plantier.
Dwaj policjanci mówili, że pora to zakończyć.
Nie zgodziłem się.
„Musisz się wreszcie przyznać”.
Myślę, że znowu chcieli, żeby Ian Bailey się przyznał.
Ktoś do mnie zadzwonił i powiedział:
„Dziś przekażę ci dobre wieści, Marie-Madeleine”.
Czekałam do wieczora i nic.
Prokurator odmówił.
Znów zwolniono go bez zarzutów.
Bailey się nie przyznał,
a dowody wciąż były poszlakowe.
Wszyscy byliśmy oszołomieni.
Rodzicom było bardzo ciężko.
W Irlandii rodzina ofiary nie istnieje.
Policja prowadzi śledztwo,
a potem oddaje sprawę
prokuratorowi generalnemu.
Nic więcej się nie wydarzy.
Proszę się rozejść szybko i w ciszy.
Dobrze?
Co robi prokurator?
Czyta akta i decyduje, czy kogoś oskarży.
Jeśli nie ma wystarczających dowodów,
to nie będzie oskarżenia.
Przepraszam za wyrażenie, ale myślę, że były chwile,
gdy Bailey trzymał Irlandię za jaja.
Po aresztowaniu
Ian Bailey zabawiał media.
Zapraszał je nawet do domu.
Razem z partnerką odpowiadał na pytania, podkreślając swoją niewinność.
Rozmowy z mediami bardzo go angażowały.
Naprawdę go to wtedy zajmowało.
Nie wiemy, kto korzysta na tych kłamstwach.
Wiem tylko, że policja próbuje wrobić w morderstwo mnie
i moją partnerkę, Jules.
Nie mamy z tym nic wspólnego.
Właśnie w tym tkwi jego słabość.
On domaga się uwagi.
Do zabójstwa doszło w grudniu 1996.
Aresztowali go w 1997 i 1998.
Wszystko się uspokoiło. Ale śledztwo trwało.
Światowi zdawało się, że przez kilka lat nic się nie działo.
I nagle wszyscy znowu o tym usłyszeli.
Ian Bailey twierdzi, że artykuły na temat zabójstwa zniszczyły mu życie.
Bailey oskarża o zniesławienie gazety,
które okrzyknęły go zabójcą Sophie Toscan du Plantier.
Co jakiś czas ktoś publikuje gdzieś ohydny, szkodliwy artykuł.
Pewni detektywi ujawniali informacje mediom,
więc musiałem w końcu wejść na drogę prawną.
Próbuje oczyścić swoje imię przy pomocy niezwykłego pozwu.
GRUDZIEŃ 2003 7 LAT PO ZABÓJSTWIE SOPHIE
Sprawa o zniesławienie Iana Baileya
przeciwko siedmiu gazetom,
które opisywały sprawę zabójstwa,
rozpoczęła się dzisiaj w Corku.
Jego adwokat powiedział, że pan Bailey
był przez siedem lat dręczony przez stronnicze media,
które postanowiły go demonizować.
Gazety domagały się oczywiście dostępu do akt sprawy
i go otrzymały.
To miało ogromne znaczenie.
Wezwano świadków, którzy złożyli dotąd zeznania.
Przed sądem stanęło wielu niechętnych ludzi.
Oglądałam wiadomości na RTÉ i widziałam świadków ze Schull,
którzy stali przed sądem,
próbując unikać kamer,
bo nikt nie chciał być w ogólnokrajowej telewizji.
Interesowaliśmy się tą sprawą,
bo zdążyła się stać częścią naszej historii.
Dowiedzieliśmy się wielu rzeczy na temat śledztwa.
Opinia publiczna po raz pierwszy poznała dowody,
jakie zgromadziła policja.
Sądowe przesłuchania mogą potrwać
do końca tego tygodnia.
Usłyszeliśmy, do jakich wniosków doszła policja.
To były głównie poszlaki,
ale dość szczegółowe.
Wcześniej nie mieliśmy dostępu do irlandzkich akt.
Niezwykłe było to, że wszyscy świadkowie, z którymi rozmawiano,
mówili przed sądem to samo.
To nie oni kłamali.
Nie wiedzieliśmy, czemu go podejrzewali,
i nagle…
„Chwila. Więc to dlatego”.
Choć to Ian Bailey pozwał gazety,
wydawało się, że sądzą go za morderstwo.
Pan Bailey miał powiedzieć Fullerowi:
„Uciekła z krzykiem, a tobie coś się pomieszało w głowie.
Przesadziłeś i musiałeś ją wykończyć”.
Fuller czuł, że Bailey się przyznaje…
Malachi Reed mówi, że Bailey powiedział:
„Było dobrze, póki nie rozwaliłem jej łba kamieniem”.
Objął Richarda Shelleya i powiedział: „Zrobiłem to.
Przesadziłem”.
To dziwne, że nie przewidział, jak źle się to dla niego skończy.
Bailey padł ofiarą własnej pychy.
Często mu się to zdarzało.
Myślał, że zarobi fortunę i uciszy media.
Jeden z ciekawszych dowodów w tej sprawie o zniesławienie
łączy się z mostem Kealfadda,
półtora kilometra od domu Sophie.
Sprzedawczyni ze Schull miała zobaczyć tu Baileya
o trzeciej nad ranem w noc zabójstwa Sophie.
Marie Farrell była kluczowa.
Tylko ona widziała Iana poza jego domem,
w pobliżu domu Sophie.
Marie Farrell powiedziała, że widziała mężczyznę,
w którym rozpoznała Iana Baileya, na moście Kealfadda,
półtora kilometra od domu Sophie Toscan du Plantier.
Marie Farrell jest centralną postacią,
bo widziała Baileya…
KUZYN SOPHIE
…w noc zabójstwa na moście Kealfadda.
Była kluczowym świadkiem.
Jest pani pewna, że to był Ian Bailey?
Na 110%.
Bailey potwierdził to, gdy przyszedł do mojego sklepu,
mówiąc: „Wiem, że widziałaś mnie na moście”.
Była niezwykle wiarygodna.
Stanowcza, nieugięta, pewna tego, co mówiła.
Powiedziała jasno, że Ian ją później prześladował.
Farrell powiedziała,
że Ian Bailey wielokrotnie próbował ją zmusić
do wycofania zeznań.
Mówił, że wie o niej pewne rzeczy,
i chciał, żeby zmieniła zeznania.
Wielokrotnie skarżyła się policji
na nękanie i zastraszanie, jakich doznała
ze strony Iana Baileya.
Przyszedł do sklepu
i powiedział, że wie, że widziałam go na moście.
Chciał, żebym powiedziała jego prawnikowi,
że policja kazała mi to wszystko zmyślić.
Wtedy dałby mi spokój.
A gdy nie miałam zamiaru tego zrobić,
rozpętał mi piekło.
Pomyślałam sobie:
„To olbrzym. Mógłby mnie zabić w dwie minuty i nikt by nie wiedział”.
Czekaliśmy na otwarcie lodziarni,
a ona przybiegła przerażona. Spytaliśmy, co się stało.
Powiedziała, że Bailey zaparkował przed nią
i zrobił tak.
Pokazywał mi na ulicy gest podcinania gardła.
Albo robił tak.
Zastraszał mnie tak miesiącami.
Powiedziała, że boi się o siebie i swoje dzieci.
Przyjrzałem się sprawie.
Bailey groził także innym świadkom i sąsiadom.
A zatem to zrozumiałe,
że miejscowe kobiety obawiały się Iana Baileya.
Wiele kobiet panicznie bało się Iana Baileya.
Wiele z nich po prostu wyjechało.
Wyjechały i nie wróciły.
Minął trzeci dzień Iana Baileya na ławie świadków sądu w Cork.
To było niesamowite.
Pisaliśmy coś do południa, a po południu to było już do wyrzucenia.
Przesłuchanie Iana Baileya zaczęło się dziś po południu.
Prawie natychmiast
spytano go o jego „burzliwy związek” z partnerką, Jules Thomas.
Tak bardzo pobił Jules, że prawie straciła oko.
Przyjaciel córki Jules Thomas, Peter Bielecki,
opowiedział o tym, jak Ian Bailey pobił partnerkę w 1996 roku.
Ktoś zapukał do drzwi. To była córka Jules, Virginia.
Spytała, czy mógłbym zawieźć Jules do szpitala.
Jules siedzi na łóżku.
Zwinęła się w kłębek.
To oko jest ogromne, prawie wybite. Nie miała połowy włosów.
Miała ślady paznokci na twarzy i rozciętą wargę.
Fenella, tamta mała, spojrzała na mnie.
Do dziś nie mogę…
Chwileczkę.
Pamiętam jej spojrzenie.
Jakby błagała mnie o pomoc.
A ja nie mogłem nic zrobić.
Nigdy nie czułem się tak bezużyteczny.
Nie mogłem pomóc temu dziecku.
Stało się to częścią ich wspólnego życia.
Sąsiedzi przywykli do widoku jej siniaków.
Za trzecim czy czwartym razem miała podbite oko.
To bestialstwo wszystkich bulwersowało.
Paul Gallagher reprezentujący gazety mówił o co najmniej pięciu pobiciach Thomas.
To nie tak, że nie chcę do tego wracać, ale to było dawno temu.
Wtedy oboje byliśmy pijani.
Nie wiem, co się stało, ale się na mnie rzuciła.
Ja ją odpychałem
i przypadkowo zraniłem.
Pan Bailey przyznał,
że zostawił panią Thomas z powyrywanymi włosami,
podbitym okiem wielkości grejpfruta
i wargą odciętą od dziąsła. Kobieta potrzebowała ośmiu szwów.
Pan Bailey powiedział, że stracił kontrolę po alkoholu,
ale zaprzeczył, by był brutalny.
Powiedziałem miejscowemu policjantowi, że Jules nie wniesie oskarżenia.
Odpowiedział, że musi, bo jeśli tego nie zrobi,
to będzie jeszcze gorzej. Może ucierpieć ktoś inny.
Kiedy się to wydarzyło?
Pół roku przed zabójstwem.
Co najwyżej.
Biorę za to odpowiedzialność.
Ale do tanga trzeba dwojga.
Choć nie próbuję się usprawiedliwiać.
Ian stanowi ciekawy paradoks pomiędzy bezwstydnością i wstydem.
Sędzia Patrick Moran orzekł przeciwko Ianowi Baileyowi.
Gazety nie uznały go za mordercę,
a sędzia Moran bez wahania opisał Baileya jako agresywnego człowieka.
Przegrał sprawę.
To, że sprowadził na siebie ten proces…
PARYSKA KORESPONDENTKA IRISH TIMES
…było niemal aktem autodestrukcji.
W Paryżu, w domu rodziców Sophie Toscan du Plantier,
rodzina cieszy się z orzeczenia sądu.
Werdykt jest słuszny.
Sędzia uznał brutalność Baileya, głównie wobec kobiet.
Mamy nadzieję, że dzięki nowym zeznaniom
prokuratura zdecyduje się wkrótce na aresztowanie zabójcy.
Od razu poczuliśmy,
że za chwilę go aresztują, że coś z tego wyniknie.
Mieliśmy nadzieję, że prokurator postawi mu zarzuty.
Irlandzki prokurator generalny mówi,
że nie zamierza oskarżyć Iana Baileya o zabójstwo.
To niesamowite, że po tym wszystkim, co wypłynęło,
po wszystkich tych zeznaniach i dowodach, nie wytoczono mu procesu.
To było jasne.
Bailey jeszcze bardziej niż wcześniej sprawiał wrażenie winnego.
Ale nic się nie wydarzyło.
Po śmierci mojej mamy
udało mi się na szczęście postawić barierę pomiędzy sobą a tamtym zdarzeniem.
Ale czas płynie.
Minęły 23 lata, w których wyróżniam dwa etapy.
Najpierw byłem dzieckiem,
cierpiącym, płaczącym i w żałobie.
W drugiej fazie zacząłem walczyć.
PARYŻ, FRANCJA
STOWARZYSZENIE NA RZECZ PRAWDY O MORDERSTWIE SOPHIE TOSCAN DU PLANTIER
Stowarzyszenie jest bardzo ważne dla mnie i dla poszukiwania prawdy.
Spotykamy się co miesiąc, choćby nie wiem co.
Stowarzyszenie założył brat mojej babci.
Byliśmy pewni, że irlandzka policja
rozwiąże ten problem i znajdzie zabójcę.
WUJ SOPHIE
Ale tak się nie stało.
Powiedziałem wtedy siostrze, że utknęliśmy.
Irlandczycy nic nie robili.
Dlatego w 2007 roku założyliśmy stowarzyszenie.
Co się dzieje?
Schudłeś?
Nie wiedziałem nic o prawie karnym.
Poznałem różnice między porządkami prawnymi.
Czy w Irlandii można kogoś skazać zaocznie?
System francuski jest zupełnie inny.
Całkowicie. I mówię to bez przesady.
W systemie irlandzkim, który jest oparty na systemie brytyjskim,
trzeba udowodnić winę ponad wszelką wątpliwość,
a we Francji najważniejszy jest faisceau de preuves,
czyli ogół, „bukiet” dowodów.
Po procesie o zniesławienie w 2003 roku
mieliśmy zeznania świadków. Po raz pierwszy.
Tak rozpoczęła się batalia prawna we Francji
o prawdę i sprawiedliwość dla Sophie.
Wszyscy, którzy znali mamę, wiedzą, że była wojowniczką.
Ja też postaram się być wojownikiem.
Jedno jest pewne.
Bailey nie uniknie sprawiedliwości.
Założyliśmy stowarzyszenie we wrześniu 2007 roku,
a francuskie śledztwo rozpoczęło się w 2008 roku.
Pisząc o sprawie przez 24 lata, nauczyłem się,
że gdy wydawało się, że już po wszystkim,
zawsze przychodziło zaskoczenie.
Wydarzyło się coś, co zelektryzowało Irlandię i Francję.
To nie był Ian Bailey.
- Jest pani pewna? - Tak.
Marie Farrell wycofała zeznania.
Moje zeznania to same bzdury. Chciałam je wycofać.
Główny świadek nagle
i bezpowrotnie odciął się od sprawy.
Marie Farrell postawiła śledztwo na głowie.
Była z mężczyzną, który nie był jej mężem.
Gdyby to się wydało, moje życie ległoby w gruzach.
Myślałam, że to koniec mojego małżeństwa, chociaż nie miałam romansu.
Farrell twierdzi,
że policja wykorzystała to, by zmusić ją do wskazania fałszywego podejrzanego.
Mówili, żebym się nie martwiła.
Że nie będę zeznawać przed sądem.
Chcieli tylko zeznania do swoich akt.
„TO ON”
Podczas procesu o zniesławienie uwierzyłem jej.
Podawała wiarygodne dowody.
Kiedy wycofała zeznania, też jej uwierzyłem.
Znowu brzmiała wiarygodnie.
Chciałam wycofać zeznania.
Płakałam. Powiedziałam, że to koniec, że wszystko odwołuję.
Miałam tego dość. Nie mogłam już tego znieść.
Cóż…
Sam nie wiem.
Trzymała się tamtej wersji przez dziesięć lat.
Uważałem ją za prawdziwą.
Czemu zmieniła zeznania?
Jak myślicie?
Mówię prawdę.
Czemu miałabym stawiać się w centrum uwagi,
gdybym nie mówiła prawdy?
Mogłabyś to robić, gdyby Ian Bailey próbował cię zastraszyć.
Sąd posiada dowody pochodzące bezpośrednio od ciebie.
Możliwe, że się go boisz, i w ten sposób chcesz się od niego uwolnić.
Nie, Ian Bailey mnie nie zastraszał.
Nasza rodzina żałuje, że nie przerwaliśmy nacisku,
jaki Bailey wywierał na Farrell.
Przez wiele lat mieszkała z nim w tej samej miejscowości, w Schull.
Była pod ogromną presją.
Sprawa zmieniła swój bieg, a Bailey wracał do normalności.
Bailey był zachwycony.
Powiedział: „Witamy po stronie dobra”.
Mieli po swojej stronie świadka,
który twierdził, że policja jest skorumpowana.
Pan Bailey zawsze powtarzał, że irlandzka policja
traktowała go w niewłaściwy sposób.
Czy śledczy byli skorumpowani?
Czy policja chciała wrobić niewinną osobę?
Twierdziłbym, że to raczej niekompetencja
niż celowe, złośliwe działanie.
Niestety, cała klęska tej sprawy
opiera się na tym, jak zabrała się do niej policja.
Od początku popełniali błędy.
Nie oczyszczając choćby miejsca zbrodni.
Każdy mógł tamtędy przejść.
Były znikające dowody.
Choćby tamta brama.
Zniknęła wielka, zachlapana krwią brama z tamtego podwórza.
Jak można zgubić coś takiego?
Czemu nie urządzono konfrontacji
po tym, jak Marie Farrell rozpoznała Baileya na moście?
To jedno z potknięć,
do których policja powinna się przyznać.
Jesteśmy jak inni. Żadne z nas ideały.
Nie twierdzę, że nie popełnialiśmy błędów, ale…
Na pewno nie było żadnej korupcji.
Nie wrabialiśmy ludzi.
Byliśmy uczciwi.
Nikt nie uznałby tamtego śledztwa za przeprowadzone wzorowo.
Ale czy błędy w śledztwie oznaczają, że Bailey jest niewinny?
Minęło sześć miesięcy, rok, potem dwa, trzy i cztery lata.
Zastanawialiśmy się, czemu nic z tym nie robią.
Nie rozumiem, dlaczego prokurator nie postawił zarzutów.
GRUDZIEŃ 2011 15 LAT PO ZABÓJSTWIE SOPHIE
Odkryto nowe, oficjalne akta.
Dziesięć lat temu prokurator oświadczył, że oskarżenie Baileya jest nieuzasadnione.
W 2011 roku dowiedzieliśmy się, dlaczego prokurator uznał,
że dowody nie były wystarczające do oskarżenia Baileya.
Dokumenty zawierały opinię Eamonna Barnesa,
ówczesnego prokuratora generalnego, który postanowił nie oskarżać Baileya.
Powiedział, że jego zdaniem dowody
nie były wystarczające, by postawić Baileyowi zarzuty.
Pan Barnes powiedział, że śledztwo było wadliwe i pełne uprzedzeń
w stosunku do Baileya.
Prokurator uznał, że policja dopuściła się nadużyć w toku śledztwa.
Byłem rozczarowany wieloma rzeczami.
Jestem gliną.
Moim zadaniem jest zebranie dowodów
i przekazanie ich prokuratorom.
To oni podejmują decyzje.
Nie możemy z nimi dyskutować,
nawet jeśli widzimy pewne rzeczy
i zastanawiamy się, jak oni mogą je ignorować.
TYLKO MROCZNY ŻART
Prawie w każdym przypadku,
gdy świadek coś zeznał, a Ian opisał zdarzenie inaczej,
prokurator wierzył w słowa Iana.
Każdemu ze świadków
zarzucał niewiarygodność.
Shelleyowie, Malachi Reed…
O każdym z nich mówił, że zwlekali z zeznaniami,
więc nie są wiarygodni.
Malachi Reed, czternastolatek,
nie powiedział nic matce po powrocie do domu.
Czekał do następnego dnia, więc prokurator odrzucił zeznanie.
To byli zwyczajni świadkowie, którzy nie mieli powodu, by kłamać.
Jego interpretacja wcześniejszych zachowań Iana Baileya…
Jak można się doszukać sarkazmu w zapisie rozmowy?
W raporcie najbardziej zszokowało mnie stwierdzenie:
„Bailey bywał bardzo agresywny wobec kobiet,
ale niestety takie rzeczy wciąż się zdarzają”.
Usprawiedliwili to.
Uznali, że jego brutalność wobec kobiet
nie łączy się z zabójstwem kobiety, którą po prostu zatłuczono.
Wniosek końcowy brzmi:
„Nie ma wystarczających podstaw, by go oskarżyć”.
James Hamilton powiedział, że dowody nie pozwalają
na oskarżenie Iana Baileya o zabójstwo Sophie Toscan du Plantier.
Śledczy nie mogą kierować się podejrzeniami,
a prokurator działa na podstawie dowodów.
Rodzina Sophie Toscan du Plantier
założyła stowarzyszenie, by podtrzymywać presję na władze
w Irlandii i Francji.
Presja doprowadziła do decyzji komisarza policji
i ministra sprawiedliwości o przekazaniu akt
w sprawie morderstwa pani Toscan du Plantier
magistratowi w Paryżu,
który prowadzi własne śledztwo zgodnie z francuskim prawem.
Kiedy za granicą zostanie zamordowany obywatel Francji,
Francja ma prawo prowadzić własne śledztwo,
a potem oskarżyć podejrzanego.
Myślę i mam nadzieję, że w tej sprawie będzie oskarżenie.
Pracujemy nad tym.
To jej francuska rodzina
nie dawała spokoju francuskiemu rządowi.
„Niech Irlandczycy się tym zajmą”.
„Niech kogoś oskarżą”.
Mam tutaj wszystkie najważniejsze dokumenty.
Francuskie akta.
Bardzo współczuję jej rodzinie,
ale nie rozumiem,
dlaczego aż tak przekonują ich dowody zebrane w tym kraju.
Są co najmniej podejrzane.
Utrudniano funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości,
zmuszając Marie Farrell do fałszywych zeznań.
Dlatego chciałem podjąć kroki prawne, by oczyścić swoje imię.
LISTOPAD 2014 18 LAT PO ZABÓJSTWIE SOPHIE
Na tak zwanej Irlandzkiej Riwierze
szykują się kolejne odkrycia.
Ian Bailey pozywa państwo,
twierdząc, że był niesłusznie podejrzewany o zabójstwo.
Bailey nas pozwał.
Prawda zawsze wyjdzie na jaw.
Może minąć dużo czasu, ale to się stanie.
Przysięgli usłyszeli, że policji zależało na powiązaniu Baileya
z zabójstwem Sophie Toscan du Plantier.
Zaczęła winić go za zbrodnię, której nie popełnił.
Wyglądało na to, że Ian Bailey wygra.
Marie Farrell powiedziała, że przyszła do sądu z własnej woli
i mówiła prawdę pod przysięgą.
Gdy Marie Farrell pojawiła się na ławie świadków,
traktowano ją jak głównego świadka.
To były dramatyczne chwile na ławie świadków.
Ale obrońca powiedział,
że jej dowody nie były wiarygodne w wielu sprawach.
Potem poruszono kwestię mężczyzny, z którym była,
gdy zobaczyła Baileya na moście Kealfadda.
Marie Farrell nie ujawniła tożsamości mężczyzny,
z którym była 23 grudnia 1996.
Zeznając dzisiaj,
ponownie odmówiła podania jego nazwiska.
„Nie zrobię tego”.
Naciskał ją dalej,
aż powiedziała:
„Mam tego dość. Chodzi o mój osobisty związek.
Nie będę tego tolerować”.
Wzięła torebkę i płaszcz, opuściła ławę świadków
i wyszła z sądu,
ku przerażeniu Baileya i jego prawników.
Wyjście Marie Farrell to było coś spektakularnego.
Kamerzysta RTÉ miał głowę na karku.
Pobiegł na tyły sądu i nagrał ją, gdy wychodziła.
Buttimer przekonał ją, by wróciła.
Sędzia ją ostrzegł.
Powiedział: „Wyszła stąd pani po raz ostatni”.
A potem dodał:
„Musi pani podać nazwisko tego mężczyzny.
W tym procesie nie będzie żadnych tajemnic. Nazwisko”.
Podała je.
I znowu skłamała.
Okłamała sąd pod przysięgą.
Obrońcy oświadczyli, że zeznania Marie Farrell zmieniały się tyle razy,
że nie można jej wierzyć.
Biedaczka wciąż kłamała.
Sama nie wiedziała już, co mówi. To były same bzdury.
Marie Farrell była dla Iana kluczowym świadkiem.
Była najważniejsza w tej sprawie,
a utraciła wiarygodność.
Ian przegrał więc przed Sądem Najwyższym.
Ian Bailey opuścił dziś rano sąd po przegranej batalii.
Musi pokryć koszty w wysokości milionów euro.
Bez komentarza. Przepraszam.
Ostatecznie to ona przyszła do nas.
Nie szukaliśmy jej. To bardzo ważna kwestia.
Dobrze ją pamiętam.
Pamiętam Sophie siedzącą w barze.
Zawsze była cicha i spokojna.
Nikomu nie przeszkadzała.
Rozbudziliście wspomnienia.
Wiecie… 24 lata to szmat czasu.
WŁAŚCICIEL PUBU
Pamięć słabnie
i trudno przypomnieć sobie szczegóły.
Były sprawy o zniesławienie,
a potem inne.
Od tamtej pory jest to sprawa Baileya.
Myślę, że powinniśmy znowu skupić się na Sophie,
niewinnej ofierze strasznego czynu.
W tamtym czasie pojawiło się wiele pytań bez odpowiedzi.
Szukaliśmy konkretnej wskazówki.
ARTYSTKA I MIESZKANKA SCHULL
Chcieliśmy znaleźć odpowiedź, żeby było jak dawniej.
Ludzie wymieniali się informacjami,
jakby chcieli rozwikłać łamigłówkę.
Próbowaliśmy zrozumieć te wszystkie strzępki informacji,
które każdy chciał połączyć w spójną historię.
A ta wciąż się rozpadała.
Policja nie bez powodu wysłuchiwała niektórych zeznań
tygodnie, miesiące, a nawet lata później.
Nie zawsze zdawali sobie sprawę z ich znaczenia.
KALIFORNIA, USA
Pamiętam, jaka byłam sfrustrowana, gdy przesłuchali mnie
całe lata później.
Byłam w domu podejrzanego
dzień po zdarzeniu.
Nie zdołałabym usunąć tego ze swojej pamięci.
Gdy miałam 20 lat, wyjechałam z Włoch
do Irlandii, gdzie poznałam Ginny Thomas.
Pamiętam, że otwarcie mówiła o swojej rodzinie:
o swojej mamie, Jules,
i jej słynnym chłopaku, Ianie.
Właściwie spędziłam u nich święta.
Pamiętam, jak w autobusie z Corku do West Cork
usłyszałam o morderstwie.
Kiedy tam dotarłam, wszystko było dość dziwne.
Pamiętam, że Ian relacjonował tę sprawę jako dziennikarz.
Był dużym facetem o dużej osobowości.
Widziałam zadrapania na jego rękach.
Były widoczne.
Nie sądzę, żeby powstały w kontakcie z choinką
albo zabijanym indykiem.
To nie tak, że go studiowałam,
ale mogę z pewnością powiedzieć,
że to jakieś ciernie mogły tak go pokaleczyć.
Pamiętam, jak brałam prysznic.
Obok brodzika stało duże wiadro.
Moczył się w nim ciemny płaszcz.
Z ciężkiego materiału.
To chyba był płaszcz Iana.
To było nietypowe.
Prali duży, trudny do wysuszenia płaszcz
w środku zimy, ale…
To ważne i dobrze pamiętam,
że to było niezwykłe.
Sądzę, że wciąż jest wiele pytań o tę sprawę,
na które Ian nigdy dostatecznie nie odpowiedział.
Jest wiele rozbieżności pomiędzy tym, co powiedział Ian,
a tym, co świadkowie zeznali policji.
Choćby pytanie, czy Ian znał Sophie.
Wiedziałeś o tej kobiecie?
Spotkaliście się? Znaliście się?
Widziałeś ją?
Nie poznałem jej. Nie przedstawiono nas. Nigdy z nią nie rozmawiałem.
Znałeś Sophie Toscan du Plantier?
Nie znałem jej. Nigdy jej nie poznałem.
Ale raz ją widziałem. Ktoś mi ją wskazał.
Czy znałeś…?
Nie poznałem jej ani z nią nie rozmawiałem.
Widziałem ją raz, gdy wskazał mi ją sąsiad.
Śmierć Sophie była wielkim szokiem.
Zatrzasnęłam po niej wszystkie drzwi.
Nic nie czytałam, nie słuchałam ani nie oglądałam.
Nie chciałam nic wiedzieć.
Przypomniałam sobie tylko dzięki stowarzyszeniu,
więc minęło dużo czasu.
Pamięć działa w dziwny sposób.
Nagle przypomniał mi się „mężczyzna, który pisał wiersze”.
To mogła być jej pierwsza noc w Irlandii.
Zadzwoniła do mnie kilka dni przed moimi urodzinami.
Rozmawiałyśmy o wszystkim:
o jej życiu, jej mężu, jej pracy i o tym, jak spędziła dzień.
W chwili, gdy opowiadała mi o swojej pracy,
wspomniała o pewnym mężczyźnie.
Chciał się z nią spotkać i porozmawiać o projekcie związanym z poezją.
Uznała go za dziwaka.
Nieco ją niepokoił.
Powiedziałam jej, żeby nie spotykała się z nim sama.
Mówił, że się nie znali, a tylu ludzi,
przynajmniej ośmioro,
zeznało, że Ian skłamał w tej kwestii.
PARYŻ, FRANCJA
Najważniejszym z nich jest chyba Guy Girard,
producent filmowy, który pracował z Sophie
i rozmawiał z nią, zanim wyjechała.
Sophie ponownie wspomniała, że spotka się z jakimś pisarzem ze Schull.
Ta historia bardzo mnie poruszyła.
GŁOS GUYA GIRARDA, FILMOWCA I KOLEGI SOPHIE
Wstrząsnęła mną do głębi.
To był wieczór przed jej odlotem.
Myślałem, że mówiła o bretońskim reżyserze
o podobnym nazwisku.
Powiedziałem jej, że go znam i widziałem jego filmy.
A ona na to: „Nie możesz go znać.
Eoin Bailey mieszka obok mnie w Corku”.
Powiedziała, że zarabiał na życie, pisząc,
jako dziennikarz albo poeta.
Interesowały go historie o przemocy domowej.
Sophie znała Baileya, a Bailey znał Sophie.
Drugi element to zeznania Baileya.
Bailey przyznał się Malachiemu Reedowi i innym:
„Zrobiłem to”.
Trzeci element to zdarzenia tamtej nocy wokół Iana Baileya.
Sam przyznał, że wyszedł wtedy z domu.
Dlatego nie ma alibi.
Jest jeszcze kwestia zadrapań
i skaleczenia na czole.
To wszystko jest częścią faisceau de preuves.
Francuzi nazywają to „bukietem poszlak”.
Wszystko to razem jest dość obciążające.
Doszło do tego,
że Francuzi postanowili sądzić Baileya zaocznie.
To był proces, na który czekaliśmy przez 23 lata.
MAJ 2019 22 LATA PO ZABÓJSTWIE SOPHIE
Jutro w Paryżu, ponad 1000 kilometrów dalej,
Ian Bailey będzie sądzony zaocznie zgodnie z francuskim prawem.
To bezprecedensowa sprawa w stosunkach irlandzko-francuskich.
Tuż przed procesem
chciałem pojechać do Irlandii z wujem, Bertrandem,
żeby wyjaśnić wszystko miejscowej społeczności.
To było ważne także dla nich.
Walczyłem o sprawiedliwość dla matki
i dobre imię ich okolicy.
Oto tekst, który odczytałem w kościele:
„Drodzy przyjaciele, rodzice, mieszkańcy Irlandii.
Za kilka dni
rozpocznie się wreszcie proces oskarżonego o zabójstwo mojej matki.
To proces o zbrodnię,
która nie pasuje do Irlandii.
To zbrodnia, na którą żadne z nas sobie nie zasłużyło”.
Od lat walczę jak lew.
Przez wiele lat cierpiałem.
Od 15 lat jestem przekonany,
że wszystko wskazuje na Baileya.
Wszystko wskazuje na niego.
Nie ma wątpliwości.
Pierre-Louis Baudey-Vignaud stawił się w sądzie w Paryżu,
gdzie oskarżony o zamordowanie jego matki będzie sądzony zaocznie.
Nie ma przysięgłych.
Wyrok wyda trzech sędziów.
To dziwaczne.
Rozmawiałem wcześniej z Frankiem Buttimerem
i zapytałem, czy kogoś tam wyślą.
Odparł: „Po co? Uznają go za winnego”.
Prawnik, który reprezentował Iana Baileya
przez większość z 23 lat, które minęły od zabójstwa,
uznał postępowanie za nieważne.
Mój klient nie uznaje tego postępowania za ważne czy sprawiedliwe.
Nie stawi się. Nikt nie będzie go reprezentował.
Nie odpuszczę.
Nie dam mu spokoju.
Do złożenia zeznań wezwano ponad 30 świadków.
Byłam na rozprawie i przesłuchano mnie w charakterze świadka.
To było bardzo trudne, onieśmielające.
Musiałam powiedzieć, że Sophie mówiła mi o tym mężczyźnie.
To było ważne.
To było bardzo onieśmielające, ale słuszne.
Dołożyłam swoją cegiełkę
z nadzieją, że w połączeniu z innymi
coś ona zmieni.
Moje zeznanie było ważne.
Co sprawiło, że…
czułam, że robię dobrze.
Wreszcie mówiłam o tym otwarcie.
Myślę, że moje zeznanie i zeznania innych świadków
wpłynęły na ostateczny wyrok.
Stresowałem się, ale chciałem powiedzieć, co dusiłem w sobie od 23 lat.
Chcę tylko zamknąć tę sprawę. Wszyscy tego chcą.
Uznali, że zeznanie Marie Farrell było prawdziwe,
mimo że je wycofała.
We Francji założono chyba, że jej pierwsze zeznanie
było tym prawdziwym.
Po raz pierwszy
sprawie przyglądali się sędziowie z zewnątrz.
Wszystkie nasze domysły i hipotezy
trafiły do obiektywnych i profesjonalnych sędziów.
Dzień werdyktu był najbardziej dramatyczny.
Po 22 latach czekania,
22 latach cierpienia
i 22 latach pytań
sędziowie skazali Iana Baileya,
który zabił moją matkę ponad 22 lata temu, na 25 lat więzienia.
Pan Bailey był winny.
Wszystko jasne. Zabił ją.
Sędzia tak powiedział.
Ojciec ofiary, Georges, opuścił sąd krótko po zaocznym skazaniu Baileya
na 25 lat więzienia za zabójstwo jego córki.
To była poruszająca chwila dla całej rodziny.
Mamy pierwszy werdykt.
Irlandia nie może odmówić nam ekstradycji.
Trzeba teraz wymierzyć sprawiedliwość.
To jest europejski nakaz aresztowania, według którego…
jestem winny…
umyślnego zabójstwa, napaści i poważnego pobicia
pani Toscan du Plantier.
Oskarżono mnie o morderstwo,
choć nikt z Francji mnie nie przesłuchał.
To nie koniec sprawy. Odpowiem na to.
Nawet jeśli mnie ekstradują i będę gnił we francuskim więzieniu,
to osiągną tylko to, że skażą niewinnego człowieka
za zbrodnię, której nie popełnił.
PAŹDZIERNIK 2020 24 LATA PO ZABÓJSTWIE SOPHIE
Wiadomości sprzed kilku godzin.
Sąd Najwyższy orzekł,
że Iana Baileya nie można ekstradować do Francji, aby odbył tam wyrok.
Co dalej?
Nie wiem.
Bailey może nam się wciąż wymykać,
ale zapewniam, że w końcu go dorwiemy.
Francja go skazała.
Nie rozumiem, dlaczego ten człowiek chodzi wolno po Irlandii.
Wyjaśnijcie mi, czemu ten człowiek jest wolny.
Piszę wiersz, który chcę zapamiętać.
Jeśli będę go zapisywał i recytował,
to w końcu się uda.
Starzeje się.
Zwalnia.
Ma dużo na głowie.
Ta sprawa ciągnie się za nim od ponad 20 lat.
Bez względu na to, czy jest winny, czy nie.
Jeśli jest niewinny,
to przez ostatnie 23 lata był prześladowany.
Jego życie nie może być normalne. Wie, że ludzie go unikają.
Wie, że ludzie z nim nie rozmawiają.
To nie w porządku.
Myślę, że został skazany za swoją osobowość.
Może w innych częściach Irlandii ludzie by go dręczyli
i musiałby wyjechać,
ale to, że wciąż tam jest,
wskazuje na to, jak tolerancyjni są jego sąsiedzi, nawet po zabójstwie.
Ale to ogromna trauma dla społeczności.
Rzadko chodzę na rynek.
Z oczywistych powodów.
A minęło 20 lat.
Dobrze. Piszę nowy wiersz.
Źle się czuję z myślą,
że ta osoba sprawiła ludziom tyle cierpienia
i po prostu…
żyje sobie dalej.
Napisałem to w zeszłym tygodniu, to druga wersja.
Myślałem, że na tym panuję
Że wszystko już widziałem
Ale zdarzyło się coś dziwnego
I na zawsze straciłem kontrolę
Widziałem Baileya dwa razy.
Raz mnie rozpoznał.
Wmówił sobie, że jego wersja jest prawdziwa.
Nie współczuję mu.
Czułem się, jakbym zobaczył pustkę.
Nicość.
Nigdy o tym nie zapomniałem,
bo codziennie o tym piszą.
Zbliżają się kolejne rozprawy i apelacje.
To część mojego życia.
Ale współczuję jej ojcu i matce.
Jak żyli, odkąd to się stało?
Była ich dumą i radością.
To dla niej żyli.
Dręczy mnie to, że się nie przyznał.
Czy gdyby to zrobił, miałbyś poczucie sprawiedliwości?
Marguerite jest przekonana, że to on.
Ale czy to przyniosłoby nam spokój?
W śmierci córki nie ma żadnej sprawiedliwości.
Nie.
Ten dom w Irlandii to jedyne miejsce,
w które jeździłem z mamą i do którego wciąż jeżdżę.
Jakbym ją tam odwiedzał.
Jakbym wybierał się do niej.
Wciąż czuję tam jej silną obecność.
Jaki biały ten grad.
Jest bardzo obecna.
Ian Bailey podtrzymuje, że nie był zamieszany w zabójstwo Sophie.
W ostatnich oświadczeniach Jules Thomas popiera jego niewinność.
W 2021 roku rozstała się z Ianem Baileyem.
Ian Bailey został skazany we Francji,
ale w razie ekstradycji ma prawo do ponownego procesu.
Irlandzkie sądy odrzuciły wnioski o ekstradycję.
Nie uznają francuskiego prawa, na mocy którego skazano Baileya.
Napisy: Aleksandra Basińska