PROLOG PEWNEGO RAZU
PIĄTEK, 8 SIERPNIA 1969
Wygląda pysznie.
- Dziękuję. - Smacznego.
Po spotkaniu Mussa i Franka Marvin znalazł Rickowi pracę
we włoskim przemyśle filmowym.
Rick Dalton, mówi Marvin Schwarz. Chwila.
Hennessy z lodem.
Tak, panie Schwarz.
Dwa słowa.
Nebraska Jim, Sergio Corbucci.
Nebraska co?
Jaki Sergio?
- Sergio Corbucci. - Co to za jeden?
Drugi najlepszy reżyser
spaghetti westernów na całym świecie.
Kręci nowy western. Nosi tytuł Nebraska Jim.
Dzięki mnie chce ci dać rolę.
Po kolei.
Rick nie lubił spaghetti westernów.
Ale chciał dalej grać główne role i zarobić trochę forsy.
Więc Marvin załatwia mu spotkanie z Corbuccim w sprawie filmu Nebraska Jim.
Leci do Rzymu.
Spotyka się z Sergiem, jego żoną Nori i Marvinem
w ulubionej restauracji Sergia w Rzymie.
Rozmawiają. Rickowi podoba się scenariusz i postać Jima.
Omawiają rolę.
Próbują się lepiej poznać, ale Rick popełnił duży błąd.
Myślał, że Sergio Corbucci to Sergio Leone,
bo Marvin kazał mu obejrzeć Za garść dolarów,
żeby się zapoznał z gatunkiem spaghetti westernów.
Potem słyszy „Sergio”, więc myśli, że to ten sam facet.
Siedzi więc z Corbuccim i Nori i mówi:
„Nie mogę wyjść z podziwu, ile wyciągnąłeś z Clinta Eastwooda.
To jego najlepsza rola. Nigdy jej nie przebije.
Jak ty to z niego wyciągnąłeś?
Świetnie go poprowadziłeś. To było wspaniałe”.
Wtedy Sergio i Nori orientują się, że on myśli, że to Leone.
Sergio mówi: „Nie wyreżyserowałem tego filmu.
Nakręcił go mój przyjaciel Sergio Leone.
Przekażę mu, że ci się podobał”.
Marvin jest upokorzony.
Rick pyta: „Po co mi pokazałeś ten film?”.
„Żebyś poznał model protagonisty”.
Rick na to: „Nawet nie wiem, co to jest protagonista.
Nie rozumiem tego słowa.
Pokazałeś mi film w reżyserii jakiegoś Sergia
i uznałem, że to ten sam Sergio. To nie moja wina”.
Nori łagodzi sytuację. Mówi: „Marvin, nie ma sprawy.
On nie mówi po włosku. Pomieszali mu się ci wszyscy Sergiowie.
Nie zrozumiał. W porządku”.
Sergio na to: „Spokojnie. Ja ledwo wiem, kim on jest.
On też mnie nie zna”.
Ale Rick znów strzela gafę.
Pytają, czy zna inne włoskie westerny.
Mówi, że w samolocie widział jeden bardzo kiepski.
Pytają go jaki.
„Okropny film z Burtem Reynoldsem,
która nosi perukę i przypomina Natalie Wood.
Tytuł to Navajo Joe”.
Opowiada dalej.
Sergio ucisza pozostałych, żeby nic nie zdradzili,
a potem mówi: „To ja reżyserowałem ten film”.
Po tym, jak Rick nazwał go dosłownie kupą gówna.
Sergio znów go wyciąga z opresji.
„Widziałeś angielską wersję?” „Tak”.
„Nienawidzę angielskiej wersji!
Jest okropna. Zgadzam się z tobą”.
Ale w pewnym momencie
Sergio prosi Nori i Marvina, żeby wyszli i mówi do Ricka:
„Słuchaj.
„Nie szanujesz mnie ani włoskich filmów. Mój film obrzucasz gównem.
Czemu mam z tobą pracować? Jesteś aroganckim draniem.
Tak jak Nebraska Jim. To mi się podoba.
Podobał mi się twój serial i lubię ciebie. Ale ty nasze filmy masz za chłam”.
Rick na to: „Sergio, nie rozumiem włoskich westernów.
To prawda. Wychowałem się na Hoocie Gibsonie i Lashu LaRue.
Nie rozumiem tego całego Maria Banananano.
Nie chwytam tego włoskiego stylu.
Nie znam się na filmach. Ty się znasz.
Ale czy to ważne, że się nie znam?
Co za różnica, czy Nebraska Jim mi się podoba czy nie?
Dobrze wypadam w westernach. Jestem dobrym kowbojem.
Zakładasz mi kapelusz,
ubierasz w fajnym kostium, sadzasz na konia i spodoba ci się to, jak wypadnę.
Nieważne, czy to rozumiem i czy mi się podoba.
Ważne, czy tobie się podoba.
Dobrze wypadam w westernach. Jestem dobrym kowbojem.
Będziesz zadowolony z mojego Jima”.
To przekonało Corbucciego.
Ale to jego pierwszy film.
Nie jest przyzwyczajony do włoskiego stylu pracy.
A jest to prawdziwa wieża Babel.
Zły szeryf jest Niemcem, dziewczyna jest z Izraela,
drugi zły to Hiszpan, a pozostali to Włosi.
Hiszpan mówi swoją kwestię,
Niemiec swoją, a Izraelka swoją.
A ty wchodzisz wtedy, gdy ona milknie.
Nie rozumiał tego. Myślał, że to jakiś obłęd.
„Sądziliśmy, że telewizja jest kiepska. To jest okropne!”
To, że każdy mówił w swoim własnym języku, było dla niego absurdalne.
Szokowały go też trudne warunki. Mieszkał w małej przyczepie na zadupiu.
Jeśli coś wysadzali, używali prawdziwego dynamitu.
Więc w trakcie zdjęć były z nim kłopoty.
Czasami miewał napady furii.
Lubił Sergia,
ale ostentacyjnie pokazywał, że jest to poniżej jego godności.
Następnie nakręcił kolejne cztery włoskie filmy,
w tym Operation Dyn-o-mite!
Pracował z naprawdę niezłymi reżyserami.
Z rozrywkowym Antoniem Margheritim,
Calvinem Jacksonem Padgetem
i jednym z lepszych reżyserów paella westernów
Joaquínem Romero Marchentem.
Podczas kręcenia tych filmów
zdał sobie sprawę, że Corbucci to klasowy reżyser.
I kiedy kończy swoją włoską przygodę,
Corbucci przygotowuje się do The Specialist.
Rick pragnie dostać rolę Huda.
Umawia się z Sergiem na kolację.
Sergio jest poruszony pokorą Ricka.
Lubi Ricka i podobała mu się jego gra.
Ale Rick zbyt często dostawał ataków furii.
Reżyserowi trudno o czymś takim zapomnieć.
Możesz wybaczyć,
ale trudno zapomnieć, że aktor tak często wpadał w złość.
Że uważał się za ważniejszego od filmu, który kręci.
Zastanawiał się, czy dać Rickowi rolę w The Specialist.
Ale wybrał Johnny’ego Hallydaya.
Dla was, młodzi!
Wasze nagrania, wasze problemy, wasze tematy.
Program prowadzą Renzo Arbore i Anna Maria Fusco.
- Co słychać? - Wszystko gra.
Nie pytam ciebie, tylko naszych widzów.
Dziś punktualnie o 17,10 zaczynamy nasz muzyczny program.
Zaprezentujemy zespół Ohio Express w utworze „Yummy Yummy Yummy”,
dobrze znanym we Włoszech.
BÓG WYBACZA… JA NIGDY!
ZA GARŚĆ DOLARÓW
FILM SERGIA LEONE
ZA KILKA DOLARÓW WIĘCEJ
PISTOLET DLA RINGA
DOBRY, ZŁY I BRZYDKI
RZYM
ROZDZIAŁ PIERWSZY TEN DRUGI SERGIO
Po nakręceniu Bękartów wojny
pomyślałem, że napiszę
książkę o Sergiu Corbuccim.
Miałem ją zatytułować Ten drugi Sergio.
Kiedy oglądałem i analizowałem te filmy,
zacząłem rozwijać swoją teorię,
że mówią o faszyzmie.
Taka była ukryta wymowa tych filmów.
Analizowałem archetypy i widziałem, jak są przenoszone z filmu na film.
- Na kogo głosujesz? - Głosuję przeciw Diazowi.
Pod mur z nim!
Tato!
Pluton, ładować broń!
Cel!
Pal!
Dla jego prac jednym z najistotniejszych faktów
jest to, że Corbucci, jako mały chłopiec,
dorastał we Włoszech pod rządami faszystów
podczas drugiej wojny światowej.
Jego ojciec był żołnierzem.
Nie pociągał go faszyzm. Kiedy wrócił do domu,
zdjął mundur i rzucił go w kąt,
ale zrobiono z niego faszystę. Musiał nosić mundur.
W dodatku kiedy Sergio był małym chłopcem,
należał do faszystowskiego chóru chłopięcego,
który miał Mussolini.
Doszło nawet do tego,
że Sergio spotkał Hitlera.
Hitler był w Rzymie z wizytą u Mussoliniego.
Z tej okazji zorganizowano występ chóru.
Śpiewali dla niego.
I podobno
Corbucci siedział
jakieś półtora metra od Hitlera i Mussoliniego,
kiedy ci podawali sobie ręce i się ściskali.
Hitler patrzył na nich i mówił: „Chłopcy doskonale śpiewają. Cudownie.
Kwiat włoskiej młodzieży”.
Uważam, że gdy Sergio Corbucci zajął się
westernami, z których go znamy, pozostał wierny pewnemu motywowi.
I myślę, że każdy z tych filmów
porusza ten temat.
Wszystkie one były jego traktatem o faszyzmie,
którego doświadczył podczas drugiej wojny światowej.
Faszyzm, od którego Włochy uciekły,
ale on znał go całe życie.
Przeżył drugą wojnę światową.
Myślę, że wszystkie westerny były odpowiedzią na to.
Chcę wiedzieć, na kogo głosujesz,
świnio.
Odpowiadaj!
Czy naprawdę wiem, że o tym właśnie myślał wtedy Corbucci?
Że taki cel realizował?
Nie, nie wiem tego.
Ale wiem, że ja teraz o tym myślę.
Człowiek zwany Ciszą,
który odnosi się do Wietnamu i Trzeciego Świata,
to film o faszyzmie przeciwko faszyzmowi.
Każdy powinien walczyć z faszyzmem i nazizmem.
ROZDZIAŁ DRUGI ZACHODNIA NOWA FALA
Cisza!
- Akcja! - Poszło.
Pokażę ci, co czeka tych, którzy podnoszą rękę na szeryfa!
Umiem strzelać lepiej niż ty!
Mógłbym cię zabić, gdybym chciał!
Ta pierwsza grupa reżyserów spaghetti westernów,
Leone, Corbucci, Duccio Tessari, Giraldi, oni wszyscy się przyjaźnili.
Wszyscy byli krytykami, którzy pisali dla…
Jego brat Bruno również do nich należał.
Wszyscy byli krytykami piszącymi do filmowych czasopism.
I…
wszyscy uwielbiali westerny.
Lubili je bardziej niż inne filmy.
Mimo że lubili inne filmy. To był ich konik.
Wszyscy oni zaczęli jako krytycy filmowi,
a potem stopniowo zostali scenarzystami.
Czasem oficjalnie, czasem nie,
ale stali się filmowcami przez scenariopisarstwo.
Dzięki pisaniu scenariuszy
zostawali drugimi reżyserami.
W ten sposób uczyli się fachu.
Kariery obu Sergiów zmieniły się,
gdy pracowali jako drudzy reżyserzy przy filmie
Ostatnie dni Pompei w reżyserii Mario Bonnarda.
Zatrudniono ich, żeby kręcili materiał z drugą ekipą.
Ale zrobili tak dużo materiału,
że przypisano im część zasług za sukces tej produkcji.
Zarówno Leone, jak i Corbucci zaprzeczali, mówiąc:
„Wykonaliśmy dużo pracy przy tym filmie, ale to obraz Mario Bonnarda, nie nasz”.
Ale nakręcili tak dużo materiału, że w branży wszyscy wiedzieli,
jaki był ich wkład.
I dzięki temu, że w branży wszyscy byli tego świadomi,
mogli dostać angaż jako reżyserzy
w znaczących produkcjach.
Leone nakręcił swój pierwszy film, Kolos z Rodos,
z Rorym Calhounem,
a Corbucci nakręcił swój wówczas największy film,
Romulus i Remus.
Wystąpili w nim Steve Reeves i Gordon Scott, którzy w tamtym czasie,
przynajmniej w kinie miecza i sandałów,
byli jak Leonardo DiCaprio i Brad Pitt.
Dwaj najwięksi gwiazdorzy tego gatunku.
To, że razem grali w jednym filmie, było nadzwyczajne.
Jesteś człowiekiem ambitnym i często okrutnym.
Zamilcz, starcze!
To było błędem, Remusie!
Wiem, co należy robić, a czego nie.
Nie wtrącaj się, Romulusie. Ja jestem przywódcą!
Sam podjąłeś tę decyzję.
Matka pragnęła, byśmy żyli w zgodzie
i wspólnie zbudowali miasto.
Bogowie wybrali mnie. Zaraz cię przekonam!
Nie zdołasz mnie sprowokować.
Nie będę walczył z bratem.
Po tych filmach
Corbucci zwrócił się w kierunku włoskich westernów.
Pierwsze westerny robił przed Leone,
zanim powstało Za garść dolarów.
Widać, że nakręcił je Corbucci
i widać, że to filmy włoskie.
Jednak brakuje im tego surrealistycznego elementu,
który kojarzymy ze spaghetti westernami,
które zrobił Leone,
tymi, które nakręcono po Za garść dolarów.
Ale ma to swój powód. On tego nie szukał.
Lubił amerykańskie westerny.
Wychował się na nich.
Chciał więc kręcić
dobre amerykańskie westerny, tyle że we Włoszech.
Dwa filmy, które zrobił,
Massacre at Grand Canyon z Jamesem Mitchumem
i Minnesota Clay z Cameronem Mitchellem,
pasują do tej kategorii.
Minnesota Clay to taka lepsza wersja
westernów Delmera Davesa z Glennem Fordem.
Cały film mógłby być nakręcony przez Davesa.
Lubię jego westerny z Fordem.
Ten byłby jednym z najlepszych.
I choć lubię Massacre at Grand Canyon,
wolę Minnesota Clay.
Uważam, że to jeden z najlepszych filmów Corbucciego.
Wody.
Tutaj nie podajemy wody.
Szukam niejakiego Foxa. To bystry gość.
Musisz być tu nowy, skoro zadajesz takie pytania.
Ty natomiast
musisz być niedosłyszący.
Pytałem, gdzie znajdę Foxa.
Zadajesz za dużo pytań.
A my chętnie pociągamy za spust.
W Minnesota Clay zrobił wszystko to, co chciał.
Następnie jego znajomy, Sergio Leone, kręci Za garść dolarów.
I to zmienia wszystko.
Zmienia krajobraz włoskiego kina.
Zmienia włoski przemysł filmowy.
I choć nikt o tym jeszcze nie wie, zmienia westerny.
Na zawsze.
Świat jeszcze o tym nie wie, ale tak się stało.
ROZDZIAŁ TRZECI DZIKA BANDA
To wszystko autentyczne rzymskie zdjęcia. Tak, ślady podboju.
Podboju Dzikiego Zachodu,
który odcisnął głębokie piętno na duszy wiecznego miasta.
Co roku kręciliśmy 150 westernów
o różnej jakości.
Było dobrze, ale nie widziałem uśmiechu.
Zróbmy to jeszcze raz. Zmieńmy to.
Gdy kręciliśmy Django, uciekły konie.
Uwaga, zaczynamy. Akcja!
Konie uciekły i przeszły na inny plan.
To się często zdarzało.
Zaledwie 30 metrów dalej – inny plan, inny film.
Reżyser Guido Celano przygotowuje scenę porwania,
która jest centralnym punktem jego filmu Gun Shy Piluk.
Nikt już nie wiedział, który plan jest właściwy.
To było pierwsze studio o nazwie Elios,
założone przez operatora Alvara Manconiego.
Potem powstawały jeszcze mniejsze.
Jedno było w Manzianie,
kolejne w Abruzji.
- Dlaczego kręci pan westerny? - Słucham?
Kręcę westerny, bo moim domem jest Abruzja,
czyli prawdziwy włoski Zachód. Przypomina Amerykę.
Jako asystent reżysera
zaczynałem u Rosselliniego.
Potem pracowałem z Bragaglią,
z Sergiem Corbuccim, Bologninim i innymi reżyserami.
Z Autant-Larą, z Loseyem…
A potem zaczęli mi przysyłać jakich osłów,
których trzeba było uczyć reżyserii.
Byli osłami, bo nic nie wiedzieli.
Rzym w latach 60. był nadzwyczajny.
Sergio zawsze przesiadywał w Dolce Vita przy Via Veneto
w dużym towarzystwie.
W tamtym czasie jego nazwisko, Sergio Corbucci, już liczyło się
w światku intelektualistów, takich jak Piero Piccioni.
Byłem młody.
Miałem za sobą dwa filmy z Rossellinim,
gdy zadzwonili do mnie
z Titanusa
i powiedzieli: „Pojutrze wyjeżdżasz do Egiptu
kręcić Syna Spartakusa.
Zrobiłem dobre wrażenie i później Sergio zawsze do mnie dzwonił.
Nakręciłem z nim 13 filmów.
ROZDZIAŁ CZWARTY P JAK PRZEMOC
Gotowy? Uwaga.
Dobrze. Pokaż.
Musi być więcej krwi.
Moim zdaniem
„dolarowe” filmy Leone to najwspanialsza trylogia w dziejach kina.
Każda część jest większa od poprzedniej.
Każda wyraźniej definiuje gatunek.
Każda wyraźniej definiuje go jako artystę,
to, kim jest i co chce osiągnąć.
Każda jest większą rekonstrukcją westernu widzianego jego oczami.
Corbucci był inny.
On postanowił tego nie robić.
Kiedy zaczął pracować przy spaghetti westernach,
nie kręcił epopei.
Wolał bardziej brutalne filmy o kowbojach.
Chciał być wierny gatunkowi. To nie były epopeje.
To opowieści o kowbojach, o zemście.
Chciał zrobić…
film japoński,
mroczny,
z czarnym humorem.
Codziennie pytał: „Franco, ilu dziś zabijemy?”.
„Nie wiem. Może 20? Albo 25?”
Żartowaliśmy na ten temat.
To reżyser, który stworzył najbardziej brutalną wersję Zachodu.
Zachód Corbucciego był bardziej brutalny niż ten prawdziwy,
co nadawało mu operowego charakteru.
Bolognini nauczył mnie elegancji,
co pomogło mi nakręcić 1700 reklam.
Wszystko dzięki elegancji, której mnie nauczył.
Rossellini nauczył mnie opowiadać historie.
Mogę opowiedzieć historię w 15 sekund.
A okrucieństwo zaczerpnąłem od Sergia Corbucciego.
Był bardzo okrutny.
Odcinanie ucha…
Ale taki był.
Żądny krwi. Miał wszystko gdzieś.
Ale był też ironiczny.
Zdecydowanie.
Nie!
Puśćcie go.
Hej, Jankesie.
Lubi pan scenę, w której dźga w rękę widelcem?
- Lubisz westerny? - Tak.
- Jakie westerny? - Brutalne.
Lubisz też filmy wojenne?
Bo tu kręcą film wojenny.
- Jeśli jest przemoc, tak. - W tych filmach zawsze jest przemoc.
W westernach jest więcej przemocy.
- Lubisz konie… - Lubię krew.
W westernach lubię walki na pięści.
Jesteśmy trochę sadystami. Lubimy oglądać krew, bójki…
- Jak to sadystami? - Lubimy krew, bójki na pięści, zabijanie…
Teraz mów, kto dał ci pieniądze, żeby kupić dom mojego brata.
Mów!
Lepiej powiedz, Boot.
- Tracę cierpliwość. - Nic nie wiem.
- Nic nie wiem! - Kto ci zapłacił za zabicie Charliego?
Gadaj!
Mów!
Czarny charakter to najważniejsza postać w całym filmie.
Na nim opiera się show.
Złoczyńca opowiada historię, którą oglądamy.
Tworzy krajobraz.
Corbucci opowiada o faszyzmie przez swoich złoczyńców.
A są to
odpowiednicy złoczyńców z XX wieku lub z czasów przed naszą erą.
W jego filmach są zawsze odniesienia do Narodowej Partii Socjalistycznej,
brunatnych koszul, ruchów faszystowskich…
a także morderców pokroju Mansona…
Nie! Puszczaj!
Pokażemy wam, co potrafimy!
- Tchórze! - Pokażemy wam!
…faszystowskiej policji,
która ma nieograniczoną władzę,
lub Cezara,
lub Kaliguli.
W późniejszych filmach
tylko walka bohatera z czarnym charakterem
i podłość złoczyńcy pozwalają, aby mściciele
zostali przedstawieni jako bohaterowie pozytywni.
Tylko przez kontrast do antagonisty.
Panie Corbucci, czy w tym filmie jest dużo śmierci i przemocy?
Jak pan zapewne wie, pochodzę z Rzymu.
Tam w szafach w niektórych domach wciąż tkwią szkielety ofiar Nerona,
który jest dla mnie dobrym przykładem.
Tak, zabijam wielu ludzi.
Zabiłem więcej ludzi niż Neron i Kaligula.
Za każdym razem trudniej mi znaleźć nową metodę zabójstwa.
Dlatego nienawidzę westernów.
Co pan będzie kręcił po tym filmie?
Western, oczywiście.
ROZDZIAŁ PIĄTY PROTAGONIŚCI
Bardzo chciał, żebym zagrał w Człowieku zwanym Ciszą.
Film ten kręcił na śniegu.
Ginie w nim główny bohater.
Zły przeżywa, a dobry umiera.
Jedna postać to niemowa,
drugą gra Klaus Kinski.
Powiedziałem: „Sergio, lecę do Stanów”. Źle to przyjął.
„Po cholerę chcesz jechać do Ameryki?
Pracuj tutaj, skoro odnieśliśmy taki sukces z Django.
Ja na to: „Sergio, jadę do Ameryki”.
Był bardzo zawiedziony i zatrudnił Trintignanta.
Jean Louis Trintignant kręci swój pierwszy western,
włoski western ze mną.
Jest to obraz nietypowy, bo główny bohater jest Francuzem,
a akcja całego filmu rozgrywa się na śniegu, zimą.
Zdjęcia robimy w regionie, w którym podobno
czeka nas 21 stopni poniżej zera, więc będzie to skomplikowane.
Film nosi tytuł Człowiek zwany Ciszą.
Jest to mój szósty western.
Główny bohater nie wypowiada ani jednego słowa w całym filmie.
To rewolwerowiec niemowa.
Mógłbyś chociaż odpowiedzieć.
Nie umiesz mówić?
Przepraszam.
Ma inne archetypy.
Ma swojego głównego protagonistę, który…
nigdy nie jest kimś, kogo nazwalibyśmy bohaterem.
Jest on najwyżej mścicielem.
Nic lepszego nie można o nim powiedzieć.
W innym westernie
mógłby być złoczyńcą.
Mało tego. W innym westernie Corbucciego
protagonista Corbucciego
mógłby być czarnym charakterem.
Pewnego dnia Sergio powiedział: „Rugge,
musimy nakręcić film”.
I przyniósł mi komiks.
Był tam facet ciągnący trumnę.
To był wyśmienity pomysł.
Inspiracją dla Django były filmy japońskie,
Siedmiu samurajów, Rashomon,
czyli filmy
mroczne, pełne błota.
Był też element makabry, czyli trumna.
W wielu moich filmach była trumna.
Nawet w filmach z Totò pojawiały się trumny.
Bo trumna w filmie zawsze przynosi szczęście.
Pojechałem do studia Elios.
Wielki bałagan.
Wszystko było prymitywne, brudne.
Mnóstwo błota.
Podupadłe miasteczko.
Statyści byli fatalni,
ale byli tani i byli na miejscu, więc powiedziałem:
„Sergio, założymy im czerwone kaptury?”.
W trakcie zdjęć
film z Clintem Eastwoodem w reżyserii Sergio Leone był już gotowy.
Ponieważ byli przyjaciółmi,
rozmawiali ze sobą i Sergio powiedział do Leone:
„Wpadnij do mnie na plan. Pokażę ci aktora, którego wybrałem”.
Pewnego dnia pojawił się Leone.
Byliśmy w Elios, wszędzie pełno błota.
Nigdy nie zapomnę, jak Leone zaczął się na mnie gapić.
Patrzył na mnie, a Sergio spytał: „Co o nim myślisz?”.
„Trafiłeś szóstkę!”
Tak jakby wygrał na loterii.
Taka była reakcja Leone.
Mnóstwo błota przyniosło szczęście.
Czerwone kaptury przyniosły szczęście.
Franco Nero też.
Powiedział też:
„Myślę, że ten film będzie przebojem. Wiesz dlaczego?
Bo odwołuje się do klasy robotniczej”.
I miał rację.
Okazał się świetnym filmem politycznym,
w którym meksykańscy wieśniacy są uciskani.
Jeśli chodzi o westerny, o których mówimy,
z tamtego okresu,
najbardziej lubię The Hellbenders
i Navajo Joe.
Jak ci na imię?
Joe.
Nigdy nie znałam Indianina o imieniu Joe.
Nigdy nie widziałam Nawaho tak daleko na południu.
A ja Indianki, która zadaje tyle pytań.
Navajo Joe
był najbardziej brutalnym filmem
wypuszczonym przez studio
na amerykańskie ekrany do czasu Dzikiej bandy,
która wyszła dwa lata później.
Kręcenie Navajo Joe było zabawne,
bo mieliśmy Burta Reynoldsa, który miał zastąpić Marlona Brando.
Miewał humory. Chodziłem do jego przyczepy, żeby go wołać na plan.
„Nie idę. Przyjdę, jak będę miała ochotę”.
Był młody, dopiero zaczynał karierę.
Więc raz mu powiedziałem: „Pieprz się, dupku!”.
Po 15 latach przyjechał do Rzymu.
Pojechał do domu aktora w Zagarolo
i powiedział: „Zadzwońmy do Ruggero”.
Lucio Rosato, aktor,
dzwoni i mówi: „Burt Reynolds chce z tobą pogadać”.
Oddał słuchawkę Reynoldsowi, a ten mówi:
„Ruggero, pieprz się, dupku”.
Pamiętał o tym po 15 latach.
Jego sposób poruszania się jest w tym filmie zadziwiający.
Pod tym względem jest to wspaniała rola.
Jego gra jest tak wspaniała między innymi dlatego,
że jest tak atletyczna.
Joe ma styl walki,
który jesteśmy w stanie rozpoznać,
gdy atakuje ludzi Duncana.
Burt Reynolds stosuje szybki atak rodem z futbolu.
Skacze i rzuca się na złoczyńców, robi salta na ziemi.
Omal się nie zabił podczas kręcenia tego filmu.
Przed filmami kung-fu tak nie było.
Główni bohaterowie nie mieli stylu walki.
Nie mieli stylu walki, który przenosili z filmu na filmu,
z przeciwnika na przeciwnika. Wszystko było markowane.
Jak w The Big Valley. Ja uderzam ciebie, ty uderzasz mnie.
W końcu ja uderzam mocniej.
W westernach z lat 50., a także z lat 40.,
bohaterowie
nie byli super.
Byli twardzi,
mieli charakter,
ale
w ich postaciach i ich historiach przebijała pewna prawość.
Nawet jeśli byli źli, starali się czynić dobro w pewnym momencie filmu.
Nie byli seksowni.
Ich kostiumy były raczej praktyczne.
Nie mówię tego w sposób prześmiewczy.
W niektórych westernach z lat 50.
były drugoplanowe postacie,
pełniące rolę antybohatera.
Czy byli dobrzy czy źli? Trzeba było obejrzeć cały film, żeby się dowiedzieć.
Były to postacie takie,
jak Todd grany przez Richarda Widmarka w Ostatnim wozie,
który miał bezpośredni wpływ na Navajo Joe.
Postać Burta Lancastera w Vera Cruz.
Nawet postać Marlona Brando w Dwóch obliczach zemsty.
Wszystkie pasują do schematu antybohatera
o wątpliwej moralności.
To, czy okażą się dobre czy złe, było niemal sensem filmu.
Trzeba było obejrzeć do końca, żeby się dowiedzieć.
Ale te postacie nie były nieskazitelne. Wszystkie miały swoje problemy.
Wszystkie miały swoje demony.
Były bardziej seksowne
niż główni bohaterowie.
Było w nich coś seksownego i prezentowali pewien polot
w kwestii ubioru.
Nie wystarczała koszula w odpowiednim rozmiarze. Był w tym komiksowy polot.
Robił to Leone, a Corbucci rozwinął.
Nie wiem, czy rozwinął, ale na pewno mocno akcentował.
Dawał im
nieco komiksową sprawność.
Byli szybsi.
Było w nich coś, co wykraczało poza realistyczny western.
Pewien komiksowy polot w kwestii sprawności.
Filmem, który darzę szczególnym sentymentem,
jest Sonny and Jed.
Ale odczytuję tę produkcję inaczej niż wszyscy.
Sonny and Jed to było jego Bonnie i Clyde.
To jeden z westernów, które nakręcił w latach 70.
Tomas Milian i Susan George
grają łotrów uciekających przed prawem.
Film ten często odrzuca widzów.
Mimo że
zawiera dwie najlepiej wyreżyserowane przez Corbucciego sceny.
Jest to cała trwająca 12 minut sekwencja początkowa.
Oraz scena, w której Jed ukrywa się w kukurydzy.
To dwie najlepsze sceny akcji Corbucciego.
Ale ludzi odpycha ten film,
bo odrzuca ich Tomas Milian
i jego kretyńska postać Jeda.
Mnie też odrzuca Jed i to, jak traktuje Sonny.
Ale jest w tym filmie ciekawy aspekt.
Nie jest to nawet alegoria, tak to chyba miało wyglądać.
Wygląda to jak western o Charlesie Mansonie i Squeaky Fromme.
Susan George gra Squeaky Fromme,
a Tomas Milian idzie na całość jako Charlie Manson.
Uważam, że Sonny i Jed
nie są bohaterami. Myślę, że to antagoniści.
To czarne charaktery.
Jed na pewno, a Sonny…
O tym jeszcze nie wspominaliśmy. Kobiece postacie Corbucciego.
Kobiece postacie Corbucciego
nigdy nie pasują do standardowego archetypu,
który nakreśliłem.
Zawsze są jakimś zlepkiem.
Daj mi Biblię, Raschietto.
Przysięgnij, że to nie pułapka.
Przysięgnij, że Clay naprawdę jest tam sam.
Ale uważaj.
To będzie twoja ostatnia przysięga,
bo wkrótce potem umrzesz.
Nie boję się, Fox.
Nikogo już się nie boję.
Są bohaterkami i ofiarami.
Mieszkankami miasta i złoczyńcami.
Virginia!
Mam go! Szybko!
- Proszę wezwać szeryfa! - Virgina, pomóż mi!
Szybko!
Zwykle łączą dwa archetypy,
co sugeruje, że kobiety te są skomplikowane.
Sonny to czarny charakter, a zarazem ofiara.
Ale dla mnie
bohaterem filmu jest postać Telly’ego Savalasa, Francisco.
To prawdziwy bohater filmu.
Obejrzyjcie ten film
z perspektywy Telly’ego Savalasa.
Następnym razem obejrzyjcie go nie z perspektywy Miliana, tylko Savalasa.
To bohater Corbucciego.
Nawet gdy zostaje oślepiony,
kiedy jest zupełnie ślepy, wciąż ściga Sonny i Jeda.
Nie porzuca misji.
To czyni go bohaterem Corbucciego.
Bo Corbucci robił w swoich filmach coś,
co odróżniało go od innych reżyserów westernów.
Wyposażał swoich bohaterów
w ten komiksowy polot, jeśli chodzi o ich sprawność.
Byli szybsi niż można być w rzeczywistości.
Mieli w sobie coś, co niemal dawało im cechy superbohaterów.
Jednakże potem tę sprawność im odbiera.
To, co ich definiuje
jako kowbojów superbohaterów, znika.
Dosłownie odbiera im supermoce.
Nawet wprawny rewolwerowiec potrzebuje rąk. Prawda, Django?
Żegnaj.
Ja i moi ludzie wracamy do Meksyku.
Aby wygrać lub zginąć! Vamos Compañeros!
Adios, gringo! Do zobaczenia w piekle!
I wtedy każe im stawić czoła złoczyńcy.
I tylko dzięki temu, że mierzą się z antagonistą
bez swoich supermocy mogą uważać się za bohaterów.
Dopiero na końcu, gdy mierzą się
z tymi faszystowskimi modelami,
pozbawieni
ukrytych supermocy,
bez asa w rękawie.
Od tego momentu przez ostatnie pięć minut
mogą nazywać się bohaterami.
I niech tak będzie!
Jeśli rozpatrywać gatunek spaghetti westernu jako całość,
uważam, że Lee Van Cleef i Franco Nero to główne postacie gatunku.
To dwie największe ikony. Nie z powodu konkretnej roli.
Nakręcili serię filmów.
Stworzyli osobowości
i weszli do mitologii westernów Nowego Świata.
Wszystkie moje filmy były inspirowane komiksami.
W dzieciństwie czytywałem komiksy przygodowe,
takie jak Mandrake, Tim Tyler’s Luck.
Gdy dorosłem, jako reżyser, oglądałem wiele westernów,
filmów kostiumowych z Budem Spencerem, Terence’em Hillem.
Na przykład Terence’a Hilla postrzegam jako bohatera Miltona Caniffa.
Pamiętacie Terry'ego? A Buda Spencera jako Dicka Fulmine.
Adriano Celentano…
mógłby być postacią z Li’l Abnera.
ROZDZIAŁ SZÓSTY CIEŃ I ŚWIATŁO
Jak się masz, Hud?
Bóg jeden wie, jak się cieszę, że odwiedzasz brata.
Gdyby nie ja i szeryf, nawet by go nie pochowali.
Mówili: „To złodziej. Zostawmy go sępom”.
Bardziej niż faszystów nienawidzi społeczności.
Społeczności reprezentowanych przez każde z tych miast,
czy to miasto Pollicuta…
Witamy w Snow Hill.
…czy Blackstone…
Mieszkańcy miast są okropnymi przedstawicielami społeczeństwa.
To niemal chory żart z postaci Johna Forda,
z jego pionierów, którzy mówią: „Rządzimy na Zachodzie.
Tworzymy społeczność”.
Postacie, które tworzył Ford,
próbujące budować społeczność na tym pustkowiu,
są jego głównym tematem.
Natomiast w filmach Corbucciego społeczeństwo jest jak szambo.
Społeczeństwo to rynsztok.
Mieszkańcy zasługują na wszystko, co im się przytrafia.
Doigrali się.
W The Specialist ten motyw jest na pierwszym planie.
Dalej! Okropne świnie!
- Czołgać się! - Patrzcie, idzie!
Wszystkie filmy, które nakręciłem z Sergiem, to filmy polityczne.
Bo Zawodowiec to również film polityczny,
podobnie jak Compañeros…
W Compañeros był ten słynny profesor,
Fernando Rei,
który uczył młodych ludzi, czym jest rewolucja.
Uczniowie nosili czerwone chusty.
Zdecydowanie były to filmy polityczne.
Żołnierze, których zabiliście, by mnie ocalić, byli ludźmi.
A zabicie człowieka,
nawet wroga,
to zbrodnia.
Czy nie tego was uczyłem?
Odpowiedzcie!
Mieliśmy pozwolić, żeby pana zastrzelili?
Ideały, w które wierzę, nie boją się śmierci.
Nie potrzebują broni, by zwyciężyć.
Słuchajcie.
Nie zapominajcie o tej zasadzie.
Gdy się walczy o słuszne ideały, można wygrać bez przemocy.
Najwyraźniej jestem za stary.
A wy jesteście za młodzi.
Filmy Corbucciego są różne.
W Navajo Joe jest niewiele humoru.
Podobnie w The Hellbenders.
W Człowieku zwanym Ciszą nie ma humoru w ogóle.
Zrobiłem Człowieka zwanego Ciszą dla tych, którzy wierzą w wolność i chcą walczyć.
Wyłamuje się z tego, kiedy kręci trylogię o rewolucji meksykańskiej.
Boże, jakie to piękne.
Trzynaście, czerwone.
Odróżniają się od Navajo Joe, od Django.
Są inne niż The Hellbenders.
W tych filmach, podobnie jak Leone, pozwala sobie
na wstawki komediowe.
W trylogii o rewolucji meksykańskiej nie zawsze chodzi o czarny humor.
Paco chce cię widzieć, gringo.
A kiedy Leone robi Garść dynamitu, to jest to jego wersja
westernu Corbucciego o rewolucji meksykańskiej.
Cztery walety.
Dwie damy…
plus te dwie…
to razem cztery.
To Gillo Pontecorvo miał reżyserować Zawodowca.
A było tak.
Alberto Grimaldi chciał wyprodukować cztery filmy.
Jeden Elio Petriego, jeden Felliniego,
jeden Pontecorva
i czwarty miał reżyserować Corbucci, ale nie miał to być jego film autorski.
Ostatecznie
Pontecorvo wycofał się z kręcenia filmu.
Corbucci, który umiał być przesympatyczny,
pewnego dnia poszedł do biura, które miał zajmować Pontecorvo,
i powiedział: „Ja zrobię ten film!”.
Przekonał Grimaldiego, że jest właściwym reżyserem.
Naprzód!
- Dziękuję. - Uciekajmy!
Obsada miała składać się
z Jamesa Coburna, który miał grać Amerykanina,
i Franco Nero grającego Meksykanina.
Pewnego dnia poszedłem obejrzeć film Incydent.
Zauważyłem niesamowitego aktora, Tony’ego Musante.
Zadzwoniłem do Sergia i kazałem mu obejrzeć ten film.
„To twój Meksykanin”.
Obejrzał film, przyznał mi rację
i zatrudnił Tony’ego Musante.
Muszę przyznać, że jesteś szybki.
Kim jesteś?
Nazywają mnie Polak. Tobie mogę przynieść pecha,
bo jeśli mnie nie przepuszczą, zabiję cię.
Ty też masz pecha,
bo ich nie obchodzi, czy mnie zabijesz.
- Umiesz liczyć do dziesięciu? - Oczywiście.
Potrafię też dodawać, a czasem nawet odejmować.
Dobrze.
Zacznij liczyć.
Choć Corbucci specjalizował się
w westernach, w filmach o kowbojach,
nigdy nie dorównał Leone,
jeśli chodzi o finałową rozgrywkę i ścieżkę dźwiękową Morricone.
Z wyjątkiem pierwszej części trylogii,
z wyjątkiem Zawodowca.
To jedyny raz,
kiedy postanowił rzucić wyzwanie Leone, zrobić efektowne zakończenie
do muzyki Morricone.
I dla mnie jest to, obok dzieł Leone, najlepsze zakończenie w historii.
ROZDZIAŁ SIÓDMY OSTATNIA REWOLUCJA
Spośród reżyserów westernów
Corbucci stworzył najbardziej bezlitosny Zachód.
Najbardziej bezlitosny, pesymistyczny, najbardziej groteskowy,
najbardziej brutalny.
W filmie Corbucciego nikt nie ma gwarancji bezpieczeństwa.
Na końcu główny bohater może zginąć tak samo, jak każdy inny.
Dziewczyna szeryfa…
Chester! Nie!
…ksiądz. Nikt nie jest bezpieczny.
Nawet niewinność może być zgubna.
Nie płacz.
Nie!
Miało nie być świadków, pamiętasz?
Wy zdecydujcie, co zrobić z dzieciakiem.
A więc…
Kiedy zatem miałem stworzyć ten surrealistyczny, groteskowy,
absolutnie bezlitosny Zachód,
który stworzył Corbucci dla amerykańskiego Meksyku,
i go przenieść do Ameryki, zastanawiałem się nad miejscem.
I wymyśliłem Południe sprzed Wojny Secesyjnej.
Dokładnie tak.
Missisipi i Luizjana
w czasach niewolnictwa
jest tym groteskowym światem,
z którego czerpał Corbucci.
Tam dochodziło do najbardziej surrealistycznych wydarzeń.
Były groteskowe, bo zdarzyły się naprawdę.
Na co oni tak się gapią?
Nigdy nie widzieli czarnego na koniu.
Corbucci tworzył westerny, bo był reżyserem gatunkowym,
a to był popularny wówczas gatunek.
Kino miecza i sandałów też robił dlatego, bo było popularne.
Westerny stały się popularnym gatunkiem.
Gdy na początku lat 70. straciły na popularności, porzucił je.
I nigdy nie chciał do nich wracać.
Potem skupił się na kręceniu komedii.
Co ważne,
niektóre z komedii, które kręcił w latach 70., są do dziś
najbardziej udanymi filmami w dziejach
włoskiego przemysłu filmowego.
Podczas kręcenia trzeciej części trylogii rewolucyjnej dochodzi do przemiany.
Cały film zyskuje komiczny wydźwięk.
Lubił próbować nowych rzeczy.
Nie był reżyserem przywiązanym do schematów.
Więc pewnie z Villaggiem w żartach wpadli na pomysł:
„Zróbmy film z poważnym Gassmanem.
Porozmawiamy o rewolucji
z komicznym wydźwiękiem”.
Sergio robił różne rzeczy.
To była jego ogromna zaleta.
Z łatwością przechodził od filmu z Totò do innych produkcji.
Nie wszyscy reżyserzy to potrafią.
Sergio wiedział,
że nigdy nie zdobędzie Oscara.
Mówił: „Nie dostanę Oscara”.
Ale dostał Oscara od ludzi.
Wiedział o tym, bo był prawdziwym reżyserem dla ludzi.
Nie bardzo rozumiem
karierę Corbucciego po wczesnych latach 70.
Corbucci miał w sobie coś z reżysera komercyjnego.
Jest to cecha, którą podziwiam.
Czy żałuję, że nie był bardziej artystą rezydentem?
Tak jak Leone?
Wielka szkoda, że tak niewielu włoskich reżyserów przyjechało do Ameryki,
by spróbować sił w amerykańskich filmach.
Raz poruszyłem ten temat. Spytałem: „A gdyby Sergio to zrobił?”.
Ludzie odpowiadali, że nigdy by tego nie zrobił.
Nie wyjechałby z Włoch, żeby kręcić filmy w Ameryce.
Pamiętam Tony’ego Musante, który przyjechał do Włoch, by ze mną pracować.
Potem zrobił wielką karierę.
Przyleciał na film z Palance’em i Franco Nero zatytułowany Zawodowiec.
Był jednym z tych zaangażowanych aktorów, jak Kazan.
Pewnego razu kiedy zsiadał z konia, powiedziałem mu…
Mieliśmy scenę, w której wybiegał z kadru.
Miał opuścić scenę, chyba podczas strzelaniny.
Musiał zeskoczyć z konia, pobiec, a potem rzucić się na ziemię.
Ze względu na następną scenę
przed drugim ujęciem, kiedy miał wracać,
powiedziałem: „Wbiegnij w kadr, a potem połóż się na ziemi,
bo muszę obniżyć kamerę, żeby sfilmować inną postać”.
Spytał, dlaczego ma się kłaść.
Ja na to: „Nie wiem. Udawaj, że masz kamień w bucie.
Musisz usiąść, zdjąć but, wyjąć kamień
i włożyć but z powrotem, co jest zabawne, kiedy wszyscy do ciebie strzelają.
Myślę, że to będzie dobre”.
On na to: „Więc musimy powtórzyć poprzednią scenę”.
„Dlaczego?”
„Bo w poprzednim ujęciu opuściłem scenę bez tego kamienia”.
„Jak to?”, spytałem go.
„To musi się zacząć wcześniej.
Poczułbym kamień od razu, gdy tylko postawiłem stopę na ziemi,
więc wyszedłbym ze sceny inaczej niż teraz”.
Ja na to: „Słuchaj, kręcimy tutaj włoski western.
Jeśli chcesz pokazać, że masz kamień w bucie, zrób to teraz.
Wcześniej o nim nie wiedziałeś, a teraz go czujesz”.
On odpowiada: „Dobra, ale muszę iść do przyczepy i pomyśleć, jak to zrobić”.
Ja na to: „Dobra, idź. Zrobię coś innego”.
A kiedy wrócił i oznajmił: „Mam to”,
powiedziałem: „Poszliśmy już dalej. Mniejsza o kamień w bucie.
Zrobimy coś innego. Słońce zaszło. Koniowi chce się pić…”
- Dokąd jedziemy? - Prosto na działa!
Wyskakuj, szybko!
Nie ma nic złego w tym,
że jest się drugim najlepszym reżyserem spaghetti westernów po Leone.
Nie uważam Forda za największego amerykańskiego reżysera westernów,
ale jeżeli dokonamy takiego założenia,
to kto byłby drugi?
Peckinpah? Hawks?
Raoul Walsh? Delmer Daves?
Kto jest numerem dwa? Można się o to pobić.
We Włoszech tak nie jest.
Numer dwa to pieprzony Corbucci.
DLA NORI CORBUCCI
W Django jest coś ciekawego…
Nie mówiłem zbyt wiele o Django, więc możemy o tym wspomnieć.
Ten film ma interesujący aspekt.
Kim jest Mercedes?
Nie dowiadujemy się,
kim jest Mercedes.
Django przybył do tego miasta.
Wydaje się, że przyjechał tam,
żeby się mścić.
Widzimy, jak odwiedza grób kobiety o imieniu Mercedes.
Kim jest ta kobieta? Nie wiadomo.
O Django wiemy jedynie to, że prawdopodobnie służył w Armii Unii
lub w kawalerii, bo nosi spodnie kawalerzysty.
Brał udział w wojnie po stronie Północy.
Jedzie na Południe.
Postać pułkownika to postać z Południa,
związana z Konfederacją.
Ma ten Ku Klux Klan,
zakapturzoną armię…
Wydaje się, że wymordowali wszystkich czarnych na tamtych ziemiach.
A teraz chcą się pozbyć Meksykanów.
Wygląda na to, że wszyscy czarni zostali zamordowani,
a teraz kolej na Meksykanów.
Kim jest Mercedes?
To żona Django?
Ciekawa historia.
Ma żonę. Zostawia ją w tej wiosce na Południu
i rusza walczyć za Północ?
Wraca, ona nie żyje, ale nic nie wskazuje na to,
że on wrócił zaraz po wojnie.
Robił co innego, a teraz jest tam.
Czyli to jego żona?
To mało prawdopodobne, że miał żonę.
A gdyby miał żonę, raczej by jej nie porzucił.
Mam pewne wytłumaczenie, myślę, że trafne.
Myślę,
że nie znał Mercedes.
Myślę, że był na wojnie.
I myślę, że Mercedes…
to żona kogoś, z kim służył.
Mercedes była żoną żołnierza, z którym służył w Armii Unii.
Który zginął.
Umarł w ramionach Django albo blisko niego.
Przed śmiercią dał mu coś dla żony.
„Kiedy skończy się wojna,
pojedź do tej wioski i znajdź moją żonę”.
I myślę sobie, bo sam to również piszę,
że to był czarny żołnierz.
I w końcu
jedzie do tej wioski, żeby odnaleźć
żonę czarnego żołnierza, którego znał,
w mieście, w którym mieszkała, ale ona została zamordowana.
Odkrywa całą historię o tym,
jak ten gang podobny do Ku Klux Klanu
zgładził czarnych w tamtych okolicach,
a teraz zabiera się za Meksykanów.
A potem dokonuje się zemsta
na przywódcy Armii Klanu
z rąk aktora, który ma na nazwisko Nero,
co po włosku znaczy czarny.
To moja wersja.
Napisy: Przemysław Rak