Ilang siglo na ang nakalipas, sa Kanlurang Gitnang Aprika,
kung saan bumangon at bumagsak ang mga kaharian,
namuhay ang isang babaeng itinadhanang mamuno.
Isang mandirigma.
Isang reyna at isang 'di mapantayang puwersa.
Ang pangalan niya...
Njinga.
Kami ay mga taong ipinanganak na tumatakas mula sa pagkalipol.
Ipinanganak sa panahon ng kadiliman,
sa panahon ng karahasan,
at pabago-bagong sitwasyon.
Kung kailan ang pang-aalipin ay banta para wasakin ang isang kontinente.
Gusto kong lumayas ang mga Portuges sa lupain ko.
Bawat isa sa kanila.
Buong tapang niyang ipinagtanggol ang kaniyang kaharian
laban sa kapangyarihan ng Europa.
Njinga!
Tumindig upang maging pag-asa ng kaniyang mga tao.
Lumaganap sa buong Aprika ang pamana ni Reyna Njinga
hanggang sa ngayon.
Panahon na para makilala natin siya.
Mabuhay ang Reyna Njinga!
- Njinga! - Njinga!
- Handa ka na? - Handa ka na ba?
Huwag mong isiping pagbibigyan kita
dahil lang sa nanonood ang ama mo.
Hindi ko naman inaasahan 'yon.
Uy.
Isinilang at lumaki si Prinsesa Njinga sa panahong
nahihirapan ang ama niya, ang Hari,
sa alitan laban sa mga Portuges
na pumapasok sa lupain at kumukuha ng mga tao.
50 taon na nasang Ndongo ang mga Portuges.
At dalawa talaga ang kanilang misyon.
Una, gawing Kristiyano ang mga tao roon,
at mapalawak pa nang husto ang teritoryo ng Hari ng Portugal.
IMPERYONG PORTUGES 1617
Ang mga Portuges ang kauna-unahan at pinakamalakas na mandaragat
at may mga kolonya sa buong mundo.
Pinakamalaki ang nasa Brazil.
Kung saan nadagdagan ang kanilang yaman
sa pagpapatayo ng malalaking sakahan ng asukal.
Kailangan ng mga Portuges ng mga taong magtatrabaho sa mga sakahang 'to,
kaya nagsimula silang kumuha ng mga tao mula sa Kanluran at Gitnang Aprika
para maging aliping trabahador.
Sa Ndongo, Ngola ang tawag nila sa Hari.
Sa sandaling ito, nahihirapan siyang
ipagtanggol ang kaharian niya mula sa mga Portuges.
Dapat niyang ihanda ang panganay niyang babae na si Njinga,
para sa paparating na digmaan.
Sinasanay niya si Njinga sa kaalamang pandigma,
kung paano makipaglaban.
Gamit ang mga sundalo niya bilang pagsasanay ni Njinga.
Isang pulgada na lang at tatamaan ako.
'Di mangyayari 'yan.
Bilang prinsesa, may mga babaeng tagapaglingkod si Njinga.
Ilan sa mga 'to ay mga kasama sa militar at kasabay niyang nagsasanay.
Pero 'di pa rin karaniwan sa mga babae sa panahong ito
na magkaroon ng aktibong papel sa militar.
Masyado akong umaasa sa 'yo.
Mabuti 'yon.
Binagalan mo ang pamamaraan mo.
Dahil hindi laging panalo sa karera ang mabibilis.
Tama, Ndambi?
Wala ka bang ibang pupuntahan?
Tara, samahan mo 'ko.
Makikita sa kasalukuyang Angola ang Ndongo sa Gitnang Kanlurang Aprika.
KARAGATANG INDIAN KARAGATANG TIMOG ATLANTIKO
Noong 1617, ang Ndongo ang isa sa pinakamalaki at pinakamahalagang
kaharian sa panahong 'yon.
Nasa 100,000 hanggang 200,000 ang populasyon nito.
Nakasentro ang kaharian sa Kabasa,
ang kabisera at tahanan ng maharlikang pamilya.
Napakasopistikadong lipunan ang Ndongo.
Palagi nating iniisip na ang kontinente ng Aprika,
ay hindi sibilisado bago pa dumating ang mga taga-Europa.
At hindi totoo 'yon.
May umiiral na kalakalan sa loob ng Ndongo.
Malawak ang sakop nito at napakalakas ng militar nito.
Hindi nila maintindihan.
Akala ng lahat na tungkol sa pabilisan ang digmaan,
pero katiyakan at pagpapasya ang susi rito.
Kailangan mong pag-aralan ang labanan.
Si Funji ang pinakabata sa tatlong anak na babae ng hari.
Bilang mga prinsesa, hinahangaan at ginagalang sila sa Kabasa.
Pag-aralan mo ang labanan at ang bawat detalye ay mahalaga.
Kailangang handa kang umatake mula sa mahinang posisyon...
Hindi ka pa rin ba magpapakilala?
Wala akong lakas ng loob tulad mo.
Funji, anak ka ng hari. Magiging masuwerte siya sa 'yo.
Tara na. Huli na 'ko sa pulong ng konseho.
O, sige na. Pakiusap?
Ibababa na natin 'yan at aalis na tayo.
Maraming salamat.
Kung ang pinakamahina ang mamamahala ng ating kaharian...
Ganito ang balangkas ng lipunan sa Ndongo.
Nasa itaas 'yong namumuno
at pagkatapos may mga sobas, ang mahaharlika, na nasa ibaba.
Humaharap sa mahirap na sitwasyon ang ama ni Njinga
dahil may mga tao sa paligid niya na nag-aagawan sa kapangyarihan.
Matalino at ambisyoso ang kapatid ni Njinga na si Mbande.
Mararamdaman mo na gusto niya talagang patunayan na mahusay siyang pinuno.
Alam ni Mbande na ang kapatid niya sa ama na si Kiluanje,
ang magiging susunod na Ngola,
bilang panganay na anak na lalaki ng kasalukuyang hari.
Kailangan nating gumawa ng paraan.
Kailangan nating magkaisa.
Para sa mga laro ang paraan. Lakas ang para sa digmaan.
Sa panahong 'yon, pumasok na ang mga Portuges sa eksena.
Sinamantala nila ang pagkakawatak-watak at pag-aaway sa pagitan ng mga soba.
At bagaman maraming mga soba ang sumusuporta sa ama ni Njinga,
may isang soba sa hilaga, si Soba Kavulo,
ang namumuno sa pag-aaklas laban sa Hari.
Mahal na Hari...
sa lugar na 'yon, maraming tapat sa taksil na 'yon,
Si Soba Kavulo.
Ang Pasong Lucalla lang ang tanging daan para sa ating mga mandirigma.
Magbabantay sila sa may bangin.
At gagawa sila ng daanan para sa naipit nating tao
at pararamihin ang bilang nila.
Magaling.
Matatapos ang digmaang 'to sa loob ng tatlong araw.
Maipapanalo ang laban, pero magpapatuloy ang digmaan
kung hindi sasamahan ni Ama ang mga tauhan
at harapin ang mga mamamayan,
at ipaalala sa kanila kung bakit ikaw ang kanilang hari.
Alam kong naging limitado ang panahon mo sa korte
pero hindi dapat ang katapatan mo!
Hindi kailangan ipaalala ng Hari kung bakit siya ang hari, kapatid.
Ngayon lang ako sumang-ayon kay Mbande. 'Di dapat pamunuan ni Ama ang labanan.
Walang pagdududa ang katatapatan ko, aking kapatid.
Sinasabi ko lang, huwag nating isawalang-bahala ang katotohanan
na may mga banta sa Hari!
Palaging may banta sa Hari.
Hayaan nating pag-usapan ng mga tindera at lasenggo ang tungkol diyan
habang nakatutok tayo sa hinaharap na problema,
si Soba Kavulo.
Kung maari lang, Mahal na Hari.
Tama ang prinsipe.
Siyempre naman.
Mahalaga ang ipinunto ni Kiluanje na gawin natin ang lahat
para ipagtanggol ang Hari.
Maraming tagapayo ang nakapaligid sa Ngola,
at ang tendala, ang isa sa pinakamahalaga.
Isa siyang bihag na alipin.
Sa Ndongo, ang mga taong nabihag sa mga digmaan...
ay maaaring magkaroon ng mataas na ranggo.
Marami na tayong nasaksihang mga digmaan, kaibigan.
Oo, bilang hari at bihag.
At ngayon, bilang magkaibigan.
Tama.
Alam mo, hangal lang ang nag-iisip na kaya niyang takasan ang kamatayan.
Pero susubukan pa rin natin.
Njinga.
may gusto ka pang sabihin?
Nagtataka ako, bakit patuloy nating sinusugod ang mga Portuges sa likuran
imbes na harapin natin sila.
Njinga, hindi mga Portuges ang problema rito.
Palaging sila ang problema, kapatid.
Sino sa tingin mo ang lalong nag-uudyok kay Kavulo?
Sino sa tingin niyo ang gumagawa ng pagdududa sa Hari?
Natutuhan ni Njinga sa korte ng hari ang diplomasya
at ang politika ng mas malawak na rehiyon.
Pero nangingibabaw rito ang mga lalaki.
At ang pagdalo niya roon ay maaring maging dahilan ng pagkamuhi
mula sa kaniyang mga kapatid.
Ang pagsalakay sa soba na 'to...
ay parang paglaban sa anino,
hindi sa mismong tao.
PANTALAN NG LUANDA
Naghahanap ang mga Portuges ng mga Aprikanong bihag sa kahit anong paraan.
Kaya determinado silang sakupin ang kaharian ng Ndongo.
Nanirahan ang mga Portuges sa Luanda bilang base ng mga operasyon nila,
dahil mas maiksi ang biyahe mula Luanda hanggang sa baybayin ng Brazil
kumpara sa iba pang mga lugar sa Gitnang Kanlurang Aprika.
Kaya naging magandang lugar 'yon para sa kanila
para simulan ang kanilang marahas na gawaing pang-aalipin.
Ang mga Portuges at ang kanilang walang hanggang pagkauhaw sa mas maraming tao.
Hindi sila nasisiyahan sa dami ng tao na mayroon sila.
Patuloy ang kalakalang ito, kaya kailangang tuloy-tuloy
ang pagtustos nito.
Ano'ng sabi ng mga ninuno?
Mahal na Hari.
Isang espiritwal na tagapayo ang nganga.
Bilang isang Aprikanong reyna o babaeng hari, gaya ko,
kailangan kong sumangguni lagi sa aking espiritwal na tagapayo,
dahil hindi kami maaring magsalita mula sa aming mga sarili.
Kinakatawan namin ang boses ng mga ninuno.
Kaya ang Hari, ang Ngola,
ay laging sumasangguni sa nganga para tiyakin na ang bawat desisyon
ay para sa kapakanan at pagpapalakas
sa mga tao at ng kaharian.
Nakaupo pa rin sa trono ang Hari sa pagtatapos ng araw.
Nagsalita na ang mga ninuno.
Hindi lang isang mandirigma at diplomatiko si Njinga,
pero sa panahong 'yon, isa rin siyang ina sa anak na lalaki.
Masyado kang tuwang-tuwa sa kaniya.
Alam ko.
Hindi mo pa kinukuwento ang pagpupulong ng konseho.
Mayroon bang dapat ikuwento?
Mas gusto nilang labanan ang isa't isa kaysa sa mga Portuges.
- Sina Mbande at Kiluanje? - Sino pa ba?
Sanay na sila sa labanan. Madali na 'yon sa kanila.
Ibang klaseng apoy ang mga Portuges.
Isang apoy na dapat nating agarang maapula.
Bago pa tayo tuluyang tupukin nito.
Sa halip, ilalagay si Ama sa panganib at para saan?
Isang walang kuwentang soba na mas piniling pumanig sa mga Portuges
kaysa sa sarili niyang mga tao.
Ang masasabi ko, gawin niya 'yon.
Hindi rin magtatagal ay ipapaligpit din siya ng mga Portuges.
Kinagat niya 'ko!
Ikalawang kapatid na babae si Kambu nina Funji at Njinga.
Makikita mo na talagang sinusuportahan niya
ang kapatid niya.
Tapos na siya.
Akin na siya.
Ibalik mo siya.
Sa loob ng isang oras.
Kambu.
May kakayahan ang posisyon ni Njinga na paligiran ang sarili niya
ng mga pinili niyang kalaguyo.
May ibang kultura sa Aprika na maaaring magkaroon ang mga babae
ng iba't ibang karelasyon.
Si Kia Ituxi ang paboritong kalaguyo ni Njinga.
Siya ang ama ng kaniyang anak.
At talagang mayroon silang espesyal na relasyon.
At masasabing maganda talaga ang buhay ni Njinga.
Nakarating sa ama ni Njinga na isa sa mga soba ang nag-alsa laban sa kaniya.
Kaya nagdesisyon siyang pumunta ro'n at ipakita ang kapangyarihan niya.
Payagan niyo na akong sumama sa inyo.
Narito ka na kung saan kita kailangan.
Tama ka, alam mo ba 'yon?
Kinakagat tayo ng mga Portuges,
unti-unti tayong binabalatan hanggang sa makarating sila sa buto.
At uubusin din nila 'yan,
na parang hindi tayo nabuhay.
Hindi mangyayari 'yan.
Ano ang gagawin mo kung ikaw ang nasa lugar ko.
Hahanap ako ng paraan para magkaisa ang kaharian.
Gamitin ang lahat ng ating lakas para itaboy ang mga Portuges
pabalik kung saan sila galing at...
At? Masalita ka lang, anak ko.
At hindi ako makikipaglaban ngayon.
Sinasabi mo 'yan na parang may pagpipilian ako.
Hindi mo kilala ang mga lalaki at ang kayabangan nila.
At muli, baka ikaw ang tanging pag-asa ng Ndongo.
Kapag babae ang nasa trono...
maaaring kaunting dugo lang ang dumanak.
Tubig.
Hindi sapat lagi ang dala niyo.
Bantayan mo nang maigi ang mga kapatid mo.
Gusto mong sumama sa kaniya, 'di ba?
Oo.
- Ikaw din ba? - Hindi.
Mas gusto ka niyang kasama, hindi ako.
Mahal na Hari?
Mahal na Hari, nasaan ka?
Ngola? Ngola?
Halatang isa sa mga tauhan niya ang naglayo sa hari sa mga kawal niya
para patayin siya sa ngalan ng mga sobas na sumasalungat sa kaniya.
Hindi!
Ngayong wala na ang ama ni Njinga, sino na ang mamumuno?
Tingnan niyo ang ginawa nila sa inyong Hari!
Kung 'di natin makapagkatiwalaan ang mga tauhan natin,
kanino pa tayo magtitiwala?
Mukhang wala sa labas ang panganib tulad ng sinabi mo, kapatid,
kundi narito sa tahanan natin!
Tendala!
Nasaan ang heneral?
- Hindi na siya bumalik. - Puwes dalhin mo siya sa 'kin!
Dalhin niyo ang mga gumawa nito sa paanan ko sa paglubog ng araw!
Huwag, kapatid.
Ano?
Nakarating na sila sa mga amo nila sa ngayon.
Hayaan mo sila.
Hayaan nating maging ligtas,
magpakasal...
sipingan ang mga asawa nila't magkaanak.
At pagkatapos...
kung kailan iniisip nila na nanalo sila at iniutos ito ng mga ninuno,
hahanapin natin sila at pagpapatayin.
Lilipulin natin ang lahat ng nabubuhay sa kanila,
hanggang sa maubos ang kanilang lahi!
Tendala, ibalita mo ang pagkamatay ng aking ama at pulungin ang konseho.
Wala siya rito, alam mo 'yon.
Kasama na niya ang mga ninuno.
Bakit sinabi mo sa kaniya na matatapos ang araw na nakaupo pa rin siya sa trono?
Nasa trono pa rin siya, 'di ba?
Alam mo ang ibig kong sabihin.
"Hangal lang ang nag-iisip na kaya niyang takasan ang kamatayan."
Iyan ang mga sinabi ng ama mo.
Naintindihan niya ang ibig sabihin ng mga ninuno.
Lagi niyang naiintindihan ang kahulugan sa likod ng mga salita.
Tinawag niya akong pag-asa ng Ndongo.
Ano ang ibig niyang sabihin?
Naku, anak.
Huwag kang magpanggap na 'di mo alam.
Masyado kang malapit sa kaniya para 'di mo malaman.
Isang bagay na dapat malaman.
Ibang bagay na ang kumbinsihin ang lahat.
Nagluluksa si Njinga,
tulad ng ibang anak na nawalan ng ama.
Pero rito, hindi lang ito pagkawala ng isang ama.
Pagkawala rin ito ng isang Hari.
May mga katanungan na umusbong,
at pakiramdam ni Mbande na siya ang nararapat na tagapagmana.
Pero dahil hindi siya anak ng legal na asawa ng dating Ngola,
mahina ang pag-angkin niya sa trono.
Walang malinaw na hanay ng tagapagmana.
Kaya iniutos niya ang pagpatay sa iba
para mawalan siya ng kaagaw.
Ang anak ni Kiluanje...
At ang lahat ng kaniyang tagapagmana.
Walang dapat na banta sa trono ko.
Lumabas ka! Alam mo ba kung nasaan ka?
Pinatay ni Mbande ang anak ni Njinga, na isang bata, isang sanggol
dahil nakita niyang banta ang batang 'to sa kapangyarihan niya.
Ginawa ko lang ang nararapat.
Bakit mo pa 'ko pinatawag?
Dahil hindi ako sigurado.
Sa ano?
Ang trono?
O sa ginawa mo para makuha 'to?
Hindi kita mapapalaya sa mga pasyang ginawa mo. Ikaw ang may gawa no'n.
Pero ito lang ang masasabi ko.
Walang silbi ang matatag na trono kung walang matatag na hari.
Kaya galingan mo.
Mahalaga ang sandaling ito para kay Mbande
dahil gusto niyang matiyak ang posisyon niya sa trono.
Kapag naging hari ka, hindi ka na karaniwang tao
na dapat sumunod sa mga kautusan.
Sa pagpatay sa mga maaaring niyang makaagaw sa trono...
kumikilos na siya bilang isang hari.
Nasaan ako?
Njinga.
Hindi pinatay ni Mbande si Njinga at ang mga kapatid niyang babae.
Kilala si Njinga,
at marahil naisip din ni Mbande na alisin siya bilang tagapagmana,
pero puwede niya ring mapakinabangan si Njinga.
Nasaan ang anak ko?
Mbande.
Kunin niyo ang palakol ko.
Hawakan niyo siya.
Uminom ka.
Pakakalmahin ka nito.
Huwag, kailangan kong...
kailangan ko...
Ang anak ko.
Kumalma ka. Kagustuhan itong lahat ng mga ninuno.
Hindi!
Hindi maaari 'yon.
Anak ko siya. Anak ko siya.
Hindi siya isang banta.
Natakot si Mbande sa magiging kakayahan ng anak mo.
Natatakot din ba ang mga ninuno?
Saan ka ba pumapanig?
Hindi ko siya ipinagtatanggol.
Iniisip ko ang Ndongo, at dapat gano'n ka rin.
Patawad.
Aalis na lang ako.
Hindi ko kayang manatili rito.
Hindi puwede.
Mula ka sa tahanan ng mga maharlika.
Hindi ka puwedeng umalis nang hindi sumasangguni sa mga ninuno.
Kung gayon, sabihin mo kung ano'ng gagawin ko sa paghihirap na 'to?
Sabihin mo sa 'kin.
Ano'ng dapat kong gawin?
Paano kung patayin nila ako?
Dahil...
Ikaw ang pag-asa ng Ndongo.
Hindi alam ni Mbande 'yon, pero alam 'yon ng ama mo at ng ating mga ninuno,
at walang nangyayari na hindi ayon sa kagustuhan nila.
Kayanin mo, anak,
at magtiwala, na ang lahat ng ito ay bahagi ng plano ng ating mga ninuno.
Sobra na ang hinihiling nila.
Siguro nga.
Tandaan mo...
ang katapatan mo ay hindi sa taong nakaupo sa trono...
kundi sa mga tao ng Ndongo at sa mismong trono.
Kayanin mo 'to...
At maaari kang maging kahit ano.
Sa unang anim na buwan ng pamumuno ni Mbande,
lumakas ang pag-atake ng mga Portuges sa kaniyang mga tao.
Tingnan mo ang dalawang talaang 'to.
Ito ang pagkakahati...
May bagong liderato sa hanay ng mga Portuges.
At sumasalakay sila
at nanghihimasok na sa pinakakaloob-looban ng Aprika,
Ang totoo, 'di makabuo si Mbande ng alyansang militar at politikal
na kailangan para pigilan ang pagsalakay ng mga Portuges.
Magkuwento ka tungkol kay Mbande.
Mayroon tayong 15,000 mga alipin bawat taon
na galing sa rehiyon ng Ndongo.
Nawawalan tayo ng ilang daan dahil sa mga pag-atake
sa mga lokal na pamilihan ng alipin.
Para makabihag ng mas marami mula sa mga tao ni Mbande,
humingi ng tulong ang mga Portuges sa isang grupo ng mga mandirigma
na tinawag na Imbangala.
Grupo sila ng mga mersenaryo.
Sa katunayan, mga bayaran sila.
At kilala silang malulupit na mandirigma.
Ang pinakamahalagang lider ng Imbangala na si Kasanje,
ay kaalyado ng mga Portuges.
Kinatatakutan sila ng mga tao pero nirerespeto sila.
Gusto ng lahat na kakampi nila ang Imbangala o nasa mga binabayaran nila
dahil alam nila 'pag nasa panig mo sila,
malaki ang pag-asa mong manalo.
Nawalan ng ama at anak si Njinga.
Kaya sa tingin ko, bilang tao, sobrang nanlulumo siya.
Gayunman, isa pa rin siyang prinsesa.
Sagisag pa rin siya ng isang ninuno,
kaya...
kailangan niyang isantabi ang galit na kinikimkim niya
sa taong pumatay ng anak niya.
Pinatawag niyo ako.
Wala ka naman sa pulong ng konseho.
Ipagpaumanhin mo, Mahal na Hari.
Ipakita mo sa kaniya.
Siya ang natira sa mga sundalo natin.
Si Kasanje.
Ang Multo sa Hamog.
Paanong patuloy na nakalulusot si Kasanje sa mga depensa natin?
Magpadala ka ng mga kawal ro'n at dalhin niyo siya sa 'kin!
Nagbabantay sa Kabasa ang mga natitira mong kawal.
Puwes, ipadala mo sila!
Hindi maaaring makatawid si Kasanje sa Kabasa.
Hindi mawawala sa 'kin ang higit pa sa nawala sa aking ama!
Kapag nawala sa 'yo ang Kabasa,
mas malaki ang mawawala sa 'yo kaysa sa nawala sa ama natin.
Katangahan na isugal niyo ang huling hanay ng inyong depensa.
At ano sa tingin mo ang dapat nating gawin, ha?
Njinga!
Puwede niyong gamitin ang mga mandirigmang Imbangala.
Ano?
Hindi ko ilalagay sa kamay ng mga taksil na 'yon ang kinabukasan ng Ndongo.
Watak-watak ang mga taksil na 'yon.
Gamitin niyo 'yon.
At sinong mas mahusay na lalaban sa isang madirimang Imbangala
na tulad ni Kasanje
bukod sa isang pang Imbangala?
Nahahati sa iba't ibang grupo ang mga Imbangala,
kaya hindi sila pinamumunuan ng iisang tao.
Walang katapatan sa kahit sino man ang mga lider ng Imbangala.
Lalabanan nila ang isa't isa kung tama ang bayad sa kanila.
At paano natin sila makukumbinsi?
Hindi natin gagawin 'yon.
Bigyan natin sila ng mga sandata, pakakawalan, at bigyan sila ng oras
para mabuo muli.
At paano kung kalabanin nila tayo? Ipadala sa mga nang-aalipin?
- Hindi nila gagawin 'yon. - Sigurado ka, ha?
May pagpipilian pa ba tayo?
Ipadala niyo ako. Ako mismo ang kakausap sa kanila.
Hindi, masyadong mapanganib.
Gagamitin natin ang natitira nating tauhan sa Kabasa
para lumaban sa mga Portuges at kay Kasanje!
- Bakit? - Buo na ang pasya ko--
Ang anak ko ang tinutukoy ko.
Bakit?
Kung kinausap mo ako, inilayo ko na lang sana siya rito.
Para 'di mo mararamdaman ang banta sa 'yo.
Hinding-hindi mo na siya makikita.
Bakit 'di mo 'ko kinausap, Mbande?
Bakit mo kailangan kunin
ang tanging bagay na mahalaga sa 'kin sa mundong 'to?
Ginagawa ng Hari ang kailangang gawin.
Mas mabuti kung aalis ako at hanapin ang Imbangala.
Natatakot ako na kung mananatili ako...
baka may magawa ako sa Hari na ikakagalit ng mga ninuno.
Pero pinagbawalan ka niyang umalis.
Hindi ako natatakot sa kaniya.
Hindi niya ako kayang patayin ulit.
Hindi niya maiintindihan.
Aalis ka raw. Saan ka pupunta?
Para hanapin ang Imbangala.
Paano kung mahuli ka nila at ibigay sa mga kaaway?
'Yon ang panganib na handa kong harapin.
Kung 'yon ang makakapaglitas sa ating lahat mula sa kamatayan
dahil sa kahangalan ni Mbande sa mga Portuges.
Siya ang papuntahin mo, gulo niya 'to! Siya ang Hari!
Hindi! Mas mabuting nandito siya.
Kung gano'n, sasama ako sa 'yo.
Kailangan kita rito,
para mabantayan niyong dalawa si Mbande.
Ipangako niyong aalagaan niyo ang isa't isa hanggang sa pagbabalik ko.
Ipangako mo sa 'min na babalik ka.
Pakiusap bumalik ka nang ligtas.
Mahal ko kayong dalawa.
Sinuway ni Njinga ang kaniyang kapatid at naghanap ng alyansa
sa isang lider ng Imbangala na tinatawag na Kasa.
Mag-isa na lang siyang kumikilos.
Maaaring ikaw ang tanging pag-asa ng Ndongo.
SILANGANANG NDONGO TERITORYO NG IMBANGALA
Sumusuong sa panganib si Njinga sa paghahanap niya sa Imbangala.
Palipat-lipat sila ng lugar,
nandarambong sa mga pamayanan at pinapatay ang kahit sinong
humaharang sa kanila.
Galing rito ang mga Imbangala. Ilabas ang mga sandata!
Ingat.
Sigurado ka ba sa Imbangala?
Hindi.
Pero mas may tiwala ako sa kanila kaysa sa mga Portuges.
Sinaksak nila siya nang patalikod.
Kahiya-hiya.
- Tungkol sa karangalan ang digmaan. - Tungkol sa kamatayan ang digmaan.
Iyon ang totoo, Ndambi.
Tumingin ka sa paligid mo.
Matagal nang iniwanan ng karangalan ang labanang 'to.
Kayong lahat, sa likod ko!
Imbangala!
Tingnan mo nga naman.
Isang babae.
At ikaw ay si?
Dismayado... sa 'yo.
Ganito mo ba salubungin ang mga panauhin sa lupain niyo?
Regalo ang dala ng mga panauhi. Ikaw?
Palakol ang dala mo.
Mga mandirigma ang dala mo.
Totoo.
Pakawalan mo ang mandirigma ko.
Alisin mo ang palakol at bibigyan kita ng punyal para paglaruan.
Kung 'yan ang gusto mo.
Hindi ka pa rin nagpapakilala.
Njinga.
Prinsesa ng Ndongo, kapatid ng Haring Ngola, si Mbande.
At ikaw siguro si Kasa.
Mas bata kaysa kay Njinga ang lider ng Imbangala na si Kasa,
pero may kahusayan siya sa militar.
At mayroon siyang pangkat ng mga mandirigma
na sa tingin ni Njinga ay mahusay siyang mapagsisilbihan.
May imumungkahi ako para sa 'yo.
Umalis ka na at dalhin mo ang mga tao mo, prinsesa.
- Ngayon na. - Hindi!
Hangga't 'di ko nakukuha ang pinunta ko rito.
At naman ang pinunta mo rito?
Ang mga madirigma mo para labanan si Kasanje...
at ang mga Portuges.
'Yon lang ba?
Ngayon sabihin mo sa 'kin...
ano naman ang dala mong kapalit sa malaking kahilingang 'to?
- Wala. - Wala?
Wala?
Bakit naman kita tutulungan para sa wala?
Dahil wala nang mawawala sa 'kin,
kaya naman mapanganib ako.
Hindi ka mukhang mapanganib dito, Prinsesa Njinga ng Ndongo.
Talaga?
Handa ka na bang makipag-usap?
O gusto mo pa ring paglaruan ko ang punyal mo?
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Andrew Jan Novera