Si Njinga, ang prinsesang nawalay sa kaharian nang tatlong taon.
Kailangang sabay-sabay tayo.
Sa oras na kumalat ang balita mula sa ibang kampo, tapos na 'to.
Ipagkakatiwala ko sa 'yo at sa mga tauhan mo ang pagsalakay na 'to.
Batid niya na wala nang pag-asa ang kaniyang kaharian,
bumuo siya ng alyansa sa lider ng Imbangala na si Kasa,
upang gawing kakampi ang kalaban ng kalaban niya.
Sa kabilang dako, nasa kamay na ng mga kalaban ang Kabasa.
Sinabi ko'ng huwag n'yo siyang hawakan!
Hoy!
- Funji! - Funji!
- Kailangan mong nang umalis dito. - Ano'ng nangyayari?
- May dapat tayong gawin! - Oo!
Hindi! Funji!
Pero nanatiling matatag at determinado si Njinga na gawin ang lahat
para protektahan ang kinabukasan at kaligtasan ng kaniyang nasasakupan,
hanggang sa kamatayan.
Nawa'y malugod kayong salubungin ng inyong mga ninuno.
Inilayo ni Njinga ang sarili niya.
Bumuo siya ng mga alyansa sa Imbangala.
Kasama niya ang mga ito sa pakikipaglaban sa mga Portuges.
Nakikipagtulungan si Njinga kay Kasa upang guluhin ang mga ruta
ng pangangalakal sa mga alipin
para alisin sila mula sa loob ng Gitnang Kanlurang Aprika tungo sa baybayin.
Sa tingin ko, nagdadalamhati pa rin siya sa pagkamatay ng kaniyang anak,
at nasusuklam pa rin siya sa kapatid niyang si Mbande.
ISLA NG KINDONGA
Ngunit ngayon, nasa gipit na kalagayan si Haring Mbande.
Nakubkob na ng mga Portuges ang kabisera ng Kabasa.
At napilitan siyang tumakas patungo sa Isla ng Kidonga.
May malakas na depensa ang islang ito na nasa gitna ng ilog ng Kwanza.
At ngayon, ipinatawag niya si Njinga para sa isang pag-uusap.
Nasaan ang mga bantay niya?
Dapat mong malaman, Njinga...
binago siya ng tatlong taong nagdaan.
Nakikita ko nga.
Tumawid na tayo.
Ano'ng ginawa mo?
Imortal ka na ba ngayon?
Naglalakad nang walang bantay.
Paano kung naunahan ako rito ng mga Portuges?
Hindi mo ba nabalitaan?
Nagawa na nila.
Natalo na ang Kabasa.
Ngayon, higit pa ang pagkatalo ko kaysa kay Ama.
Ang mga kapatid ko? Nasaan sina Funji at Kambu?
Inilayo ko sila.
- Hindi ito ang katapusan natin. - Hindi talaga.
Nandito pa tayo.
Bakit ako ipinatawag ng Mahal na Hari?
Kapayapaan.
Gusto kong makipagkasundo ka sa mga Portuges.
Ano?
Nakarating sa 'min sa Kabasa ang mga tagumpay mo sa Imbangala.
Inayos mo ang gulo sa kanila.
Gamitin mo sila upang putulin ang komunikasyon ng mga Portuges.
Hindi matatawaran ang kakayahan mo, Njinga.
Kaya ikaw ang karapat-dapat na makipagkasundo para sa 'min.
Ilang taon ko na silang nilalabanan.
- Oo, alam ko. - At kahit na hindi,
hindi ito ang oras para makipagkasundo ng kapayapaan.
Hindi ngayon na ikaw ay...
Hindi kung kailan napakahina ng trono.
Lumaban pa rin tayo.
Njinga.
Wala ng natitirang dugo na puwedeng dumanak sa 'kin.
Ang dugo nila ang dadanak, hindi sa 'yo.
Hanggang sa mapalayas natin ang mga malulupit na magnanakaw na 'yon dito.
Pakiusap, Njinga!
Ikaw na lang ang pag-asa namin!
Hindi ako nakikiusap bilang hari mo.
Nakikiusap ako bilang kapatid mo.
Noong hinanap si Njinga ng kapatid niya,
hindi lang kapatid niya ang nasa kaniya, ang pumatay sa anak niya.
Nasa kaniya rin ang Hari,
ang nakaupo sa trono para mamuno sa mga tao niya.
Kailangan siyang paglingkuran ni Njinga.
Hoy!
Hindi yumuyuko sa kahit na sino ang Hari ng Ndongo, maliban sa mga ninuno.
Ano'ng kailangan ng aking kapatid?
Maaring mahirap kung iisipin natin ngayon
na mayroon pa rin siyang relasyon sa kaniyang kapatid.
Wala siyang tiwala sa kaniya, pero mas malaki ito kaysa kay Mbande.
Totoo na sa kaibuturan ng bawat desisyon na kaniyang ginagawa,
iniisip niya ang pagprotekta sa kaniyang nasasakupan
at maalis ang mga ito mula sa pagkakaalipin hangga't maari.
Pagpapakita ng puwersang militar ang pagsalakay ng mga Portuges sa Kabasa
upang takutin si Mbande at ang kaniyang nasasakupan.
Nang lumipat sa ibang lugar ang mga hukbo ng mga Portuges,
nagawang makabalik sa kabisera nina Mbande at kaniyang kapatid.
Pero alam nila na hindi pa tapos ang laban nila sa mga Portuges.
Nasa gitna ng matinding kaguluhan ang Kanlurang Gitnang Aprika.
Sinasalakay ng mga Portuges ang mga nayon, bayan at siyudad,
winawasak, ninanakawan at pinipinsala ang lipunan.
Nagtayo pa nga ng kuta ang mga Portuges sa Ambaca,
isang lugar na napakalapit sa kabisera ni Mbande, ang Kabasa.
Alam niyang maaari itong sumalakay anumang oras.
Pagod na pagod na si Mbande.
Wala siyang sapat na bilang ng militar upang labanan ang mga Portuges.
May kaguluhan sa rehiyon.
Dapat niyang pag-isipan kung mananatili pa ba siya trono
at humawak kahit kakaunting kapangyarihan.
Ipinatawag ko kayo rito,
dahil kailangan kong sabihin na nakipag-ayos na ako kay Mbande.
Ano?
At pumayag din akong maging kinatawan niya sa mga Portuges.
Kaya pupunta tayo sa Luanda.
Bakit mo hinahayaang magtago si Mbande sa 'yo?
- Siya pa rin ang hari. - Ang hari na nawalan ng paninindigan.
Si Mbande...
wala na siya sa katinuan ngayon.
Naniniwala siya na gusto ng mga Portuges ng kapayapaan, pero kilala ko ang kalaban.
Tuso at walang-awa ang mga 'to, gusto nilang tuluyan tayong masakop.
Bakit hindi tayo magpadala ng hukbo na sasalakay?
Kambu.
Hindi nagtatagumpay ang digmaan sa labas hangga't 'di 'to nagtatagumpay sa isipan.
Laging sinasabi iyan ni Ama.
Oo nga.
Kaya nga pupunta ako.
Dahil gusto kong tingnan ang gobernador sa mga mata niya
kapag ibinalik na niya sa 'kin ang lahat ng inaagaw nila sa atin.
Paano ka nakasisigurong gagawin niya?
Dahil 'di ako titigil hangga't 'di niya ginagawa.
Mapanganib na hamon ang kinakaharap ni Njinga,
ang pinakamalaking delegasyon na pangkapayapaan na isinagawa
mula noong dumating ang mga Portuges.
Naglakbay ng 200 milya si Njinga at ang mga grupo ng hukbo
mula Kabasa hanggang sa Luanda.
PANTALAN NG LUANDA
Narating ni Njinga ang Luanda kasama ng kaniyang grupo
at ipinapakita niya ang karangalan ng aristokrasya at kaharian ng Ndongo.
Nakakapagsalita siya ng Portuges. Marami ring alam tungkol sa politika.
At magaling siyang mag-isip ng mga pamamaraan.
Perpektong kinatawan siya upang ipakita sa mga Portuges
na "Makapangyarihang mga tao kami, dakila at marangal."
Sa panahong iyon, ang gobernador ng rehiyon na si De Sousa,
ang siyang kinatawan ng Estado ng Portuges.
Intensiyon niyang ipakita kay Njinga kung saan lang ang lugar niya.
Mas matanda siya kaysa sa inaasahan ko.
Huwag mo siyang maliitin.
Wala akong balak.
Wala pang nakatatalo sa kaniya.
Sa tingin ko, hindi handa ang mga Portuges
na tumanggap ng isang babaeng diplomatiko.
At dahil babae siya, iniisip nila
na puwede nilang paikutin o maliitin si Njinga.
Alam na alam ng mga Portuges
na malaki ang papel ni Mbande at ng kapatid nito sa rehiyon,
makapangyarihang kaharian pa rin ito.
Sa oras na 'yon, gusto lang muna nilang magpakita ng paggalang.
Prinsesa Njinga, masaya akong makita ka.
Alam ko, Gobernador.
Bihirang magpakita ang prinsesa ng Ndongo,
lalo pa kung tatlo kami.
Hindi niyo kailangan maglakbay nang ganito kalayo.
Maaari akong magpadala ng mensahero ayon sa aming patakaran.
Isang mensahero?
Sa mapanganib na mga daan na 'to?
Isang masamang pasya 'yon.
May tatlong bagay na gustong makuha si Njinga sa pag-uusap na 'to.
Ang paglaya ng aliping Ndongo, proteksiyon mula sa mga parehong kaaway,
at pangako mula sa Portuges na aalisin ang kuta nila sa Ambaca.
Ang tanong, ano ang kaya niyang ibigay upang makuha ang mga gusto niya?
Kung puwede lang,
maupo ka.
Ang gustong gawin ng mga Portuges sa una nilang pagkikita
ay subukang ipahiya siya.
Hindi siya binigyan ng upuan.
Ipinapakita ng mga Portuges sa kaniya
na sila pa rin ang masusunod anuman ang kalabasan ng mga pag-uusap.
Hindi mo na kailangang abalahin pa ang sarili mo para lang sa 'kin.
Nakahanda ako lagi.
Isang nakakamangha at dominanteng kilos na parang sinasabing,
"Hindi ako papayag na hamakin mo 'ko.
Pareho tayo ng posisyon sa pag-uusap na ito.
At gagawa ako ng sarili kong upuan kung kinakailangan."
Umasa akong kapatid mo ang makakausap ko at hindi ang isang kinatawan.
Nag-aatas ang Mahal na Hari ng tungkulin sa nakikita niyang nararapat.
Naintindihan ko.
Kung gayon, simple lang ang gusto namin.
Handang mag-alok ng kapayapaan ang Hari namin sa kapatid mo
sa kondisyon na ititigil niya na ang pakikipaglaban,
tulungan kaming labanan ang mga kaaway at ibalik ang aming pag-aari.
Pag-aari?
Mga alipin.
Ang mga Portuges ang kauna-unahang gumamit sa Aprika
bilang isang lugar na pinagkukuhaan nila ng mga alipin.
Alam ni Njinga na libo-libong tao ang nawawala sa kanila
dahil sa walang katapusang paghahangad ng mga Portuges
para sa kalakalan ng alipin at kolonisasyon sa Bagong Mundo.
Naniniwala ang Mahal na Hari na mas mabuti ang pakikipagkaibigan
para sa lahat.
Tiyak, naniniwala ang hari mo sa pakikipagkaibigan.
Hindi?
Oo, naniniwala siya.
Gustong mamuhay ng Mahal na Hari nang payapa kasama ang mga Portuges,
pero lagi tayong nakakaproblema.
Si Kasanje.
Kilala sa pagiging malupit na lider ng Imbangala si Kasanje.
Hindi matantiya ang lakas niya sa loob at paligid ng Ndongo.
Isa siyang banta kay Njinga at sa mga Portuges.
Ang Multo sa Hamugan.
Pamilyar ka pala sa kaniya?
Kami na ang bahala kay Kasanje...
basta't handang magbayad ang kapatid mo sa Hari
para makabawi sa lahat ng pag-aari na nawala sa 'min.
Gusto ng mga Portuges na magbayad bawat taon ang Ndongo,
na ang katumbas nito ay pagpapadala ng mga alipin sa Luanda
pambayad sa Estado ng Portuges.
Gobernador,
may kasabihan ang aking mga tao,
"Dapat manatiling malaya ang taong isinilang nang malaya
at huwag magpasakop sa iba."
Ang mga nasakop lang ang kailangang magbayad.
Ang Mahal na Hari ng si Mbande ay hindi pa nasasakop.
Tumanggi si Njinga na ipambayad ang mga tao
para maging mga alipin,
dahil naniniwala si Njinga na taliwas 'to sa alam niyang tama.
Hindi siya naniniwala na tama ang pang-aalipin ng mga Portuges.
Gustong ipatupad ng mga Portuges ang mga kondisyon sa pagpapasakop,
ang gawin silang mga tagasunod.
Sabi ni Njinga, hindi kailanman magpapasakop ang
Hari ng Ndongo sa Hari ng Portugal,
dahil wala pa silang naipanalong giyera, at hindi pa nila nasasakop ang Ndongo.
Isang matalinong tagapangasiwa ng politika si Njinga.
Aaralin niya ang mga aspetong politikal na hindi pamilyar sa kaniya
upang makuha ang gusto niya.
Naniniwala ako na pinasok niya ang pag-uusap na 'to at magtatagumpay 'to.
Kapitan Cardoso, kung patuloy mong uubusin ang aming lupain,
wala nang matitirang pamumunuan ang Mahal na Hari.
At ano'ng silbi ng hari kung walang nasasakupan?
Magiging matinding kaalyado ka kung sakali.
Paumanhin, pero kailangan muna naming umalis ng kapitan.
Kamahalan.
- May nangyari na ba? - Pinaglalaruan pa rin nila tayo.
Sinusubukang alamin kung gaano ang kaya nating ibigay
at kung gaano karami ang kukunin niya nang sapilitan.
Ano pang silbi ng kapayapaan?
Hindi pa iyan napag-uusapan.
Pero kahit papano naalala nila akong bigyan ng upuan ngayon.
At minsan, upang maintindihan ang lalaki...
kailangang mo munang dumaan sa isang babae.
Si Ana da Silva ang asawa ng kilalang opisyal ng Portuges sa Luanda.
Tulad ng karamihan sa mga Portuges, sarado Katoliko rin siya.
Batay sa mga tala, masasabi nating gusto niya at Njinga ang isa't isa.
Napakatagal mong nawalay sa kaharian mo.
Paano ito nakakayanan ng mga anak mo?
Ang mga tao ko ang aking mga anak.
Naiintindihan nila na pinaglilingkuran ko sila saan man ako magpunta.
Tama.
Ang mga tauhan mo...
may sinasabi sila, pero iba ang ibig sabihin n'on.
Bakit?
Sa tingin ko, depende.
Sa ano?
Kung may tiwala sila sa 'yo o wala.
Sa aking nasasakupan, dangal ng isang tao ang kaniyang salita.
Maliban kung babaliin niya 'to, pagkakatiwalaan mo 'to.
Sa pinagmulan ko,
paglilingkod at pakikiisa ang kailangan para pagkatiwalaan.
- Sa pamamagitan ng iisang paniniwala. - Gayundin sa amin.
Ang iisang paniniwala sa Diyos,
at ang pagbibinyag sa amin sa pamilyang Katoliko.
Buweno...
sa pagbibinyag na ito,
iisa lamang tingin n'yo sa lahat?
Oo.
Ang mga Portuges,
hindi nila iniisip na ang pagsasagawa ng marahas na pagsakop na ito
ay para sa pansariling motibo.
Akala nila ginagawa nilang Kristiyano ang mga barbaro.
Akala nila na may relihiyosong batayan sila sa pananakop na ito.
Naniniwala sila na kung maraming tao ang mahihikayat nila,
mapapanatili nila ang espirituwal at politikal na kontrol sa buong rehiyon,
na magiging matibay ang kanilang impluwensiya.
Kung wala kang tiwala sa kanila, bakit iniisip mo ang magpabinyag?
Dahil magagamit natin 'to para panindigan ang mga pangako nila.
Kumibinsihin sila na tayo ay iisang pamilyang Katoliko.
Pero bakit ka nag-aalinlangan?
Kambu, makikisama ako sa kalaban na 'di ko pinagkakatiwalaan,
nang walang kasiguraduhan.
Kaya, yayakapin mo ang pananampalataya nila.
Ayoko nang makita 'tong muli.
Kailangan.
Pinapatupad ng mga Portuges ang pangangamuhang pang-aalipin,
na isang napakarahas na paraan ng pananamantala,
kung saan makakakuha ka ng maraming tao hanggang sa kaya mo
at isisiksik sa mga barko na may kalunos-lunos na kondisyon
at ipapadala sila upang magtrabaho sa mga tubuhan o kapihan.
Alam ni Njinga na iyon ay paghamak sa kaniyang mga tao,
na ito ay paglipol sa kanila.
Daan-daang tao ang nasaksihan niyang binihag at dinukot.
Gaano na karami?
Hindi na ako nagbilang mula no'ng nakaraan.
Kung wala tayong gagawin upang tapusin ito, ang mga tao natin...
pati tayo, ay mawawala na.
Napakahirap na buhay.
Pito hanggang walong taon lang ang itatagal ng buhay nila.
Isipin mo, pitong taon mula nang dumating ka sa Bagong Mundo,
magsisimula nang bumilang ang mga nalalabing taon sa buhay mo.
May mga pamilihan ng alipin sa Ndongo sa panahong ito,
pero kontrolado ito at mahigpit na binabantayan.
At hindi talaga 'to sistema ng pangangamuhang pang-aalipin.
Hindi talaga pag-aari ng sinuman ang mga alipin na 'to ng Ndongo.
Mahahalagang miyembro sila ng pamilya.
Masyado itong komplikado.
Walang tamang solusyon sa panahong ito,
dahil lubhang laganap ang pang-aalipin.
Pang-karaniwan na 'to.
Halos imposibleng iwasan na hindi maging bahagi nito.
Malaki ang pagkakaiba ng pagkakaunawa sa pang-aalipin
ng mga Portuges at ng mga tao sa Ndongo.
Sa tingin ko, naniniwala si Njinga na 'di niya mapahihinto ang pang-aalipin,
pero naniniwala siya na kaya niya itong kontrolin.
Ginagamit ni Njinga ang maaaring niyang kasangkapanin
upang masagip ang kaniyang kaharian.
Kaya gagawa siya ng matalinong mga pamamaraan,
at umaasa na pag-anib niya sa Kristiyanismo
ay makatutulong sa kaniya na masagip ang pamana ng kaniyang mga ninuno.
Binabati kita.
Mabuti sigurong sabihin mo na kay Ngola Mbande na may kasunduan tayo.
- At ang mga kondisyon? - Sang-ayon kami.
Pati na rin ang kuta sa Ambaca?
At isa pa, pakakawalan na namin ang mga bihag na Ndongo
upang mabuong muli ang kaharian ng kapatid mo.
Dahil ano pa ang silbi ng hari kung walang nasasakupan?
Ipinakita ni Njinga ang kakayahan sa diplomasya at ang binyag ang naging daan.
Tuluyan ng pumayag ang mga Portuges sa kasunduang pangkapayapaan.
Pumayag ang mga Portuges sa lahat ng hiniling ni Njinga.
Sabi nila ay poprotektahan nila ang mga tao niya
mula sa lider ng Imbangala na si Kasanje.
Pumayag silang alisin ang mga hukbo mula sa kuta nila sa Ambaca.
At gayundin na ibalik ang ilang mga taga-Ndongo
na ninakaw at inalipin nila.
Matagumpay na bumalik si Njinga sa Ndongo,
dala ang kasunduan sa mga Portuges
upang makaahon mula sa kumunoy ang Ndongo...
- Njinga! - Njinga!
...na nagbibigay ng mas magandang hinaharap sa kaharian at sa mga tao nito.
- Njinga! - Njinga!
Nagawa mo!
- Njinga! - Njinga!
Sa tingin ko, sa puntong 'to napagtanto na ni Mbande
na mas makapangyarihan at maimpluwensiya ang kapatid kaysa sa inakala niya.
Nawalan ng kumpiyansa sa sarili si Mbande.
Alam na alam din niya na mas pinapaburan si Njinga.
Sa tingin ko, ramdam niyang wala na siyang halaga o nabalewala na sa komunidad.
Mula noong kabataan niya at sa kaniyang pagdadalaga,
nahihigitan na ni Njinga si Mbande.
Mas matalino siya. Siya ang paborito ng kanilang ama.
Tila may likas na talento siya sa politika at diplomasya.
Parang may paligsahan na sa pagitan nila mula pa noon.
Kapatid.
Nakita ko ang lawak nito.
- Ano? - Ang pagkalakal sa mga tao natin.
- Hindi mo maiisip. - Njinga.
- Nagdala ka ng tagumpay sa atin. - Hindi pa ito sapat.
Higit pa sa kasunduan para sa kapayapaan ang kailangan
upang pigilan ang mga Portuges.
Mbande.
Kapatid.
Walang saysay ang tagumpay na 'to.
Mas malala pa ang mga darating.
Hindi nila gagawin 'yon.
Dahil ikaw ang magiging tagapangasiwa hanggang sa sumapit ang anak ko
sa tamang gulang.
Ano?
Nang bumalik si Njinga, nasa kaniya lahat ng atensiyon.
Siya ang pinakaangkop na kakatawan sa Ndongo.
Alam ni Njinga iyon. Nakikita rin ito ni Mbande.
Gagawin ko na 'to hangga't kaya ko pa, para matiyak ang kinabukasan ng Ndongo.
Siguro kung agad kong ginawa 'to, wala sana tayo rito.
Mbande.
Ikaw pa rin ang hari.
Paano mo nagagawang ipamigay ang trono kung ikaw pa rin ang nakaupo rito?
Ang mahalaga, nagtitiwala ka sa sarili mo...
dahil nagtitiwala kami sa 'yo.
At wala akong ibang pinagkakatiwalaan para sa kinabukasan ng Ndongo.
Magdiwang tayo.
Sa una, tila tama si Mbande na magtiwala sa mga Portuges.
Ang pansamantalang kapayapaan ni Njinga sa kanila ay tumagal lang ng ilang buwan.
Kambu!
Dadalhin kita sa kanila!
Kasanje.
Njinga, kailangan na nating umalis.
Njinga, umalis na tayo! Umalis na tayo!
Hindi natin alam kung bakit biglang sinalakay ni Kasanje ang Kabasa,
pero alam natin na ang Imbangala ay mga mersenaryo
na gagawin ang lahat para sa nagbabayad sa kanila nang mahusay.
Kaya posible na si Kasanje ay kumikilos sa ngalan ng ibang tao.
Paano nagawa ni Kasanje...
na maalpasan ang mga depensa natin sa gabi?
Malaking dagok kay Ngola Mbande ang pagbagsak ng Kabasa,
at napilitan siyang tumakas papunta sa isla ng Kindonga.
Kinakailangan niyang iwan ang kaniyang nasasakupan.
Nawawalan na siya ng kapit, 'di lang sa kaniyang kapangyarihan,
maging sa mga tao, na unti-unting nawawalan ng tiwala sa kaniya.
Alam mo kung ano'ng dapat niyang gawin upang makaipon ng gano'ng lakas.
Kailangan nating mabawi ang Kabasa. Gumawa tayo ng paraan, mag-isip ka.
Humingi ka kaya uli ng tulong kay Kasa?
Hindi, masyadong maliit ang hukbo niya laban kay Kasanje.
Hindi natin maaaring gawin 'yon.
Ano kaya kung kausapin natin si...
Baka gusto rin nilang sumali sa atin?
Hindi pa rin sapat.
Alam niyang nariyan ang kapatid niya, handang humalili sa kaniya.
At alam rin niya na may ilang paksyon sa kaharian
na iniisip na wala talaga siyang kakayahang mamuno.
Ang mga taga-nayon. May kakayahan silang...
Kung mga Portuges kaya?
Pumayag sila na tulungan tayo na makipaglaban sa mga kaaway,
siguro panahon na para patunayan nila ito.
Baka nga,
sila pa ang nagpadala kay Kasanje para paalisin tayo sa Kabasa,
para pumuta tayo sa kanila at magkamakaawa sa tulong nila.
Para mabawi rin nila ang lahat ng mga alipin.
- Wala tayong pagpipilian. - Mayroon pa.
Gaya ng sinabi mo,
nasa atin pa ang mga taga-nayon.
- Nasa atin ang Congo. May utang sila. - Sige.
- Kung kakausapin natin sila-- - Njinga!
Sabihan mo ang heneral na magtakda ng isang pulong sa mga Portuges.
Noong taglamig ng 1623,
nagpadala ang mga Portuges ng kinatawan para makipagpulong.
Isang pari na nagngangalang Padre Baretto.
Handang tulungan ng mga opisyal ng Luanda na mabawi ng Hari ang Kabasa,
sa kondisyon na magpapasakop kayo sa Hari ng Portugal at mabinyagan.
Magpasakop sa Hari ng Portugal.
Ang lakas ng loob niyong pumunta rito at maliitin kami bilang mga alipin.
- Narito ako para sa gawain ng Panginoon-- - Tumahimik ka!
Sa harap ng Mahal na Hari!
Ahas.
"Narito ako para sa gawain ng Panginoon."
Iyan ba ang sinasabi mo kapag kinakadena mo ang mga tao?
Sino ba ang Diyos na ito...
na pumapabor sa inyong uri at hindi sa 'kin?
Dapat pinatay ko na kayong lahat sa Luanda.
Njinga.
- Ano'ng kailangang gawin? - Mbande.
Dapat buo at ganap ang pagsuko mo kay Kristo.
Ibig sabihin, wala ng gawaing pagano.
Walang mga diyos-diyosan.
Walang mga rebulto, mga ritwal, walang mga kalaguyo.
Walang nganga.
- Lahat ng marurumi ay dapat alisin. - Mbande.
Mbande.
Ikaw ang tulay namin sa mga ninuno.
Kapag tinalikuran mo sila, matatalo tayo.
Nabinyagan ka.
Tinalikuran ka ba ng mga ninuno?
- Hindi ako ang Hari. - Tama.
Sa kabila ng pagkakabinyag sa kaniya,
ramdam ni Njinga na sobra na ang hinihingi ng mga Portuges.
Nakikita niya ang pagsuko ni Mbande ng kapangyarihan niya sa mga kaaway
at ang pagtalikod sa kanilang mga tradisyon at nakaugalian.
Kung papayag si Mbande rito,
pagpapakita muli ito ng kaniyang kahinaan bilang hari.
Kung gagawin mo 'to...
talikuran mo na rin ang trono...
at magtrabaho sa isang bukid.
Binalewala ni Mbande ang payo ng kaniyang kapatid.
Wala siyang makitang ibang paraan at pumayag siyang magpabinyag.
Sa loob ng ilang linggo,
nagsimula siyang matuto ng katesismo mula kay Padre Baretto.
...sa langit.
Iyon ang dahilan kung bakit kailangang talikuran mo ang mga diyos-diyosan
at mga rebulto dahil...
Sinira nila ang kasunduang pangkapayapaan.
Nagpadala ng hukbo ang mga Portuges para palakasin ang kuta sa Ambaca.
Ito ang totoo nilang kulay!
Umalis ka at sabihin sa maputla mong ama na tapos na ito!
Alis na!
Siyempre, tinalikuran at 'di tumupad sa kanilang pangako ang mga Portuges.
At para sa Hari,
malaking kasiraan 'to sa kaniyang kapangyarihan.
Hindi ko kayang gawin 'to.
Kalokohan.
Mas matindi pa ang dinanas ng mga ninuno natin.
Hindi.
Pagod na ako, Njinga.
Kailangan ko na sigurong magpahinga.
Mbande.
Tama ba ang iniisip ko?
Nadismaya nang husto si Mbande sa nangyari sa mga Portuges
at 'yon ang naging dahilan ng kaniyang depresyon.
Haharap siya ngayon sa katanungang,
"Kaya mo bang ipagtanggol ang kaharian?"
Sa tingin ko, ang totoo, takot na takot na siya.
Namuno at namuhay si Mbande sa marahas na paraan
at tila minumulto na siya nito.
Kailangan niyang tanungin ang sarili niya tungkol sa mga desisyon
na ginawa niya at kung nakabuti ba ito.
Paano?
Lason.
Sino pa ang nakakaalam?
Wala na.
Hindi malinaw kung paano namatay si Mbande.
May mga nagsabi na nagpakamatay siya sa pamamagitan ng pag-inom ng lason
dahil sa kaniyang matinding depresyon.
May iba namang nagsasabi na si Njinga ang nasa likod nito
at nilason niya ang kaniya kapatid o ipinagawa niya ito sa iba.
Nawa ang ating mga ninuno...
ay malugod kang salubungin.
Funji, magbantay ka.
Kambu.
Ipatawag ang Mwene Lumbo.
Ipahayag niya ang pagkamatay ng hari.
Saan ka pupunta?
Titipunin ko ang konseho...
at boboto sila para sa bagong reyna.
Mapaghangad si Njinga at sa tingin ko, nakakita siya ng pagkakataon
para alisin ang kapatid niya at hindi na muling mapag-usapan.
Hindi ako na magugulat kung pinatay ni Njinga ang kapatid niya
o pinapatay niya ito para sa isang mabigat na dahilan.
Na mahina si Mbande.
Wala sa kaniya ang kakayahan ng pagiging hari tulad ng kaniyang ama.
Ano 'yon?
Itinatanong ko rin 'yan sa sarili ko.
Parang may ninanakaw akong bagay na pagmamay-ari ng iba.
- Ibinoto ka bilang Reyna. - Pansamantalang Reyna.
Ibig sabihin, walang kapangyarihan.
Ako ang hahawak ng trono para sa anak ni Mbande.
Lahat ng gagawin ko ay hahamunin
ng mga taong hindi naniniwala na nararapat ako sa trono.
Gagamitin ng mga Portuges ang mga tutol sa 'kin para pakinabang nila.
Mamumuno ako ngunit walang susunod sa akin.
Tulad ng isang babaeng naglalakad.
Ano'ng gusto mo?
Kapangyarihan.
Kapangyarihan na kayang baguhin ang buhay ng aking nasasakupan.
Kapangyarihan na hindi kayang balewalain ng mga Portuges.
Hindi ito ibinibigay, Njinga.
Kinukuha ito.
Nang mamatay si Mbande, nag-iwan siya ng tagapagmana.
Ang pitong taon niyang anak.
Dahil napakabata niya pa, naging pansamantalang reyna si Njinga
hanggang sa maging 18 taong gulang ang bata at handa nang mamahala.
Ibaling mo ang iyong balakang sa paglusob.
Nanirahan ang anak ni Mbande kasama si Kasa,
ang lider ng Imbangala at matagal nang kakampi ni Njinga,
kung saan sinasanay siya para maging mandirigma.
Baywang. Magaling, bata.
Kasa.
Prinsesa Njinga.
Reyna Njinga na ngayon.
Kailangang makahanap agad ng malakas na alyansa si Njinga.
At si Kasa, na nakasama niya sa labanan, ay maari niyang mapakinabangan.
Batiin mo ang iyong tiyahin. Sige na.
Mahiyain siya, ngunit mahusay siyang nakasasabay sa mga pagsasanay niya.
Sige. Magsanay ka na. Sige na.
Gagawin ko siyang isang mandirigma.
Hindi ako pumunta para sa pamangkin ko. Kundi sa mas matanda sa kaniya.
Isang asawa.
Seryoso ka.
Buweno, hindi ako puwede.
Kahit pa korona ang kapalit?
At gaano kabigat ang koronang 'yan?
Napakabigat.
Bubuo ako ng isang imperyo na mas higit pa sa Congo.
At gagawin kitang hari nito.
Puwera na lang kung ayaw mo, Iaalok ko na lang 'to kay Kasanje.
Huwag mong banggitin ang pangalang iyan dito.
Bakit ako?
Kinupkop mo ako.
Tinulungan ako ng mga kawal mo na labanan ang Portuges.
Siyempre, ikaw ang uunahin ko.
Pero bilang isang babae,
bata ka...
maganda sa paningin, na may lakas na parang isang toro.
Ano'ng nalalaman mo bilang babae sa edad mong 'yan?
Ano ba,
sa edad kong 'to, may mga bagay na tanging ako lang ang nakaaalam.
Niligawan niya si Kasa at ipinapakita niya sa lahat ang pag-ibig niya
at ginamit ang kaniyang yaman, at binigyan niya ito ng mga regalo.
At pumayag si Kasa na pakasalan siya.
Naniniwala ako na kailangang tanggalin ni Njinga
ang pagiging makatao niya.
Ano ito?
Oras na mamatay ang pamangkin niya, aangat sa kapangyarihan si Njinga.
Lalakas siya bilang hari ng nasasakupan niya.
Ano ito?
Imbangala!
Njinga!
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Marrielle Ederlyn F. Jose