Minsan pang umikot ang gulong ng kasaysayan
sa Kaharian ng Ndongo.
Patay na ang kapatid na lalaki ni Njinga.
Ang kasal niya kay Kasa, ang mandirigmang Imbangala,
ay nasira na, napawalang-bisa ang kasal nila.
Njinga!
Ang resulta ng pagkuha sa buhay ng batang hari sa hinaharap
sa araw ng kanilang kasal.
Kailangan niyang gawin iyon,
upang makuha ang kapangyarihan at maisagawa ang kaniyang plano...
ang tuluyang itaboy ang mga Portuges palabas ng Ndongo.
Nabayaran na ang lahat ng pagkakautang.
Ikaw na ang reyna.
Mabuhay si Reyna Njinga!
- Njinga! - Njinga!
ISLA NG KINDONGA
Tila kakaiba ang pamilihan ngayon.
Hindi sila mga pangkaraniwan na mga negosyante, kapatid.
Sa edad niyang 42,
isa nang reyna si Njinga. Pinuno ng buong lupain.
Siya na ang may pananagutan sa kapalaran ng kaniyang kaharian, ang Ndongo.
Sa kaharian ng Ndongo,
mula sa ligtas niyang base militar sa Isla ng Kindonga,
kasamang namuno ni Njinga ang kaniyang mga kapatid na sina Kambu at Funji.
Tumugon ang karamihan sa kanila sa panawagan mo.
Ayon sa ating mga tiktik, buong nayon ang tumugon,
lahat ng mga pinakamalakas ang mga katawan.
Sinusubukan ni Njinga na palakihin ang kaniyang puwersa
sa pakikipag-ugnayan sa mga tao at tila nagsasabi na,
"Hayaan niyo akong maging inyong reyna."
Ang pagpapakilala ng kaniyang sarili bilang isang mapaghamong pinuno
ay nakakaakit sa mga tao,
lalo na sa mga nakararamdam ng pang-aalipin at karahasan ng mga Portuges,
ay talagang nagpapahina sa kanilang mga komunidad sa panahong ito.
Gumagawa siya ng santuwaryo para sa mga tao, hindi lang sa kaniya,
pati na rin sa iba pang mga tribo.
Sino sila?
Dumating sila kaninang umaga.
Sila lang ba?
Pinatay ang mga pamilya nila.
Sinakop ng mga Portuges ang bayan nila.
Dinala nila sa Luanda ang mga hindi nila pinatay.
Tatlong araw silang nagtago sa kakahuyan.
Ligtas na kayo.
Ang madugong kamatayan...
ay hindi sapat para kay Gobernador Sousa.
Kulang pa ang mga tao natin upang durugin si Sousa.
- Wala siyang awa. - Oo.
Salamat, Funji. Alam ko ano'ng kaya niya. 'Wag mo nang ipaalala sa akin.
Sinasabi ko lang na mayroon siyang mga tauhan na--
Tao.
Hindi mga diyos.
Kaunti man tayo, pero masasaktan pa rin natin sila.
Paano?
Karamihan sa mga taong 'to ay magsasaka at mangingisda, hindi mga mandirigma.
Kung gano'n ay sumuko ka na kung ayaw mo na, Funji.
Maging makatuwiran ka, Njinga.
Maging makatuwiran sa wala.
Maaaring ang nakikita mo ay mga sibilyan at mga inabusong mga tao.
Ang nakikita ko ay isang hukbo na handang depensahan ang kanilang lupain.
'Wag mong maliitin ang kakayahan ng sinuman alang-alang sa pamilya nila.
Lalo na kung wala nang mawawala sa kanila.
'Wag mong dibdibin ang mga sinabi niya.
Nagsasalita siya bilang hari...
at nakaatang sa balikat niya ang bigat ng responsibilidad,
hindi bilang ating kapatid.
Alam ko.
Hindi siya naniniwala na ang pang-aalipin ng mga Portuges ay mabuti,
at maaaring mabihag ang mga tao niya.
Kaya gagamitin at ilalabas niya ang lahat ng mayroon siya.
Isa sa mga bagay na napagtanto ni Njinga,
na sa tingin ko ay talagang nauunawaan niya,
na kailangang tutulan ng kaniyang mga tao ang ginagawa ng mga Portuges.
Ipinadala niya ang kaniyang mga mensahero sa iba't ibang mga probinsya sa Ndongo,
at hinihikayat niya ang mga tao na mag-alsa,
at sumapi sa kaniya laban sa mga Portuges.
Lahat ng inalipin na nasa sakahan ng mga Portuges ay lumikas.
Ang mga inaliping mandirigma,
na bahagi ng hukbong Portuges ay tumakas.
At sa pamamagitan ng kaniyang talino sa taktika,
hinarangan ni Njinga ang mga daan,
at naantala nito ang mga merkado
kung saan bumibili ng mga alipin ang naninirahang Portuges.
Sa pagkasira ng mga estasyon na 'to, napahinto ang mga Portuges
na palakarin ang mga alipin sa Luanda, ang base ng mga Portuges,
kung saan dinadala ang mga bihag sa mga sakahan sa baybayin,
para maging mga alipin na mandirigma, o ipadala palabas ng Aprika
at masadlak sa kalakan ng mga alipin sa Atlantiko.
PANTALAN NG LUANDA
Sa Luanda, ang bagong gobernador na si Fernão de Sousa
ay galit na galit sa malaking pagkawala ng kita.
Nakikita ng bagong gobernador,
ang unti-unting pagbagsak ng kaniyang puwersa,
maging pagkabawas ng mga alipin kaniyang kinakalakal
dahil sa mga ginawa ni Njinga.
Galit na galit ang mga Portuges.
Binantayan nila nang husto si Njinga dahil sa panghihimasok niya.
Mukhang hindi siya natutuwa, kapatid.
Mabuti.
Wala siya sa kontrol kung galit siya.
Kahit na malakas ang puwersa ng mga Portuges,
pakiramdam nila, mas mabuti kung makikipag-usap sila
kaysa gumamit lagi ng puwersa
dahil maaari silang maubos dahil dito.
Ang tanyag na sugo ng Kamahalan, Gobernador de Sousa.
Maligayang pagdating.
May dala akong mensahe.
May dala akong utos mula sa gobernador.
Kaagad nang ibalik ang kaniyang pag-aari.
Pag-aari? Anong pag-aari?
Mga alipin.
Mga ailipin ng Portugal...
alam mo kung ano'ng pag-aari ang tinutukoy ko,
dahil ikaw at ang iyong...
Magpatuloy ka.
Dahil ikaw at ang iyong...
mga mandirigma...
ay ginambala ang kalakalan ng mga alipin mula rito papunta sa Luanda.
Kumuha ka ng pag-aari na hindi sa 'yo.
Sa Gobernador ang mga alipin na iyon.
Pakiusap...
pakisabi sa gobernador na masaya kong ibabalik ang pag-aari niyang...
mga alipin.
Mabuti kung ganoon.
Babalik ako kaagad at sasabihin--
Ang problema nga lang...
wala ako ng mga 'yon.
Ano?
Wala akong mga alipin.
Ano'ng ibig mong sabihin?
- Hindi mo puwedeng ipagbili... - Wala akong naging...
mga alipin.
Tumingin ka sa paligid.
May nakikita ka bang mga alipin dito?
Sabihin mo sa akin, kung may nakita ka.
At masaya ko silang ibabalik sa gobernador.
Sige na!
May nakikita ka bang mga alipin dito?
Sabihin mo sa gobernador na walang mga alipin dito...
sa aking kaharian.
Ihatid niyo na ang ating mga bisita pabalik sa daan.
Malapit nang gumabi.
Ayaw naming maligaw kayo.
Maging pag-aari ng kung sino.
Hindi ba?
Alam nating pareho na hindi matutuwa ang gobernador.
Mangyari nawa.
Ito ang unang beses sa loob ng ilang dekada
kung saan si Ndongo ang nangibabaw laban sa Portuges,
na dapat kilalanin ang lakas ng Ndongo.
PANTALAN NG LUANDA
Natakot ang mga Portuges.
Makakapinsala 'yon sa Imperyo ng mga Portuges sa kabuuan.
Hindi lang 'yon tungkol sa pananakop nila sa Ndongo.
Tungkol talaga ito sa kolonyal na pag-aari nila sa Brazil,
na noong panahon na 'yon ang pinakamayamang kolonya sa mundo.
At kailangan nila ng mga aliping manggawa para sa asukal, puting ginto,
isa sa pinakakumikitang kalakal na nabuhay noong ika-17 siglo.
Ngunit ngayon, ang malaking dagok para sa Portuges na mangangalakal ng alipin,
hindi lang ang mga inalipin ang pumapanig kay Njinga,
pati na rin ang mga maharlikang sobas.
Gumamit ng marahas na pamamaraan ang mga Portuges upang bumuo ng alyansa
at takutin ang mga tao na kalabanin sila.
Umasa sila sa mga sobas, sa kaalyadong Aprikano, para ihatid ang mga alipin
at dahil sa paglaban ni Njinga sa batas ng mga Portuges,
Hindi nagbibigay ng mga alipin ang mga sobas sa mga Portuges.
Wala na kaming mga alipin.
Grupo-grupo kung magtungo ang mga Sobas kay Njinga.
Sa puntong ito, wala na tayong masasabing mga alipin.
Sa totoo lang...
ang halimaw na 'yon...
ang dapat nasa kaloob-looban na barko ng mga alipin patungong Salvador
kasama ang kahabag-habag niyang mga kababayan,
ang pesteng magnanakaw na 'yon!
Hindi alam ni Njinga kung ano'ng paparating sa kaniya.
Ipapakita natin ang poot ng Portugal sa paganong babaeng 'yon
hanggang sa wala na siyang matataguan
dito sa kalunos-lunos, at napabayaang sulok ng mundo!
Kahit ano pa ang mangyari.
Isang banta si Njinga para sa hinaharap na gusto ng mga Portuges sa rehiyon
na nagdesisyon sila na dapat mawala agad ang problema
na dala-dala ni Njinga.
Siya ang pangunahin nilang kaaway.
Ito ang pagkakataong hinihintay ni Gobernador Fernão de Sousa
na pagkalooban ng kapangyarihan ng Simbahang Katolika
upang simulan ang tinatawag na "banal na digmaan" laban kay Njinga.
ISLA NG KINDONGA
Mga ginoo, napupuno ng mga halimaw ang kagubatan na 'to.
Nalalapit na ang tagumpay natin.
Doon kayo magmumula kayo sa kanluran...
at sumunod sa 'kin ang iba sa inyo.
Kukunin natin ngayon ang ating gantimpala.
Nagsimula ang mga Portuges ng madugong kampanyang militar laban kay Njinga.
Sa loob ng dalawang buwan, nanalanta sila sa kaniyang teritoryo
at napaligiran siya kalaunan sa Isla ng Kindonga.
Natatalo na nila tayo.
Atras!
Magtago na kayo sa mga kakahuyan!
Walang awa ang mga Portuges.
Inakala niya na matatalo niya ang mga ito, ngunit hindi niya talaga kaya.
Masyadong malakas para kay Njinga ang mga sandata ng mga Portuges.
Nawalan siya ng maraming mandirigma.
Pagkalipol ang banta kay Njinga at sa kaniyang mga tao,
lubusang pagkapuksa.
Mula sa kaniyang tinataguan sa kagubatan ng Isla ng Kindonga
Alam ni Njinga na malabo siyang manalo.
Kailangan niyang magpasya kung mananatili siya't lalaban o aatras at babangon muli.
Dinagdagan ni De Sousa ang kaniyang mga hukbo.
May pag-uusap pa nga sa gantimpala para sa--
Buslo na may mga kamay,
mga ilong, at mga ulo ng aking mga tao.
At para rin sa inyo, Mahal na Reyna.
Ang matinding tugon na 'to
ay nangangahulugan na mapanganib kang kalaban.
Mas malakas ang kanilang pagkilos kaysa sa pagsasalita nila.
At ano'ng sinasabi nila?
Na sila ay uhaw sa dugo,
sakim, at walang-pusong pumapatay?
Sinasabi nila na kayo ay Reyna.
Lehitimo, makapangyarihan, minamahal.
Masyadong mapanganib kung buhay.
Hindi ba't 'yon ang gusto mo?
Para malaman at kilalanin nila kung sino ka?
Ngayon...
nakuha mo na ang hinihiling mo.
Ang mayroon ako...
ay isang hukbo na may sakit,
ubos na, at nanghihina.
Alam kong magiging tapat sila hanggang sa huli.
Ngunit hindi ganito.
Hindi kapag naamoy ng mga Portuges ang kahinaan natin.
Ano'ng sinasabi ng mga ninuno?
Hindi nila tayo dinala dito para lang mabigo.
Alam nating mula sa tala ng kasaysayan,
kailangan niyang umatras, pero 'di na niya magagawa 'yon nang hindi napapahiya.
Kaya nagpasya siyang sumangguni sa mga ninuno
at partikular na sa namatay niyang kapatid na lalaki.
Ngola Mbande.
Mas malawak ang nakikita mo kaysa sa 'min.
Mas malayo kaysa sa kaya namin.
Gabayan mo kami.
Ano'ng sinasabi riyan?
Sandali lang.
Sinasabi ng kapatid mo na dapat kang mabuhay upang makipaglaban, anak.
Sabi nila "mabuhay ka muna, at makipaglaban ka sa susunod."
Hindi tayo puwedeng manatili rito.
Kung mas maraming mandirigma ang darating,
at sumang-ayon ang mga ninuno...
na kailangan natin umatras...
kaya kailangan natin umalis ngayong gabi.
Habang madilim pa, masyadong mapanganib ang maghintay.
Gisingin niyo sila.
Nagsalita na ang mga ninuno.
Ginamit ni Njinga ang pananampalataya niya sa mahusay na paraan
upang ipakita sa mga tao ng Ndongo na kilala bilang mga Mbundu
na ang sinaunang karunungan at kapangyarihan
ay ginagabayan ang kaniyang politikal na taktika at mga desisyon.
Nagmamadaling umalis si Njinga pati ang kaniyang hukbo.
Pinakamahirap na pasya para sa kaniya
ang iwan ang kaniyang mga kapatid sa Isla ng Kindongo
sa kampo nito para sa kaligtasan nila.
Sa puntong 'to, nasasakop na ng mga Portuges ang malaking bahagi
ng kaharian ni Njinga, ang Ndongo.
Upang protektahan ang kaniyang nasasakupan,
kailangan niyang makipag-ugnayan.
Sino ba siya sa akala niya?
Noong 1626, pinadala ni Njinga ang kaniyang Mwene Lumbo,
ang pinakamataas na opisyal at diplomatiko sa mga Portuges,
para makipag-usap tungkol sa kapayapaan.
Nagpapasalamat ako sa pahintulot na makaharap kayo.
Hayaan niyong ipakilala ko ang sarili ko.
Ako ang Mwene Lumbo,
ang espesyal na kinatawan ng kamahalan,
Reyna Njinga ng Ndongo.
Ipinadala niya ang pinakamataas na opisyal bilang kaniyang pagrespeto.
Umaasa siya na may magagawa 'yon
para makipag-usap ang mga Portuges.
Ipinababatid ni Reyna Njinga ang kaniyang lubos na pagbati, Kamahalan.
Inatasan niya ako na ipaalam
na bubuksan niyang muli ang mga pamilihan,
kapalit ng pagkilala sa kaniya bilang isang Reyna.
Inihahandog namin ang mga alay na 'to...
bilang tanda ng kabutihang-loob mula sa aming reyna.
Kasama ng marami pang pangako,
umaasa kami na magdulot ito ng pagkakaintindihan.
Ipakita sa ating panauhin...
kung ano ang sinasabi niyang pagkakaintindihan.
Ikinulong nila ang Mwene Lumbo
at pinugutan siya kalaunan sa harap ng publiko.
Pero hindi pa tapos ang mga Portuges.
Lahat ay gagawin nila
masiguro lang na hindi na maitutuloy ni Njinga ang kaniyang misyon.
Kaya kailangan nila malaman ang pinagmumulan ng kahinaan ni Njinga.
Mahal na Reyna.
Magsalita ka! Ano'ng nangyari?
Winasak ng mga Portuges ang Kilombo.
Marami ang nasawi.
Sina Funji at Kambu...
ang mga kapatid ko, kumusta sila?
Kinuha sila.
Ano?
Hindi.
Hindi, pakiusap.
Aking mga ninuno, pakiusap.
Hindi.
Pakiusap, hindi.
Kinuha ang mga kapatid niya at ikinulong
ng mga Portuges bilang pamain sa kaniya.
Ang mga kapatid niyang 'to ang pinakamalapit sa kaniya.
Sobrang nakakatakot 'yon.
Kinuha sila ng mga Portuges,
na walang ipinakita kundi karahasan
gayundin sa mga nakaraang mga pinuno ng Ndongo.
Tama na.
Tumayo ka, Njinga.
Kailangan makita kang matatag ng mga ninuno.
Tama.
Ganyan nga.
Nanlumo siya nang husto,
at kailangan niyang mag-isip ng dapat gawin
at kailangan na handa siya sa kung ano ang hihingin sa kaniya
upang maibalik ang mga kapatid niya.
Mananatili tayo rito ngayong gabi.
Aalis tayo bukas papunta sa Imbangala.
Babalik tayo kay Kasa?
Hindi. Bata pa si Kasa. Pupunta ako kay Punong Kasanje.
Mahal na Reyna, tama ba 'yon?
- Si Kasanje ay-- - Hindi dapat subukan ang lalaking iyon.
Wala na akong pagpipilian.
Siya lang ang tanging tao...
na makapagbibigay ng kailangan ko...
upang malabanan ang mga Portuges.
Handa ka ba sa kahihinatnan nito?
Oo.
Hindi ka nagpapadala ng kambing upang labanan ang isang leon.
Gusto ko maibalik ang mga kapatid ko.
Gusto kong mapalayas sa lupain ko ang mga Portuges.
Bawat isa sa kanila, mamamatay!
Nanghina si Njinga matapos nalagasan ang kaniyang puwersa.
Kailangan niyang mabuong muli ang kaniyang base.
Kailangan niya ng mga tao at ng hukbo,
at kailangan niya ng makakatulong
sa kaniya na masiguro na wala ng mapapatay ang mga Portuges
o kahit sino sa pamilya niya.
Kahit na nasa alanganin, nagpasya siyang gumawa ng marahas na hakbang,
at subukang makipag-alyansa sa kapitan ng Imbangala na si Kasanje.
Si Kasanje ang pinakamakapangyarihan na pinuno na mga Imbangala.
Nahigitan ng kakayahan niya ang lahat ng mga naging pinuno ng Imbangala.
Mayroon siyang napakalaking base na may 80,000 mandirigma
at alam ni Njinga na magagamit niya ito.
Kilala si Kasanje sa karahasan niya, kanibal, at mapanganib.
Matagal na siyang kaaway na sinalakay ang Ndongo may pitong taon na nakakaraan.
TERITORYO NG IMBANGALA
Sa oras na 'to, ang Imbangala ni Kasanje
ay nangangarap na makaalis sa nomadikong pamumuhay
at maging mas maayos na pangkat.
Pareho silang mayroong bagay na gusto ng bawat isa.
Mayroon siyang matatag na hukbo na kailangan ni Njinga,
at alam ni Njinga kung paano bumuo ng kaharian para sa kaniya.
'Yon ang huling pag-asa niya.
Kung magkakaroon siya ng kaalyansa, makakabuo siya ng kapangyarihan,
at siya ang magiging pinakamalaking banta sa rehiyon.
Anak ka nga ng iyong ina.
Ibig sabihin?
Sa palagay mo ba ay madali lang 'yan,
ang makasama ang isang makapangyarihang lalaki gaya ng iyong ama?
Mas makapangyarihan pa sa isang 'to.
Tumawag ka sa iyong ina.
Ang espiritu ng iyong ina ang kailangan mo ngayon, hindi sa iyong ama.
Maaaring siya ay mayabang,
pinatatag sa labanan na Imbangala...
pero lalaki pa rin siya.
Kaya hindi ko siya babatiin bilang isang babaeng hari.
Ngunit isang reyna.
Dahil babae rin ako.
Sa ngayon.
Naparito ako...
upang humingi ng kanlungan...
at ng isang alyansa...
sa nag-iisang lalaki sa kaharian na ito na totoong may kakayahan
na talunin ang mga Portuges.
Ang dakilang Njinga...
ay humihingi ng aking proteksyon sa mga Portuges.
Bilang kapalit, matapat akong makikipaglaban na kasama ka.
Na mayroong?
Na may...
puso.
At kahit ano pa
na nais ibigay ng dakilang Punong Kasanje sa 'kin.
Maraming beses na akong nakipaglaban kasama ang Imbangala.
Hinding-hindi ko sila binigo.
Napakahusay mong magsalita.
- Salamat. - Ngunit ang mga 'yan...
ay kulang para tanggapin ka sa kampong 'to.
Ano'ng dapat kong gawin?
May dalawang kondisyon ako.
Una, magiging asawa kita.
Ako ang Panginoon ng Kilombo na ito.
At iisa lamang ang dapat na maging panginoon, hindi dalawa.
Hindi mo puwedeng gawin sa akin ang ginawa mo kay Kasa.
At ang pangalawa?
Itapon mo 'yan.
Ayokong makitang hawak mo 'yan.
Ang simbolo ng iyong kapangyarihan ay walang lugar dito.
May mga bagay na ritwal ang Njinga,
gaya ng mga hari sa Aprika.
Mayroon akong maharlikang kuwintas. Maharlikang baston.
Mayroong sinturon si Njinga, ang lunga,
na sumisimbolo sa kapangyarihan niya bilang babaeng hari.
Itapon mo 'yan.
Alam niya na para mapalakas niya ang sarili at mabawi ang mga kapatid niya,
kailangan niyang mag-sakripisyo.
Isa sa mga pamamaraan na ginagamit niya sa buong buhay niya
ay ang makisama sa ibang kultura,
tanggapin ang mga kultura na banyaga sa kaniya upang makuha ang mga nais niya.
At sa tingin ko, iyon ay talagang kakaiba
tungkol kay Njinga bilang isang pinuno.
Sabi mo ay gusto mong makipaglaban,
at pamunuan ang malaking puwersa ng aking mga tao.
Hindi mo magagawa iyan nang walang titulo.
Kaya nagpasya ako na italaga ka Reyna Njinga.
Ang Pinuno ng Hukbo at Mahuhusay na Mandirigma.
Subalit...
Subalit ano?
- May iba pang kondisyon? - Kilalang-kilala mo 'ko.
- Magiging mapanganib tayong mag-asawa. - Ano ang gusto mo mula sa akin, Kasanje?
Hindi lang ako.
Kami!
Kailangan mong gawin ang Ritwal ng Dugo.
Patunayan mo na talagang kaisa ka namin.
Gawin mo ito at lahat ng ipinangako ko sa 'yo ay makukuha mo kaagad.
Kailangan niyang patunayan ang kaniyang sarili
na determinado siya maging Imbangala.
Kailangan niyang pagdaaanan ang ilang mga ritwal.
Kailangan niyang uminom ng dugo ng tao.
Ang pangyayari na iyon sa buhay ni Njinga
ang talagang pinagdebatehan sa mga tala
at sa mitolohiya ni Njinga.
Hanggang saan umabot ang kaniyang pagiging kanibal na Imbangala?
Kumain din ba siya ng tao?
Nagsakripisyo rin ba siya ng tao?
Demonyo ang paglalarawan
ng mga Portuges sa Imbangala, bilang mga kanibal na barbaro.
At ang mga Portuges
ay ginamit ito upang wasakin ang pagkilala kay Njinga.
Sa opinyon ko,
walang kinain na puso ang sinuman.
Hindi kumain si Njinga ng puso ng kahit na sino.
Pagkatapos niya maging Kapitan ng Imbangala,
ibinaling ni Njinga ang kaniyang isip at lakas sa pananakop.
Ano?
May isa pa akong gusto.
Mayroon pa?
Isang kuta.
Gusto mo nang pag-usapan ang tungkol sa digmaan?
Oo.
Mayroon ka ng kuta.
- Dito mismo. - Gusto ko ng sarili ko.
Na malakas kung saan puwede akong magplano at magtayo...
at lusubin ang mga Portuges kung saan sila pinakamasasaktan.
Bakit pakiramdam ko, alam mo na kung saan?
Gusto kong maging kuta ang Matamba.
Kung tutulungan kita sa gusto mo...
ano'ng makukuha kong kapalit?
Ano ba'ng gusto mo, Kasanje?
Ano ang posible kong ibigay sa pinakamakapangyarihang si Kasanje?
Ikaw ang gusto ko.
- Nasa iyo na 'ko. - Ang katapatan mo.
- Nasa iyo na-- - Hindi, Njinga.
Makinig ka.
Gusto mong wakasan ang mga Portuges?
Gusto kong magkaroon ng sarili kong kaharian.
Isang malakas na kaharian.
At gusto ko...
Na pagtiwalaan mo ako?
- Na ako ay magiging... - Tapat.
Palagi.
Mapagkakatiwalaan ba kita?
Kasanje...
Ako ang nakahubad dito sa kama mo.
Wala na akong maitatago.
Ibigay mo sa 'kin...
ang ilang libo mong...
pinakamalalakas na tauhan.
Bibigyan kita ng kaharian.
May kasunduan tayo.
Mahal na Reyna ng Matamba.
Mahalaga para kay Njinga ang pagsakop sa Matamba,
sa paraan ng istratehiya, politikal, at militar.
Katabi ito mismo ng hangganan ng kaharian ng Ndongo.
Kaya puwede siyang sumalakay mula rito
at guluhin nang husto ang mga Portuges.
Kasama ang mga tao ni Kasanje,
sinimulan niya ang apat na taon na pananakop sa Matamba.
at doon niya talaga pinatatag nang husto
ang kaniyang bagong teritoryo.
KAHARIAN NG MATAMBA
Sa edad niyang 53,
pinangungunahan ni Njinga ang pinagsamang puwersa
ng libo-libong mga madirigmang Imbangala at sundalong Mbundu.
Sinakop niya ang kaharian at kalaunan ay narating niya ang kabisera,
kung saan naroon ang palasyo ng Reyna ng Matamba.
Hindi!
Hindi tayo mga Portuges.
Hindi ganito ang pagtrato natin sa mga maharlikha.
Kahit pa natalo natin sila.
Sinabi ko nang--
Kailangan pa ba nating pumunta kay Kasanje at ayusin 'to ngayon?
Bingi ka ba?
Umalis ka na habang may mga paa ka pang mailalakad.
Hindi ka nila puwedeng saktan. Huwag kang matakot.
Eh, ikaw?
Dapat ka ba naming katakutan?
Lumayas ka na.
Pero huwag kang mag-alala.
Magiging ligtas ka hanggang sa maihatid ka.
Puwede kang mamuno sa ngalan ko, pero hindi ka na makakabalik dito
nang walang pahintulot ko.
Sa akin na ang Matamba.
Naiintindihan mo?
Masusunod.
- Aalis kami ng anak ko-- - Maiiwan siya rito.
Ano?
Napakabata pa niya.
Marami pa siyang dapat matutuhan.
- Hindi mo siya mapapakinabangan. - Ako lang ang makapagsasabi no'n.
Huwag kang mag-alala.
Basta umalis ka,
at sundin ang nais ng iyong Reyna...
magiging ligtas siya.
- Sandali. - Makakaasa ka sa 'kin.
Hindi ito personal.
Kailangang mangyari 'to.
Makakaalis ka na.
Pakiusap.
Ang sabi ko, alis na!
Ako lang ang mayroon siya.
Pakiusap. Ako lang ang mayroon siya!
Hindi!
Ang pagkuha sa anak ni Muongo
ay naging mahirap ngunit kailangang gawin ni Njinga.
Masisiguro nito na hindi na babalik si Muongo sa Matamba.
Siya na ngayon ang Reyna ng kahariang ito.
Kailangan ni Njinga na gumawa ng mahihirap na pasya
upang masiguro na mabibigyan niya ng tiyak na kalayaan
at soberanya ang mga nasasakupan niya.
Nagawa ni Njinga ang kamangha-manghang pagbabalik.
Isa na siyang Kapitan ng Imbangala, ang mandirigmang reyna na kinatatakutan,
na nag-uutos sa nasa 100,000 na malalakas na mandirigma,
ngunit sa kabila nito, nasa kamay pa rin ng mga Portuges ang kaniyang mga kapatid.
Ililigtas ko kayo, mga kapatid ko.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Anne B. Mariano