Het wiel van de geschiedenis draait weer...
...in het koninkrijk Ndongo.
Njinga's broer is dood.
Haar banden met Kasa, de Imbangala-krijger...
...zijn verbroken. Hun huwelijk is ontbonden.
Njinga.
De consequentie van het doden van een jonge, toekomstige koning...
...op de dag van hun bruiloft.
Een noodzakelijke daad...
...om de macht te grijpen en haar ultieme plan uit te voeren...
...om de Portugezen voor altijd uit Ndongo te verdrijven.
Alle schulden zijn afbetaald.
Je bent nu koningin.
Heil koningin Njinga.
Njinga. - Njinga.
KINDONGA-EILANDEN
De markt ziet er vandaag anders uit.
Dit zijn niet zomaar handelaren, zus.
Op 42-jarige leeftijd...
...is Njinga koningin. Ze heerst over het hele land.
Ze is eindelijk de baas over het lot van haar koninkrijk, Ndongo.
In het koninkrijk Ndongo...
...vanuit haar militaire basis op de Kindonga-eilanden...
...heerst Njinga, samen met haar zussen Kambu en Funji.
Veel van deze mensen zijn op je oproep afgekomen.
Volgens onze spionnen hebben hele dorpen gereageerd.
Ze hebben hun beste mensen aan je uitgeleverd.
Njinga wil haar leger uitbreiden...
...door tegen mensen te zeggen...
'Laat mij jullie koningin zijn.'
De presentatie van haarzelf als opstandige heerser...
...was aantrekkelijk voor mensen...
...vooral voor hen die vonden dat Portugese slavernij en geweld...
...hun gemeenschappen ondermijnden in die tijd.
Ze creëert een toevluchtsoord voor mensen, niet alleen voor haar volk...
...maar ook mensen van andere stammen.
Wie zijn dat?
Ze kwamen vanochtend aan.
Alleen?
Hun families zijn afgeslacht.
De Portugezen vielen hun dorp aan.
Wie ze niet doodden, namen ze mee naar Luanda.
Ze verstopten zich drie dagen in de bosjes.
Je bent nu veilig.
Een bloederige dood...
...is te goed voor Gouverneur Sousa.
We hebben nog niet genoeg mensen om Sousa te verpletteren.
Hij geeft niet op. - Ja.
Dank je. Ik weet hoe hij is. Daar hoef je me niet aan te herinneren.
Ik zei alleen dat hij mannen heeft die...
Menselijk zijn.
Geen goden.
Ook al zijn we met weinig, we kunnen ze nog steeds pijn doen.
Hoe dan?
Dit zijn boeren en vissers, geen soldaten.
Geef je over als je hebt opgegeven, Funji.
Njinga, wees redelijk.
Niks redelijk.
Jullie zien burgers en onderdrukten.
Ik zie een leger van eigen bodem, klaar om hun land te verdedigen.
Onderschat niet waar iemand toe in staat is om voor z'n familie te vechten.
Vooral als ze niets meer te verliezen hebben.
Trek het je niet aan.
Ze spreekt als de koning.
Met de last van haar volk op haar schouders...
...niet als onze zus.
Ik weet het.
Ze gelooft niet dat Portugese slavernij oké is...
...dat haar volk gevangengenomen kan worden.
Dus ze zal alle middelen gebruiken en inzetten die ze heeft.
Een van de dingen die Njinga beseft...
...wat heel slim van haar is...
...is dat het volk moet betwisten wat de Portugezen doen.
Ze stuurt haar boodschappers naar verschillende provincies in Ndongo...
...en moedigt mensen aan in opstand te komen...
...en zich bij haar aan te sluiten tegen de Portugezen.
De slaven op Portugese plantages vluchtten massaal.
Tot slaaf gemaakte soldaten...
...deel van de Portugese militairen ontsnapten.
Als teken van haar tactische genialiteit...
...blokkeert Njinga wegen...
...wat markten verstoort...
...waar Portugese kolonisten slaven kochten.
Door de vernietiging van deze netwerken...
...kunnen ze geen slaven naar Luanda brengen, de Portugese basis...
...waar gevangenen naar plantages aan de kust worden overgeheveld...
...slavensoldaten worden of Afrika worden uitgestuurd...
...in de trans-Atlantische slavenhandel.
HAVEN VAN LUANDA
In Luanda is de nieuwe gouverneur Fernão de Sousa...
...woedend over het enorme teruglopen van de winst.
De nieuwe gouverneur ziet...
...dat niet alleen zijn leger krimpt...
...maar dat zijn toegang tot slavenhandel afneemt...
...door de activiteiten van Njinga.
De Portugezen zijn woedend.
Door deze verstoring richten ze zich op Njinga.
Hij ziet er niet blij uit, zus.
Mooi.
Als hij boos is, heeft hij geen controle.
Hoewel de Portugezen een beter leger hebben...
...vinden ze het beter om te onderhandelen...
...in plaats van elke keer geweld gebruiken...
...want geweld put ze uiteindelijk uit.
Geachte afgezant van Zijne Excellentie, gouverneur de Sousa.
Je bent zeer welkom.
Ik heb een boodschap.
Ik heb een bevel van de gouverneur.
Geef zijn bezittingen onmiddellijk terug.
Bezittigen? Welke bezittingen?
Slaven.
De slaven van Portugal...
...je weet heel goed over welke bezittingen ik het heb...
...aangezien jij en je...
Ga door.
Aangezien jij en je...
...soldaten...
...elke slavenmarkt van hier tot Luanda hebben verstoord.
Je hebt bezittingen meegenomen die niet van jou zjin.
Die slaven zijn van de gouverneur.
Alsjeblieft.
Zeg dan tegen de gouverneur dat ik hem graag z'n bezittingen teruggeef...
...z'n slaven.
Mooi.
Ik zal meteen teruggaan en zeggen...
Het enige probleem is...
...dat ik er geen heb.
Wat?
Ik heb geen slaven.
Hoe bedoel je, geen slaven?
Je hebt ze toch niet verkocht... - Ik heb nooit...
...slaven gehad.
Kijk om je heen.
Zie je hier slaven?
Als je ze ziet, zeg het dan.
Dan geef ik ze graag terug aan de gouverneur.
Kom op.
Zie je hier slaven?
Zeg tegen de gouverneur dat er hier geen slaven zijn...
...in mijn koninkrijk.
Begeleid onze gasten veilig naar de weg.
Het is bijna donker.
We willen niet dat je verdwaalt.
Dat je andermans eigendom wordt.
Toch?
We weten allebei dat de gouverneur niet blij zal zijn.
Het zij zo.
Dit is de eerste keer in decennia...
...dat Ndongo de overhand heeft tegen de Portugezen...
...en dat Ndongo een geduchte tegenstander is.
HAVEN VAN LUANDA
De Portugezen waren doodsbang.
Het was schadelijk voor het gehele Portugese rijk.
Het gaat niet alleen om de verovering van Ndongo.
Het gaat om hun koloniale bezit in Brazilië...
...wat op dat moment een van de rijkste kolonies ter wereld was.
Ze hadden slaven nodig om suiker, wit goud, te verbouwen...
...een van de meest lucratieve producten van de 17e eeuw.
Maar nu, in wat een enorme klap kan zijn voor Portugese slavenhandelaars...
...wint Njinga niet alleen de slaven voor zich...
...neemt ze ook de nobele klasse mee, genaamd sobas.
De Portugezen gebruiken politiek geweld om allianties te sluiten...
...en om mensen bang te maken om ze dwars te zitten.
Ze vertrouwden op Afrikaanse bondgenoten, de sobas om de slaven te leveren...
...en vanwege het verzet van Njinga tegen de Portugese overheersing...
...ontkenden steeds meer sobas dat eerbetoon aan de Portugezen.
We hebben geen eerbetoon.
De Soba blijven massaal naar Njinga komen.
Zo hebben we straks geen slaven meer.
Naar behoren...
...moet die barbaar...
...onderin op een slavenschip zitten, onderweg naar Salvador...
...samen met haar ellendige landgenoten...
...die stelende hoer.
Njinga weet niet wat haar te wachten staat.
We laten de toorn van Portugal los op die heidense vrouw...
...tot ze zich nergens meer kan verstoppen...
...in deze ellendige uithoek van de wereld.
Koste wat kost.
Njinga is zo'n gevaar voor de toekomst van de Portugezen in de regio...
...dat ze besloten het probleem om voor eens en altijd...
...het probleem, Njinga, op te lossen.
Ze is volksvijand nummer één.
Dat is het moment dat gouverneur Fernão de Sousa...
...volmacht krijgt van de katholieke kerk...
...om een 'gerechtvaardigde heilige oorlog' tegen haar te beginnen.
DE KINDONGA-EILANDEN
Heren, het woud zit vol wilden.
Onze buit is in de buurt.
Ik wil dat jullie vanuit het westen komen...
...en de rest volgt me van achteren.
Vandaag nemen we onze prijs.
De Portugezen beginnen een militaire campagne tegen Njinga.
DE KINDONGA-EILANDEN
Gedurende twee maanden vreten ze haar territorium op...
...en omsingelen haar uiteindelijk op de Kindonga-eilanden.
Ze zijn sterker dan wij.
Terugtrekken.
Terug in de bossen, nu.
De Portugezen zijn meedogenloos.
Ze denkt dat ze langer kan wachten, maar dat kan ze niet.
De Portugese vuurkracht wordt Njinga te veel.
Ze verliest veel strijders.
De dreiging voor Njinga en haar volk is uitroeiing.
Volledige vernietiging.
In de jungle op de Kindonga-eilanden...
...weet Njinga dat de kansen tegen haar zijn.
Ze moet beslissen of ze blijft en vecht of zich terugtrekt en heropbouwt.
De Sousa heeft zijn leger uitgebreid.
Er is zelfs een beloning voor...
Manden met handen...
...neuzen en hoofden van mijn onderdanen.
En ook voor jou, koningin.
Deze reactie van deze omvang
...betekent dat je een formidabele tegenstander bent.
Hun daden zeggen meer dan hun woorden.
En wat zeggen ze?
Dat ze bloeddorstige...
...hebzuchtige, wrede moordenaars zijn?
Ze zeggen dat jij koningin bent.
Legitiem, machtig, geliefd.
Te gevaarlijk om te leven.
Is dat niet wat je wilde?
Dat ze weten en erkennen wie je bent?
Nou...
...je wens is uitgekomen.
Wat ik heb...
...is een leger dat ziek...
...uitgeput en uitgedund is.
Ik weet dat ze loyaal zullen zijn tot het einde.
Maar niet zo.
Niet als de Portugezen onze zwakte ruiken.
Wat zeggen de voorouders?
Ze kunnen ons niet zover gebracht hebben om te falen.
We weten uit historische bronnen...
...dat ze zich moet terugtrekken, maar dat kan niet zonder gezichtsverlies.
Ze besluit de voorouders te raadplegen...
...en in het bijzonder haar dode broer.
Ngola Mbande.
Je ziet meer dan wij.
Verder dan wij.
Leid ons.
Wat staat er?
Geduld.
Je broer zegt dat je moet leven om te vechten.
Ze zeggen: 'Eerst leven, dan vechten.'
We kunnen hier niet blijven.
Als er meer soldaten komen...
...en de voorouders hebben toegestemd...
...dat we ons terugtrekken...
...dan moeten we vanavond vertrekken.
In het donker. Het is te gevaarlijk om te wachten.
Wek ze.
De voorouders hebben gesproken.
Njinga gebruikt haar spiritualiteit strategisch...
...om aan het Mbundu-volk in Ndongo te laten zien...
...dat voorouderlijke kennis en macht...
...haar politieke en strategische beslissingen informeren.
Njinga en haar entourage slaan op de vlucht.
Ze neemt de moeilijke beslissing...
...om haar geliefde zussen achter te laten op de Kindongo-eilanden...
...in het oorlogskamp voor hun eigen veiligheid.
De Portugezen nemen nu een groot deel over...
...van Njinga's koninkrijk, Ndongo.
Om haar volk te beschermen...
...moet ze diplomatie inzetten.
Wie denkt die barbaar wel dat hij is?
In 1626, stuurt Njinga haar Mwene Lumbo...
...de hoogste ambtenaar en diplomaat naar de Portugezen...
...om vrede te bewerkstelligen.
Ik dank u voor de eer om deze audiëntie toe te laten.
Mag ik me even voorstellen?
Ik ben de Mwene Lumbo...
...speciale gezant van hare excellentie...
...Koningin Njinga van Ndongo.
Ze stuurt haar hoogste ambtenaar uit respect voor haar.
Ze hoopt dat het de Portugezen...
...naar de onderhandeltafel brengt.
Koningin Njinga groet uwe excellentie.
Ze heeft me opgedragen te vertellen...
...dat ze de markten weer zal openen...
...in ruil voor haar erkenning als koningin.
We brengen deze hommages...
...als teken van goede wil van mijn koningin.
Met de belofte van meer...
...als we tot een aanvaardbare oplossing komen.
Laat onze gast zien...
...hoe een wederzijds eensgezinde oplossing eruitziet.
Ze sluiten de Mwene Lumbo op...
...en executeren hem publiekelijk.
Maar de Portugezen waren nog niet klaar.
De Portugezen doen alles...
...om te zorgen dat ze niet verder kan met haar missie.
Welke zwakte zou Njinga's kracht van binnenuit kunnen aantasten?
M'n koningin.
Spreek. Wat is er gebeurd?
De Portugezen hebben Kilombo vernietigd.
Velen hebben hun leven verloren.
Funji, kambu...
Hoe zit het met mijn zussen?
Ze hebben ze meegenomen.
Wat?
Nee.
Nee, alsjeblieft.
M'n voorouders, alstublieft.
Nee.
Alstublieft, nee.
Haar zusters worden gevangengenomen...
...door de Portugezen, als onderhandelingstroef.
Haar zussen zijn twee van haar hechtste relaties.
Het is doodeng.
Ze worden meegenomen door de Portugezen...
...die niets anders dan minachting hebben getoond...
...voor veel Ndongo-leiders in het verleden.
Genoeg.
Sta op, Njinga.
Je voorouders willen dat je opstaat.
Ja.
Goed zo.
Ze is er kapot van.
Ze moet bedenken wat ze moet doen...
...en ze moet weten wat er van haar zal worden gevraagd...
...om haar zussen terug te halen.
We slaan hier vannacht ons kamp op.
Morgen gaan we naar de Imbangala.
Gaan we terug naar Kasa?
Nee, Kasa is een jongetje. Ik ga naar Kasanje.
Mijn koningin, is dat verstandig?
Kasanje is... - Hij is geen man om mee te spelen.
Ik heb geen keus.
Hij is de enige man...
...die me kan geven wat ik nodig heb...
...om tegen de Portugezen te vechten.
Ben je bereid de prijs te betalen?
Ja.
Je stuurt geen geit om met een leeuw te vechten.
Ik wil m'n zussen terug.
Ik wil de Portugezen van m'n land af.
Ik wil ze allemaal weg hebben.
Njinga is verzwakt wanneer haar krachten op zijn.
Ze moet haar machtsbasis opnieuw opbouwen.
Ze heeft mannen en een leger nodig...
...en ze wil iemand die kan helpen...
...ervoor te zorgen dat de Portugezen geen leven meer kunnen nemen...
...of een ander familielid.
Met haar rug tegen de muur besluit ze een drastische stap te zetten.
Ze wil bondgenoten worden met de leider van de Imbangala, Kasanje.
Kasanje is de machtigste leider van de Imbangala.
Kasanje is machtiger dan elke andere Imbangala- heerser.
Hij heeft een enorme machtsbasis van 80.000 man.
Njinga weet dat ze hen kan gebruiken.
Hij staat bekend als gewelddadig, kannibalistisch en gevaarlijk.
Hij is ook een oude vijand die Ndongo zeven jaar eerder aanviel.
IMBANGALA-TERRITORIUM
De Imbangala van Kasanje...
...hebben de ambitie om hun nomadische leven op te geven...
...en een meer gevestigde groep te worden.
Ze hebben allebei iets wat de ander wil.
Hij heeft het sterke leger dat zij nodig heeft...
...en Njinga kan een koninkrijk voor hem bouwen.
Het is haar laatste toevlucht.
Met een alliantie kan ze de macht verstevigen...
...zodat ze de grootste bedreiging in de regio wordt.
Je lijkt echt op je moeder.
Wat bedoel je?
Denk je dat het makkelijk was...
...om met zo'n machtige man als je vader te zijn?
Machtiger dan deze hier.
Roep haar op.
Je moet nu met de geest van je moeder werken, niet met die van je vader.
Hij mag dan een trotse...
...geharde Imbangala zijn...
...maar hij is eerst een man.
Dus ik zal hem niet ontmoeten als vrouwelijke koning.
Maar als koningin.
Want ik ben ook op de eerste plaats een vrouw.
Voorlopig.
Ik ben hier...
...om toevlucht te zoeken...
...en een verbond...
...met de enige man in dit koninkrijk die echt in staat is...
...om de Portugezen te verslaan.
De grote Njinga...
...zoekt mijn bescherming tegen de Portugezen.
In ruil daarvoor zal ik loyaal aan je zijde vechten.
Waarmee?
Met...
...hart.
En alle middelen...
...die het grote opperhoofd Kasanje me wil geven.
Ik heb vaak zij aan zij met de Imbangala gevochten.
Ik stel nooit teleur.
Je spreekt goed.
Bedankt. - Maar je woorden...
...zijn niet genoeg om binnen te komen.
Wat is er voor nodig?
Ik heb twee voorwaarden.
Eerst word je m'n vrouw.
Ik ben de heer van deze Kilombo.
En er is maar ruimte voor één heer, niet voor twee.
Mij doe je niet aan wat je Kasa aandeed.
En ten tweede?
Doe dat weg.
Ik wil het niet in je hand zien.
Je machtssymbolen doen er hier niet toe.
Njinga heeft rituele objecten...
...zoals veel Afrikaanse koningen.
Ik heb een koninklijke ketting. Ik heb een koninklijke scepter.
Njinga heeft haar riem, haar lunga...
...die staat voor haar macht als vrouwelijke koning.
Gooi het weg.
Ze weet dat om haar rang te versterken en haar zussen terug te krijgen...
...ze bepaalde offers moet brengen.
Een van de strategieën die ze gebruikt in haar hele leven...
...is dat ze zich aanpast...
...en aspecten van vreemde culturen aanneemt om te krijgen wat ze wil.
Dat is heel uniek...
...aan Njinga als leider.
Je zei dat je wilde vechten.
Een afvaardiging van mijn mannen leiden.
Dat kan niet zonder de titel.
Daarom benoem ik je tot koningin Njinga.
Wapenmeester en groot krijger.
Maar...
Maar wat?
Nog meer voorwaarden? - Je kent me heel goed.
We zullen een geweldig stel zijn. - Wat wil je van me, Kasanje?
Niet alleen ik.
Wij.
Je moet de Bloedeed afleggen.
Bewijs dat je een van ons bent.
Doe het nu en alles wat ik je beloofd heb, is meteen van jou.
Ze moet zichzelf bewijzen...
...dat ze vastbesloten is om oprecht Imbangala te worden.
Ze moet een aantal rituele procedures ondergaan.
Ze moet menselijk bloed drinken.
Dat moment in de biografie van Njinga...
...is het meest besproken moment in de geschiedenis...
...en de mythologie van Njinga.
In hoeverre werd ze een Imbangala-kannibaal?
Heeft ze mensenvlees gegeten?
Heeft ze mensenoffers gebracht?
De Portugese bronnen...
...demoniseren de Imbangala als barbaarse kannibalen.
En de Portugezen...
...gebruikten deze lastercampagne om Njinga in diskrediet te brengen.
Naar mijn mening...
...zijn er door niemand harten gegeten.
Njinga heeft niemands hart opgegeten.
Nu ze een leider van de Imbangala is...
...richt Njinga haar geest en energie op verovering.
Wat?
Ik wil nog één ding.
Nog meer?
Een basis.
Wil je het nu over oorlog hebben?
Ja.
Je hebt al een basis.
Hier. - Ik wil mijn eigen basis.
Sterk genoeg om te plannen en bouwen...
...en de Portugezen te raken waar het ze het meest pijn doet.
Waarom heb ik het gevoel dat je al weet waar?
Ik wil Matamba als basis.
Als ik je help te krijgen wat je wilt...
...wat krijg ik ervoor terug?
Wat wil je, Kasanje?
Wat kan ik de almachtige Kasanje nou geven?
Ik wil jou.
Je hebt me al. - Je loyaliteit.
Je hebt... - Nee, Njinga.
Luister.
Wil je een einde maken aan de Portugezen?
Ik wil m'n eigen koninkrijk.
Een sterk koninkrijk.
En ik wil...
Mij vertrouwen?
Dat ik... - Trouw zal zijn.
Altijd.
Kan ik je vertrouwen?
Kasanje.
Ik ben degene die naakt in je bed ligt.
Ik heb niets te verbergen.
Geef me...
...duizenden...
...van je sterkste mannen.
Ik geef je een koninkrijk.
We hebben een deal.
Mijn koningin van Matamba.
De verovering van Matamba is essentieel voor Njinga...
...op strategisch, politiek en militair gebied.
Het ligt aan de grens van het koninkrijk Ndongo.
Vanaf hier kan ze aanvallen uitvoeren...
...en de Portugezen teisteren.
Met Kasanje's mannen...
...begint ze aan haar vierjarige verovering van Matamba.
En op deze plek vestigt ze...
...haar nieuwe territoriale basis.
KONINKRIJK VAN MATAMBA
Nu, op 53-jarige leeftijd...
...voert Njinga een leger aan...
...van duizenden Imbangala-krijgers en Mbundu-soldaten.
Ze bestormt het koninkrijk en bereikt uiteindelijk de hoofdstad.
Daar bevindt het vertrek van de koningin van Matamba zich.
Nee.
Wij zijn de Portugezen niet.
Zo behandelen we koninklijkheid niet.
Zelfs niet als ze verliezen.
Ik zei...
Zullen we nu naar Kasanje gaan om dit op te lossen?
Ben je doof?
Ga nu je nog benen hebt.
Ze kunnen je niets doen. Wees niet bang.
En jij?
Moeten we bang voor jou zijn?
Je bent verbannen.
Maak je geen zorgen.
Waar ik je heen stuur, zul je voorlopig veilig zijn.
Je mag daar zelfs voor mij regeren, maar je mag hier nooit meer komen...
...zonder mijn toestemming.
Matamba is nu van mij.
Begrepen?
Zoals je wilt.
Mijn dochter en ik gaan... - Je dochter blijft hier.
Wat?
Ze is zo jong.
Ze moet nog zo veel leren.
Je hebt niets aan haar. - Dat bepaal ik wel.
Geen zorgen.
Zolang jij gaat...
...en doet wat de koningin vraagt...
...zal ze veilig zijn.
Wacht. - Je hebt mijn woord.
Het is niet persoonlijk.
Het moet gebeuren.
Je kunt gaan.
Alsjeblieft.
Ga weg, zei ik.
Ik ben alles wat ze heeft.
Alsjeblieft. Ik ben alles wat ze heeft.
Nee.
Muongo's dochter afnemen...
...was een moeilijke, maar noodzakelijke keuze voor Njinga.
Daardoor zou Muongo nooit terugkeren naar Matamba.
Nu is ze de koningin van dit koninkrijk.
Njinga moet moeilijke keuzes maken...
...om ervoor te zorgen dat ze de vrijheid en soevereiniteit...
...van haar volk garandeert.
Njinga heeft een geweldige comeback gemaakt.
Ze is nu een Imbangala-kapitein, een gevreesde krijgerkoningin...
...die een leger van 100.000 man aanvoert...
...maar haar zussen zijn nog steeds in handen van de Portugezen.
Ik zal jullie spoedig redden, zussen.
Ondertiteld door: Sanne Egelmeers