Ndongo Krallığı'nda, tarihin çarkı
bir kez daha dönüyordu.
Njinga'nın ağabeyi ölmüştü.
Imbangala savaşçısı Kasa'yla olan bağları
kopmuştu ve evlilikleri feshedilmişti.
Njinga!
Geleceğin kralı olan çocuğun
canını almanın sonucuydu bu.
Gücü ele geçirip
nihai planına devam etmek için gerekli bir eylem...
Portekizlileri Ndongo'dan sonsuza dek kovmak.
Tüm borçlar ödendi.
Artık kraliçe sensin.
Herkes Kraliçe Njinga'yı selamlasın!
- Njinga! - Njinga!
AFRİKA KRALİÇELERİ
KINDONGA ADALARI
Pazar bugün farklı görünüyor.
Bunlar sıradan tüccarlar değil abla.
Njinga, 42 yaşında
kraliçe oldu. Tüm ülkenin hükümdarı.
Nihayet, krallığı Ndongo'nun kaderinden sorumluydu.
Ndongo Krallığı'nda
Kindonga Adaları'ndaki güvenli askerî üste
Njinga, kız kardeşleri Kambu ve Funji'yle hüküm sürüyordu.
Bu insanların çoğu çağrın üzerine geldi.
Casuslarımız tüm köylerin cevap verdiğini söylüyor.
Gücü yeten herkesi göndermişler.
Njinga insanlara ulaşıp
"Kraliçeniz olmama izin verin" diyerek
ordusunu büyütmeye çalışıyordu.
Kendisinin meydan okuyan bir hükümdar olarak takdim edilmesi
insanlara çok çekici geliyordu.
Özellikle de Portekizlilerin köle ticaretinin ve vahşetinin
toplumlarını sarstığını düşünenlere.
Sadece kendi halkına değil, diğer kabilelere de
sığınak sağlıyordu.
Bunlar kim?
Bu sabah geldiler.
Kendi başlarına mı?
Aileleri katledilmiş.
Portekizliler köylerini basmış.
Öldürmediklerini yanlarında Luanda'ya götürmüşler.
Bu çocuklar üç gün çalılarda saklanmış.
Artık güvendesiniz.
Kanlı bir ölüm
Vali Souza için fazla iyi.
Souza'yı ezmeye yetecek askerimiz yok hâlâ.
- O çok acımasız. - Evet.
Sağ ol Funji. Onu tanıyorum. Hatırlatmana gerek yok.
Sadece diyordum ki onun adamları...
İnsan.
Tanrı değiller.
Sayıca az olsak da onlara zarar verebiliriz.
Nasıl?
Bu insanların çoğu çiftçi ve balıkçı. Asker değil.
Pes ettiysen o zaman teslim ol Funji.
Njinga, mantıklı ol.
Mantıklıymış.
Senin gördüğün, siviller ve haksızlığa uğramış insanlar.
Bense topraklarını savunmaya hazır, halktan bir ordu görüyorum.
Ailesi için savaşan birinin yapabileceklerini hafife alma.
Özellikle de kaybedecek bir şeyleri kalmadığında.
Onun hayal kırıklığını ciddiye alma.
Kral olarak konuşuyor,
kardeşimiz olarak değil.
Omuzlarında halkının yükü var.
Biliyorum.
Portekiz köleliğinin meşru olmadığını,
halkının esir alınamayacağını düşünüyordu.
Bu yüzden elindeki her türlü silahı kullanacaktı.
Njinga'nın bence zekice
fark ettiği şeylerden biri,
Portekizlilere karşı çıkmak için insanlara ihtiyacı olmasıydı.
Ndongo'daki çeşitli vilayetlere elçi gönderiyor,
insanları isyana
ve kendisine katılmaya teşvik ediyordu.
Portekiz tarlalarında çalışan köleler topluca kaçmıştı.
Bölgedeki
Portekiz ordusunun bir kısmı olan köle asker kaçmıştı.
Taktiksel dehasını gösteren bir hareketle,
Njinga yolları kapattı
ve bu da Portekizli yerleşimcilerin
köle satın aldığı pazarları sekteye uğrattı.
Bu ağları yok etmek, Portekizlilerin köleleri
Luanda'daki üslerine götürmesine engel oluyordu.
Bu esirler ya kıyıdaki tarlalara gönderiliyordu,
ya köle asker oluyordu ya da Afrika'dan gönderilip
transatlantik köle ticaretinin parçası oluyordu.
LUANDA LİMANI
Luanda'da ise yeni Vali Fernão de Sousa
korkunç kâr kaybı yüzünden öfkeden deliye dönmüştü.
Yeni vali
ordusunun küçüldüğünü görmekle kalmıyordu.
Njinga'nın faaliyetleri sebebiyle köle ticaretine olan
erişimi azalıyordu.
Portekizliler çok kızgındı.
Bu sıkıntı yüzünden dikkatleri Njinga'nın üstündeydi.
Pek memnun görünmüyor kardeşim.
Güzel.
Sinirliyse kontrolsüzdür.
Portekizlilerin daha üstün bir ordusu olsa da
her seferinde güç kullanmaktansa
müzakere etmenin en iyisi olduğunu düşünüyorlardı
çünkü güçleri eninde sonunda tükenecekti.
Sayın Vali de Sousa'nın meşhur elçisi.
Hoş geldin.
Bir mesaj getirdim.
Valinin emri var.
Derhal mallarını iade edin.
Mallarını mı? Ne malı?
Köleler.
Portekiz'in köleleri...
Hangi maldan bahsettiğimi çok iyi biliyorsunuz.
Çünkü siz ve sizin...
Devam et.
Siz ve sizin
askerleriniz...
Buradan Luanda'ya kadar olan tüm köle pazarlarını bozdunuz.
Size ait olmayan malları aldınız.
O köleler sayın valiye ait.
Lütfen...
Valiye söyle, mallarını seve seve iade ederim.
Kölelerini.
Güzel.
Hemen döneceğim ve diyeceğim ki...
Tek sorun...
Hiç kölem yok.
Ne?
Hiç kölem yok.
Ne demek yok?
- Satmış olamazsınız... - Benim hiç
kölem olmadı.
Etrafına bak.
Burada hiç köle görüyor musun?
Görürsen bana söyle.
Seve seve valiye geri veririm.
Hadi!
Burada hiç köle görüyor musun?
Valiye burada köle olmadığını söyle.
Benim krallığımda yok.
Lütfen misafirlerimizi güvenli bir şekilde yola geri götürün.
Hava kararmak üzere.
Kaybolmanızı istemeyiz.
Başkasının malı olmanızı.
Değil mi?
Valinin bu durumdan memnun olmayacağını ikimiz de biliyoruz.
Öyle olsun.
Uzun yıllardır ilk defa
Ndongo, Portekizlilere karşı avantajlı durumdaydı,
hafife alınmaması gereken bir güçtü.
LUANDA LİMANI
Portekizliler çok korkmuştu.
Bu durum, Portekiz İmparatorluğu'na zarar veriyordu.
Konu sadece Ndongo'yu fethetmeleri değildi.
Konu, o sırada dünyanın
en zengin kolonilerinden biri olan Brezilya'daki sömürgecilikle ilgiliydi.
Ve 17. yüzyılın en kârlı ticari ürünlerden biri olan beyaz altını,
yani şekeri yetiştirmek için köle işçilere ihtiyaçları vardı
Ama şimdi, Portekizli köle tüccarları büyük bir darbe almıştı.
Njinga köle edilen insanların sevgisini kazanmakla kalmamış,
soba denen soylu sınıfını da yanına çekmişti.
Portekizliler siyasi şiddet kullanarak ittifaklar kurmuştu
ve insanları sindirmişti.
Esirleri sobalar, yani Afrikalı müttefikleri sağlıyordu
ve Njinga'nın Portekiz hükmüne direnişi sayesinde
sobalar artık haraç vermeyi reddetmeye başlamıştı.
Hiç haraç alamadık.
Çok sayıda soba, Njinga'nın tarafına geçiyor.
Böyle giderse köle bulamayacağız.
Haklarımız gereği
o barbar,
sefil halkıyla beraber bir köle gemisinin içinde
Salvador'a gidiyor olmalıydı.
Hırsız orospu!
Njinga başına ne geleceğini bilmiyor.
O pagan kadının üstüne Portekiz'in gazabını salacağız.
Dünyanın bu sefil, tanrının unuttuğu köşesinde
saklanacak bir yeri kalmayana dek.
Neye mal olursa olsun.
Njinga bölgedeki Portekizliler için öyle büyük bir tehlikeydi ki
bu sorundan sonsuza dek kurtulmaya
karar verdiler.
Bir numaralı düşman olmuştu denebilir.
Bu sırada Vali Fernão de Sousa
ona karşı "kutsal savaş" başlatmak için
Katolik Kilisesi'nden izin aldı.
KINDONGA ADALARI
Beyler, orman barbarlarla dolu.
Avımız yakında.
Batıdan yaklaşmanızı istiyorum.
Geri kalanlar da arkamdan gelsin.
Bugün ödülümüzü alma günü.
Portekizliler Njinga'ya karşı kanlı bir askerî sefer başlatmıştı.
KINDONGA ADALARI
İki aylık bir sürede onun bölgesinde ilerleyip
sonunda Kindonga Adaları'ndaki üssünü kuşattılar.
Bizi yeniyorlar.
Geri çekilin!
Hemen çalılara çekilin!
Portekizliler çok acımasızdı.
Onları atlatabileceğini sanıyordu ama bu mümkün değildi.
Portekizlilerin ateş gücü Njinga için çok fazlaydı.
Birçok savaşçısını kaybetti.
Njinga ve halkını tehdit eden şey yok olmaktı.
Tamamen silinmek.
Kindonga Adaları'nda ormana sığınan Njinga
kazanma şansının düşük olduğunu biliyordu.
Kalıp savaşmak ya da geri çekilip toparlanmak arasında bir karar vermeliydi.
De Sousa ordusunu büyütmüş.
Hatta ödül varmış. Şey için...
Halkımın sepetlerce eli
burnu ve başı için.
Sizin için de kraliçem.
Bu büyüklükte bir tepki
senin zorlu bir rakip olduğunu gösteriyor.
Lafları değil de eylemleri daha çok şey söylüyor.
Ne diyorlarmış?
Kana susamış, açgözlü,
zalim katiller olduklarını mı?
Senin kraliçe olduğunu söylüyorlar.
Meşru, güçlü, sevilen.
Yaşamak için fazla tehlikeli.
İstediğin bu değil miydi?
Kim olduğunu bilmeleri ve kabul etmeleri?
İşte...
Dileğin gerçekleşti.
Sahip olduğum şey
hasta, tükenmiş
ve yorulmuş bir ordu.
Sonuna kadar sadık kalacaklarını biliyorum.
Ama bu şekilde değil.
Portekizliler zayıflığımızın kokusunu alıyor.
Atalarımız ne diyor?
Buraya kadar başarısızlık için getirmiş olamazlar.
Tarihî kayıtlardan biliyoruz ki
geri çekilmesi gerekiyordu ama bunu itibarını kaybetmeden yapamazdı.
Bu yüzden atalarına danışmaya karar verdi.
Özellikle de ölen ağabeyine.
Ngola Mbande.
Bizden fazlasını görüyorsunuz.
Görebileceğimizden fazlasını.
Bize yol gösterin.
Ne diyor?
Sabır.
Ağabeyin savaşmak için hayatta olman gerektiğini söylüyor kızım.
"Önce yaşa, sonra savaş" diyor.
Burada kalamayız.
Daha fazla asker geliyorsa
ve atalarımız da
geri çekilmemizi istiyorsa
o zaman bu gece gitmeliyiz.
Karanlıkta beklemek çok tehlikeli.
Onları uyandır.
Atalarımız konuştu.
Njinga, spiritüelliğini stratejik olarak kullanarak
Mbundu olarak bilinen Ndongo halkına
atalardan kalma bilgi ve gücün
onun politik ve stratejik kararlarını şekillendirdiğini göstermişti.
Njinga ve maiyeti kaçmaya başladı.
Zor bir karar verip
kendi güvenlikleri için sevgili kız kardeşlerini Kindongo Adaları'ndaki
savaş kampında bırakmıştı.
Bu noktada Portekizliler Njinga'nın krallığı Ndongo'nun
büyük kısımlarını işgal etmekteydi.
Halkını korumak için
diplomasiye başvurmak zorunda kaldı.
Bu yabani kendini ne sanıyor?
1626'da Njinga, barışı sağlamayı denemek için
en üst düzey yetkilisi ve diplomatı olan Mwene Lumbo'yu
Portekizlilere gönderdi.
Bu görüşmeyi lütfettiğiniz için teşekkür ederim.
İzninizle kendimi tanıtmama izin verin.
Ben Mwene Lumbo,
sevgili majestelerimiz Ndongo Kraliçesi Njinga'nın
özel elçisiyim.
En üst düzey yetkilisini göndermişti çünkü bu bir saygı göstergesiydi.
Bunun onları pazarlık masasına oturtmasını
umuyordu.
Kraliçe Njinga, ekselanslarına en içten selamlarını gönderiyor.
Pazarlara erişimi
tekrar açacağını bildirmemi istedi.
Karşılığında, meşru kraliçe olarak tanınmak istiyor.
Kraliçemin iyi niyetinin
göstergesi olarak bu haraçları sunuyoruz.
Daha fazlasını ise vadederek
karşılıklı bir uzlaşmaya varabiliriz.
Lütfen konuğumuza
gerçek uzlaşmanın ne olduğunu gösterin.
Mwene Lumbo'yu hapse attılar
ve sonrasında halka açık şekilde idam ettiler.
Ama Portekizlilerin işi daha bitmemişti.
Portekizliler, Njinga'nın
görevine devam edememesi için her şeyi yapacaktı.
Njinga'nın gücünü içeriden nasıl sarsabileceklerini bulmaları gerekiyordu.
Kraliçem.
Konuş! Ne oldu?
Portekizliler Kilombo'yu yok etmiş.
Birçok kişi hayatını kaybetmiş.
Funji, Kambu...
Kız kardeşlerim ne durumda?
Onları götürmüşler.
Nasıl yani?
Olamaz.
Hayır, lütfen.
Atalarım, lütfen.
Hayır.
Lütfen, hayır.
Kız kardeşleri, pazarlık kozu olarak Portekizliler tarafından
yakalanıp esir alındı.
Kız kardeşleri, hayatındaki en yakın kişilerdi.
Gerçekten korkutucu.
Geçmişte birçok Ndongo liderine karşı
saldırgan bir saygısızlık içinde bulunan
Portekizliler tarafından kaçırılmışlardı.
Yeter.
Kalk Njinga.
Atalarının dik durmana ihtiyacı var.
Evet.
İşte böyle.
Yıkılmıştı.
Ne yapması gerektiğini düşünmeliydi.
Ayrıca kardeşleri karşılığında kendisinden ne isteneceğini
biliyor olmalıydı.
Bu gece burada kamp kuruyoruz.
Yarın Imbangala'ya gideceğiz.
Kasa'ya mı?
Hayır, Kasa bir çocuk. Şef Kasanje'ye gideceğim.
Kraliçem, bu akıllıca mı?
- Kasanje... - O, oyun oynanacak bir adam değil.
Başka seçeneğim yok.
Portekizlilerle savaşmak için
bana ihtiyacım olan şeyi
verebilecek tek kişi o.
Bedelini ödemeye hazır mısın?
Evet.
Aslanla dövüşmek için keçi gönderilmez.
Kız kardeşlerimi geri istiyorum.
Portekizlilerin topraklarımdan gitmesini istiyorum.
Her biri gidecek!
Askerleri azaldığı için Njinga güçten düşmüştü.
Gücünü yeniden inşa etmesi gerekiyordu.
Adamlara, bir orduya ihtiyacı vardı.
Portekizlilerin, ailesinden başka bir kişiyi daha
öldürmemesi veya kaçırmaması için kendisine yardım edebilecek
birini istiyordu.
Köşeye sıkışmışken radikal bir adım atmaya karar verdi.
Imbangala Şefi Kasanje'yle müttefik olmaya çalışacaktı.
Kasanje, Imbangala halkının en güçlü lideriydi.
Kasanje'nin gücü diğer Imbangala liderlerinin çok ötesindeydi.
80.000 askerlik devasa bir güce sahipti.
Njinga bundan faydalanabileceğini biliyordu.
İnanılmaz derecede vahşi, yamyam ve tehlikeli olduğunu biliniyor.
Ayrıca yedi yıl önce Ndongo'ya saldıran ezeli düşmanlarıydı.
IMBANGALA BÖLGESİ
O sırada, Kasanje liderliğindeki Imbangala'nın
göçebe yaşamı bırakıp daha yerleşik bir grup olma
hırsları vardı.
İkisinde de diğerinin istediği bir şey bulunuyordu.
Kasanje'de onun ihtiyacı olan güçlü bir ordu vardı
ve Njinga ise onun için bir krallık inşa edebilirdi.
Bu, kraliçenin son çaresiydi.
Bir ittifak kurabilirse gücünü pekiştirebilir
ve bölgedeki en büyük tehdit hâline gelebilirdi.
Sen annenin kızısın.
Yani?
Sence baban gibi güçlü bir adamla
birlikte olmak kolay bir görev miydi?
Buradaki adamdan daha güçlü.
Çağır onu.
Şu anda çalışman gereken annenin ruhu, babanın değil.
Kendisi gururlu, savaşta bilenmiş
bir Imbangala olabilir
ama öncelikle bir erkek.
Bu yüzden onunla bir kadın kral olarak değil,
kraliçe olarak görüşeceğim.
Çünkü ben de öncelikle bir kadınım.
Şimdilik.
Bu krallıkta
Portekizlileri
yenmeye muktedir olan
tek adamla ittifak kurmak ve sığınma talep etmek için
buraya geldim.
Büyük Njinga...
Onu Portekizlilere karşı korumamı istiyor.
Karşılığında ben de yanında sadakatle savaşacağım.
Neyle?
Tüm
yüreğimle.
Ve büyük Şef Kasanje'nin
bana vermeye razı olacağı kaynaklarla.
Birçok kez Imbangala'yla omuz omuza savaştım.
Asla hayal kırıklığına uğratmam.
Ağzın laf yapıyor.
- Teşekkürler. - Ama sözlerin
bu kampa girmek için yeterli değil.
Ne gerekiyor?
İki şartım var.
Birincisi, karım olacaksın.
Ben bu Kilombo'nun efendisiyim.
Sadece bir efendiye yer var.
Kasa'ya yaptığını bana yapmayacaksın.
Ya ikinci şart?
Ondan kurtul.
Elinde görmek istemiyorum.
Senin yetki sembollerinin burada geçerliliği yok.
Njinga'da, Afrika'daki birçok kralda
olduğu gibi ritüel eşyaları vardı.
Benim kraliyet kolyem var. Kraliyet asam var.
Njinga'nın lunga dediğimiz kemeri vardı.
Bu da kadın kral olarak gücünü temsil ediyordu.
At onu.
Ordusunu güçlendirmek ve kız kardeşlerini geri almak için
bazı fedakârlıklar yapması gerektiğini biliyordu.
Hayatı boyunca uyguladığı stratejilerden biri,
istediğini elde edebilmek için
kendisine yabancı kültürlerin farklı yanlarını benimsemekti.
Bu, Njinga'nın bir lider olarak
sahip olduğu eşsiz bir şey.
Savaşmak istediğini söylemiştin.
Adamlarıma liderlik etmek istediğini.
Unvanın olmadan bunu yapamazsın.
Bu yüzden seni Kraliçe Njinga olarak tayin etmeye karar verdim.
Savaş ustası ve büyük savaşçı.
Ama...
Ama ne?
- Yine mi şart? - Beni çok iyi tanıyorsun.
- Yaman bir çift olacağız. - Benden ne istiyorsun Kasanje?
Sadece ben değil.
Biz!
Kan Yemini etmelisin.
Bizden biri olduğunu kanıtla.
Bunu yaparsan sana söz verdiğim her şey anında senin olur.
Gerçekten Imbangala olmaya
kararlı olduğunu kanıtlaması gerekiyordu.
Bir dizi ayinsel işlemden geçmesi gerekti.
Bir insanın kanını içmesi gerekti.
Njinga'nın biyografisindeki o an
tarihî kayıtlarda ve Njinga mitolojisinde
en çok tartışılan konudur.
Bir Imbangala yamyamına ne derece dönüştü?
İnsan eti yedi mi?
İnsan kurban etti mi?
Portekiz kaynakları
Imbangala'yı barbar yamyamlar olarak şeytanlaştırıyor.
Ve Portekizliler
Njinga'yı itibarsızlaştırmak için bu karalama kampanyasını kullandılar.
Benim fikrime göre
kimse kalp filan yemedi.
Njinga kimsenin kalbini yemedi.
Imbangala lideri olduktan sonra
Njinga aklını ve enerjisini fetihlere adadı.
Ne?
Bir şey daha istiyorum.
Daha mı?
Bir üs.
Şu an savaştan mı bahsetmek istiyorsun?
Evet.
Zaten bir üssün var.
- Tam burada. - Kendi üssümü istiyorum.
Planlayıp inşa edebileceğim ve Portekizlileri
en hassas yerlerinden vurabileceğim kadar güçlü bir yer.
Sanki bu yer belli gibi geldi bana?
Üssüm Matamba olsun istiyorum.
İstediğini almana yardım edersem
karşılığında ben ne alacağım?
Ne istiyorsun Kasanje?
Mutlak güce sahip Kasanje'ye ben ne verebilirim?
Seni istiyorum.
- Bana zaten sahipsin. - Sadakatine.
- Zaten... - Hayır Njinga.
Dinle.
Portekizlileri bitirmek mi istiyorsun?
Kendi krallığımı istiyorum.
Güçlü bir krallık.
Ve istediğim...
Bana güvenmek mi?
- Benim... - Sadık olacağına.
Her zaman.
Sana güvenebilir miyim?
Kasanje.
Yatağında çıplak yatan benim.
Saklayacak bir şeyim yok.
Bana
en güçlü adamlarından
binlerce ver.
Sana bir krallık vereyim.
Anlaştık.
Matamba Kraliçesi.
Njinga için Matamba'yı fethetmek
stratejik, siyasi ve askerî açıdan çok önemliydi.
Ndongo krallığının tam sınırında yer alıyordu.
Yani buradan saldırdığında
Portekizlileri ciddi şekilde rahatsız edebilirdi.
Kasanje'nin adamlarıyla
dört yıllık Matamba fethine başladı.
Bunun sayesinde yeni bölgesini
sağlam bir şekilde tesis etti.
MATAMBA KRALLIĞI
53 yaşındayken
Njinga binlerce Imbangala savaşçısı
ve Mbundu askerinden oluşan bir orduya liderlik ediyordu.
Krallığı yıkıp geçti ve Matamba kraliçesinin bulunduğu
başkente sonunda vardı.
Hayır!
Biz Portekizli değiliz.
Bir soyluya böyle davranılmaz.
Yenilgide bile.
Dedim ki...
Kasanje'ye gidip bu işi şimdi çözelim mi?
Sağır mısın?
Yürüyecek bacakların varken git.
Sana zarar veremezler. Korkma.
Peki ya sen?
Senden korkmalı mıyız?
Buradan sürüleceksiniz.
Ama merak etme.
Gönderdiğim yerde bir süre güvende olacaksın.
Hatta belki orayı benim adıma yönetebilirsin ama iznim olmadan
buraya asla geri gelemezsin.
Matamba artık benim.
Anlaşıldı mı?
Nasıl isterseniz.
- Kızım ve ben gideceğiz... - Kızın burada kalacak.
Ne?
Daha çok küçük.
Öğreneceği çok şey var.
-İşinize yaramaz. - Ona ben karar veririm.
Merak etme.
Sen gittiğin
ve kraliçenin istediğini yaptığın sürece
güvende olacak.
- Bekleyin. - Söz veriyorum.
Kişisel bir şey değil.
Yapılması gerekiyor.
Şimdi gidebilirsin.
Lütfen.
Git, dedim!
Benden başka kimsesi yok.
Lütfen. Benden başka kimsesi yok!
Hayır!
Muongo'nun kızını almak
Njinga için zor ama gerekli bir karar olmuştu.
Böylece Muongo asla Matamba'ya dönmeyecekti.
O artık bu krallığın kraliçesiydi.
Halkının özgürlüğünü ve egemenliğini sağlamak için
Njinga'nın çok zor seçimler
yapması gerekiyordu.
Njinga'nın dönüşü muhteşem olmuştu.
O artık bir Imbangala lideriydi. Kendisinden korkulan savaşçı bir kraliçe.
100.000 kişilik güçlü bir ordunun başındaydı
ama en önemlisi, kız kardeşleri hâlâ Portekizlilerin elindeydi.
Yakında sizi kurtaracağım, kardeşlerim.
Alt yazı çevirmeni: Merve Süzer