Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Duitse agenten in het bezette oosten, 1942.
Ze zijn hier om de Duitse heerschappij in de veroverde gebieden af te dwingen.
Ze voeren hun bevelen zorgvuldig uit.
Ze hebben een speciale opdracht.
Om joden met honderden en duizenden tegelijk neer te schieten.
Van dichtbij.
Historici en andere experts hebben uitgebreide onderzoeken gedaan...
...naar de mannen die de trekkers overhaalden.
Ze willen weten hoe zo'n massamoord kan plaatsvinden.
Ze doen een verbijsterende ontdekking.
Die mannen hoefden niet te doden.
Ze hoefden het bevel niet op te volgen.
Als je durfde te zeggen: 'Ik wil niet schieten'...
...werd je wellicht gezien als een lafaard...
...en kreeg je misschien een notitie in je dossier...
...maar je werd niet zwaar gestraft.
Twintig jaar na de oorlog is er een proces...
...voor de moorden gepleegd door een Hamburgse politie-eenheid.
Wat was hun motivatie?
Waarom schoten ze?
Het zijn geen ideologisch gemotiveerde, gewillige beulen.
Het zijn geen getrainde moordenaars.
Het zijn mensen met een gewone baan, zoals taxichauffeur of loodgieter.
In elk opzicht zijn het doodgewone mannen.
Hamburg, in de zomer van 1942...
...drie jaar na de start van de oorlog.
Het regime werft mannen voor een speciale opdracht.
In 1942 hebben ze bijna alle mankracht uitgeput...
...vanwege de slachtoffers, natuurlijk...
...dat het leger lijdt in Rusland...
...en de groeiende mankracht die ze nodig hebben...
...om het groeiende Duitse rijk te bezetten.
Ze willen iedere mogelijke man werven...
...om het tekort aan mankracht op te vullen.
Oudere mannen die niet meer geschikt zijn voor de Duitse Wehrmacht...
...worden ook opgeroepen. Veel van hen zijn geen nazi-sympathisanten...
...en staan ook niet bijzonder vijandig tegenover joden.
Ze hebben juist een sociaaldemocratische achtergrond.
Ze varieerden van bakkers en ambachtslieden...
...tot timmerlieden en handelaars met kantoorbanen.
Dat politiebataljon was een afspiegeling...
...van de gemiddelde beroepsbevolking van Hamburg.
Ze worden opgeroepen als reserveagent.
Hun training is echter niet lang genoeg...
...om ze voor te bereiden op wat hen te wachten staat.
Op 21 juni 1942...
...nemen ze afscheid van hun gezin en vertrekken ze.
Ze kregen een vrij abstracte beschrijving van hun missie...
...die bestond uit het veiligstellen van de door de Duitsers bezette gebieden.
Ze gaan naar Polen.
Op 25 juni arriveert reservepolitiebataljon 101...
...in het zuidelijke deel van het Lublin district.
We weten dat ze niet zijn voorbereid.
Ze wisten niet dat ze dit moesten doen in Polen.
De agenten wisten het niet. Trapp wist niet...
Majoor Trapp wist niet wat er moest gebeuren tot de dag van tevoren.
Het is 13 juli 1942...
...en het bataljon moet zich 's ochtends vroeg melden.
Majoor Trapp, de bevelhebber, is een oudere man...
...die erg populair is bij zijn mannen...
...omdat hij niet de typische autoritaire commandant is.
De mannen noemen hem 'papa' Trapp.
Dat geeft aan wat voor relatie ze hebben.
Majoor Trapp staat voor het bataljon en zegt...
...'Ik moet jullie vandaag een vreselijk bevel geven.'
Zijn stem hapert, de tranen stromen over zijn wangen.
Hij worstelt zichtbaar om zich fysiek te beheersen.
Het was vreselijk voor hem...
...om aan zijn mannen uit te moeten leggen wat hij van hen zou vragen.
Ze moeten 1500 Joodse mannen, vrouwen en kinderen neerschieten.
En dan doet hij dit aanbod.
'Als iemand het niet kan opbrengen...
...kun je eruit stappen en hoef je niet mee te doen.'
Mensen vertellen dat ze eruit kunnen stappen als ze niet mee willen doen...
...vergt een actie.
Maar als we voor een beslissing staan...
...en we niet precies weten wat we moeten doen...
...doen we meestal niets.
Eén man stapt eruit.
De kapitein van zijn compagnie, die zich schaamt...
...dat een van zijn mannen de eerste 'lafaard' is...
...die niet meedoet, begint tegen hem te schreeuwen.
Trapp snoert hem de mond en neemt de man onder zijn hoede.
Zo'n tien mensen volgen zijn voorbeeld.
Attentie. Inrukken.
Vanuit historisch perspectief is het een zeer interessante situatie...
...omdat de bevelen zijn vastgelegd...
...en het duidelijk is dat de mannen niet moesten doden.
Onderdeel van het naoorlogse verhaal was dat je mee moest doen...
...omdat je anders zelf doodgeschoten zou worden.
Hier kunnen we duidelijk laten zien dat dit niet het geval was.
Ze hadden een keuze.
Hetzelfde gold blijkbaar voor alle moordende eenheden.
Tot op de dag van vandaag is er geen enkel geval gevonden...
...waarin iemands leven in gevaar was als hij weigerde om burgers dood te schieten.
Het begint allemaal in september 1939. De Duitse Wehrmacht valt Polen binnen.
Al na een paar weken is het land verslagen.
Miljoenen Polen vallen in Duitse handen en moeten bewaakt worden.
Hiervoor heeft het regime veiligheidstroepen nodig.
In het Duitse Rijk melden tienduizenden mannen zich aan...
...om politieagent te worden in de bezette gebieden.
Ze hopen militaire dienst aan het front te vermijden.
Met zoveel kandidaten heeft het regime de luxe om heel selectief te zijn.
Zo'n 160.000 mannen meldden zich aan als vrijwilliger voor de politie...
...en slechts 26.000 tot 30.000 man kond worden aangenomen.
STEFAN KLEMP HISTORICUS
Ze werden zes maanden lang getraind...
...en, belangrijker nog, kregen ideologische training...
...om over te brengen wat er van hen verwacht werd.
Ze kregen te horen dat ze, als meesterras...
...ervoor moesten zorgen dat nationaal socialistisch beleid...
...werd geïmplementeerd en uitgevoerd in de bezette gebieden.
Na hun training ontdekken de mannen wat dat werkelijk inhoudt.
Het is hun taak om...
...het gewelddadige nazibeleid te implementeren in de bezette gebieden.
Daarom koos het regime nazisympathisanten.
Opgedeeld in politiebataljons worden ze naar Polen gestuurd.
Daar zullen ze burgers onderdrukken, vervolgen en vermoorden.
Joden in het bijzonder.
Al in oktober of november 1939...
...begonnen die eenheden burgers neer te schieten.
Poolse verzetsstrijders, geestelijken, intellectuelen, zelfs joden.
Mensen wegjagen, ze uitzetten.
Al met al kun je zeggen dat die eenheden...
...het nationaalsocialistische uitroeiings- beleid in de praktijk bracht.
Slechts twee jaar later, vindt de aanval op de Sovjet-Unie plaats.
Het is een oorlog van verovering en vernietiging.
Volgens de plannen van Duitsland...
...zouden 30 miljoen Sovjets moeten sterven om ruimte vrij te maken om te leven.
Mobiele moordeenheden, bestaande uit politie- en SS-troepen...
...genaamd 'Einsatzgruppen', ondersteunen de troepen in de strijd.
Op 27 juni 1941 trekt politiebataljon 309 Bialystok binnen.
De ideologisch geprogrammeerde mannen sluiten 800 joden op in de synagoge...
...en steken die in brand.
En dan doden ze nog meer mensen.
De dag erna worden de agenten gehuldigd voor het 'beveiligen' van de stad.
In totaal trekken 18.000 mannen de dorpen en steden in...
NAZI-BEZETTING POLEN
SOVJET-BEZETTING POLEN
...waar de overwegend jonge en geïndoctrineerde schutters...
...alle joodse mannen, vrouwen en kinderen doodschieten.
Nu begint de Holocaust, de systematische massamoord op de joden.
Veel van de schutters zijn getraumatiseerd door het moorden.
Dat is een van de redenen dat grote concentratiekampen...
NAZI-BEZETTING POLEN
...zoals Auschwitz ontstonden, eind 1941.
Het proces van massamoord moet effectiever...
...en milder zijn voor de daders.
Als we erachter proberen te komen...
...wat de aantallen van de Holocaustslachtoffers zijn...
...in termen van hoe ze zijn omgekomen...
...denk ik dat de beste schatting is dat...
...ongeveer de helft, bijna drie miljoen, stierf in de concentratiekampen...
...in de gaskamers.
Dat bijna een miljoen stierf door omstandigheden van gevangenschap.
Verhongeren in epidemieën, in de getto's, de dodenmarsen aan het eind van de oorlog.
Wat betekent dat meer dan twee miljoen mensen stierven door een vuurpeloton...
...in massa-executies.
Meer dan twee miljoen mensen vermoord, oog in oog met hun moordenaars.
Een weinig bekende feit, zelfs vandaag de dag, is de 'vergeten Holocaust'.
Liepaja, zomer 1941...
...in het werkgebied van Einsatzgruppe A.
Dit is de enige bekende video...
...met een opname van joden die worden doodgeschoten aan het oostfront.
Filmen is eigenlijk verboden...
...omdat de moorden geheim moeten blijven.
Ze hebben echter twee fouten gemaakt.
Ten eerste hielden ze alles bij.
En het werd naar Berlijn gestuurd...
...waar het werd samengevoegd met alle andere verslagen van B, C en D.
En het gaf een uitgebreid beeld van wie ze hadden gedood in welke steden...
...in welk dorp, in welke eenheid, met welke bevelhebber en wanneer.
Dat was de eerste fout, ze hielden het bij.
De tweede was dat ik het vond.
Neurenberg na de oorlog.
Het zogenaamde 'Duizendjarige Rijk' ligt in puin.
In de stad waar de nazi's hun partijbijeenkomsten hielden...
...willen de geallieerden de Duitse misdaden berechten.
In het Paleis van Justitie worden de grote oorlogsmisdadigers berecht.
Zij gaven het bevel voor de misdaden en zullen worden vervolgd.
Maar wie heeft de moorden uitgevoerd?
De 27-jarige advocaat Benjamin Ferencz moet dit uitzoeken...
...en gaat op zoek naar aanwijzingen.
Begin 1947 doet zijn onderzoeksteam een belangrijke vondst.
Op een dag kwam een van mijn onderzoekers naar me toe.
Hij zei: 'Kijk eens wat ik heb gevonden.'
Hij gaf me een stapel papieren, 'Ereignismeldungen aus der UDSSR.'
Dit zijn dodenlijsten van de Einsatzgruppen...
...de SS Einsatzgruppen.
De moord op honderdduizenden mensen was gedocumenteerd...
...als een bewijs van prestatie.
Ik pakte een rekenmachine...
...en begon de Einsatzgruppe A-rapporten bij elkaar op te tellen.
Hier zijn 10.000 mensen gedood. 15.000 doden hier, 20.000 hier.
En ik begon ze bij elkaar op te tellen.
Toen ik op meer dan een miljoen zat, zei ik: 'Nu is het genoeg.'
Ferencz wil de verantwoordelijke SS'ers berechten.
Maar zijn meerdere weigert.
Ze hebben noch het budget, noch de tijd.
Ik werd een beetje woedend en zei...
...'Je mag ze er niet mee weg laten komen.'
'Ik heb een miljoen moorden in mijn hand, je laat ze er niet mee wegkomen.'
Dus hij zei: 'kun je het naast je andere werk doen?'
Ik zei: 'Natuurlijk.' Hij zei: 'Oké. Dan mag het.'
En zo gebeurde het dat ik voor mijn eerste rechtszaak als advocaat...
...hoofdaanklager werd van het grootste moordproces in de geschiedenis.
Wraak is niet ons doel en we zoeken ook niet alleen rechtvaardige vergelding.
We vragen dit hof om met internationale strafmaatregelen...
...het recht van de mens om in vrede en waardigheid te leven, te bevestigen.
De verdachten zijn 24 SS'ers van de Einsatzgruppen.
Ze leidden allemaal mobiele moordeenheden.
Ze voldoen niet aan het Hollywood-imago van een Nazi-dader.
Dat beeld is een handlanger die niet bijzonder intelligent is...
...en die zoveel mogelijk mensen wil vermoorden.
Maar de historische realiteit is dat ze helemaal niet zo waren.
Sommige Einsatzgruppen-leiders hadden een dubbele doctoraatstitel.
Het zijn vooral geschoolde, verfijnde mensen uit de middenklasse...
...die een gesprek konden voeren over Mozart of Beethoven.
We beginnen met beklaagde Ohlendorf.
Een van hen is Otto Ohlendorf...
...het voormalige hoofd van Einsatzgruppe D.
Hij gaf leiding aan 600 mannen die in één jaar 90.000 mensen vermoordden.
Ohlendorf heeft een goede indruk op me gemaakt.
Ik wist dat hij vader was van vijf kinderen.
HOOFDAANKLAGER IN HET EINSATZGRUPPEN PROCES
Hij was eerlijk.
Hij had een goed figuur.
Hij was knap. Hij was welbespraakt.
Hij had een zelfverzekerdheid...
...die mensen aantrekkelijk vonden.
Ik denk dat de wereld verwachtte dat de persoon...
...die leiding gaf...
...aan een mobiele moordeenheid, iets anders zou zijn.
Ze verwachtten dat hij lelijk was, oud, gek, pathologisch, sadistisch...
...misschien dom, een buitenbeentje.
Maar hij was een volleerd man.
De rechter mocht hem.
De rechter zei: 'Ik mag hem wel. Hij lijkt me aardig.'
'Maar hij heeft mensen vermoord. Ik snap 't niet.'
Ohlendorf verrast het hof met zijn openheid.
De rechter bedankte hem meermaals...
...voor de verklaring die hij had afgelegd aan de geallieerden...
...tijdens een verhoor in 1946.
Op welke manier werden ze naar de executieplaats gebracht?
Ze werden erheen gereden in vrachtwagens.
Altijd zoveel als er meteen konden worden geëxecuteerd.
Was dit jouw idee?
Ja.
In welke posities werden de slachtoffers neergeschoten?
Staand of geknield.
Op 13 juli 1942...
...is het Hamburgse reservepolitiebataljon op weg naar hun eerste executie.
De agenten zijn niet voorbereid op wat hen te wachten staat.
Ze hadden geen instructies gekregen over het uitvoeren van een bloedbad.
De eerste keer werd alles geïmproviseerd.
Ze zijn naar een bos gebracht.
De agenten leidde hen één voor één het bos in...
...er waren vrouwen, er waren kinderen.
Dus in plaats van de executie onpersoonlijker te maken...
...en in plaats van afstand te houden tussen de dader en het slachtoffer...
...heb je een één-op-één identificatie van de persoon die je gaat vermoorden...
...en je vermoordt die persoon van dichtbij.
Verscheidene agenten zeiden dat ze gesprekken hadden gevoerd...
...terwijl ze het bos in liepen met ze.
Sommigen waren zelfs Duitse joden die Duitsland hadden verlaten.
Een van de joden was de eigenaar van de bioscoop in Hamburg...
...waar deze man naar de bioscoop was gegaan.
Hij ging de eigenaar van de bioscoop doden waar hij altijd naar de film ging.
Vanzelfsprekend was de psychologische tol hiervan...
...erg hoog.
De slachtoffers vreesden voor hun leven en wisten dat de dood nabij was.
En de agenten ervaarden een emotionele crisis...
...omdat ze wisten dat ze iemand van dichtbij moesten vermoorden.
Het is dus een buitengewoon gruwelijke ervaring.
Sommige mannen worden ziek...
...omdat ze onder de hersenen en het bloed zitten.
Ze geven over, ze raken gedemoraliseerd, ze kunnen niet verder.
Het bloedbad duurt uren.
Uiteindelijk liggen 1500 Joodse mannen, vrouwen en kinderen dood in het bos.
Toen ze die avond naar huis gingen, kregen ze drank aangeboden...
...en de meesten werden dronken, maar de meesten konden niet eten.
Het eten werd neergezet, maar de meesten hadden geen trek.
Sommigen hadden die avond nachtmerries.
Eén man schoot met pistool op het plafond in een soort nachtmerrie.
Een andere man zei tegen een van zijn onderofficieren...
...'Als ik dat nog eens moest doen, zou ik gek worden.'
Dus er waren...
Voor sommige mannen was dit absoluut een vreselijke ervaring...
...en ze konden zich niet voorstellen het ooit opnieuw te moeten doen.
Het regime weet wat het van de mannen vraagt.
Al in de zomer van 1941...
...refereerde een hooggeplaatste SS-leider naar 'psychologische steun...
...aan de mannen die bij deze daad betrokken waren'.
De 'indrukken van de dag' moesten worden 'uitgewist...
...door 's avonds bijeenkomsten te houden.
Otto Ohlendorf kampte met dezelfde problemen...
...met zijn mannen die deelnamen aan de slachtpartijen.
Otto Ohlendorf zei...
...'Mijn mannen hebben meer geleden dan de slachtoffers.'
Als je dat vanuit het perspectief van vandaag bekijkt...
...is dat een absurde interpretatie.
Dat de daders zelf psychologische mechanismen vinden...
...waarmee ze zichzelf als slachtoffer kunnen presenteren...
...omdat ze dingen moesten doen waar ze onder leden.
Hij had Mitleid met zijn mannen als ze iets moesten doen...
...wat pijnlijk voor ze zou zijn.
Sommige soldaten van de Einsatzgruppen...
...sloegen het hoofd van een baby tegen een boom.
Om munitie te besparen.
Ohlendorf zei: 'Ik stond mijn mannen niet toe dat te doen.
Als er baby's waren, zei ik dat de moeder de baby tegen haar borst moest houden...
...en op de baby te richten.'
Want dan doden ze ze allebei met één schot...
...besparen ze munitie en stoppen de moeders met huilen.'
Dus dat was Mitleid voor zijn mannen, niet voor de slachtoffers.
In het Einsatzgruppen-proces...
...wil de rechtbank weten wat Ohlendorf motiveerde om de bevelen uit te vaardigen.
Hij beweert dat hij gewoon trouw was aan zijn regering.
Het bevel om te liquideren...
...kwam van de Führer van het Rijk.
In die zin is het een beleid van de Führer.
In de geest van nazipropaganda...
...gelooft Ohlendorf dat de joden verantwoordelijk zijn...
...voor het communisme in de Sovjet-Unie...
...en dus vijanden zijn van het Duitse Rijk.
Waarom gelooft Ohlendorf dat die propaganda de waarheid is?
Ik denk dat hij het geen propaganda vond.
Hij groeide op in een nationalistische familie.
Hij had professoren die lesgaven over...
...de problemen van het bolsjewisme...
...de problemen van communisten, de problemen van joden.
Het wordt er herhaaldelijk ingestampt.
En ik denk dat het je bestaande overtuigingen versterkt.
En dan komt er een regering die zegt: 'Ja, dit is waar.'
Hij geloofde zeker dat bolsjewieken joden waren...
...en dat ze gedood moesten worden.
Een overlevende van een massamoord getuigt in de rechtbank na de oorlog.
Ze stonden in een rij aan de rand van de kuil, tegen elkaar gedrukt.
Toen begonnen ze te schieten.
DINA PRONICHEVA MILITAIR TRIBUNAAL IN KIEV 1946
Ik sloot mijn ogen, balde mijn vuisten...
...ik spande al m'n spieren aan en sprong.
De val leek eeuwig te duren.
Uiteindelijk landde ik op de lichamen.
Ik was niet geraakt.
Na een tijdje stopte het schieten.
Ik hoorde de Duitsers de kuil in komen...
...om degenen die nog kreunden, af te maken.
Sommigen trilden nog in hun strijd tegen de dood.
Ze gebruikten zaklampen om mensen te vinden die nog leefden en schoten ze neer.
Ik deed alsof ik dood was, bang om ontdekt te worden.
De meeste mannen van reservepolitiebataljon 101...
...waren geen nazi's.
Twintig jaar na de oorlog...
...vertellen ze hoe ze het vermoorden van joden hebben ervaren.
Ik zie het nog voor me.
Ik weet nog dat ik toen dacht...
...dat we niet genoeg aarde hadden om zoveel lichamen te bedekken.
Ik was boos dat we beesten waren geworden, moordenaars.
We zagen joden niet als mensen.
Het eerste bloedbad van joden in Jozefow...
...was erg schokkend, was erg traumatisch.
Daarna wennen ze er snel aan.
De snelheid waarmee ze gewend raakten aan wat ze deden...
...de snelheid waarmee ze gewend raakten aan het doden als een normale routine...
...vond ik een van de echte verrassingen die voortkwamen uit de ondervragingen.
Je ziet dat de eerste paar moordoperaties...
...in detail beschreven kunnen worden door de mannen.
Daarna wordt het een waas.
Ze weten niet eens meer in welke stad het was.
RESERVEPOLITIEBATALJON 101
Het gedrag van de mannen wordt sterk...
...beïnvloed door de leiding van het bataljon.
Aan het roer staat majoor Wilhelm Trapp...
...die de 500 mannen aanstuurt.
Hij was een populaire, gerespecteerde meerdere, en zei...
...'Als ik kon kiezen, zou ik je het bevel niet geven. Maar...'
Hij deed een appél op solidariteit, om hem te steunen met deze taak...
...die niet vanuit hem kwam...
...en vroeg hen om hem niet in de steek te laten.
Het was een combinatie van dwang en vrije wil.
Ze kregen te horen dat ze mochten weigeren...
...maar dan zouden ze moeten accepteren dat hun kameraden het moesten doen.
Die combinatie van...
...'Het moet gebeuren, het politiebataljon moet het werk doen'...
...en: 'Als je zwak bent, kun je weigeren, maar dat gaat ten koste van je kameraden.'
Die combinatie zorgt voor druk...
...die ertoe leidde dat de meesten deelnamen aan de schietpartij.
ŁOMAZY, POLEN - 17 AUGUSTUS 1942
MOORD OP 1700 JODEN DOOR HET RESERVEPOLITIEBATALJON 101
Slechts een paar agenten weigeren het bevel tot moord uit te voeren.
Nee, we hoopten al dat het voorbij was.
Meer aardappelen?
Objectief gezien...
...is er niets ergs gebeurd met de bezwaarmakers.
Ze moesten latrines schoonmaken en dat soort dingen.
Ze werden uitgescholden. Klootzak, vieze rat, mietje, en zo.
De mannen waren niet thuis...
...ze konden aan het einde van de dag niet terug naar hun gezin.
In plaats daarvan zaten ze voor onbepaalde tijd in die groep...
...altijd met dezelfde mensen, die hen konden kwellen...
...beledigen en buitensluiten.
Je moet heel zelfverzekerd zijn om dat te kunnen verdragen.
Er was misschien geen fysieke straf maar 'slechts' een sociale straf...
...maar voor mensen is een sociale straf een van de moeilijkste dingen om te verdragen.
Waar denken ze het meest aan, wat drijft ze?
Ze zijn niet geobsedeerd door joden.
Ze zijn eerder gemotiveerd...
...door wat zij denken dat anderen mensen van hen vinden...
...dan over wat zij vinden van joden.
Ik denk dat ze erg geobsedeerd zijn met zichzelf...
...en hoe ze hier doorheen gaan komen.
Kapitein Wolfgang Hoffmann denkt dat hij de druk aankan...
...maar hij heeft een probleem.
Een van de kapiteins ontwikkelt een psychosomatische ziekte.
Hij wordt ziek als zijn compagnie een moordactie moet uitvoeren.
Hij ligt in bed met vreselijke buikkrampen en kan niet eens uit bed komen.
De moordactie moet geleid worden door zijn ondergeschikte.
Hij wilde een moordenaar zijn, maar zijn lichaam brak.
En de mannen vonden dit natuurlijk ontzettend laf.
Hij schaamde zich vreselijk.
Het is heel anders voor kapitein Julius Wohlauf.
Hij is ambitieus, wil carrière maken en uitblinken in zijn werk.
En hij is verliefd.
Wohlauf was in Hamburg getrouwd in juni, vlak voor het eerste bloedbad.
Als officier mag hij zijn vrouw meenemen naar het werkgebied.
Hij wil zijn gemiste huwelijksreis inhalen.
Wohlauf neemt zijn zwangere bruid mee naar een getto-ontruiming.
De vreselijkste ontruiming van de hele operatie...
...in vrijwel alle getuigenissen...
...was toen ze 11.000 joden uit Miedzyrzec namen...
...en duizend van hen neergeschoten in de getto-ontruiming...
...de straten lagen vol met lijken...
...en de andere 10.000 op de trein naar Treblinka zetten.
De trein is zo overvol dat ze de deuren dicht moeten spijkeren...
...omdat ze anders openbarsten.
En ze staat op het plein te kijken en is getuige van dit alles.
Dat laat zien dat Wohlauf trots was op wat hij deed...
...hij wilde het zijn bruid laten zien.
Hij schaamde zich helemaal niet.
Overal in het oosten ontstaan getto's.
Mensen die opgesloten zitten voordat ze worden vermoord.
De slachtoffers zijn gefilmd en gefotografeerd door hun beulen.
Politieagenten bewaken de mensen en doden ze.
Maar alleen zolang de nationaalsocialisten aan de macht zijn.
Noch voor die periode, noch erna...
...besloot een politieagent om massaal joden te doden.
Ik geloof niet dat mensen zijn geboren om te doden.
Ik denk wel dat we moordenaars kunnen worden onder de juiste omstandigheden.
We moeten nadenken over de relatie tussen...
...het individu en de staat.
Als de staat er één is die zegt...
...'Dit is de groep die we haten...
...en wij willen dat jij ervoor zorgt dat die groep wordt aangepakt'...
...is dat een erg belangrijke relatie.
Deze individuen, zelfs als ze de ideologie van de staat delen...
...voor wie ze acteurs zijn, of voor wie ze instrumenten zijn...
...als de staat geen macht meer heeft...
...als regeringen veranderen...
...handelen ze er niet meer naar, of hebben ze geen bestaansrecht meer...
...om deel te nemen aan het geweld van de staat.
Dit is een van de redenen waarom het essentieel is om daders te begrijpen...
...om kritisch na te denken over onze relatie met de staat...
...en wat die ons opdraagt.
Het Duitse Rijk voor de oorlog.
In 1933 komen de nazi's aan de macht...
...en veranderen ze de wetten in overeenstemming met hun ideeën.
De meedogenloze jodenhaat wordt een staatsdoctrine...
...en ze verdrijven onmiddellijk alle joden uit de Duitse samenleving.
Er worden zo'n 2000 anti-Joodse wetten aangenomen.
Joden worden systematisch buitengesloten, gestigmatiseerd, en vernederd.
De eerste stap naar massamoord...
...is het categorische onderscheid maken tussen 'wij' en 'zij'.
Iedereen zag dat mensen hun baan kwijtraken...
...gedwongen worden om hun huizen te verlaten...
...hun bezittingen worden geveild en bedrijven worden 'geariseerd'.
Dat was allemaal een openbaar proces.
Het was geen geheim.
Dat proces versterkt de scheiding.
Zij zijn 'zij', en 'wij' zijn de anderen.
Als ik iemand in theorie als 'anders' definieer...
...en ze in de praktijk ook anders behandel...
...wordt de bereidheid om geweld te gebruiken tegen die persoon...
...vanzelf groter.
Het fysieke geweld escaleert tijdens de oorlog.
Onder de Duitse bezetting vinden er pogroms plaats in het oosten.
Joden worden aangevallen door burgers.
Foto's uit Lemberg in de zomer van 1941.
De bezetters voeden deze uitbarstingen van geweld.
Zij die het wel overleven, worden later gedood door de Duitsers.
Een dader die in Lemberg aanwezig was, getuigt na de oorlog in de rechtbank.
Onze leider vertelde onze groep van 12 mannen over onze toekomstige taken.
We zouden de Joodse bevolking moeten neerschieten.
Het konvooi stopte zo'n 70 tot 90 meter van de put.
De Gruppenführer verdeelde zijn mannen als volgt...
Zes mannen om te bewaken, en zes om te schieten.
Ik moest schieten.
Het schieten ging als volgt.
Ongeveer 45 tot 50 mensen werden gescheiden en naar de put geleid.
...en naar de put geleid.
Ze moesten tegenover ons staan.
En zo zijn ze neergeschoten.
Ze zagen dit als hun baan, de taak, als arbeit...
...als iets wat ze moesten doen.
Dus in die zin werd het routinematig.
Maar ik denk dat ze zich altijd bewust waren van de moeilijkheid.
Ze wisten dat ze aan het korte eind hadden getrokken.
Ze moesten iets doen wat extreem moeilijk was...
...en het was hun pech dat ze aan dit bataljon waren toegewezen...
...en dit moesten doen.
Elk van de daders ontwikkelde zijn eigen manier...
...om te rechtvaardigen wat ze deden.
'Iemand moet het vuile werk doen.'
Of misschien: 'We hebben een historische plicht te vervullen.'
Een andere factor kan zijn: 'Ik ben hier beter in dan anderen.'
Ze hadden allemaal een rechtvaardiging...
...waardoor ze betekenis konden vinden in de moorden.
Het toont aan dat massamoord...
...wordt gepleegd door weldenkende mensen die geen bevelen uitvoeren als machine...
...maar die nadenken en begrijpen wat ze doen.
LOEBNY, OEKRAÏNE - 16 OKTOBER 1941
JODEN VOOR HUN EXECUTIE
Ik heb geprobeerd, en dat was mogelijk, om alleen kinderen neer te schieten.
De man naast me schoot de moeder neer en ik haar kind.
Ik zei tegen mezelf dat het kind tenslotte...
...niet zonder zijn moeder zou kunnen leven.
Hij vertaalt zijn vreselijke daad...
...in iets moreel goeds in de zin van 'verlossing'.
Dat is de sleutel om te begrijpen waarom de mannen dit deden.
Het is geen blinde gehoorzaamheid.
Ze interpreteren de bevelen op een manier die voor hen acceptabel is...
...waarin ze zichzelf als moreel rechtvaardig kunnen zien.
Waarom werden kinderen ook doodgeschoten?
Ohlendorf moet het uitleggen.
Deze vraag is cruciaal...
...voor de zaak tegen de leiders van de Einsatzgruppen.
Ik heb die vraag gesteld.
Hij zei: 'Omdat, als ze opgroeiden en wisten...
...wat we hun ouders hadden aangedaan...
...ze vijanden van Duitsland zouden zijn.
En ik wilde zorgen voor een lange- termijnsbescherming van mijn vaderland.
Daarom moeten de kinderen ook gedood worden.'
Otto Ohlendorf, zelf vader van vijf kinderen...
...toont geen greintje berouw.
En majoor Wilhelm Trapp?
Begrijpt hij zijn fouten?
Hij weet dat het vreselijk is wat hij doet.
Hij zegt zelfs tegen zijn chauffeur: 'God verhoede dat Duitsland verliest...
...want als wat wij hier in Polen doen...
...ooit wordt berecht, moge god genade hebben met de Duitsers.'
Pas achteraf besefte ik me dat het niet juist was.
Je begint in de war te raken...
...de heldere ideeën die je had, waren verdwenen.
Stop met ruziemaken.
De mannen zijn ongevoelig geworden voor het constante moorden.
Hou op. - Hij is begonnen.
Verdomme.
Wat wil je? - Ik wil naar huis.
In zekere zin is een van de meest gruwelijke conclusies...
...die hieruit is gekomen, is dat na een tijd...
...het bataljon uiteen viel in drie groepen.
De ene groep leerde te genieten van het doden van andere mensen.
Ze kwamen terug van die moordoperaties...
...gingen lunchen en maakten grappen over wat ze hadden gedaan.
Iemand die veel plezier beleefde aan moorden is Hartwig Gnade.
Hij wordt een wrede en sadistische moordenaar die plezier heeft...
...in het martelen van slachtoffers voor de schietpartij.
Joden worden gedwongen om naakt over het pad naar de kuil te kruipen...
...terwijl Gnade zijn mannen beveelt de slachtoffers met knuppels te slaan.
Je hebt dus iemand die die letterlijk veranderd is...
...door wat ze deden en door wat ze zagen...
...en ontaard is in een vreselijk persoon...
...in een vrij korte periode.
En er was een middengroep. Die mannen waren vrij passief.
Als hen werd gevraagd om deel te nemen...
...deden ze wat van hen gevraagd werd...
...maar ze namen nooit het initiatief...
...om eruit te stappen of om meer te doen.
De derde groep zijn de bezwaarmakers.
Zoals luitenant Heinz Bumann...
...die zich liet terugplaatsen naar Hamburg...
...na slechts een paar weken.
Maar dat maakte hem nog geen held.
Ze hebben altijd manieren gevonden om het zo te doen...
...dat de machine draaiende werd gehouden.
Iemand zou zeggen dat hij onwel was of dat hij zich te zwak voelde.
Maar het was geen verzet...
...het was alleen een poging om het individu eruit te halen...
...zonder de legitimiteit van het politiebataljon in twijfel te trekken.
De leden van het reservepolitiebataljon...
...zijn betrokken bij het neerschieten van 38.000 joden.
En ze stuurden er nog eens 45.000 naar concentratiekampen
De angstaanjagende en centrale kwestie...
...in het geval van politiebataljon 101...
...is dat je niet uit overtuiging hoeft te handelen...
...of gemotiveerd moet worden door ideologie...
...om een massamoord te plegen.
Er zijn meer dan 130 politiebataljons tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Van al deze eenheden heeft het Hamburgse bataljon het vierde hoogste moordcijfer.
Reservepolitiebataljon 101 is in zekere zin atypisch.
En dat maakt het in zekere zin nog beangstigender.
We zien dat een bataljon zonder enige voorbereiding...
...zonder selectie, zonder indoctrinatie, zonder nazificatie...
...toch een van de meest productieve moordende eenheden kan worden...
...van de Duitse ordepolitie.
Neurenberg, 10 april 1948. De dag van het vonnis.
Dood door ophanging.
Dan halen ze hun handen eraf, knikken ze naar de rechter en stappen naar achter.
En boem, naar de lift.
Naar beneden, de hel in.
Ik ging naar het dodenhuis onder de rechtbank...
...om met hem te praten.
Ik had nog nooit met een gedaagde gepraat buiten de rechtszaal.
Hoewel ik hoopte dat hij tegen me zou zeggen...
Toen ik hem ging opzoeken en ik wist dat hij zou worden opgehangen...
...'Kan ik iets voor je doen?'
Ik dacht dat hij zou zeggen: 'Zeg tegen m'n kinderen dat het me spijt.'
Geen woord van berouw of spijt.
Hij zei dat hij zijn eigen zus zou neerschieten als het moest.
'Vaarwel, meneer Ohlendorf,' zei ik, en ik sloeg de deur dicht.
Ik deed een uitzending voor CNN en ze zeiden...
...'Hoe voelde het om met die monsters te praten?'
En ik zei: 'Het waren geen monsters.' Zij zeiden: 'Wat bedoel je?
Ze hebben duizenden kinderen vermoord. Noem je dat geen monster?'
Ik zei: 'Is de man die de bom liet vallen, de atoombom op Hiroshima...
...was hij ook een monster?'
Dat was president Truman.
Daar heb ik nooit een antwoord op gekregen.
Dus ik twijfel er niet aan dat Ohlendorf een Duitse patriottische man was...
...en dat hij deed wat hij dacht dat in het belang van zijn land was.
Maar dat is geen beredenering die een normaal mens...
...zou moeten kunnen maken en ermee weg komen.
Na de oorlog willen de Duitsers het vergeten.
En de politie ook.
Er waren 60.000 politieagenten betrokken bij massa-executies in de oorlog.
Veel van hen blijven na 1945 bij de politie.
Pas aan het eind van de jaren '50 werd duidelijk...
...in welke mate gewone Duitsers betrokken waren bij de Holocaust.
De rechterlijke macht onderzoekt meer dan 172.000 mannen...
...waaronder leden van de SS, de Gestapo en de politie.
Minder dan 500 van hen zijn veroordeeld...
...voor hun betrokkenheid bij de genocide.
De vervolging was een ramp.
Er waren veel materialen en documenten verzameld.
Er was echt goed bewijs...
...maar er was een gebrek aan gewilligheid om de betrokkenen te straffen.
Het bataljon van Hamburg wordt ook onderzocht.
In totaal worden 210 ex-leden ondervraagd.
Veertien van hen worden in 1967 aangeklaagd.
Het proces onthult details van de processen en gedragspatronen...
...binnen het bataljon.
Julius Wohlauf wordt ook vervolgd.
De man die zijn vrouw naar Polen bracht.
Veel van deze mannen zien zichzelf als het dubbele slachtoffer.
Eerst moesten ze de smerigste plicht van het Derde Rijk vervullen.
En daarna zijn ze het slachtoffer van een nieuwe moraal of een nieuwe wet...
...die na de oorlog is geïmplementeerd...
...die ze als volkomen oneerlijk beschouwen...
...omdat het niet 'illegaal' was toen ze het deden.
Het was wat de regering hen opdroeg.
Ze worden verteerd door zelfmedelijden, niet door schuldgevoel.
'Arme ik.'
Niet het slachtoffer. 'Arme ik. Kijk wat er van me werd gevraagd.'
Slechts twee beklaagden moeten een gevangenisstraf uitzitten.
Een van de verdachten is Julius Wohlauf.
Er zijn 83.000 mensen vermoord en niemand voelt zich verantwoordelijk.
Zij waren de stromannen op de grond.
Maar elke agent had vrije keuze...
...en niet veel.
Zij die niet uit overtuiging doodden, conformeerden zich.
Het laat helaas zien...
...dat allerlei mensen, onder bepaalde omstandigheden, moordenaars kunnen worden.
Dat regimes die genocide of massamoord willen plegen...
...nooit zullen falen bij gebrek aan mensen die de trekker over willen halen.
Er zijn meerdere volkerenmoorden geweest sinds de Holocaust.
Er zijn bloedbaden en massamoorden geweest.
Er zijn andere contexten...
...waar we die mechanismen vinden...
...die mensen ertoe brengen om anderen te doden zonder persoonlijke...
...of psychologische motieven.
Mensen maken zichzelf wijs dat ze deel van de machine zijn, niet verantwoordelijk...
...en met die houding is bijna alles mogelijk.
De Holocaust was een unieke misdaad in zijn planning en uitvoering.
Maar tot op de dag van vandaag...
...worden er nog steeds mensen vermoord omdat ze bij een andere groep horen.
SREBRENICA, BOSNIË 1995 MEER DAN 8000 MENSEN VERMOORD
RWANDA 1994 MEER DAN 800.000 BURGERS VERMOORD
M LAI, VIETNAM , 1968
173 VAN HEN KINDEREN (56 BABY'S)
We denken graag dat we ons eigen lot in de hand hebben.
Maar ik denk dat we eigenlijk...
...gevormd worden door dingen waar we weinig controle over hebben.
De manier waarop we meer controle krijgen is door ons er meer bewust van te zijn.
Een van de redenen voor het schrijven van een boek als Ordinary Men...
...is zodat mensen zich bewuster worden van onze kwetsbaarheid, onze maakbaarheid...
...zodat we in zulke omstandigheden...
...niet verrast worden, dat we het vermogen hebben...
...om een bewustere keuze te maken dan we anders zouden doen.
Is de gewone man een monster?
Ik denk dat alle mensen ertoe in staat zijn om dingen te doen...
...die ze zich niet kunnen voorstellen.
Ik denk dat we daders als 'de ander' willen zien...
...mensen zoals Ohlendorf...
...omdat we niet in de spiegel willen kijken en onszelf weerspiegeld willen zien.
Ze droegen pakken, waren goed opgeleid, studeerden aan de universiteit...
...en spraken meerdere talen.
En ik denk dat we willen geloven dat wij nooit zouden doen wat die mannen deden.
Je hoeft niet ideologisch te zijn.
Je hoeft niet haatdragend te zijn.
Je hoeft niets te zijn en je kunt nog steeds moorden.
De vraag is: 'Zijn normale of gewone mensen monsters?'
We hebben allemaal de potentie om dat te doen.
De ervaring in Neurenberg heeft hem voor altijd gevormd.
Zijn hele leven heeft Benjamin Ferencz gewerkt om te zorgen...
...dat misdaden tegen de mensheid niet zouden worden herhaald.
Het was ook op zijn initiatief...
...dat het Internationale Strafhof werd opgericht in Den Haag...
...waar oorlogsmisdaden nog steeds worden vervolgd.
We zijn allemaal bewoners van één kleine planeet.
Het idee is dat we erkennen...
...niet dat we andere religies hebben, andere landen, andere kleuren...
...maar dat we allemaal mensen zijn op één kleine planeet.
Als we hetzelfde pad volgen, zullen we succesvol zijn.
Zo niet, dan houden we op te bestaan.
Ik heb mijn best gedaan. Ik ben honderd jaar oud.
Ik weet niet hoe lang ik nog kan doorgaan.
Maar zolang ik het kan, doe ik het.
Nu laat ik het aan de jongeren over om de fakkel over te nemen.
Kom op, attentie. Voor thuis.
Ja, een beetje knuffelen.
Vertaald door: Emilie de Block