ISANG DOKUMENTARYO MULA SA NETFLIX
Kung di dahil sa panalo ni Bill Russell sa mga kampeonato,
pag-uusapan pa ba ang Bolton Celtics? Hindi.
Nagbibiro ka ba? Tapos ang usapan.
Siya ang pinakamahusay, pinakamaraming panalo
na nakita natin sa kasaysayan ng basketball.
At ang nasa mga kamay niya? Mas maraming singsing kaysa daliri.
Labing-isang singsing… Sino pang makakatapat doon?
Nag-iisa ang kampeon na iyon.
Matatalo niya ang Diyos. Siya ang Big Bang.
Nanalo siya ng 11 kampeonato, dalawa bilang player-coach.
Limang beses siyang binoto bilang Most Valuable Player sa NBA.
Ang pamana ni Bill Russell, tagapagtaguyod ng laro.
Itinatag niya ang pinakamalupit na American sports dynasty sa kasaysayan.
Lahat ng nasa liga, kapag naiisip si Bill Russell,
iniisip manalo.
Nananalo siya nang di pumupuntos. Siya lang ang ganoon.
Siya ang pinakamatalinong manlalaro.
Tinakot ni Bill ang lahat ng sumusubok lumapit at tumira.
Dahil kay Russell, ayoko ng berde, Boston clam chowder,
ayoko ng kahit anong Boston.
Bawat koponan at manlalaro sa liga, sinubukang pabagsakin ang dinastiya.
Isa lang ang nakalapit.
Napakagandang laban n'on.
Dalawang makasaysayang halimaw ito, parang mga higanteng naglaban sa ring.
Kahanga-hangang laban iyon at iyon ang ipinunta namin.
Mas matangkad sa kanya si Chamberlain, at nadadaig bawat player
na makaharap niya.
Pero wala siya ng mahahalagang numero, 'yong mga naipanalong kampeonato.
Ipinapakita ng medal of freedom recipients ang pinakahusay natin
at ang nais nating maging.
Higit sa kahit sinong atleta noon,
larawan si Bill Russell ng "panalo."
si Bill Russell ay isang taong tumayo para sa karapatan at dignidad ng lahat.
Nakimartsa kay King.
Sinuportahan si Ali.
Naging posible ang tagumpay ng maraming sumunod.
Ang maganda sa mga lider, sila ang nangunguna.
Marami siyang binagong patakaran at binasag na harang.
Higit ang ipinaglalaban ni Bill,
at iyon ay ang makasapi sa pantay na laban
gaya ng puting Amerika.
Inanunsyo kanina na
ang Boston Celtics basketball legend na si Bill Russell ay yumao sa edad na 88.
Ngunit ngayong gabi, inaalala siya bilang isang atleta at aktibista.
Ang mga ginawa ni Bill sa loob at labas ng court sa buhay niya
ang humubog sa ilang henerasyon ng manlalaro,
at nagpapasalamat kami roon.
Narito kami sa estatwang binuksan noong 2013.
May mga bumibisita rito ngayon, nagbabahagi ng mga kuwento,
inilalarawan ang impact ni Russell.
Nang mawala si Bill, di ako makapaniwala.
Pero binalikan ko ang lahat ng magagandang nagawa niya,
at mga kontribusyon niya sa sangkatuhan.
Iyon ang pinakamahalaga.
Pitong buwan bago siya mamayapa,
pina-auction ni Russell ang kanyang memorabilia.
Lahat ng nasa personal na koleksyon,
kabilang ang championship rings, MVP trophies, at mga gamit na jersey.
Ilan sa proceeds ay mapupunta sa charity ni Russell na MENTOR,
isang organisasyong nakatuon sa kanyang pangakong
mabigyang-oportunidad ang lahat ng kabataan.
Gusto ko ng ilan sa koleksyong iyan. Napakabait niya sa akin.
Isa siyang…
Di matatawaran ang nagawa niya para sa karapatang sibil sa bansa.
Walang makaka-outbid sa akin sa pagkuha ng 11 sa mga singsing niya.
Parang gusto ko ng manuskrito ng isa sa mga libro niya,
gaya ng orihinal na rough draft ng Second Wind,
espesyal din iyon.
950,000, online buyer.
Ikatlo't huling call.
Sold nang $950,000 sa online buyer.
Nagsisimula't nagtatapos ang laro sa orasan.
Pati ang karera sa basketball.
Sa labas ng laro, bihira kang makakahanap ng mga puntos na
magsasabi ng simula at wakas ng pangyayari.
Madalas, nakadepende iyon sa simula mo,
at sa iyong punto-de-bista.
Noong Disyembre 1956, lumapag sina Bill at Rose Russell sa Logan Airport.
Dalawang linggo pa lang silang kasal.
Nang sumali ako sa Celtics, unang punta ko sa Boston,
noong dumating ako roon para pumirma sa kanila.
National champion sa kolehiyo si Bill at Olympic gold medal winner.
Umasa ang Celtics fans na magdadala si Bill ng kampeonato sa siyudad.
Bente-dos lang ako n'on, hindi pa nagsisimulang mag-ahit,
kaya medyo may balbas ako noon.
Ang unang tanong nila sa akin sa unang press conference,
"Kailan mo aahitin ang balbas mo?"
Di ko naisip iyon. Sabi ko, "Ganito."
"Pagkatapos ng unang kampeonato ng Celtics, mag-aahit ako."
Akala nila, dahil mula sa Olympics, mahusay na siya, pero hindi.
Sabi niya, "Di ko akalaing ganoon ang pro basketball. Mahirap pala."
Di ako nakasali sa tatlong quarters, at kulang ako sa praktis.
Isang buwan na akong di nakakapag-basketball.
Dumating ako sa liga nang walang kumpiyansang makapuntos.
Sabi ng mga kritiko, di ako makakasali sa pro ball dahil
sablay tira ko pag higit tatlong talampakan.
Natural na gusto kong makapuntos mula sa malayo.
Halos sablay ako sa lahat, syempre. Umiiling ang mga tao at sinasabing,
"Kita mo ang sinasabi ko? Di siya marunong."
Kinuwestiyon ng Boston press ang halaga ni Russell sa team,
kinokompara siya sa isa pang rookie,
ang all-time leading scorer sa Holy Cross na si Tommy Heinsohn.
Di alam ng press ang kakayahan ni Russell.
Di nila inakalang magiging mahalaga si Russell sa NBA.
Lagpas sa backboard ang layup niya. Napakahina niya sa offense
na di mo maiisip ang magagawa niya sa ball club.
Walang pahinga para kay Russell sa road games.
Puno ang Kiel Auditorium noong gabi ng Disyembre 1956.
Umangat ang bola, tinalon namin ni Bob Pettit.
"Unggoy!" "Bumalik ka sa Aprika, unggoy!"
"Ingat ka, Pettit, mababalot ka sa tsokolate."
Walang duda kung sino'ng sinisigawan.
Ako lang ang atletang Negro sa laro.
Pagkatapos ng limang laro, totoong nagduda na ako sa kakayahan ko.
At sabi ko kay Rose pag-uwi ko, "Ihanda na siguro natin ang bagahe natin,
di na tayo magtatagal dito."
Lumipat si Russell sa Boston mula sa Bay Area.
Nag-high school sa West Oakland, nag-aral sa University of San Francisco,
ang tanging kolehiyong nag-alok ng basketball scholarship.
dPara sa amin sa West Oakland, ang San Francisco ay kakaiba.
Lumikha ng agwat sa kultura ang Bay Bridge na
di magkaintindihan ang magkabilang panig.
Biro ko, di ko alam na wala palang karugtong ang "ina"
bago ako mag-San Francisco.
At natagpuan ko na lang sarili ko sa dagat ng mga puti.
Pumasok ako sa rec hall. Sabi ng isang freshman,
"Uy, bata, ano'ng tawag sa 'yo?"
Sabi ko, "Ako si William Russell." Sabi niya, "Papalayawan kita."
Sabi ko, "Sige, patutumbahin kita."
Nang pumasok ako sa USF, nasa lima yata ang Black students,
iyon na.
At ang roommate ko, isang lalaking nagngangalang K.C. Jones.
Nagkasundo sina Bill at K.C. sa basketball,
at nagtulungan para kumita sa korte.
Wala kaming masyadong masuot sa kolehiyo.
Kumikita ako ng $30 kada buwan, di ba?
Para sa pagtabas ng damo o kung ano. At walang-wala si Russell.
Gagamitin namin ang panloob ng isa't isa.
Di ba? Iyon lang ang kasya sa aming dalawa.
Sinubukan ni Russell ang pagiging atleta sa iba pang sport bilang walk-on.
Noong summer, sinubukan kong sumali sa track.
Ang totoo, dalawa ang dahilan ko.
Varsity lettermen lang ang may button-down sweater.
Kailangan ko ng sweater.
Ikalawa, hilig kong tumakbo at tumalon.
Nag-track siya bilang katuwaan,
nagsimula siyang mag-high jump. Iba ang porma niya,
tumatalon nang una ang mukha.
Iba siya sa lahat.
Aatras siya nang 50 yarda, mabagal magsisimula, tapos, bibilis,
tapos, tatakbo nang 100 miles per hour bago tumalon.
Nakatalon siya nang 6'7", 6'8".
Halos world-class high jumper na siya sa simula pa lang.
Nang subukan niyang gamitin ang lakas niya roon
sa basketball court, di iyon gusto ng mga coach niya.
Naglalaro kami sa Cal-Berkely, at preseason All-American ang center nila.
Unang limang tira niya, naharang ko.
Wala pa sa mga naroon ang nakakita nang ganoon.
Nag-time out sila, sumali ako sa huddle,
sabi ng coach ko, "Di dapat ganoon depensa mo."
"Walang pagtalon sa magandang depensa."
"Tumatalon ka para manupalpal." Di puwede.
Kaya bumalik ako, sinubukan ko,
at sunod-sunod na nag-layup 'yong lalaki.
Kaya bumalik ako sa paraan ko.
Basta lang itong sinupalpal ng 6'10" na si Russell.
Inimbento ni Bill Russell ang modern defensive basketball.
Binago niya ang dating horizontal na laro,
na nilalaro ng karamiha'y Caucasians, at ginawang gaya ng laro ngayon.
Ang ginawa ni Bill, mapapanood mo,
di niya iyon basta binara para lang mapahiya ang lalaki.
Naglaro siya dahil para lang 'yong rebound.
Sa labas ang opensa, sa loob ang depensa. Kung mahahawakan niya iyon,
isa sa teammates niya ang makakasalo ng bola. Fast break na.
Malupit ang antisipasyon niya.
Tatalon siya para humarang,
at kung di niya haharangin ang tira,
mapapatira ka niya nang mahirap
o kulang sa balanse o palyado.
Dahil sa depensa ni Russell, hindi matalo-talo ang USF Dons.
Titira na siya. At hayun, pasok.
Panalo ang Dons.
Nanalo ng sunod-sunod na 55 laro ang Dons ni Bill Russell
at back-to-back na NCAA championships.
Hinirang si Bill Russell bilang Most Valuable Player.
Pinapanood ko siyang maglaro,
at ang pag-intimidate niya sa mga grupong lalaki sa kolehiyo,
espesyal iyon.
At siya lang ang dahilan kung bakit nanalo sila.
Pero ang mga gantimpalang dapat na napunta sa kanya,
nawala.
Noong 3rd year ako sa kolehiyo, nasa 20 ang puntos at rebounds ko kada laro.
Mga 15 ang hinaharang kong tira.
Ako ang MVP sa mga kampeonato.
Umuwi ako sa Northern California banquet,
at iba ang player of the year nila.
Sa tingin ko, ang dahilan n'on ay dahil blond siya.
Alam nilang mainit siya.
Inatasan nila ang coach kong utusan akong, "Tumayo ka at magsabi ng,
'Pagbati sa batang ito. Sana manalo na ako sa susunod na taon.'"
Sabi ko, "Di ko gagawin iyon."
Malaking bagay manalo ng back-to-back National Championship.
Pero tingin ko, di gusto ng mga tao
na may tatlong Itim na nagsisimula sa San Francisco.
Umaalis sila at hindi sila pinapayagang
pumasok sa mga hotel at mga kainan.
Ang nangyari talaga, umalis ako sa hotel,
at pumasok sa kainan sa kanto.
Sabi ko, "Pakain lang."
Puwede raw, pero sa kusina ako kakain.
Tumanggi ako, bumalik sa hotel at natulog.
Noong 1955, dalawang pangyayari ang tumatak sa buong buhay ko.
Ang14-anyos na si Emmett Till ay pinaslang ng dalawang puting lalaki
dahil umano sa pambabastos sa puting babae.
Giit ng kanyang ina, buksan ang ataul niya sa burol
upang makita ng mundo ang brutal na ginawa sa kanyang anak.
Sa taon ding iyon, ang Itim na mananahing si Rosa Parks
ay inaresto sa di pagbibigay ng upuan niya sa puti
sa pampublikong bus sa Montgomery, Alabama.
Panahon na para tumanggi.
Sawa na ako, at ito na ang katapusan.
Napakahirap ng dekada 1950
para maging Itim na teenager.
Subalit,
pag isinantabi mo iyon,
tutuloy ka pa rin sa paglalaro sa napakataas na lebel.
Napagpasyahan kong magiging mahusay na basketball player ako.
Ibinuhos ko ang lahat-lahat sa desisyong iyon.
Lahat ng galit at pagkamangha, nagsama para sa iisang layunin.
Lumaki si Russell sa Jim Crow South.
Noong 1930s, isa siyang bata sa Monroe, Louisiana.
Ang pattern sa Jim Crow South, tanggalan ng karapatan ang mga Itim,
pagbawalan silang bumoto, pisikal silang ihiwalay ng lugar sa iba,
kabilang ang di-makatarungang pagpaslang.
Pinagdiinan ng Jim Crow
na mababang uri ng mamamayan ang African Americans.
Alam kong nakatira ako noon sa hiwalay na lugar.
Ang iniisip ko sa buhay ko noon, lalo na noong bata ako,
labis akong protektado.
Tiniyak ng mga magulang ko na malayo ako sa kapahamakan.
Saksi ang tatay ko sa pang-aalipin.
Siya ang sumunod na henerasyon.
Mga alipin sila sa pamilya.
Pang-aalipin ang pinakamatinding pangdudusta,
kaya tiniyak ng tatay kong di siya ituturing
na parang alipin.
Isa mga bagay na napakahalaga sa kanya
ay mamuhay nang may dignidad,
para ipagmalaki siya ng mga anak niya.
Nagtatrabaho sa pabrika ang tatay ko, at humingi siya ng umento sa sahod.
Sabi ng amo niya, "Di puwede, Charlie."
"Pag tumaas ang sahod mo, papantay ka sa mga puti,
at di puwedeng pareho ang bayad ko sa 'yo sa mga puti."
At tinawag niya ng n-word ang tatay ko.
Na parang… wala lang iyon.
Umuwi ang tatay ko ng gabing iyon,
malakas niyang sinabi,
"Aalis ako rito dahil kapag nanatili ako rito,
makakapatay ako o mapapatay ako."
Siyam na taon ako nang lumipat kami.
Patungong California.
Tandaan n'yo, siyam na taon lang ako.
Ito ang pinakamatinding paglalakbay para sa akin.
Pagsakay sa tren,
Pagpunta sa kung saan, walang ideya sa mangyayari.
Ikinagulat namin ng kapatid ko ang ideya ng paglipat.
Di kami sanay bumiyahe.
Katabi ko ang nanay ko sa hanay ng Colored
hanggang St. Louis.
Tapos, sa unang pagkakataon sa buhay namin,
nakaupo kami kahit saan.
Ang paglipat na ito ay bahagi ng Great Migration
ng Black Americans na nilisan ang Jim Crow South
para sa mas maayos na oportunidad noong World War II.
Ikinuwento ni Bill ang pagdating sa California bilang mga imigrante
dahil galing sila sa ibang bansa,
at kailangan nilang matutunan ang mga kaugalian ng bagong bansang ito,
kung saan puwedeng uminom sa iisang water fountain,
puwedeng umupo kahit saan sa bus.
Parehong magulang ko ang nagtrabaho sa mga pier.
Halo-halo ang mga paaralan, at malaking pagbabago iyon.
Wala akong ideya kung ano ang basketball.
Kumuha ang mga bata ng backboard at basket mula sa kung saan,
ewan ko kung saan. Siguradong di nila binili iyon.
Nakita ko silang nagba-basketball.
Sumali ako. Hindi talaga ako magaling.
Nang dumating si Bill sa Oakland, dinala siya ng nanay niya sa gusaling ito.
Nakakatawa raw iyon, sabi ni Bill.
Sabi nito, "Maglalagi ka rito."
Tanong ni Bill, "Ano'ng sinasabi mo?" Nakaturo siya sa aklatan.
Hindi sila nakakapasok sa aklatan noong nasa Louisiana sila.
Di puwedeng magbasa ang mga Itim doon.
Magbabasa ako sa aklatan. At may nabasa akong aklat sa kasaysayan.
May isang linya roon na ang sabi,
"Mas maayos ang buhay ng mga alipin sa Amerika kaysa noong malaya sila
sa pinagmulan nila."
At nagulat ako roon.
Sampung taon ako noon, sabi ko, "Imposible iyon."
Kasi lahat ng tao sa mundo, gustong lumaya.
May sarili akong mundo noon, at ang pinakamahalagang pag-aari ko
ay ang library card ko sa Oakland Public Library.
Halos araw-araw ako roon.
Titingnan ko ang mga kopya ng mga paintings at iuuwi ang mga iyon.
Mga gawa nina Da Vinci at Michelangelo.
Nabighani ako sa gawa nila.
Ilang oras kong pag-aaralan at kakabisahin ang mga detalye ni Michelangelo.
Ilang linggo bago ako masisiyahan na ipipikit ko ang mata ko
at iisip ng kahit anong nahahawig sa nakita ko sa kopyang iyon.
Tapos, ihahanda ko ang sarili ko sa pagsubok,
at iguguhit iyon mula sa alaala.
Lagi akong nanlulumo sa resulta.
Simula pa lang ng school noong taglagas ng 1946,
nang umuwi ako isang araw at sinugod sa ospital ang nanay ko.
Trangkaso lang daw, di ganoon kaseryoso.
Sa dalawang linggong pagbisita sa kanya, tatawa siya,
ikukuwento kung paano niya nalilito ang mga doktor.
Pagkatapos, ginising kami ni Charlie sa mahimbing na tulog
at sinabing, "Wala na ang nanay n'yo."
Labingdalawang taon lang ako noon, at wala na siya.
Nang mamatay ang nanay niya, noong panahong iyon,
natural lang na ang mga tiyahin niya
ang kukuha at magpapalaki sa mga bata.
Sabi ng tatay niya, "Hindi, lalaki sila sa akin."
Una, "Nangako ako sa nanay nila." Ikalawa,
di niya hahayaang palakihin ng iba ang mga anak niya.
Pero para kay Bill, mahirap ang panahong iyon.
Di na ako gaya ng dati. Naging mapag-isa at mapagkimkim ako.
Pinigilan ako ng mga alinlangang
kaya kong maging kahit ano nang walang ina.
Lahat ng nakasalamuha ko, damang may mali sa akin.
Ang malala, sang-ayon ako sa kanila.
Palpak ako sa lahat.
Pagdating ko sa junior high school, may "homeroom league" kami dati,
kung saan bawat homeroom ay may 15-minutong laro sa tanghali,
at substitute ako sa homeroom team.
Wala yatang nakahula sa hinaharap niya bilang manlalaro.
Parang di niya alam ang lakas niya.
Biniyayaan siya ng pisikal na lakas na noon ay di niya alam na mayroon siya
at paano gamitin iyon.
Natanggal ako sa junior varsity noong Grade 11.
Sabi ng varsity coach, na siyang homeroom teacher ko
sa junior high school, "Mabuti at natanggal ka,
kasi ngayon, puwede ka nang mag-varsity."
Nakitaan ng husay ni Coach George Powles si Bill, bago pa iyon mapagtanto ni Bill.
Tanda kong sinabi ko kay Bill
na maglaro nang maglaro sa summer,
dahil magiging sentro siya sa susunod na season,
simula Oktubre.
Sabi niya, "Baka puwede ako sa boys club."
Binigyan ko siya ng pilak,
at iyon ang pinakasulit na dolyar
dahil nakapasok siya sa boys club noong summer na iyon,
at habambuhay na nag-basketball.
Parang naging seryoso ang laro noong huling taon ko sa high school.
Sa kalagitnaan ng season, may nakikita at napapansin na ako.
Alam ko na ang magagawa ko sa basketball court
ang di ko magawa sa mga painting.
Nakapikit akong nakaupo, nanonood ng mga laro sa isip ko.
Nasa sariling basketball laboratory ako,
nagmamarka para sa sarili ko.
Nakailang supalpal ako.
Masayang gawin ang ilan sa mga disenyong ginawa ko.
Minsan, tumatama ako sa unang subok.
Para sa akin, para na rin 'yong paglikha ng Michelangelo sa canvas.
Sabi ko sa sarili ko, "Nagawa ko!"
Astig na konsepto iyon dahil isang beses lang siyang manonood ng laro
at paulit-ulit na niya 'yong naiisip
bago niya susubukan iyon,
at naging natural na iyon bago pa siya magseryoso.
Ginamit ni Russell ang disenyo ng depensa sa mga college championship,
at dinala iyon sa mundo
sa 1856 US men's Olympic team.
Heto ang All-American ng lahat.
Walang talong season, at ngayon, napili siya para sa Olympic squad.
Sabik ka na ba sa Olympic trip?
Inaabangan ko na iyon dati pa lang.
Noon, nakapokus ang Olympic movement sa pakikipaglaban.
Di mahalaga kung saan nagmula ang atleta.
Ang kakaibang depensa ni Russell ang nagpanalo ng ginto para sa mga Amerikao
laban sa koponang Soviet.
Isa sa talagang nakakasabik sa pagwawagi ng gintong medalya,
sa sandaling iyon,
alam mong ikaw ang pinakamahusay sa planeta.
At talagang ipagmamalaki mo iyon.
Sa dalawang kampeonato sa kolehiyo at gintong medalya,
handa nang mag-pro si Bill.
Di maiisip iyon ng mga tao sa ngayon, pero dati, puting-puti ang NBA.
Kung titingnan ang mga larawan dati, karamihan sa kanila ay mga puti.
Di man nasusulat, isang Itim lang kada koponan.
Sa pagtagal ng liga, puwede nang magkaroon ng dalawa.
Una, dahil magsasama rin sila sa kuwarto, pero tama na iyon.
Ang unang Itim na player sa NBA
ay si Chuck Cooper mula sa Duquesne,
at nagmula ang pasyang iyon sa coach ng Bolton Celtics na si Red Auerbach.
Walang pakialam si Auerbach sa sitwasyon pagdating sa kulay.
Alam niyang ang kailangan ay manalo,
at kailangan niyang kumilos para manalo sa mga laro.
Ibig sabihin, kailangan ng koponang may napakahuhusay na manlalaro.
Noong 1950s, laging muntikan lang manalo ang Boston Celtics.
Magaling sila sa opensa
at naroon sina Bill Sharman at Bob Cousy,
ang mahusay na backcourt noon,
pero di sila nananalo ng kampeonato.
Isa si Bob Cousy sa mga unang NBA superstar.
Kapag nagtanong ka sa karaniwang tao sa kalye noong 1950s,
"Isang tanong. Magbigay ng isang basketball player,"
at karamihan ay sasagot ng Bob Cousy higit kahit kanino.
Nawala si Cousy sa screen, napakalupit ng tira.
Nakagawa ako ng mga di pangkaraniwan,
at siguro may imahinasyon akong nakatutugma roon,
ang gumawa ng mga bagay na di pa nagagawa ng iba.
Tinawag nila akong Mr. Basketball, ang "Houdini of the hardwood."
Malakas ang opensa ng Celtics,
pero nahirapan sila sa depensa at pagre-rebound.
Mahalagang nasa iyo ang bola.
Kung makaka-rebound ka,
kaya mong gawin ang kahit ano sa court.
Pinuntahan ako ni Arnold isang taon bago niya ginawa iyon, at sinabing
may mahusay na taga-California, kung makukuha natin siya,
siya na ang sagot sa mga problema natin.
Wala akong dudang kailangan namin si Bill Russell.
Mabilis ang reaksyon niya, mahusay ang reflex,
at mahahaba ang braso. Ang galing.
Di madaling makuha si Russell.
Ang unang draft pick ay nasa Rochester Royals.
Ikapito ang draft pick ng Celtics,
kaya may mga kinausap si Red para makaangat sa ikalawa.
Pero di pa siya tapos.
Dahil laging nakakaisip si Auerbach ng anggulo para makuha ang nais,
lumapit siya kay Walter Brown, Celtics owner,
na major stockholder sa Ice Capades,
isang malaking porma ng entertainment
na nakaka-sold out ng kahit anong arena.
Sa udyok ni Auerbach, nilapitan ni Brown ang mayi-ari ng Rochester Royals,
at sinabing, "Ito ang gagawin ko."
"Ipapadala namin ang Ice Capades sa mga gusto n'yong palabas,
kung di n'yo kukunin si Bill Russell bilang number one pick."
At na-trade si Bill Russell para sa Ice Capades.
Kagagawan ni Auerbach iyon.
Nagawang makuha ni Red si Russell,
pero hirap magpatunay ang rookie,
kinuwestiyon na ni Russell ang sarili kung bagay siya rito,
hanggang mag-usap sila minsan ni Red.
Sabi niya, "Agahan mo sa laro, gusto kitang kausapin."
Nakaupo kami sa Boston Garden,
at inaayos nila ang court at mga basket,
at sabi niya, "May sasabihin ako sa 'yo."
"Wala akong pakialam sa ipupuntos mo."
"Tulungan mo lang kaming manalo."
Sabi ko, "Magbabase sang sahod mo sa mga matang ito."
Hindi sa isusuko mo ang pagtira,
pero 'wag mong isipin ang stats.
Isipin mo lang, "Panalo ba kami o talo?"
Ganoon lang.
Natanggal n'on ang maraming pressure
sa aming dalawa, pagkatapos,
nakita na ni Red ang magagawa kong impact
sa rebound at depensa.
Sa transition game, kailangan mo ng magkokontrol ng defensive board,
epektibong rebound, at ganoon ang ginawa ni Russ.
Ang susi sa fast break ay defensive rebound at outlet pass.
Pagtaas ng bola, pupuwesto ako sa gilid,
sa pinakamalapit, hihintayin ang pasa niya,
para makapagsimula ng fast break
dahil alam kong makaka-rebound siya.
Titira ang kabilang team.
Paglapag ng tumira, nagle-layup na kami sa kabila.
Trabaho niyang mag-rebound, manupalpal, harangan ang mga pasa,
at ilipat iyon sa kabilang direksyon
at bayaan ang ibang tumakbo sa court
gaya ng paparating na alon.
Bob, masarap siguro
na maging pinakamahusay na player sa laro ngayon,
na magkaroon ng kasamang makakakuha ng bola. Kumusta iyon?
Syempre, marami sa mga basketball fan na
nanonood ng Celtics, alam na ang opensa natin
ay nakatuon sa fast break,
at wala tayong tao para doon noon.
Kahit sa puntong ito, pagdating sa rebound, pasa, depensa,
walang duda sa husay ni Russell.
NAPAKAHUSAY! DAMBUHALA!
Utang ko ito sa asawa ko.
Minsan, nag-aalinlangan ako. Pero si Rose, di tumigil sa pagkumbinsi.
Pagkatapos ng praktis, kahit sa mga pahinga,
hinihikayat niya ako.
Ganoon din siya kahit sa bahay.
Di lang niya nagagawa iyon kapag bumabiyahe kami.
Hinahanap ko ang pep talk niya roon.
Nang pakasalan ko si Rose noong 1956, 22 lang ako, sariwa sa Olympics,
at walang kaide-ideya sa ginagawa ko.
Alam ko lang na tanggap at mahalaga ako kay Rose,
bukod sa basketball, na malaking tagumpay para sa akin.
Nanguna ang Celtics sa Eastern Division sa
unang pagkakataon sa kasaysayan.
Kakaharapin nila ang St. Louis Hawks para sa kampeonato.
CELTS, NAKATAGPO ANG HAWKS SA PLAYOFF OPENER
Sa Boston, nakita ng mga tao ang hirap sa NBA championship
sa pagitan ng St. Louis Hawks at ng Boston Celtics.
Nakuha ni Russell.
Magandang serye iyon.
Si Bill Russell… mas mahusay pag mahirap ang laro.
Nakaapat na layup ako. Sinupalpal niya ang mga nauna,
at sumablay ako sa iba kakahanap sa kanya.
Ang serye, na rookie year ni Russell, ay umabot
hanggang sa huling minuto ng Game Seven.
Sa fourth quarter, nagtabla ang laro.
Dumeretso sa kaliwa si Russell, nag-layup. Binasag ang tabla!
Na kay Macauley ang bola, malapit sa ring.
Ipinasa kay Pettit, tumira, na-foul ni Russell.
Titira siya ng free throw para matabla ang laro.
Handa na siya. At ibinato. Pasok!
Naroon ang dalawa sa pinakamahuhusay na larong nakita ko.
Una, gawa ni Russell.
Tabla ang laro, ubos na ang oras,
at heto ang Celtics. Nasa kaliwa si Cousy.
Pinasahan siya ni Cousy mula sa malayo, na dapat niyang saluhin
at ipasok nang sabay. Hindi niya maaabot ang basket.
Sablay! Rebound ni Martin. Nasa gitna ng court si Martin.
Nasa St. Louis ang bola,
at ipinasa ito sa lalaking, sa isang dribble,
ay ile-layup ang bola para manalo.
Nasa harap ng lahat si Coleman.
Tumatakbo si Jack Coleman, at magiging breakaway iyon.
Nanalig ako at inilaban ang posisyon ko.
Tumatakbo si Bill Russell.
Napakabilis ng pagtakbo ni Russell.
Nag-layup, sinupalpal ni Russell! Ang lupit ni Bill Russell!
Lumamang sana sila sa loob ng tatlo o apat na segundo.
Pagkatapos ng isang overtime, tabla pa rin ang laro sa 113-113…
Ang sumunod na mahusay na naglaro, si Alex Hannum,
isang segundo na lang, nag-timeout sila.
Nag-foul si Jim Loscutoff.
Lamang ng dos ang Celts pero may isa pang tira ang Hawks.
Nagtipon ang Hawks palibot kay player-coach Hannum.
Sabi ni Hannum, "Ihahagis ko ang bola sa dulo ng court."
"Tatamaan ko ang backboard. Pettit, saluhin mo, ipasok mo."
Perpekto ang pasa niya.
Umangat ako, di na bumaba.
Gumana. Kaso di ko napasok.
At doon na nagtatapos ang laro!
Nanalo ang Celtics ng una nilang World Championship.
At para sa akin, ang una kong naanunsyong kampeonato.
Masaya, unang kampeonato iyon.
Ilang taon nang talo ang Red Sox, di nanalo ang Bruins,
wala pa ang Patriots noon.
Pagkatapos ng laro,
sabi ni Red, "Ahitin na natin ang balbas."
Nalimot ko na 'yon haggang sa locker,
kung saan naglabas ang trainer ng razor at shaving cream.
Naging parte na talaga ako ng team noong gabing iyon.
CELTICS, NANALO NANG 125-123
CELTICS, INUWI ANG UNA NITONG NBA TITLE
Mula sa matagumpay na rookie year,
nagpasya sina Bill at Rose na maaaring ligtas nang manirahan sa Boston.
Bumili sila ng bahay sa Reading.
Suburb ng mga working-class ang Reading, konserbatibo.
Sa Reading tumira si Russell sa buong Celtics career niya,
pero di niya kailanman naramdamang tanggap siya roon.
Nagreklamo siya sa panliligalig ng ibang mga tagaroon.
Maaaring sikat sila sa bayan, pero binababoy pa rin ang bahay niya.
Nang lumipat kami sa Reading, Massachusetts,
kami ang unang Itim na pamilya roon.
Tuwing aalis ang tatay ko,
magkakalat ng basura ang mga "raccoon."
Sa umaga, puno ng basura ang labas.
Nagsumbong sa pulisya ang tatay ko, "Kapag wala ako,
may nanloloko sa asawa ko, at tinutumba ang mga basura."
Sabi nila, "Wala kaming magagawa sa mga raccoon."
Kaya lumapit ako sa state government
at kumuha ng permit ng baril.
At biglang nawala ang mga raccoon.
Liberal na siyudad dapat ang Boston sa lahi.
May reputasyon ito noong ika-19 siglo bilang "Athens ng Amerika."
Pero nakita ni Russell ang kultura rito
kung saan maraming working-class na puti ang galit sa Itim.
Ang Boston ay
ang pinaka
konserbatibong siyudad sa NBA pagdating ko.
Wala siya sa Boston para sa racism.
1950s ito sa Amerika.
…apat, anim, walo, ayaw naming pagsamahin!
Dalawa, apat, anim, walo, ayaw naming pagsamahin!
PANATILIHING PUTI ANG MGA PAARALAN
Sinubukan ni Russell na umalma sa mga pangit na lamat sa lahi ng bansa,
di lang sa paglalaro, kundi sa palagiang pagpanalo.
CELTICS, PANALO ULIT WINALIS ANG PHILADELPHIA, 106-92
CELTS, PINULBOS ANG N.Y.
Nagmartsa ang Celtics sa 1957-1958 season,
madaling ginagawang puntos ang 22 rebounds ni Russell kada laro.
Mukhang magkakatitulo ulit sa NBA.
CELTICS, MAS PINABURAN KAYSA SA HAWKS SA SIMULA NG LABAN
Hi, basketball fans. Si Johnny Most ito,
at welcome sa 1958 World Championship series
sa pagitan ng Hawks at Celtics.
Sa second half ng Game Three, tabla ang series,
namali ng bagsak si Russell mula sa pagsupalpal,
at napunitan ng tendon at nabalian ng buto sa ankle.
Ayaw naming malasin si Bill,
pero di namin ikinalungkot na na-sprain ang ankle niya.
Malala ang sprain ko, at di ako nakasali sa ilang laro.
Nakabalik si Russell sa Game Six sa St. Louis,
kung saan dehado ng laro ang Celtics,
at hirap siya sa injury niya.
Nasa baba si Pettit.
Nilagpasan si Heinsohn, naka-dos.
Hayun si Pettit, di napigilan ni Russell.
Na kay Macauley ang bola. At tapos na!
Inuwi ng St. Louis Hawks ang kampeonato
sa 50 puntos ni Bob Pettit.
Talo kami sa anim na laro.
Pero alam namin ang kaibahan ng kahirapan at kawalan.
Nasa isip ang kahirapan, ang kawalan, pansamantalang sitwasyon lang.
At alam naming pansamantala lang iyon.
Sa sumunod na taon, kailangan lang naming manalo nang manalo, hangga't maaari.
Palaban kaming lahat, mula kay Arnold.
Dalhin ang bola, Mendy! Minsan, ha?
Matindi si Red.
Ayaw niyang kamayan namin ang kalaban bago ang laro.
Galit kami sa kanila!
Baka napasobra si Arnold
pero ayaw niyang makasundo sila,
kung di namin sila matatalo.
Sa sumunod na taon, noong 1958-1959 season,
pinakamaganda ang rekord ng Celtics sa wakas ng liga.
Kaya namin ang kahit anong istilo ng basketball.
Kaya naming sabayan lahat,
o pulbusin sa half-court ang kahit sino,
sa pantay na pasilidad.
Pinuno ni Red ang squad ng batang team na inasahan niyang magkakasundo.
Pagkatapos ng 1957 draft, tinawagan ako ni Red,
"Kinuha ko si Sam Jones ng North Carolina Central University."
"Kumusta siya, Russ? Makakatulong ba siya sa atin?"
Sabi ko, "Sino si Sam Jones?" "Schvartze siya."
Kolokyal na Yiddish para sa Itim.
"Akala ko, kilala mo." Sabi ko, "Red, di ko sila kilalang lahat."
Kilala man o hindi,
walang dudang magiging malakas na basketball player si Sam Jones.
Ang nakakatawa, parang matanda na si Sam.
Kulang si Sam Jones sa pagkilalang dapat sa kanya bilang manlalaro.
Alam ng marurunong na maaasahan si Sam sa hirap.
Di mo alam kung saan siya papunta, pero alam mong makaka-bank shot siya.
Di mo gugustuhing makaharap siya.
Di siya magdadalawang-isip tumira, at hindi siya sumasablay.
Pinagtagpo rin ni Red si Bill sa college roommate nitong si KC Jones.
Laging kinukulit ng mga reporter si Red tungkol kay KC.
"Bakit mo siya isinali? Wala siyang ginagawa."
Hihithit si Red ng tabako, ibubuga ang usok n'on,
at sasabihing, "Uy, KC Jones, ang alam ko lang,
tuwing ipinapasok ko siya, nangunguna ang team namin."
Hinarang ni KC Jones, at narito na ang Celtics.
Sa tingin ko, pinakamahusay na defensive guard si KC.
Ginamit ni Red sa team ang mga kawirduhan ng players,
at hinayaang maging malaya.
Higit pa sa matagumpay na franchise ang binuo niya.
Samahan ito ng magkakapatid.
Pamilya kami, at mapalad kaming
mapanatili ang nucleus na iyon.
Sinuportahan namin ang isa't isa,
at ginawa namin ang lahat para magtagumpay ang bawat isa.
Mahal niya ang team,
at para na itong ikalawang pamilya sa kanya.
Mapagmahal kami sa isa't isa.
Sa pagpapatawa namin ipinakita iyon.
Kausapin mo ang mga kakilala ni Bill,
ang una mong maiisip ay 'yong tawa. 'Yong tawa talaga.
Alam mo, arogante siya.
Siya si Bill Russell!
Pero baliw rin siyang makikipagbiruan at tawanan sa 'yo, at masayang kasama.
Dinig mo ang pamosong tawa niya.
Nakakahawa ang tawa niya, kakaiba.
Totoo.
Para 'yong…
Noong una kong marinig iyon, sabi ko,
"Tinatawanan ba niya ako, o…?"
"Ano iyon?"
Kapag napatawa mo siya, natutuwa siya sa 'yo.
Sabi ni Red, mapapalayas ko siya sa basketball sa tawa at pagsuka ko.
Dumating ako sa laro minsan, at biglang nagsuka.
Para sa akin, malaking bagay ang kaba.
May malalakas talagang mga tao,
na humahanap ng paraan para mailabas ang lakas
para makarelaks at makapagtrabaho.
Pagkatapos n'on, ayos na ako at napakasahol ng hitsura n'on.
Minsan, nagpapainit kami sa isang laro.
Sabi ko, "Alam mo,
nalimutang sumuka ni Russell." Kaya pinalabas ko ang team sa court.
Sabi ko, "Bumalik kayo sa locker room."
Lumingon ako, sabi ko, "Russell, suka na."
Sumuka nga siya, at nanalo kami.
Narinig namin siya at naisip, "Salamat at nagsuka siya!"
Kasi alam naming handa siya. Magiging malupit ang laro niya.
Sa pagtatapos ng 1958-1959 season,
may panibagong tsansa ang Celtics sa kampeonato.
Ang unang labanan
sa pagitan ng Celtics at Lakers ay noong 1959.
Nasa Minneapolis pa noon ang Lakers kaya limot na,
pero iyon ang simula ng pagsagupa ng Celtics sa Lakers.
Nawalis ng Boston ang tatlong laro, at do-or-die na ito sa Lakers.
Sa Game Four, pinigilan ni Russell ang pagbawi sa mga rebound,
at nakatatlumpung rebounds.
Papunta si Bob Cousy sa basket at tumitindi ang pressure sa Boston.
Panalo ang Celtics, 118-113.
Nawalis ng koponan ni Auerbach ang titulo ng playoffs.
Pinatunayan ng paghahari ng Celtics sa 1959 finals
na naroon na talaga ang team,
at nag-angat muli kay Bill bilang kampeon.
CELTICS, WINALIS ANG IKAAPAT NA LARO PARA SA IKALAWANG TITULO SA 3 TAON
Mahal na mahal ko ang career ko noon.
Gustong-gusto ko iyon, ang bawat minuto n'on.
Napakagandang panahon n'on para sa akin.
Noong taong iyon, di napunta kay Russell ang MVP award ng NBA,
ngunit kay Bob Pettit ng Hawks.
Pero sa Boston,
nagiging malinaw nang si Bill Russell ang most valuable Celtic.
Alam kong mahusay siyang rebounder, at magaling pumasa,
pero mahusay din siyang lider.
Maraming di nakakaalam nito, pero dedikado siya sa panalo
at sa istruktura ng team.
Ang mahalaga, panalo siya.
Kaya naisip niyang dapat makatanggap siya ng paggalang
base sa nagagawa nila bilang team.
Lider si Bob Cousy, pero walang duda kung sino ang bago.
Pagdating ni Bob, siya ang bida sa team.
Sinabi niya sanang, "Uy, ako ang bida." Pero ang sinabi niya, "Magtulungan tayo."
-Magkasama? -Oo.
Ako ang bida pagdating niya sa Boston,
tapos, naging siya ang bida,
pero di siya gaanong kinilala ng media bilang bida.
Bago ang isang road trip, na-sprain ang ankle ni Bob Cousy.
Maglalakbay tayo. Lima ang sunod-sunod na laro.
Nais ipakita ni Russell, kaya niyang wala si Cousy.
Libo-libong tira ang sinupalpal niya. Pambihira.
Heto si LaRusso, naharang ni Russell!
Nanalo kami sa lahat.
Bumalik kami sa Boston. Ang balita, "Maglalaro kaya si Cousy?"
WALA SI COUSY, PERO PANALO ANG CELTICS
WALANG TALO ANG CELTICS KAHIT WALANG COUSY
ANI FANS, ANGAT PA RIN SI COUSY
Habang lumalaki sa Boston,
ang Russell-Cousy team
ang tanging nanalong professional sports
sa lugar namin.
RUSSELL… MAHUSAY HEINSOHN… MAS MAHUSAY
COUSY… PINAKAMAHUSAY 18 PUNTOS
Lumaki ang fandom ng Celtics, pero hindi ang kay Bill.
Di nakatanggap ng ganap na pagsang-ayon si Bill Russell
na dapat sa kanya, dahil lang sa Itim siya.
Ganoon lang kasimple.
Napakabastos ng mga manunulat.
Kapag puro puti ang media,
na maraming biases,
na humaharap sa una at ikalawang bugso ng mga Itim,
ang sahol n'on.
May matitinding all-white guys na lihim na ginagamit ang mga salitang iyon.
Tiyak na nakaapekto iyon sa pagsulat nila sa publiko. Karima-rimarim.
"Mangmang ang mga atletang Itim. Naglalaro lang sila."
"Di sila intelektuwal. Hanggang takbo't talon lang sila."
Sa balcony, tawag sa kanila,
halimbawa, sa Boston Garden, "langit ng mga n-word."
Maririnig mo 'to sa press box.
Kaunti lang ang mga Itim sa liga.
Laro iyon ng mga puting lalaki, manunulat at tagapanood.
At di "handa" ang bayang ito kay Bill.
Nasiraan siya ng kotse sa bagyo, at dinaan-daanan lang siya.
Kilala nila kung sino siya. Siya si Bill Russell, utang na loob.
Dinaanan at pinagtawanan lang siya, sa halip na tulungan.
Paano kung si Larry Bird iyon?
Magiging parking lot iyon ng mga nagmamakaawang tumulong.
Kung nakaranas ng mga problema si Russell sa Boston,
haharapin niya ang unos sa court.
Sa nakaraang season, nanalo ang Celts ng ikalawang kampeonato,
ngunit may problema.
Problemang nasa anyo ni Wilt Chamberlain,
na nagpamukhang maliit kay Russell. Si Wilt the Stilt ay 7'2".
Syempre, mapalad ako.
Nagsimula kong makalaban ang mga pro
noong nasa late junior high school at early high school ako.
Kaya sinubukan kong pahirapan talaga sila.
Alam kong maaaring maganda ang maging laro ka sa pros,
kahit sa edad na iyon.
Isa marahil si Chamberlain sa pinakamahuhusay na atleta
sa kahit anong sport.
Super athlete ang taong ito
na nasa 7'2" at 122 kg na katawan.
Si Wilt Chamberlain ay parang si Shaq noong wala pang Shaq,
kung Olympic-level athlete din si Shaq.
Pag nasa 7 feet ka at higit 250 lbs ang timbang,
aasahan kong mangingibabaw ka.
Kung walang Wilt,
walang Magic, walang Bird, walang MJ, wala sila.
Pero ang unang basketball job offer ni Wilt ay hindi sa NBA.
Sa bagong atraksyon,
nakaani ng higit 20% tagahanga ang Harlem Globetrotters noong 1958.
Ang pamosong grupo, na itinatag ni Abe Saperstein,
nakaani ng maraming tagahanga sa mundo.
Kapag isa kang batang Itim,
para nang langit ang Harlem Globetrotters.
Tinanggap ni Wilt ang papel sa mga pakulo ng Globetrotters.
Pinadalhan nila ako ng kopya ng tsekeng $100,000.
Inalok nila ako ng $100,000 para maglaro sa kanila sa loob ng 6 buwan.
Kayo, laging kumikita nang ganoon, pero ako? Uy.
$100,000, baka tumalon ako sa Empire State Building.
Para sa lolo ko't sa henerasyon niya,
maipagmamalaki ang Harlem Globetrotters.
Nilibot nila ang bansa, laging tinatalo ang Washington Generals.
Pero may kritisismo sa mga intelektuwal na Itim
na katatawanan lang sila.
Na, ang totoo, extension sila ng Mantan Moreland
at ng ibang karakter sa Black Sambo.
Para sa manonood na Itim, hindi na sila bayani,
nangmamaliit na lang ng mga Itim.
Noong 1956, nakatanggap si Bill Russell ng malaking alok
mula sa Globetrotters habang nasa kolehiyo pa.
Nilapitan nila si Bill Russell, "Gusto mong kumita? Halika!"
Si Russell naman, "Huwag na."
Sabi ng tatay ko, "Hindi maglalaro ang anak ko para sa Globetrotters."
"Siya ang pinakamahusay na basketbolista sa mundo."
"Hindi siya payaso."
"Bakit ako sasali roon kung Olympic athlete ako?"
"Panalo ako."
"Di ko kailangan ito para patunayan ang sarili ko."
Wala ring nais patunayan si Wilt.
Matapos ang taon ni Wilt sa Globetrotters,
sumali siya sa NBA noong 1959 sa Philadelphia Warriors.
Inaabangan ng mga tagahanga ang magagawa mo,
lalo na laban sa mga manlalarong gaya ni Bill Russell.
Handa ka na ba rito?
Tingin ko, kaya ko namang makaharap
ang halos kahit sino sa liga.
Panahon ng pagkatalo ng Warriors noon,
pero binigyan sila ni Wilt ng panalo.
Nang unang dumating si Wilt sa liga, magaganda ang puntos na inambag niya.
Ang average niya ay 37 puntos at 27 rebounds kada laro,
at biglang naging malakas ang Philadelphia.
Nag-iinit na si Wilt the Stilt.
Nakakapuntos kahit kailan.
Mas malakas, mas mataas sa kahit sino sa liga.
'Pag nasa kanya ang bola sa ring, walang makadepensa.
Imposible iyon.
Unang engkuwentro namin sa regular season ay sa Boston.
RUSSELL, HAHARAPIN SI WILT
Nag-sold out ang Garden ilang buwan bago ang laro,
at puno na ang bleachers bago pa ang warm-up.
Nang lumabas ang Philadelphia, naghiyawan ang mga tao.
Nakakabingi. Tiningnan ko ang kamay niya, at alam ko na agad.
"Baseball lang ang hawak niya sa basketball."
Alam naming may problema kami, at magkakaproblema si Russell.
Akala ko, mas matangkad siya nang 5 ft.
At iniisip ko na, "Tititigan ko ba siya o yuyuko ako?"
Sabi ko, "Deretso na lang ang tingin."
Kaya sa dibdib ang tingin ko.
Hindi puwede 'to.
Dalawa sa pinakamahuhusay na manlalaro ng panahon
ang maglalaban sa unang pagkakataon.
Panay puntos si Chamberlain,
tinratong karaniwang center sa liga si Russell, ngunit matatag si Russell.
Sa atin ngayon, dalawa ang dedepensa sa ganoon kalaki.
Sa lahat ng napanood kong clips, mag-isa lang si Mr. Russell sa kanya,
kaya gumamit siya ng mga anggulo't physics.
Alam ni Russell na hindi niya magagawang
pigilan si Chamberlain kung wala siyang gagawing bago.
Poposisyon si Bill para subukang
harangin ang bola.
Samantala, makikita mo ang kalkulasyon sa isip ni Wilt,
para pigilan ang ginagawa ni Bill.
Alam kong kaya ko siyang pigilan.
Pero kaya kong pahirapan siya. Iyon na lang ang magagawa ko.
Parang higit 20 puntos at 20 rebounds ang nagawa ko.
At akala ko, maganda ang laro ko sa higit 20 rebounds at 30 puntos.
At nakarami kami ng supalpal at iba pa.
Sa larong iyon, nakalamang si Chamberlain…
maliban sa isa, pagkapanalo.
WILT, DI NAGPATALO
STILT, WALANG NAGAWA KAY RUSSELL SA UNANG SAGUPAAN NG MGA HIGANTE
Noong simula ng 1960s, umasa ang NBA na makahatak ng fans sa
preseason tours ng exhibition games.
Noong 1962, nagkasundo ang Celtics at Hawks
na maglaban sa Lexington, Kentucky.
At naubos ang tiket doon!
Unang beses iyon na napuno ng 10,000 katao ang stadium.
Umaga ng laro, nag-check in ang Celtics sa Phoenix Hotel.
Pero gaya ng ibang siyudad sa South, segregated pa rin ang Lexington.
Bumaba kami sa hotel
at sinabi sa amin ng mga nasa counter,
"Bawal ang mga Negro dito."
Parehong hotel, pero magkaiba ang pagkain namin.
Kaya nagpasya akong,
at nakiisa rin ang iba pa, na hindi maglaro.
Sinabi ko kay Red na aalis na kami.
Sabi niya, "Sandali. Tingnan ko ang magagawa ko."
May tinawagan si Arnold,
ang manager ng coffee shop, at sinabing, "Mga bisita sila!"
"Pagsilbihan n'yo ang lahat ng bisita."
Bumaba ulit kami at sinabi nila, "Awtorisado kaming pagsilbihan ka."
Sabi ni Russ, "Nagbibiro lang kami. Hindi kami tumutuloy sa hotel."
Tapos, sabi nila, "Bawal ka rito!"
"Bawal ang mga Negro sa hotel."
Kaya nag-impake na lang kami at umalis.
Sabi ko kay Red,
gusto kong maglaro ang Celtics, at maintindihan nang malinaw,
ang sinabi ng mga Itim, "Di kami maglalaro kapag ganito."
Tinawagan ko ang kabilang koponan
at sinabing di maglalaro ang mga Itim sa Celtics.
Kaya ang mga Itim sa kabilang koponan ay nagpasya ring di na maglaro.
Puro puting Celtics vs. Hawks ang naglaro sa Lexington noon.
Sigaw ng media, dapat silang masuspende at pagmultahin,
pinabayaan nila ang teammates nila, nagnanakaw sila
dahil bayad sila kahit di sila naglaro.
At nilinaw iyon ni Bill.
"Kapag nangyari ulit iyon, gagawin ulit namin iyon."
Bahagi siya ng unang bugso ng mga Itim na manlalaro.
Alam niya ang bigat ng lahi na nasa mga balikat niya
sa pagkakatawan, di lang ng sarili, ngunit ng isang komunidad.
Ipinagpapatuloy ng mga atleta ngayon ang labang iyon.
May platforms na kami ngayon.
Na-tweet sana iyon doon sa kainan.
Tipong, "Teka, ayaw n'yo kaming pakainin?"
Nailabas agad namin iyon sa Twitter.
Laki ako sa layaw.
Di ko alam kung paano pumunta sa hotel at masabihang,
"Di ka puwedeng matulog dito. Doon ka sa likod."
Kung paano uminom sa water fountain na para lang sa puti.
Karamihan sa mga naglalaro ngayon,
di mararanasan ang naranasan niya.
Ang nakakatawa, habang nakakaranas sila ng racism sa labas ng court,
Lalong nakikilala sa basketball ang mga Itim na manlalaro.
Sa simula ng 1960s,
pumapasok na sa American sports mainstream ang NBA.
Panahon ito ng malaking paglago.
Isang salik doon ay itong
mahuhusay na African American superstars.
Oscar Robertson, Elgin Baylor.
Napakahuhusay talaga ng mga basketbolistang ito.
Ang pagdagdag ng maraming mahuhusay na atletang Itim sa liga
ang lalo pang nagpalago rito.
Inaangat ng mga taong ito ang basketball,
Black athletic aesthetic ang tawag ko. "Paano mapapakita sarili ko sa laro?"
Nabighani ang publiko sa bagong sagupaan
ng mahuhusay na Black centers.
Pinasikat pa ito ng mga diyaryo at ng mga tagahanga.
Magandang laban iyon.
BILL: 'MADUGO BANTAYAN SI WILT'
WILT: 'GLADIATOR SI BILL'
Ginamit ng NBA sina Russell at Wilt para ibenta ang laro, at gumana iyon.
Dinala nila ang mga tao sa laro.
Tawagin mong hype o publicity iyon, pero dumami ang manonood.
Awtomatikong sold out ang parehong siyudad.
Maganda iyon sa media, para makahatak ng mga tao,
pero wala kaming pakialam sa sinusulat nila, nais naming manalo.
Di madaling kalaban si Chamberlain.
Ilang taon pa lang naglalaro si Wilt, pero nangingibabaw na siya.
Nangunguna siya sa mga laro.
Nasa 50 puntos ang average niya kada laro sa season na iyon. Nasa 50, kada laro.
Average na 50 kada laro?
Isang beses ko lang nagawa iyon sa 13 taon, at apat pa ang overtime n'on!
At sa laro laban sa New York Knicks noong Marso 1962, humigit pa si Wilt,
at nakapagtala ng rekord na maaaring di na mababali.
Naka-100 puntos siya.
Pagkatapos n'on, gabi-gabi na silang naghanap ng 100 puntos.
Sa pagkakaalam ng publiko, si Bill Russell ang makakatapat kay Wilt.
Iyon ang pinalabas ng media,
at pasan ng dalawang higante ang pressure n'on.
Para sa akin, tuwing Linggo,
exposed kami sa national TV.
At kapag karaniwan lang ang naging laro ko, mapapatay ako.
Nasa 60 o 65 ang tatargetin niya.
May ganoong sagupaan sina Wilt at Bill.
Di mo sila makokompara sa kahit sino sa ngayon. Iba ang panahon noon.
Di makapagpasya ang mga tao kung sino ang mabuti at masama,
dahil mas malapit sa tao si Chamberlain.
Mas madali siyang malapitan.
Tipong, "Ang gusto namin sa mga Negro."
Sa kabilang banda,
naroon si Bill Russell, isang nakakatakot na Negro.
"Di nga natin alam kung gusto niya tayo." Ganoon?
Sa pagtatapos ng 1961-1962 season, sinubukan uli ni Wilt na patunayan
na kaya niyang dalhin ang Warriors sa finish line
at patumbahin ang Celtics.
Maaaring superstar na si Bill nito,
pero inisip niyang isa lang din siya sa limang lalaki.
Si Wilt, "Ako si Wilt Chamberlain. Makakapuntos ako ng 100."
"Bahala kayo, ipapanalo ko 'to."
Magkaiba sila ng atake.
Epektibo ang parehong estratehiya.
Dinali ng team ni Bill ang Warriors sa simula,
pero sa Game Two,
pinantay ng sunod-sunod na puntos ni Wilt ang series.
Dinisiplina ko ang sarili kong wag makipaglamangan sa kanya.
Sa seryeng iyon, pupunta si Russell sa dressing room.
Sasabihin niya, "Haharapin ko na talaga si Wilt."
"Mahihirapan talaga ako rito,
pero kailangan n'yong lumamang."
Pagkatapos kunin ang bola kay Wilt at tumalon sa harap nito,
pumuwesto sa likod at gitgitin ito,
at subukang pumuntos ng mahirap na tira,
wala na siyang magagawa pa sa court.
Pero ito ang masasabi ko. Pagkatapos ng mahika ni Russell.
galit na galit si Wilt.
May away, at nasa sentro si Chamberlain.
At makaka-35 puntos siya, pero kalahati roon, kami ang panalo.
GULO SA CELTICS JONES AT WILT, NAGTALO
Di makakapantay ang stats niya kay Wilt.
Pero sa huli,
lagi niyang iniisip na di mahalaga kung paano ka naglaro,
nakailang puntos ka,
basta, sa huli, masasabi mong, "Nanalo tayo."
Nang pumantay sa tatlo ang panalo,
pagalingan na ito.
Dahil nakatabla ang 1962 Eastern Division series,
ipapakita ng Game 7 ang kaibahan nina Chamberlain at Russell.
Mahusay si Chamberlain.
Pero parang leon si Russell.
Para manalo, lahat ay kaya niyang gawin.
Sa huli, isa lang ang mananalo.
At ito ang pinakanakakatawa.
Sa Boston,
ganap ang kumpiyansa namin kay Bill Russell.
Grabe, napakalupit na laro!
Sa nalalabing 13 segundo sa tablang laro,
nasa Celtics ang tsansang tapusin ito.
Kumanan si Cousy, bumalik sa gitna.
Heinsohn, tumira sa baseline. Sablay.
Hindi lumusot ang tira. Nasa Philadelphia ang bola.
Pagkakataon na ng Warriors.
At isa lang ang plano nila. Ibigay kay Wilt ang bola.
Sinupalpal ni Russell!
At tanda iyon kung gaano niya kagustong manalo.
Bola ng Boston.
Dahil nakataya ang serye,
alam ni Bill kung kanino magtitiwala.
Sam Jones, tumira sa malayo.
Wowee!
Ubos na ang oras, at nagawa na naman ng Boston Celtics!
Sabi ni Bill Russell dati,
"Kung gusto mong maging kampeon nang ikaw lang,
mag-tennis ka, iho."
"Pero kung nais mong manalo bilang pamilya, makiisa ka
sa teammates mo."
CELTICS, PINULBOS ANG WARRIORS, NAGHAHANDA PARA SA LAKERS
Para sa susunod na panalo,
dapat matalo ng Celtics ang pamilyar ngunit lumakas na kalaban.
Lumipat ang Lakers sa Los Angeles mula sa Minneapolis,
at may dalawang papausbong na manlalaro.
Buweno, ako si Jerry West
at ang ginagawa ko dati…
Ano 'yong sport na dini-dribble ang bola?
Basketball, oo.
Naglalagablab si Rod Hundley, sa likod niya, si Jerry West.
West, tumira, at nakapuntos na naman siya.
Magaling na manlalaro si Jerry. Isa sa mahuhusay sa opensa
na magaling din sa depensa.
Nanguna si Jerry West sa draft,
isa sa pinakamagagaling na shooter at mahirap kalabanin sa kasaysayan.
Kilala siya sa Los Angeles bilang Mr. Clutch.
Sa dulo ng laro, kapag na kay Jerry ang bola, tiyak na ang panalo.
Di ako nabagabag makalaban ang Celtics.
Nakalaban nila ako para maiba naman.
Nasa amin din si Elgin Baylor, na masayang panoorin.
Wala nang mas huhusay na forward kay Elgin Baylor.
Di naaalala ng mga tao kung gaano kagaling si Elgin.
Si Elgin ang Dr. J bago si Dr. J. Siya ang Michael bago si Michael.
Sa Game 5 ng 1962 NBA Finals, binuhat ni Baylor ang koponan niya,
at naka-61 puntos, bagong rekord sa finals.
Kung may kumpiyansa kang kaya mo, gawin mo.
Lahat ng mahuhusay, may ganoong kumpiyansa.
Sold out ang Garden sa pangwakas na ikapitong laro.
Ang Game 7 ng 1962 laban sa Lakers ay kilala bilang Selvy game.
Sa natitirang limang segundo na nakatabla sa 100 ang laro,
nasa Lakers ang bola.
Kasama ni Selvy sa depensa si Jerry West.
Kaharap ko si Selvy sa half court,
at lumayo siya sa akin papunta sa sulok.
Siyam sa sampu ang nalulusot niya roon.
Tatlong segundo, tumira si Selvy!
Sablay, rebound… Overtime!
Napaluhod si Bill Russell sa sahig dahil sa emosyon.
Sa overtime, nakaanim na puntos ang hapo nang Russell
para makaungos ang Celtics.
Si Baylor naman. Sa tingin ko, ang foul ay kay Frank Ramsey.
Umalis siya sa larong may 23 puntos. Pumasok si Gene Guarilia.
Noon lang napasok si Gene Guarilia sa laro.
Sa unang pagkakataon.
Walang magawa si Red. Pinabantay niya ito kay Elgin.
Si Baylor, bantay si Guarilia.
Umikot, tumira, sablay. Russell, nag-rebound!
Nakabantay si Guarilia kay Baylor. Tip-in ni Selvy.
Rebound, Sam Jones!
Ang nangyari, takot na takot siya, di siya makagalaw.
Nang mameke si Elgin, di siya gumalaw. Tumayo lang siya.
Tinapos si Elgin.
Out. Nag-rebound. At may foul.
Si Baylor ang na-foul. Out na si Elgin Baylor.
At nagtayuan sa Boston Garden para kay Elgin Baylor.
Lalapitan siya ni Russell para kamayan ang mahusay na basketbolista,
si Elgin Baylor.
Dahil kontrolado na ang laro, inubos ni Cousy ang oras
sa makasaysayan nitong kanang dribble.
Inuubos niya ang oras,
at tapos na ang laro!
Para kay Bill Russell, 30 puntos,
at 40, inuulit ko, 40 rebounds.
Napakalupit na basketball game.
Sa locker room, may tradisyunal na pagdiriwang at tapunan ng beer.
Ang ikalimang kampeonato ni Russell,
at naging dinastiya na ang Celtics.
ANG IKALIMA NILANG TITULO SA LOOB NG ANIM NA TAON
Pagdating ng 1960s, nabubuhay na si Russell sa American Dream.
May bahay sa suburbs,
may tatlong batang anak, mapagmahal na asawa,
maganda ang trabaho, ang kotse.
Lahat ng mga tanda ng buhay ng kasaganaan.
Nagiging komportable na sina Bill at Rose sa Reading na lugar ng mga puti,
at ipinagmalaki na ng Reading ang sikat nitong residente.
Noong tagsibol ng 1963, hinandugan nila ang mga Russell
ng testimonyal na handaan bilang pagkilala.
Ang taunang pulong ng bayan ng Marso 1963
ay nagtatalaga ng araw na tataguriang Bill Russell Day.
Bill, pinararangalan namin kayo ni Rose at iyong pamilya
dito sa Reading para sa kung sino ka, di lang bilang basketbolista,
kundi bilang sportsman, atleta, ama, at miyembro ng pamilya…
Bilang matagal na residente ng bayang ito,
nais kong isipin na isa sa mga katangi-tangi rito
ay pakikipagkapwa…
Mrs. Russell, labis kong ikinagagalak
at ikinararangal ito…
Papuri sa kanyang lahi, lahi ng tao.
at makasalo kayong dalawa ni Mrs. Russell.
At kayo naman ang magsalita.
Maraming salamat.
Kinakabahan na naman ako, sobra akong kinakabahan.
Mas gusto ko pang makalaban si Chamberlain kaysa gawin ito.
Di ko alam kung saan magsisimula.
Pero ang masasabi ko, nang buong katapatan,
medyo labis para sa aking
makita ang napakaraming naggagandahang tao rito ngayon.
Pakiramdam ko, hindi sayang ang buhay ko.
Akala ko talaga, walang nakapansing narito ako.
At ito ang lagi kong maaalala,
at sana mabuhay akong
laging makakapagparamdam sa inyo nang ganito sa akin.
At lubos kong pinahahalagahan ito. Salamat.
Na-touch si Russell.
Nadama niyang, "Sa wakas, tanggap na ako sa bayan ko."
Nagpasya siya, "Mananatili na tayo sa Reading."
"Maliit na ang bahay, humanap na tayo ng isa pa sa Reading."
Naghanap siya ng mas magagara sa kanluran.
Wala pang isang buwan,
may tsismis na nais kong bumili ng bahay sa kabilang bahagi ng bayan.
At tumutol ang mga kapitbahay.
Bilang atleta, celebrity pa nga,
masayang makasama ka sa bayan, basta wag kang lumapit sa akin.
Umiiyak na umuwi si Rose pagkakita
sa mga residenteng nagpetisyon laban sa pagbili.
"Kalimutan na natin ang bahay," sabi sa akin ni Rose.
"Ayaw nila sa atin dito."
"Binili ko ang bahay na iyon, ako ang nagbabayad."
"Wala akong pakialam sa iniisip ng iba," sagot ko.
"Sino'ng makakalaro ng mga anak natin? Ano'ng sasabihin sa kanila?"
sabi ni Rose.
"Iniisip ko ang mga bata."
"Di ko sila mahaharap kung ipagpapatuloy ko iyon.
Di ako payag na may magsabi kung saan ako titira.
Habang nananalo si Russell ng mga titulo at lalo siyang sumisikat,
alam niyang di siya mapoprotektahan ng pagkapanalo sa racism.
Halos buong buhay ko, tumutugon ako sa puting cultural bias.
Kalat iyon kahit saan.
Ibang-ibang pamumuhay iyon.
Sa mga aklatan, sa mga TV show, sa mukha ng mga tao.
Malaki ang tsansa nating magtagumpay.
Gaganda gaya mo ang pakiramdam mo.
Di ka sisikat kung di ka marunong manamit.
At 'yon ang kagandahan doon.
May ilang nagagawa ang mga puti
nang di inihahayag ang prejudice sa akin.
Matagal ang iginugol ko sa paglaban ng lahat ng porma ng bias.
Lagi akong nasa depensa, gaya sa basketball.
Nais ko rin ng opensa.
Ang ebolusyong pinagdaanan ni Russell ay tipikal sa maraming Itim
na nagpakahirap, at kinailangang isipin noon,
"Kailangang gamitin ang platform ko para magprotesta sa nangyayari sa amin."
"May masasabi pa ba ako rito higit sa pagtagumpay ko?"
Ito ang simula ng pangmalakasang atake
sa sistema ng segregation at diskriminasyon.
Noong 1963, habang lumalakas ang kilusang karapatang sibil, pinalalim
pinalalim ni Russell ang pangako ng pakikibaka.
May malaking rally, at nanguna si Russell sa martsa
mula Roxbury, komunidad na Itim, patungong Boston Common.
Tapos, ginanap sa Mall sa Washington, DC
ang pinakamalaking martsa sa kasaysayan ng bansa.
Sinamahan sila ng mga puting nakisimpatya mula sa kung saan.
Ang pangunahin nilang layon, programa ng karapatang sibil.
Walang pahinga o katahimikan sa Amerika
hanggang walang karapatang pangmamamayan ang Negro.
Noong Martsa sa Washington, naroon din ako sa hotel na tinutuluyan
ni Reverend Martin Luther King.
Nagtagpo kami sa lobby at sandaling nag-usap.
Inimbitahan niya ako sa entablado nang magtalumpati siya.
At magalang akong tumanggi.
At ang dahilan ng pagtanggi ko, ilang taon na silang nagpapakahirap
para magawa iyon, at wala pa naman akong nagagawa.
At di tamang umakyat ako sa entablado
at sabihing, "Ito ang nagawa namin."
Kaya umupo ako sa harapan.
Picnic ang tanda namin doon, pero natakot sila roon.
May mga paratrooper sa siyudad.
Nag-imbak sila ng plasma, inakalang dadanak ang dugo roon.
Katapangan ang pagsali sa Martsa sa Washington.
Parang sa panahon ng paglalaro ng basketball ni Russell,
iba ang uri ng gulo sa mundo.
Di trabaho o karera ang mawawala sa 'yo,
kundi buhay mo.
May mga nagbabanta at tumatawag sa akin,
sinasabing papatayin nila ako, pasasabugin ang bahay ko.
Sabi ko, "Pag nangyari iyon, handa ako."
Siyam na taon ang ginugol ni Medgar Evers para labanan ang racism.
Ngayon, namatay siya sa laban.
Tatlumpu't pitong taong gulang, beterano ng World War II,
martir sa laban ng Negro para wakasan ang segregation.
Nang mabaril si Medgar Evers,
inalala namin siya sa Boston, sa Boston Common.
Tumabi ako sa kapatid niya, si Charlie Evers,
sabi ko, "Kung may magagawa ako, ito ang numero ko."
Tinawagan niya ako noong summer at sinabing, "Tinamaan morale natin."
"Bakit di kayo mag-basketball clinic sa Jackson, Mississippi,
para ipakitang may malasakit sa labas?"
Sa Mississippi noong 1964, sagupaan pa rin ang usapan,
napakalala niyon.
Kung ang White Citizens Council, ang Ku Klux Klan,
at ibang grupong hangad ang pananatili ng mga puti,
nalimot ko na ang pangalan, ayaw nila nito.
At kung sila masusunod,
sabi nila, ayos lang sa kanilang pumatay.
Sabi sa akin ni Charlie, "Alam mong di ka namin pababayaan."
Sabi ko, "Sige."
Inanunsyo niya sa mga miyembro ng team
na pupunta siya sa Mississippi.
May nagsabi, "Delikado ang lugar na iyon."
Sabi naman ni Cousy o ni Sharman,
"Bill, ayos ka lang, di ka lang dapat mapansin."
Alam mo 'yon, narito ang lalaking nanalo ng kampeonato sa NBA,
MVP, 6'9", Itim, may balbas,
pupunta sa Mississipp sa Freedom Summer, at di dapat mapansin?
Sabi niya, "Doon ko nalamang delikado ako."
Mr. Russell, bakit ka napadpad sa Mississippi?
Inimbitahan ako ni Mr. Evers na bumisita rito noong nakaraan,
at matagal ko na siyang kilala, kaya ikinalugod kong maimbitahan.
Sinusubaybayan ko ang nangyayari dito,
at bahagi na ito ng buhay ko.
Isang layunin ng pagpunta ko ay magsagawa ng basketball clinic.
Makakatulong kaya ang presensya mo para maibsan ang gulo?
Sana. Umaasa akong di na lalala pa.
Tingin mo, mapaglalaro mo ang mga batang puti kasama ng mga Negro?
Sa tingin ko. Bakit hindi?
Mga anak ko, puti ang mga kalaro.
-Wala pang nasaktan. -Wala pa.
-Masayang makilala ka. -Salamat.
Nag-clinics si Russell sa Jackson sa kabila ng mga banta sa buhay niya.
Dahil delikadong lumabas ng siyudad,
napilitan si Russell na putulin ang pananatili roon.
Gayunpaman, pumasok siya sa tiyan ng halimaw at
naninindigan sa publiko laban sa takot sa lahi.
Walang paggalaw sa ngayon ang kilusan sa karapatang sibil.
Nakaligtaan naming nasa amin ang responsibilidad
para baguhin sa susunod na 2 o 3 taon ang ginawa sa loob ng tatlong siglo.
Kailangang baguhin ang pag-iisip,
at mayroon na lang kaming 2 o 3 taon para magawa iyon.
Dapat mas maunawaan ang mga nakikibaka sa laban.
Ang mga tao iyon,
mga puti at mga Negro na nakatira sa pook ng labanan
araw-araw, gabi-gabi, na siyang mga tunay na mandirigma.
Kasingkomplikado ng politika ang mga karapatang pantao.
Ang tanging mapagkakasunduan natin,
kailangang malutas ang problema.
Sa gitna ng kaguluhan sa kultura, niyanig ng pagbabago ang Celtics.
Si Bob Cousy, ang Houdini ng hardwood,
ang kapitan at pinakasikat nitong player,
ay sasabak sa huli nitong season.
PAALAM KAY BOB COUSY
Sa taon ng pagretiro ni Cousy, aniya sa amin, "Huling taon ko na 'to."
Nais naming tiyaking taon iyon ng kampeonato.
Ang 1962-1963 season ay pagpupugay kay Bob Cousy
sa bawat siyudad na napuntahan ng Celtics.
May mga karatula sa Garden,
"Mahal ka namin, Cousy." "Mami-miss ka namin, Cous."
Umasa kaming panalong aalis si Cousy.
Ang pagnanais ko ng kampeonato noon, gaya ng una kong pagkapanalo.
Ginawa ng team ang lahat sa isa pang kampeonato para kay Cousy.
Nakapasok sila sa finals,
kung saan nag-aabang ang pamilyar na kalaban.
Balak ng Celtics
na manalo ng ikalima nitong sunod-sunod na World Championship.
Nabigo ang Celtics na ayusin ang serye sa Boston.
Ngayon, lamang sila ng 3-2 series laban sa Los Angeles sa Game 6.
Madrama lang ito dahil sa mga pangyayari,
huling taon ko, wakas ng karera ko, at nakataya ang World Championship.
Kung kabado si Cousy sa huling laro ng karera niya,
di bakas sa laro niya.
Cousy, sinalo si Russell.
Ipinasa kay Sanders. Tingnan n'yo iyon!
Malakas si Cousy sa first half,
na nagtulak sa pangunguna ng Celtics.
Iyon ang wakas ng first half, ang score ay…
Ang Celtics machine, pinalupit nina Cousy at Russell
sa nakalipas na pitong taon, ay walang kasabit-sabit.
Nakabantay si Krebs kay Russell, si Baylor…
Tapos, sa umpisa ng 4th quarter, habang lamang ang Boston, 92-83,
bumagsak si Cousy.
Bumagsak si Cousy!
Sa pagtakbo mula sa kabila, mukhang naipit ang ankle niya.
Magiging matinding dagok ito sa Boston Celtics.
Sa loob ng 13 taon, unang beses iyon.
Hangga't maaari, nais kong wakasan 'yon sa court.
Mukhang seryosong injury ito,
sa lakad niya…
Alam naming lahat na kung wala si Cousy, magkakaproblema kami.
Gumitna si West at nakuha niya!
Binabantayan ni Russell si Baylor, pero nakatakas siya!
Dahil wala si Cousy, nawalan kami ng ritmo,
at nadurog kami.
Alam naming mahusay ang kalaban namin,
pero akala namin, panalo kami. Amin ang pagkakataon.
Palakad-lakad si Red Auerbach sa gilid.
Sa apat na minutong natitira, isang puntos na lang ang lamang ng Celtics
nang mangyari ang di inaasahan.
Nagbabalik si Bob Cousy!
Ang trainer naming si Buddy LeRoux,
tinapalan iyon ng yelo hanggang madama kong makakabalik ako
sa laro at tapusin iyon.
Sinemento ng Celtics ang lamang.
At sa mga huling segundo, nasa kamay ni Cousy ang bola.
Isang segundo.
Inihagis ni Cousy ang bola pataas,
at World Champions ulit ang Boston Celtics!
Iyon ang pagtatapos ng laro.
Ang ikaanim na kampeonato sa pitong season.
Napakapalad ko na sa 13 taon ko rito,
tinupad ng Diyos ang huling hiling ko.
-Buweno… -Ang tinding tapos. Diyos ko!
Gusto ko iyon, mahusay.
Noon pa man, halos perpektong teammate na ang turing ko kay Cousy.
Yakap-yakap si Russ,
nais mong ibahagi ang saya sa malapit sa 'yo.
Sa ganito, masasabi kong kung uulitin kong gawin ito,
di ko maiisip na maglaro sa iba bukod sa Boston.
Ilang beses akong tinanong
kung ano'ng hahanap-hanapin ko sa paglalaro.
Nang magretiro si Cous, nagtatalumpati siya't umiiyak,
tapos, nag-iyakan na ang lahat…
Mahal ka namin, Cous!
May sumigaw ng, "Mahal ka namin, Cous."
Ang gandang sandali n'on.
Sabi ko sa katabi kong si Red,
"Hinding-hindi ko gagawin iyan."
Espesyal kaming magkaibigan, bagaman di malapit, at labis ko siyang ginagalang
para malunod sa inggit na pilit na nilalagay ng iba sa aming dalawa.
Pero di ko masabing malapit ako kay Cousy.
Masyadong matindi ang competitive pressure
sa professional sports para magbahagi ng takot at nais
sa kasama mo sa industriya.
Para kay Russell, nagsimulang bumigat ang takot kaysa pag-asa.
Dismayado siya sa di pag-usad ng karapatang sibil,
at inisip kung may halaga pa ba ang laro.
Sa kabila ng lahat, walang-hanggan ang paghahanap ko
gaya ng lahat ng lalaking Negro sa kanilang pagtanda.
Pero ako ang kampeon ng mundo.
Patuloy ang pressure.
Kailangan pa ring maglaro.
Kailangang harapin ang mga kalaban.
May lumapit sa akin sa Boston at aniya,
"Ano nang gagawin n'yo ngayong wala na si Cousy?"
Sabi ko, "Buweno…
mahirap, pero mag-a-adjust kami."
"Pero gawan mo ng pabor sarili mo,
at tawagan mo ang Boston Globe o WBZ,
at alamin mo kung sino ang MVP sa huling tatlong taon."
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni: Jessica Ignacio