INGANG ZWARTEN
10.000 REBOUNDS
Sommige sporters proberen uit te zoeken welke rol sport vervult in de wereld.
Hoe dat erin past.
Ga maar na. Ineens sta je op het punt het veld van de Boston Garden te betreden…
…voor een kampioenswedstrijd op nationale tv.
Daar komen de Celtics.
Je teamgenoten kijken verdwaasd…
…alsof ze beseffen dat ze vermorzeld zullen worden.
Ik grapte altijd dat als je alle emoties van een basketbalwedstrijd kon vangen…
…je genoeg haat had voor een oorlog en genoeg plezier om er een te voorkomen.
De president van de VS toonde interesse in de uitslag van een wedstrijd.
Terwijl jij probeert te rusten in je eigen cocon…
…voor de actie begint…
…is er vaak een moment waarop je je afvraagt…
…hoe het allemaal zo gekomen is.
BILL RUSSELL LEGENDE
Wat ik prachtig vond in mijn carrière als Celtic, was…
Als we uit de kleedkamer kwamen…
Weldon Hare deed altijd de aankondigingen. En dan zei hij…
Daar zijn de wereldkampioenen, de Boston Celtics.
Elke keer als ik dat hoorde, kreeg ik kippenvel.
Dat vond ik echt geweldig.
Tegen de herfst van 1963…
…hadden de Boston Celtics zes titels gewonnen…
…maar allemaal met Bob Cousy.
Het was een uitdaging om te winnen zonder Cousy.
Niet dat we hem zijn roem kwalijk namen…
…het was meer, we willen graag de erkenning…
…dat we ook kunnen winnen zonder Cousy.
We wisten hoe we moesten samenwerken.
Ik heb actief, met goed nadenken en plannen, betere spelers van ze gemaakt.
In het seizoen '63-'64 scoorde Russell recordaantallen rebounds en assists…
…en ondanks de afwezigheid van Cousy…
…sloten de Celtics het seizoen af met de beste cijfers van de NBA.
In de finals moest Boston tegen de Warriors, die het jaar ervoor…
…van Philadelphia naar San Francisco verhuisden.
Met Wilts Warriors uit het westen…
…stond Chamberlain voor het eerst tussen Bill Russell en…
…nog een ring in.
Bijna elk argument kon aangedragen worden…
…over Russell versus Chamberlain.
Als we geen metafoor voor iets waren, dan toch een symbool ervan.
Het was fascinerend omdat het totaal verschillende persoonlijkheden waren.
Wilt was een combinatie van…
…Magic Johnson en de kerstman.
Bill Russell? Serieus, gefocust, ruig, gedisciplineerd, stoer.
Het tegenovergestelde van hoe Wilt Chamberlain werd gezien.
Ze werden altijd neergezet als felle concurrenten…
…maar buiten het veld verbroederden ze.
Destijds was het een veel vriendschappelijkere bedoeling.
Soms, als hij in Philly speelde…
…logeerde hij bij Wilts gezin.
De relatie tussen Bill en Wilt was een echte bromance.
Wilt nodigde hem uit voor het Thanksgiving-diner…
…met zijn gezin. Z'n moeder kookte dan.
Als ze weer vertrokken, gingen ze samen weg…
…en dan zei ze altijd tegen Bill: 'Aardig zijn. Pak Norman niet te hard aan.'
Dat zou ik nooit gedaan hebben.
Als je mijn rivaal bent, mag ik je niet.
Ik zet jou voor schut voordat jij mij voor schut zet.
Op het veld is het één ding. Buiten het veld is het iets anders.
Op het veld gaan we de strijd aan.
Ik vond dat Russell z'n intelligentie goed inzette bij Wilt.
Hij ging zelfs de avond voor de wedstrijd bij hem eten…
…om hem wat gunstiger te stemmen. Zodat als hij probeert te scoren…
…Wilt z'n arm niet breekt.
Dat soort subtiliteiten zijn zo geniaal aan Bill Russell.
Een paar goede vrienden hebben me een aantal keren gezegd…
'Wilt, breek nou eens Bill Russells hand.'
'Wees niet zo aardig tegen ze. Je kunt ze vernietigen.'
Hun relatie was gebaseerd op respect.
Ze speelden altijd hard tegen elkaar.
Ze waren vrienden, maar ook concurrenten.
Je speelt op het hoogste niveau, tegen wie je ook speelt.
Ik zie alle sporten als een mix van kunst en oorlog.
Het is mogelijk om die mix te veranderen door de heilige regels te veranderen.
Stel je voor, dat in een andere wereld het hoofdbestuurslid van de NBA…
…alle geweld uit basketbal zou verbannen en kunstenaarschap zou belonen.
Er komt een jury die punten toekent op basis van de schoonheid van elke score.
Alle mooie acties moeten op hun eigen waarde worden beoordeeld.
Spelers werden alleen gemotiveerd door hun liefde voor de kunst.
Zonder alle oorlogselementen werd de sport al snel een vorm van dans.
Meer ballet dan een vechtpartij.
Als we Julius 'Dr. J' Irving door de lucht zien vliegen…
…zijn rug gebogen, zijn armen gestrekt…
…dan zeggen we 'mooie actie', zoals een schilderij mooi kan zijn.
De vorm wekt verwondering op en de beweging drukt wat uit.
In 1964 begroette Russell Chamberlain in hun eerste NBA-finals…
…met een bijna perfecte balans tussen kunst en oorlog.
Hij ontvlamde de Celtics als ze energie nodig hadden…
…en leidde ze als ze rust nodig hadden.
De Celtics leidden drie tegen één…
…en in de laatste seconden van wedstrijd vijf…
…gaf Russell nog even zijn visitekaartje af.
De rebound zit erin. Grote Bill Russell, met nog tien seconden te gaan.
De fans van Boston dragen coach Red Auerbach van het veld.
De overwinning bewees dat Bill een kampioensteam kon leiden zonder Cousy.
Voor de Celtics was het hun zesde zege op rij.
Hun zevende sinds Bill Russell in Boston aankwam, en Bills eerste zonder de Cous.
Dit team van kampioenen werd begeleid door hun geweldige coach.
Het team dat Red opbouwde, is gemaakt om in perfecte harmonie samen te werken.
Na het vertrek van Cousy bestond de basis uit K.C. Jones, Bill Russell…
…Tom Heinsohn, Satch Sanders en Sam Jones.
Maar voor een wedstrijd tegen St. Louis in december 1964…
…lag Heinsohn eruit met een voetblessure.
Red Auerbach had zesde man John Havlicek kunnen inzetten.
In plaats daarvan ging hij voor de meer ervaren Willie Naulls.
Dus je had Bill Russell als center.
Tom Sanders als aanvaller…
…Willie Naulls als de andere aanvaller…
…Sam en K.C. Jones.
Toen de Celtics vijf Afro-Amerikanen opstelden…
…was dat een krachtig signaal.
Voor ons was één en één twee.
Wij wilden alleen winnen.
Dit is vandaag ons beste team. Dit gaat het veld op.
Vijf zwarte jongens tegelijk op het veld? Echt? Het was ons niet opgevallen.
Hij wilde winnen en je wint met de beste spelers.
Auerbach deed wat hij moest doen, niet waar hij toe gedwongen werd…
…of uit een statement.
Maar de pers drong aan op commentaar.
We hadden geschiedenis geschreven.
De geschiedenis, zou Red zeggen, kan m'n kont kussen in Macy's etalage.
Het is een feit dat de Celtics braken met de traditie met hun zwarte basis.
Maar Bill eiste dat dat in de juiste historische context werd geplaatst.
Er werd veel nadruk gelegd op de eerste zwarte die dit deed…
…de eerste die dat deed.
Het doet er niet toe wie de eerste en de laatste was.
Het doet ertoe hoeveel. De rest is symbolisch.
Ik heb niets bijgedragen aan de maatschappij.
Ik beschouw profbasketbal als tijdverdrijf…
…het oppervlakkigste wat er is.
Ik ben praktisch. Waar anders dan bij basketbal kan ik dit salaris krijgen?
Een man doet wat hij moet doen.
Maar de bijdrage die ik als mens wil leveren…
…voor mijn kinderen en zwarte kinderen over de hele wereld…
…is het leven beter maken…
…zodat hun ambities straks niet hoogdravend zijn.
Zodat ze kunnen doen waar ze goed in zijn.
Ik zou m'n kinderen een miljoen dollar willen geven.
Als ik ze alleen dat gaf, zou ik ze niets geven.
Voor sommige jonge fans…
…gaven Russell en zijn teamgenoten meer dan inspiratie.
Ze gaven een spectaculair voorbeeld van gezamenlijk sporten.
Ik ben in een witte buurt.
Wit, gesegregeerd, zoals heel Boston was…
…vol racisme.
En kleine witte jongens renden rond op het basketbalveld…
…toen ze vijf, zes en zeven waren, en probeerden te scoren…
…en zeiden: 'Ik ben K.C. Jones.'
'Ik ben Sam Jones.' 'Ik ben Bill Russell.'
Als de Celtics in de stad waren, was het altijd volle bak…
…want ze wilden Russell zien, maar ook een geweldig team.
De Celtics sloten het seizoen 1964-'65 af…
…met de records 62 winst en 18 verlies.
In de play-offs stonden de Celtics tegenover de Philadelphia 76ers…
…die een bekend gezicht aankochten.
Wilts vorige team, de Warriors, loste zijn salariseisen…
…en hun verlies op door hem te ruilen.
Thuis maakte Chamberlain de Sixers tot kanshebbers.
De twee teams wonnen om en om en stonden ieder tegenover vijandige fans.
Chamberlain slaat naar een denkbeeldig object.
15 APRIL 1965
We speelden tegen de 76ers om het oostelijke kampioenschap.
Het was de zevende en laatste wedstrijd.
De hele wedstrijd kwamen we voor…
…maar steeds naderden Chamberlain, Greer en de rest ons weer.
We konden ze niet afschudden.
De Celtics leiden met 7 punten met nog 1 minuut 45 te gaan.
Opnieuw vocht Philly terug. Met nog maar een paar seconden leek het erop…
…dat Boston het zou overleven en door zou gaan naar de finale.
Chamberlain draait zich om en scoort. Nog vijf seconden.
We dachten, inwerpen en einde wedstrijd.
Ik vertrouwde niemand anders dan mezelf om in te werpen.
Ik wist zeker dat ik een goede pass zou geven.
We kunnen de overwinning binnenhalen. Russell neemt de bal mee.
Zonder dat hij het wist, stond hij onder een draad…
…die aan het balkon vastzit ter stabilisatie van de basket.
Russell…
Hij verliest de bal.
Russell verliest de bal. Boston staat maar één punt voor.
De bal gaat naar Philadelphia met nog vijf seconden te gaan.
Boston heeft maar één punt voorsprong.
Ik hoorde het op de radio in de auto.
Ik was te jong om te rijden…
…maar niemand met de autoradio aan…
…had op dat moment moeten rijden.
110 tegen 109. Nu is het echt spannend.
We kruipen bijeen. Ik kon alleen maar zeggen: 'We moeten iets doen.'
'Red me hieruit.' Ik had het niet meer. Ik schaamde me.
Russell zei: 'Kan iemand m'n boetekleed even wegnemen? Ik heb het aangetrokken.'
Ik denk niet dat mijn teamgenoten me ooit zoiets hadden horen zeggen.
'Ik heb het verknald. Red me hieruit.'
Anderen zouden smoesjes verzinnen. Russell niet.
Het toonde nederigheid en geloof in zijn teamgenoten.
Dit is een slechte situatie. Het gaat erom.
Vijf seconden. Philadelphia heeft de bal, recht onder de basket.
Greer gooit de bal erin.
Het hele wereldkampioenschap, het oostelijke kampioenschap…
…en het record en al het andere, kwam neer op de laatste seconde.
Als hij de bal krijgt, heeft hij vijf seconden om hem in het spel te brengen.
Ik ga tellen in mezelf, eenentwintig.
Tweeëntwintig.
Drieëntwintig.
Ik kwam op vierentwintig en er was nog niets gebeurd.
Op dat moment kon ik heel even…
…snel kijken.
Ik zag de bal vliegen.
Greer gooit de bal in het spel.
Hij gooit ver en Havlicek pakt hem af.
Over naar Sam Jones. Havlicek pakt hem af.
Het is voorbij.
Johnny Havlicek wordt bedolven onder de fans.
Johnny Havlicek pakt de bal af.
Johnny Most schreeuwt 'Havlicek pakt de bal af'…
…naar die radio, op een manier die dwars door je lijf ging.
Bill Russell wil Havlicek pakken. Hij omhelst hem.
Hij knijpt John Havlicek fijn.
Havlicek redde deze wedstrijd. Geloof dat maar.
Johnny Havlicek heeft deze wedstrijd gered.
Ik zeg tegen Havlicek: 'Ik heb je beroemd gemaakt.'
'Havlicek pakt de bal af.'
'Als ik het niet had verknald, had niemand van jou gehoord.'
Na de 76ers eindelijk verslagen te hebben…
…gingen de Celtics door naar hun eeuwige rivalen in Los Angeles.
Boston maakte korte metten met de Lakers en won de titel in vijf wedstrijden.
Het was hun achtste kampioenschap sinds Russell bij het team kwam.
CELTICS WEER KONING
ACHTSTE TITEL IN NEGEN JAAR
Voor het publiek telde alleen de rivaliteit…
tussen Bill Russell en Wilt Chamberlain.
Bill was open en rechtlijnig…
…over zijn hoop voor zwarte kinderen en zwarte gemeenschappen.
Voor Wilt ging winnen om de radicale eis…
…voor compensatie op basis van talent.
We zijn hier om geld te verdienen. We doen iets wat we heel graag doen…
…maar het gaat erom hoeveel je kunt verdienen.
Bill Russell was betrokken bij de burgerrechtenbeweging…
…en moedigde mensen aan om verandering teweeg te brengen.
Wilt had een heel goed leven…
…maar hij gaf niet echt om iets anders dan zijn eigen comfort en zijn leven.
Wilt had een renpaard, een Rolls-Royce.
Hij deed het er goed van.
Hij kreeg steeds een goed salaris.
Dus: 'Als er geld is voor hem, moet het er ook voor mij zijn.'
Ik weet nog dat ik op de radio hoorde…
…dat Wilt een contract voor 100.000 dollar had getekend.
Dat was niet slechts een gerucht.
Chamberlain had een driejarig contract getekend bij de 76ers…
…voor een recordjaarsalaris van 100.000 dollar.
Het equivalent van een miljoen nu.
Toen we dit hoorden, was ik met Red Auerbach in gesprek.
Het ging over mijn nieuwe contract. Ik zei: 'Prima. Ik weet wel wat ik wil.'
'Wat dan?' 'Ik wil 100.001 dollar.'
RUSSELL OOK HOOG SALARIS
Hij trok wit weg.
Nog witter.
Echt enorm kleinzielig.
Eén dollar betekent dat ik beter ben.
Zo competitief was hij dus. Zo is hij. Ten voeten uit.
Was die extra dollar geen grapje? -Alle beetjes helpen.
Je krijgt een dollar voor vanavond.
Klopt het dat je om astronomische bedragen vraagt?
Astronomisch, dat klinkt hoog.
Hij geeft je zo 20 punten met de simpelste acties.
Hij blokkeert 5 schoten en geeft je 20 rebounds.
Hij is geen man van 100.000 dollar, maar een speler van 500 miljoen dollar.
Ik zei: 'Ik ben net MVP geworden. Ik moet het meest verdienen.'
Ik belde m'n vader: 'Dit ga je niet geloven. Ik heb nu een contract.
Je hoeft nooit meer te werken.'
Hij zei: 'Ik kan niet stoppen met werken.'
'Waarom niet?' 'Ik werk al 25 jaar in deze gieterij.'
Dat is een prima reden om te stoppen.
Hij zei: 'Ach, nee. Luister, jongen, ik heb deze mensen…
…25 van m'n beste jaren gegeven.
Nu geef ik ze een paar slechte.'
Goeie.
Russell speelde een spelletje met Chamberlain…
…maar was scherper over de economische behandeling van zwarte mensen in de VS.
Er zijn nog andere antwoorden te vinden.
Ik wil een Witte Huis-conferentie houden…
…met geleerden en experts en uitstekende zwarte leiders…
…van beide rassen om deze rechten door te voeren.
Het doel is om de Amerikaanse zwarte te helpen…
…de rechten door te voeren…
…die hij na de lange tijd van onrecht…
…eindelijk kan gaan veiligstellen.
Bill Russell was een van de 2400 genodigden…
…waaronder entertainers, bedrijfsleiders en prominente activisten.
Maar uiteindelijk vond hij dat het alleen loze beloftes opgeleverd had.
Russell vond dat echte verandering afhing van economische kansen.
Wat heb je aan onderwijs zonder werk?
Er heerst een gebrek aan leiderschap bij het creëren van een gunstiger klimaat…
…om de economische barrières te slechten die de zwarte tegenkomt…
…bij het deel uitmaken van de normale Amerikaanse economie.
Het bloed van deze natie stroomt door de aderen van handel en industrie.
Als de president een beroep doet…
…op de middelen van het bedrijfsleven, en die ingezet worden voor actie…
…zullen we de doelen die we nastreven veel sneller bereiken.
In de lente in Boston…
…kookte het tumult over rassenscheiding op scholen over, en Russell streed mee.
Drie jaar lang had de scholencommissie haar hakken in het zand gezet…
…net als de controversiële oud-voorzitter Louise Day Hicks.
…als zijn beleid dat scholen met een ongelijke rassenverhouding…
…niet educatief schadelijk zijn.
Nou, directeur Ohrenberger en u hebben geen kinderen…
…op zo'n school, dus u weet niet wat het effect is op onze kinderen.
Op een dag kwam ze een diplomatoespraak houden…
…op Roxbury Junior High School.
Toen de predikant en een comité van activisten…
…ophef maakten, liet ze hem arresteren.
Intussen ging de diploma-uitreiking niet door…
…dus hielden we een ceremonie voor ze in een kerk, waar ik ze toesprak.
Ik vraag me af waar de andere stemmen zijn die om verandering roepen.
Er zijn overal kleine brandjes in de Verenigde Staten…
…net zoals hier in Roxbury.
En er is niemand die luistert. Niemand luistert.
Wat men niet beseft, is dat een brand die Roxbury verteert, heel Boston verteert.
Het vuur zal zich verspreiden.
Voor mij was Boston zelf de vlooienmarkt van racisme…
…in alle variaties, oud en nieuw.
De stad had corrupte gemeente-vriendjespolitiek-racisten…
…stenen gooiende 'stuur ze terug naar Afrika'-racisten…
…en in de universiteitswijk de chique racisten.
Toch sprak iedereen in Boston lovend over dr King.
Ik snapte er niets van.
Misschien werd zijn droom van een kleuren- blinde maatschappij op basis van liefde…
…verkeerd begrepen door de inwoners van Boston.
Voor hen betekende 'kleurenblind' dat zwarten onzichtbaar zouden zijn…
…wat wel prima was en niet veel anders dan de realiteit.
Bill Russell zal laten weten, dit gebeurt er, en mensen moeten daarvan weten.
Waarom demonstreren we? Waarom protesteren we? Wat levert dat op?
Mensen durfden zich niet uit te spreken. Hij wist wat zijn platform was.
Hij wist hoe sterk en krachtig zijn stem was.
Hij opende deuren, opende wegen voor de jongere generatie.
Als wij in actie komen en ons uitspreken, luisteren mensen.
Als grote, opvallende sporter was er een podium voor me…
…dat ik kon gebruiken.
Russell hield zijn mening nooit voor zich…
…maar er waren genoeg fans die liever zagen dat hij zijn mond hield en speelde.
Het ontwikkelde zich tijdens mijn carrière dat ik niet veel te maken wilde hebben…
…met mensen buiten de Celtics.
Ik speelde voor de Celtics. Ik speelde niet voor Boston.
Ik denk dat veel witte mensen hem vervelend vonden…
…die verwachtten dat je je zou onderwerpen omdat je er was.
Bill Russell onderwierp zich niet.
Thuis in Reading werden hij en zijn gezin vaak als ongewenste indringers behandeld.
RACISTEN BELEDIGEN RUSSELLS KINDEREN
Ik denk dat niemand wist wat er achter de schermen gebeurde bij mijn ouders.
Toen de Russells thuiskwamen na een weekendje weg…
…hadden vandalen ingebroken en het huis overhoop gehaald.
Ze komen thuis en het is een puinhoop.
Het is duidelijk dat het iemand was die er bezwaar tegen had…
…dat hij daar woonde, maar ook dat hij was wie hij was.
Er stond van alles op de muur.
Racistische opmerkingen, bedreigingen.
Toen we terugkwamen van vakantie, was ons huis vernield.
Er was 'nigger' met uitwerpselen op de muur gezet…
…en de biljarttafel was gescheurd en bedekt met bier.
Z'n trofeeën waren vernield, er was in m'n ouders bed gepoept.
Ik was geschokt. Ik wist niet hoe racistisch de stad was.
Dat Bill en zijn gezin dit moesten meemaken, is hartverscheurend.
De politie kon geen verdachten vinden.
Sommigen vonden dat mijn 'arrogante houding' had bijgedragen aan de inbraak.
Bij Russell heb je het over een man die al constant kwaad was…
…over de manier waarop zwarten werden behandeld.
Daar heeft hij in het openbaar nooit over gepraat.
'Hij wordt verkeerd begrepen.'
Hij had zo een persconferentie kunnen geven: 'Die beesten hebben ingebroken.
Hierom vinden jullie dat ik een verkeerde houding heb.'
Bill werd omschreven als een boze zwarte man…
…omdat hij mensen bleef herinneren aan de realiteit van het leven in Amerika.
Mensen moeten de waarheid toegeven voor we verder kunnen.
Steeds als hij de kans kreeg om te spelen…
…kon hij dat allemaal aangrijpen en het in het spel stoppen.
Ik was nog nooit iemand tegengekomen met zo'n uitzonderlijke houding en focus.
Zoek altijd de rand op. Dat leerde ik van Auerbach.
Doe er alles aan om de percentages in jouw voordeel te laten werken.
Intellectueel, emotioneel en fysiek.
Ik heb wel nare dingen gezegd.
De meeste jongens roepen om het roepen.
Bill Russell was niet zo'n type.
Bill deed het zo…
…dat het direct invloed had op de wedstrijd.
Hij zegt iets…
…omdat hij weet dat het je zal raken.
Dat heeft de Celtics zeker helpen winnen.
Het was ook mijn verantwoordelijkheid…
…om voor extra afleiding te zorgen bij een aanval van de tegenstander.
Soms hield ik een toespraak.
'Oké, jongens', zei ik tegen het andere team.
'Geen lay-ups vanavond.
Doe geen moeite met schoten van een afstand. Geen zin in.
Maar geen lay-ups.'
Of ik zei tegen een aanvaller: 'Als je een lay-up probeert…
…neem dan zout en peper mee, want je gaat basketballen eten.'
Natuurlijk zei ik zoiets niet tegen Oscar Robertson of Jerry West.
Bij sommige jongens doe je dat niet.
Bill zei niets vervelend tegen me als ik voor de basket ging…
…voor een lay-up. Dat kon een averechts effect hebben.
In m'n eerste jaar stond Russell hier en Satch en ik hier.
En Russell kijkt naar Satch…
…en kijkt dan naar mij.
Kijkt dan weer naar Satch en zegt…
Kun jij die klootzak bewaken?
Bradley was geschokt.
Zo was hij nog nooit genoemd.
Die gedachte zette me aan het denken. Wat bedoelde hij? Wat was dat nou?
Een intellectueel iemand die nare dingen zegt, is het ergste.
Want dan is de ander afgeleid.
Russ speelde een spelletje in een spel.
Hij deed met opzet twee keer per wedstrijd aan goaltending.
Die punten werden geteld, maar het was ook een boodschap naar de spelers.
'Kijk eens hoe dichtbij ik bij blokkeren was.'
Hij was meesterlijk.
Baylor. Lay-up. Geblokkeerd door Russell.
Gescoord door Russell. Wat een actie van Bill Russell.
Russell was absoluut arrogant, intimiderend.
Buiten het veld intimideerde hij mensen die hem benaderden.
Hij stond zo naar ze te staren. Zei niets.
Hij was een interessante mix van sporter en denker.
Hij kon een bepaalde beweging visualiseren…
…steeds opnieuw, voor hij het ging proberen.
Hij bestudeerde het spel zo ijverig.
Het idee dat je de hoek kon berekenen van de speler die op je afkomt…
…weten wat ze kunnen, hoe ze graag bewegen…
…en ook de rest van het veld overzien…
…om te weten, als ik dit doe, komt hij door de hoek van de baan daar.
Hij is een wiskundige.
Bills genialiteit op het veld ging ook over wiskunde.
Op de universiteit, samen met zijn teamgenoot K.C. Jones…
…verkende Bill alternatieve denkwijzen over de rol van hoeken en vergelijkingen.
We besloten dat basketbal een spel van meetkunde is…
…van lijnen, punten en afstanden.
Ik dagdroomde over solo-acties, maar hij bedacht graag strategieën.
K.C. had een originele basketbalgeest. Hij leerde me plannen…
…om iets laten gebeuren, vooral bij de verdediging.
In die tijd zag bijna elke speler en coach verdediging als enkel reactie.
K.C. dacht daar anders over.
Hij bedacht manieren om de tegenstander…
…het schot te laten nemen vanaf de plek waar hij wilde.
Hij gaf iemand een kans net buiten de grenzen van z'n kracht…
…en in plaats van hem lastig te vallen, rende hij het veld over…
…met het idee dat ik de rebound had, zou passen en hij makkelijk kon scoren.
We bedachten tientallen van zulke acties…
…en verwerkten in onze vergelijkingen wat we wisten over de tegenstanders.
Geleidelijk aan creëerden K.C. en ik een eigen basketbalwereld.
We waren geïnspireerd.
Wetenschappers op sportschoenen.
Hij had altijd iets koninklijks.
Als ik naar foto's van hem kijk… Er is één foto…
…dat hij met beide handen op zijn heupen staat…
…in een uitverkocht Boston Garden.
Als ik daar naar kijk… Het is net…
…een koning die uitkijkt over zijn leengoed.
Russell werd op het veld als een genie beschouwd…
…maar fans en verslaggevers bekritiseerden hem…
…omdat hij humeurig, afstandelijk en arrogant was.
Ik ben arrogant. Dat geef ik toe.
Maar in wiens definitie van arrogantie?
Als een witte sporter zo was, werd het competitief, gespannen genoemd.
Als je Bill Russell bent en in een land woont dat je uitstoot…
…en je alleen eert om je sportprestaties…
'Ik ga het zo doen. Jullie krijgen me op het veld.
Buiten het veld leef ik mijn eigen leven.'
Als bewijs van Russells arrogantie…
…noemden critici zijn weigering om handtekeningen te zetten.
Als speler heeft hij ze na 1964 nooit meer gezet.
Ik vond handtekeningen altijd vreemd.
Zelfs als basketballer op de universiteit.
Eerst schonk ik er geen aandacht aan. Ik deed het omdat iedereen het deed.
Maar begin jaren 60…
…voelde ik me na een sessie van 50 of 60 handtekeningen…
…er twee of drie dagen vreemd over.
Het publiek en de media waren van streek.
Ze vatten het persoonlijk op…
…dat hij ervoor koos om zijn persoonlijke ruimte niet te delen…
…en handtekeningen uit te delen.
Je kunt je niets laten voorschrijven door de fans.
Ik kan me de waarde van een naam op een papiertje niet voorstellen.
Welke waarde kan mijn handtekening hebben en waarom moet ik hem tekenen?
Ik doe m'n best op het veld. Punt.
Ik ben publiek bezit als ik speel.
Ik ben privé-bezit als ik niet speel.
Als ik een handtekening wil zetten, doe ik dat, maar niemand heeft me ooit gedwongen.
Je neemt me als Bill Russell de man, of niet.
Mijn handtekening verandert dat niet.
Het feit dat ik een basketballer ben, is ook maar toeval.
Ik vind het mooi dat hij zichzelf was.
Hij besloot gewoon het spel te spelen…
…en contact te hebben met zijn teamgenoten.
Hij had altijd de controle. Dat wilde ik zeggen.
Hij is liever in gesprek of schudt liever de hand van een heer of een dame.
Prima.
Als je weet dat hij dat niet doet, vraag het hem dan niet.
Hij had zo zijn vaste overtuigingen. Dat vind ik leuk aan hem.
De president van de VS zet ook geen handtekening.
Ik vroeg hem om zijn handtekening. Raad eens wat hij zei?
Nee.
Ik lachen. 'Ja, grappig.'
'Mag ik nu je handtekening?' Hij weigerde weer en hij meende het.
Ik probeerde van alle spelers met wie ik had gespeeld…
…een gesigneerde foto te krijgen als aandenken.
En Russell weigerde.
Zijn verklaring was…
'We brengen veel tijd samen door. We gaan samen uit.
Je weet dat ik geen handtekeningen zet.'
'Ik maak hem af. Dit meen je niet.'
Dit zijn twee niet-gesigneerde Bill Russell-boeken…
…die ik tussen H. Rap Brown en James Baldwin bewaar.
Ik zou niet anders willen. Ze zijn persoonlijk niet gesigneerd…
…door Mr Bill Russell.
Ik zag hem drie jaar geleden toen hij in de stad was.
'Satch, hoe gaat het?' We begonnen te praten.
'En ik ga nog steeds geen handtekening zetten.'
Ik denk dat mijn vader zijn tijd vaak vooruit was.
Als je kijkt naar de door beroemdheden geobsedeerde cultuur van nu…
…herken je de valkuilen en gevaren van beroemd zijn.
Hij werd bekritiseerd omdat hij niet meedeed…
…en niet opener was.
Hij had dat, anders dan sommige andere sterren, ook niet nodig.
Hij was altijd compleet zichzelf.
Als je dat niet kunt respecteren, is er iets mis met jou zelf.
Van 1963 tot 1965 was de glans van het basketbal verdwenen.
Ik vond het een kinderspel en zei dat publiekelijk.
Hoe kan ik basketballen zoals ik dat als kind al deed…
…als er zoveel belangrijkere dingen gebeuren?
Ik wilde de wereld helpen veranderen en zocht een manier om dat te doen.
De Black Revolution begon en er vonden meer kenteringen plaats.
Je bent een zwarte man die basketbalt.
Er is volop racisme. Je kunt nog steeds niet overal heen.
En zwarte mensen zijn de klos. Ze worden geslagen, aangevallen…
En jij speelt basketbal voor de Boston Celtics.
Als je even afstand neemt, voel je je waarschijnlijk schuldig.
Waar ben ik mee bezig? Ik speel voor al die witte mensen…
…laat ze voor me juichen…
…maar ik mag niet in hun buurt wonen.
Als je tv kijkt en de mishandelingen ziet, en een hart hebt, en een bewustzijn…
…dan voel je je vreselijk. 'Wat ik doe, is nooit genoeg.'
Er zijn twee samenlevingen in dit land.
Dat moet ik erkennen.
Om het leven te zien voor wat het is en niet stapelgek te worden.
Hij geeft interviews aan Sports Illustrated, de Saturday Evening Post.
Het gaat over zijn ontgoocheling over Amerika.
Hij zet vraagtekens bij Martin Luther Kings strategie van geweldloosheid.
Hij verdedigt Malcolm X en de Nation of Islam…
…wat verafschuwd werd door de meeste witte Amerikanen.
Hij zegt dat sport niet verlichtend werkt.
Sport weerspiegelt de racistische patronen in de samenleving.
Wat gebeurt er als je je zo bewust bent van wat je doet?
Wat doet dat met je plezier?
Terwijl Russell worstelt met zijn rol en verantwoordelijkheid als zwarte sporter…
…wacht zijn team een keerpunt.
Coach Red Auerbach besloot dat het tijd was om te stoppen.
Het seizoen '65-'66 zou zijn laatste zijn als coach.
Ik wilde het seizoen niet ingaan en na winst zeggen: 'Ik stop.'
'Je stopt omdat je wint.' Nu zei ik: 'Ik stop er hoe dan ook mee.'
De vraag was wie de plaats van Red zou innemen.
Reds eerste keus was aanvoerder en ster Bill Russell.
Hoe kun je de speler Bill Russell nou beter motiveren…
…dan door hem coach te maken?
Ik was de eerste die hij vroeg en ik zei dat ik het niet wilde.
Maar wie dan wel? Die beslissing zou moeten wachten.
In de tussentijd was er een seizoen af te maken.
Nu Red ging stoppen, was er extra motivatie om te winnen.
We wilden er zeker van zijn dat toen Red stopte…
…we nog kampioen zouden worden.
We vonden dat dat zijn carrière als coach zou bepalen.
'Hoe eindigt hij?'
Red nog een kampioenschap geven, hing af van de nacompetitie.
Na Philadelphia voor het tweede jaar te hebben verslagen…
Boston verslaat Philadelphia met 121-117.
…stonden de Celtics voor de vijfde keer tegenover de Lakers.
En zoals zo vaak, kwam het neer op de laatste seconden…
…van een zevende wedstrijd, met een voorsprong voor Celtics.
Nog zes seconden. Ineens hebben de Lakers nog een kans.
De bal naar Ellis. Een jump shot en Ellis scoort.
Nog vier seconden en de voorsprong is nog maar twee punten.
K.C. met de bal. Hij wordt omsingeld. Eén seconde.
Het zit erop.
Havlicek krijgt de pass en hij wordt bedolven.
Het is afgelopen.
De Boston Celtics…
…verslaan de Los Angeles Lakers met 95 tegen 93.
De menigte stroomt het veld op.
Red en ik wilden allebei heel graag dat hij zou winnen.
AUERBACH VERTREKT GIECHELEND
Red wilde aanblijven als algemeen directeur…
…en moest dus zelf een opvolger aanwijzen.
Hij wist dat Russell een coach nodig had die hem inspireerde en geboeid hield.
Liefst een huidige of oud-Celtic dus.
We maakten allebei een lijst en mijn eerste keus was Frank Ramsey.
Frank was gestopt, woonde in Kentucky en kon daar niet weg.
We keken naar drie of vier anderen, maar we vonden niemand beiden geschikt.
Hij zei: 'Ik moet iemand aannemen.'
Hij zegt: 'Ik ga buiten de organisatie kijken.'
Uit wanhoop belde Red Alex Hannum, coach van de San Francisco Warriors…
…oud-speler-coach van de St. Louis Hawks…
…en een oude rivaal waar Russell niets mee had.
'Als je hem aanneemt, stop ik ook.'
Ik vroeg Russell: 'Wie wordt er coach als Red stopt?'
Hij zegt: 'Alex Hannum.'
Een van Russells grootste vijanden.
Ik zei: 'Jij kunt niet voor Alex Hannum spelen. Je veracht hem.'
Ik zei: 'Luister, jij gaat verdorie het team coachen.'
'Zou je dat willen?' 'Ja.'
'Zeg tegen Red dat jij het doet.'
Zo'n 25 minuten later zit ik op m'n eigen hotelkamer…
…als de telefoon gaat.
Het is Red Auerbach. Hij zegt: 'McSweeny, jij eikel.'
'Wat is er gebeurd?' Bam, opgehangen.
Even later wordt er geklopt. Russell. 'Ik ben de coach.'
Ik dacht dat ik… Ik knuffelde hem, kuste hem…
…ik trok aan zijn baard.
'Dit is het mooiste wat er is.'
EERSTE ZWARTE COACH
Ze hadden Cousy en Auerbach al, maar ze werden pas kampioen…
…met Bill Russell, en nu is hij de speler-coach.
Ik dacht dat als ik ging coachen…
…dat dat mijn relatie met het spel nieuw leven zou inblazen.
Het is eigenlijk wat hij had moeten krijgen…
…op basis van wat hij had gepresteerd.
Dit is de nieuwe coach van de Celtics. Het beste gewenst.
Word je een kopie van Red Auerbach of word je je eigen coach?
Niemand kan een kopie zijn van Red Auerbach.
Ik moet het op mijn manier doen. Ik ben ook eigenwijs.
Daar volg ik Red. Ik zal net zo koppig zijn als hij.
Tijdens het diner aan het einde van het seizoen…
…gaf Russell aan dat hij wel een andere rol had…
…maar nog dezelfde gevoelens en verwachtingen voor zijn team.
Ik verwacht veel van dit team volgend seizoen.
Ik heb nog nooit deel uitgemaakt van zo'n warm team.
Ik heb weinig hechte banden met anderen, maar van jullie ben ik gaan houden.
Jullie hebben me aardiger behandeld dan wie ook.
Jullie zijn mijn familie.
De Celtics zijn meer dan een naam of een team.
Ze zijn een levenswijze.
De aankondiging was gedenkwaardig voor de Celtics…
…voor alle sporten en voor het hele land.
Russell werd de eerste zwarte coach van een profteam in Noord-Amerika.
Maar de pers wist niet wat ze ervan moest denken.
'IK DENK DAT IK HET KAN'
Kun je het werk onpartijdig doen, zonder vooroordelen op rassengebied?
Ja.
Nu ben je natuurlijk de eerste zwarte die een coachpositie inneemt.
Zorgt dat voor extra druk?
Helemaal niet. Anderen leggen er meer de nadruk op dan ik.
Het is heel normaal dat ik die baan zou krijgen…
…of aangeboden zou krijgen.
Dat Russell de coach van de Celtics wordt, een team dat al…
…tig titels heeft gewonnen…
…is een groots iets in de Amerikaanse sportgeschiedenis.
Ik weet nog dat ik hoorde dat Bill Russell de coach van de Celtics zou worden.
Daar was ik heel blij om.
Dit is nog maar vijf jaar na het quotum op zwarte spelers.
Hij werd niet alleen het gezicht van de Celtics.
Hij werd het deel van het front office…
…dat het meest zichtbaar is voor de rest van de wereld.
Ik kan me niet voorstellen hoe het is…
…om beide rollen goed te proberen te vervullen. Ze zijn zo anders…
…vergen zoveel energie, perspectief en denkwerk.
Hij is een beter mens dan ik.
Russell en de Celtics begonnen sterk.
Ze wonnen tien van de eerste twaalf wedstrijden.
Maar meer dan winst of verlies…
…maakte één gebeurtenis diepe indruk op coach Bill Russell.
Toen de Celtics een vriendschappelijke wedstrijd speelden in Louisiana…
…nam Bills vader zijn opa mee naar zijn eerste basketbalwedstrijd.
Mr Charlie kwam de kleedkamer in met de ouwe.
Na een paar minuten was er even paniek.
De ouwe moest huilen. Ik dacht dat hij een hartaanval had.
Toen zagen we allebei dat hij geen pijn had.
Hij leek perplex te staan…
…door de aanblik van Sam Jones en John Havlicek in de douche.
Mijn teamgenoten waren zich aan het inzepen en praatten samen…
…zich niet bewust van zijn emoties.
De ouwe keek ons aan en deed een langzame mededeling.
'Dat ik nog mag zien hoe het water van een zwarte man op een witte man loopt.'
Hij bleef zijn hoofd schudden.
'Ik kan zien dat die twee mannen elkaar mogen.'
Je gaat het nu echt overnemen.
Een lange reeks overwinningen. Wil je een voorspelling doen?
Als we geen blessures hebben, gaan we ervoor.
Hij heeft misschien meer op zich genomen dan waar hij toen klaar voor was.
Hij speelt gemiddeld zo'n 45 minuten per wedstrijd.
En ondertussen coacht hij en zorgt hij dat we op de goede plekken staan…
…dat de aanvallers goed lopen en de verdedigers goed staan.
Ik wed dat toen hij de klus aannam, hij niet besefte…
…hoeveel meer het van hem zou vergen om dat te doen.
Het was toevallig het jaar dat Wilt het eindelijk voor elkaar kreeg…
…en een topteam in Philly had.
Het officiële programma, slechts 35 cent. De opstelling staat in het programma.
Wilt Chamberlain, lees er alles over in het officiële programma.
In twee jaar tijd waren de 76ers geëvolueerd…
…van een veelbelovend team naar een grootmacht.
Ze hadden de beste papieren van de NBA…
…en Wilt had eindelijk een team met wie hij een band kon opbouwen.
Een blok doet gewoon pijn.
De afgelopen tien jaar wonnen de Celtics negen van de tien wereldkampioenschappen.
Vorig jaar waren de 76ers het 'bijna-team'.
Het verleden roept: 'Versla Boston.'
Terug naar Greer, hij wil schieten. Ja, hij scoort.
Deze twee clubs gaan er vol voor.
Greer op links. Hij schiet. Mis.
De rebound van Chamberlain. Hij scoort. Fout.
De Sixers domineerden de eerste drie wedstrijden in de play-offs van 1967.
Wilt, inmiddels ervaren, had zijn spel aangepast.
Hij passte meer en zette in op teamverdediging.
Prachtig blok, Chamberlain.
In zijn eerste jaar als speler-coach…
…erfde Russell een solide, maar lekkende organisatie.
In de Garden. Al die boze fans met hun kwaadaardige houding.
Het was geen wedstrijd. Het was een confrontatie.
Een fan werpt zich in het gewoel.
De Celtics wonnen wedstrijd vier in Boston…
…en keerden terug naar Philly, waar de fans het eind van de dynastie eisten.
Walker legt hem erin.
Dit was een geweldige club.
Greer wordt achtervolgd, maar scoort.
BOSTON IS DOOD
Philadelphia-fans riepen: 'De Celtics zijn dood. Eindelijk.'
BOSTON JE GAAT ERAAN
Bill Russell ziet een dynastie om zich heen afbrokkelen.
Vijf, vier, drie twee, een.
Wilt en de Philadelphia 76ers versloegen ons omdat ze beter waren.
Ze bliezen ons bijna van het veld.
Ik mocht meteen van het verliezerssyndroom proeven.
Hoewel de Celtics een ongekende reeks…
…van acht opeenvolgende kampioenschappen hadden, jouwden de fans me uit.
'Het is op, hè?'
'Het kon ook niet duren.' 'Het zit er niet meer in.'
Ik moest met m'n ogen knipperen.
De Sixers wonnen dat jaar de NBA finals…
…en bezorgden Wilt zijn eerste kampioenschap.
In Boston richtten de nabeschouwingen op de bittere nederlaag…
…zich op één man.
We waren het gewend te winnen.
Zolang we konden vertrouwen op Russell als anker…
…dachten we onverslaanbaar te zijn.
Russ, een trots man, deed het echt pijn…
…dat we niet wonnen.
Hij schaamde zich.
Hij was heel stil, wilde niet over het seizoen praten.
Zo was hij gewoon.
'We zullen zien hoe het volgend jaar gaat.'
Als je het nog niet doorhad door de spanning van de World Series…
…het NBA-seizoen begint zaterdagavond.
Hier in de Boston Garden keren alle veteranen terug…
…voor de Celtics en gaan ze proberen de kroon weer te veroveren…
…die de Philadelphia 76ers ze ontnamen.
Ik had nog nooit een voorspelling gedaan. Al die jaren vroegen ze: 'Wat denk je?'
Dan zei ik: 'Geen idee. Ik heb niets te zeggen.'
Vorig jaar vroegen ze: 'Wat denk je ervan?'
Ik zei: 'We gaan winnen.' En dat deden we niet.
Dus ik ga nooit meer iets zeggen.
Russell wachtte twee uitdagingen in zijn tweede seizoen als coach.
Eén was bewijzen dat hij zijn team weer kampioen kon maken…
…na hun verlies tegen de Philadelphia 76ers.
De andere kwam voort uit een wrede oorlog die Amerika…
…en de sportwereld verscheurde.
Al vroeg in de oorlog had ik een sterke mening over Vietnam.
Het leek me een voortzetting van de koloniale oorlogen…
…wat bij mij, als zwarte man die tegen de koloniën in Afrika was, gevoelig lag.
De Vietnamezen zeiden dat ze niet wilden dat westerlingen hun land zouden besturen.
Wij Amerikanen zagen dat natuurlijk anders.
Als imperium wilden we de oorlog definiëren…
…als een kwestie van communisme versus democratie.
De bommen in Vietnam ontploffen thuis.
Ze vernietigen de droom en de mogelijkheid van een fatsoenlijk Amerika.
Hoeveel kinderen heb je vandaag vermoord?
Het zijn communisten.
De oorlog wakkerde woede en bitterheid aan en polariseerde het land.
Wat willen we? -Vrede.
Wanneer krijgen we het? -Nu.
Onder de tegenstanders was de 25-jarige zwaargewichtkampioen Cassius Clay…
…die zich tot de islam had bekeerd en zich Muhammad Ali noemde.
Ali voerde aan dat zijn religieuze en ethische overtuigingen…
…hem ervan weerhielden mensen te doden die hij niet kende.
Ik wil niet naar Vietnam gaan…
…en mensen neerschieten die me nooit nigger noemden…
…me nooit lynchten, m'n moeder niet verkrachtten.
Ali moest mogelijk zijn titel afstaan, kon aangeklaagd worden…
…en hing vijf jaar celstraf en een boete van 10.000 dollar boven het hoofd.
Wat Muhammad Ali deed…
…zou een einde kunnen maken aan zijn carrière als bokser.
Hij vond het niet erg om miljoenen te verliezen. Hij was heel moedig.
Hij maakte ons trots zwarte sporters te zijn…
…omdat hij mij door zijn daden liet zien wat belangrijk was.
Ik ken niet veel individuele sporters die de koers zouden volgen die hij volgt.
Dit vereist een enorme hoeveelheid wilskracht en standvastigheid.
Een echt geloof.
CLEVELAND SUMMIT 4 JUNI 1967
De Cleveland Summit was een reactie van zwarte sporters…
…op het feit dat Ali weigerde het Amerikaanse leger in te gaan.
Ze wilden hun broeder steunen.
We wilden niet Muhammad overhalen het leger in te gaan.
We boden hem onze hulp aan.
Niets schrijft voor dat de wereldkampioen zwaargewicht…
…tot een bepaalde religie moet behoren of geen gewetensbezwaarde kan zijn.
We zijn hier uit vriendschap met Muhammad Ali.
We wilden van hem weten…
Je leest de kranten, je ziet van alles op tv.
Maar wat gebeurt er?
Hij wist vele moeilijke vragen te beantwoorden…
…en overtuigde ons ervan, in wezen, heren…
…dat het bij hem een religieuze kwestie is.
Hij gelooft in zijn religie…
…en daar is zijn standpunt volledig op gebaseerd.
De dingen die hij heeft meegemaakt, maakten hem een heel eenzame man.
Dit is de beroemde foto.
Waarschijnlijk een van de meest iconische foto's van de 20e eeuw.
Zien dat deze zwarte mannen, deze sterren…
…uit hun rol stappen als sterren voor de Cleveland Browns…
…voor de Celtics, voor de Packers, en zeggen: 'Wij zijn allereerst zwart'…
Ze voelden een verantwoordelijkheid…
…om gebruik te maken van hun platform, hun stem…
…hun wensen en verlangens naar verandering in dit land…
…en hoe het is om een zwarte sporter te zijn.
Wat Bill en ik gemeen hadden…
…is dat we weigerden onze individualiteit op te geven…
…en vooroordelen aanpakten…
…en discriminatie en oneerlijke praktijken.
Als je een ster bent…
…en de juiste dingen zegt en je op de juiste manier gedraagt…
…dan verdien je geld.
Als je een activist wilt worden, moet je dat opgeven.
Bill was een bijzonder persoon.
Er kon op hem gerekend worden…
…om dingen aan te vechten die niet juist waren.
Bill Russell vatte de essentie…
…de ziel en het gevoel van wat Ali zei.
Toen een verslaggever Bill vroeg…
'Wat gaat er gebeuren met Muhammad Ali?'
Bills reactie was…
'Ik maak me geen zorgen om Muhammad Ali.'
'Hij heeft iets gedaan waar ik niet toe in staat ben.
Iets vinden waar je zo toegewijd aan bent dat je je leven op het spel zet.
Ik maak me geen zorgen om Ali. Ik maak me zorgen om ons.'
Dit is een extra nieuwsuitzending.
Dr Martin Luther King jr…
…burgerrechtenleider en Nobelprijswinnaar…
…is vandaag doodgeschoten in Memphis, Tennessee.
Hij stond op het balkon van een hotel…
…toen er van de overkant geschoten werd. Hij werd in zijn hals geraakt.
De droom van dr Martin Luther King jr…
…is niet met hem gestorven.
Amerika zal niet geregeerd worden door de kogel…
…maar slechts door vrije en rechtvaardige mannen.
Ik denk dat iedereen in elk team, ongeacht ras of religie of wat dan ook…
…een verlies ervoer.
Het heeft impact op ons allemaal.
Er braken rellen uit in meer dan 150 Amerikaanse steden.
Een ongeëvenaarde razernij van brandstichting en plundering.
De republiek wordt tot op de vezel op de proef gesteld.
Verdriet en woede explodeerden in steden in heel Amerika.
In Philadelphia zouden de Celtics…
…de dag erna beginnen aan de oostelijke finals, tegen de 76ers.
We gaan niet langer toekijken hoe onze leiders worden gedood.
Ik was de hele dag in shock.
Het duurde vier of vijf uur voor ik over iets anders kon praten.
Toen dacht ik, misschien moet ik niet spelen. Ik belde Wilt.
Zelfs atleten van het formaat en met de roem…
…van Bill Russell en Wilt Chamberlain…
…kregen het niet voor elkaar dat de NBA zei, ter ere van deze geweldige man…
…nemen we een pauze. We spelen niet.
Nu het stadion al volloopt met fans…
…eist Chamberlain een kleedkamerstemming of ze willen spelen of niet.
We waren het er allebei over eens dat nu nog afblazen niet handig zou zijn.
Er zitten tien tot twaalfduizend mensen. Afblazen kan problemen opleveren.
Uiteindelijk besloten de twee teams te spelen.
Fans zien een stoïcijns maar ongeconcentreerd optreden…
…zelfs van de twee grote rivalen, Russell en Chamberlain.
Er hangt een akelige sfeer. Er hangt niet de vreugde en spanning…
…die hoort bij de play-offs.
De Celtics winnen met 127 tegen 118.
Vier dagen later werd King begraven in Atlanta.
Kings begrafenis werd bijgewoond door beroemdheden uit de politiek…
…de entertainmentindustrie en supersterren van de NBA.
Velen vreesden dat zijn droom met hem was gestorven.
Ik had veel respect voor dr. King.
Hij was de laatste buffer.
Dingen die ik tien jaar geleden zei…
…die iedereen afdeed als 'praat van een boze zwarte'…
…wordt nu waarheid, en dat is zo triest.
Er komt nooit iets opbouwends uit geweld.
Deze man geloofde in geweldloosheid en dan haalt iemand hem neer.
Een waar drama.
Op 10 april, de dag na Kings begrafenis…
…worden de play-offs hervat in Boston Garden.
CELTICS VERSUS 76ERS OOSTELIJKE FINALS 1968
De 76ers waren beter dan hun tegenstanders…
…en de Celtics verloren met 115 tegen 106.
Philadelphia won ook de twee wedstrijden daarna.
Geen enkel team, zelfs de Celtics niet, was ooit teruggekomen…
…van een 3-1 achterstand in de play-offs.
De dikke dame heeft nog niet gezongen.
En het is pas voorbij als de dikke dame zingt.
De Celtics kwamen terug in wedstrijd vijf…
…en versloegen Philadelphia met 122 tegen 104.
Het momentum was verschoven.
De Celtics wonnen de volgende wedstrijd in de Garden.
Met meedogenloze blokkades en goede coaching door Russell…
…bewezen ze in de finale in Philadelphia nog steeds kampioenen te zijn.
Russell noemde het zijn meest bevredigende overwinning.
De Celtics versloegen ook de Lakers in de finals.
Russells tiende kampioenschap en zijn eerste als hoofdcoach.
Bill, gefeliciteerd met een geweldige wedstrijd en een geweldig seizoen.
Heeft het optreden als coach en speler dit seizoen nog meer van je gevraagd…
…dan in vorige seizoenen?
Volgens mij niet.
Kan de nieuwe zwarte sporter sociale of politieke verandering teweegbrengen?
Ik kon de dingen zeggen die ik gezegd heb…
…omdat ik een machtspositie had en heel goed was.
Maar daardoor had ik wel meer te verliezen.
In de zin van waar ze het over hadden.
Maar het maakte me niet uit, want als ik mijn mens-zijn niet heb…
…heb ik niets.
Sporters zijn meer producten dan mensen.
Ik ben constant lastiggevallen en in een isoleercel gestopt…
…gedurende drie maanden.
Wie zijn jullie? -Black Panther.
We moeten het fascisme stoppen voor het fascisme ons stopt.
Ik voel me enorm tekortschieten.
Ik heb gezien wat de mensen doormaken.
Mijn bijdrage is erg klein.
Russ dreigde al drie, vier jaar te stoppen.
Ik zei: 'Russ, jij kunt niet stoppen.'
'Je moet blijven spelen, zodat wij kampioenschappen blijven winnen…
…en de bijbehorende cheques kunnen innen.
We winnen niet zonder jou.'
Op 15 maart 1969, tijdens een wedstrijd tegen de Baltimore Bullets…
…kwamen de Celtics in de laatste seconden op gelijke hoogte.
Toen hij balbezit kreeg, nam coach Russell een time-out.
Ik riep: 'We hebben ze bij de strot. We maken ze af.'
Plotseling barstte ik in lachen uit. Ik kon niet meer stoppen.
De spelers dachten dat ik gek geworden was. Ik zei: 'Dit is me wat.
Ik loop hier als volwassen man halfnaakt rond voor duizenden mensen…
…een spelletje te spelen en te roepen over mensen afmaken.'
Ik keek mijn teamgenoten aan alsof ik iets diepzinnigs had gezegd.
Ze keken blanco terug alsof ik niets had gezegd.
We gaven de bal weg en de Bullets wonnen.
In al die jaren van lol in het profbasketbal…
…had ik nog nooit het spel zelf bespot.
Je kunt niet geven wat een spel vereist…
…als je gaat kijken naar de belachelijke aspecten ervan.
Ik wist al dat er geen laatste overwinningen zijn in de sport.
De wedstrijden gaan door.
De enige overwinning die je kunt behalen, is ongeschonden weglopen.
Ik zei tegen mezelf en niemand anders, dat ik mijn laatste seizoen speelde.
Het was een wreed seizoen voor de Celtics…
…die in de ogen van de concurrentie hun scherpte leken te verliezen.
De reeksen bevlogen basketbal openbaarden zich minder vaak.
Ik wist dat dit soms gebeurde omdat ik zowel coachte als speelde…
…maar vooral ook omdat ik het niet kon bijbenen.
Russell liep duidelijk op zijn eind.
Sam Jones en Satch Sanders waren ouder. Die noemden we bejaard.
Als de wedstrijd begint, zijn hun knieën helemaal verbonden.
Ze zien eruit alsof ze uit de jaren 40 komen met hun oude hoge sneakers.
Je hebt medelijden met ze.
Ik zit in een fase in mijn carrière waarin elk seizoen een straf is.
De Celtics eindigen als vierde dat jaar.
Het had klaar moeten zijn.
Niemand dacht dat ze zouden winnen.
Ondanks hun matige prestaties haalde Boston de oostelijke halve finale…
…tegen de 76ers.
De Celtics overweldigden Philadelphia.
Nu moesten ze tegen de Knicks om de titel.
We wisten dat we Philadelphia konden verslaan. Dat wisten we.
New York was een ander verhaal.
CELTICS VS. KNICKS OOSTELIJKE FINALS 1969
Alles klopte voor de Knicks.
Ze hadden een hardwerkende, bekwame leider in Willis Reed…
…slimme aanvaller Bill Bradley, dynamische verdediger Walt Frazier.
Voor het seizoen hadden we het over het kampioenschap.
Daar stonden we, in de kleedkamer. 'Hier hadden we het over.'
'Hier doen we het voor. We gaan ervoor.'
We dachten dat we konden winnen.
De Knicks dachten dat ze ons hadden dat jaar.
Ze wonnen zes van de zeven wedstrijden tegen ons in het reguliere seizoen.
Willis Reed was de ruggengraat van hun verdediging.
Hij hielp iedereen.
Dus ik veranderde onze aanval elke wedstrijd.
Als ze zich net hadden aangepast, gooide ik het weer om.
Daardoor veranderde ik het vloeiende van de verdediging.
Maar we waren ook gewoon beter.
Dat wilden ze niet horen.
Russells aanpassingen werkten.
De Knicks werden verslagen.
Een elfde kampioenschap was in zicht.
De Celtics spelen voor de zevende keer tegen de Lakers in de finals.
Coach, je hebt net Wilt Chamberlain gehaald.
Hoeveel mensen heb je daarmee kwaad gemaakt?
Ik denk dat ik veel mensen blij heb gemaakt.
Ik heb de oostelijke coaches blij gemaakt omdat ze meer kans maken.
Je hebt nu een driedubbele dreiging met drie grote spelers.
Wat gaat het worden dit seizoen? -Ik weet dat we moeten winnen.
Anders heb ik geen baan meer.
Ik heb altijd in een team willen spelen met jongens als Jerry West…
…en Elgin Baylor en de andere robuuste Lakers-spelers.
Ik ben blij dat ik geruild ben.
Naar een team dat kans maakt om de geschiedenis in te gaan…
…als een van de beste basketbalteams ooit.
De Lakers hadden de Celtics in de finals nog nooit verslagen…
…maar in 1969, toen Chamberlain zich bij West en Baylor voegde…
…had het team de oorspronkelijke Grote Drie.
Wij waren een beter team. Punt.
Boston was het niet waard om tegen ons te spelen.
Het was een team dat ten onder ging.
Nummer 13, uit Kansas, Wilt Chamberlain.
Iedereen zegt steeds: 'De Celtics zijn zo oud. Ze kunnen niet meer winnen.'
Heb je diep in je hart echt het gevoel dat het nog een keer kan?
Dit gaat om het wereldkampioenschap, dames en heren. Er staat wat op het spel.
Terwijl Russell en Wilt streden…
…werd de wedstrijd beslist door Jerry West, die 53 punten scoorde…
…en de Lakers naar een overwinning leidde.
Jerry West speelde de beste wedstrijd die ik iemand ooit heb zien spelen.
Hij was niet te stoppen.
De Boston Globe vroeg Russell dagelijks een verslag te schrijven…
…met zijn perspectief op de wedstrijd.
Zoals altijd was hij eerlijk en openhartig.
Het scoren van West speelde een grote rol…
…maar er stonden twee punten op het spel. Dat is zuur.
Het zou niet uitmaken als hij 100 punten scoorde…
…of wij met één of twee punten wonnen.
Het gaat om de overwinning.
In wedstrijd twee scoorde West 41 punten…
…en bracht Los Angeles opnieuw naar de overwinning.
De Lakers hadden nu een voorsprong van twee wedstrijden op Russells Celtics.
De Celtics zaten in de problemen.
Geen team had ooit twee wedstrijden verloren en nog gewonnen.
We lieten ze gemiddeld 119 punten per wedstrijd halen.
We kunnen niet elke wedstrijd zoveel punten weggeven.
Maakt niet uit wie er scoort.
De volgende twee wedstrijden waren in Boston…
…en de Celtics moesten beide winnen om nog kans te maken op een elfde titel.
Ze wonnen wedstrijd drie.
Maar in wedstrijd vier stonden de Lakers één punt voor…
…toen de Celtics balbezit kregen met nog zeven seconden te gaan.
Sam Jones vliegt drie jongens voorbij, gooit…
Bingo.
Er is nog een seconde over, maar de wedstrijd is voorbij.
Slordig, maar ik doe het ervoor.
De oude Sam maakte de beslissende.
Het thuisteam won steeds de eerste vier thuiswedstrijden…
…en zo wonnen ook de Lakers de vijfde wedstrijd in Los Angeles.
Sommige dingen kun je beter niet zeggen. Dus de wedstrijd van donderdag?
Ik heb geen commentaar.
Bills minachting verscheen de avond erna op zijn thuisveld…
…en hield de man die ooit 100 punten scoorde in één wedstrijd…
…op slechts acht punten.
Het thuisvoordeel had de uitslagen voorspeld.
De laatste wedstrijd was in Los Angeles, dus de Lakers bleven de favoriet.
Ik vraag me toch af hoe het voelt om weer een zevende wedstrijd te spelen.
Deze keer een uitwedstrijd.
We hebben het eerder gedaan.
BOSTON CELTICS TEGEN LOS ANGELES LAKERS FINALE, 5 MEI 1969
Boston strijdt om het 11e kampioenschap in 13 jaar.
Een dynastie waar de Lakers een eind aan willen maken.
De zevende wedstrijd, op het thuisveld van de Lakers.
De Lakers gingen eindelijk dat kampioenschap winnen…
…dat ze nooit hadden weten te winnen tegen de Boston Celtics.
Jerry West vatte het samen. Hij zei: 'We kunnen ze verslaan.'
'Misschien is dit mijn laatste kans.'
We dachten dat het lastig zou worden.
Eerlijk gezegd waren we niet zo zelfverzekerd als vroeger.
Vanavond gaat het gebeuren. De Lakers kunnen kampioen worden.
Jack Kent Cooke liet ballonnen in de dakspanten plaatsen…
…om te worden losgelaten na de overwinning.
Hoe kan iemand zoiets doms bedenken, om die ballonnen daar op te hangen?
Jack Kent Cooke legde vaantjes op alle stoelen.
Als de Lakers wonnen, zou de band spelen. De ballonnen zouden naar beneden vallen.
Ik ging ermee naar Russell.
Sam liet me dat zien en ik zei: 'Het is menselijk gezien onmogelijk…
…dat de Lakers vanavond winnen. De Lakers kunnen ons niet verslaan.'
Als iemand je lastigvalt…
…of over je moeder praat…
…of aan Supermans cape trekt…
…of op je hielen trapt, zand in je gezicht gooit…
…dan word je boos, en boosheid brengt je naar een hoger niveau.
Russell tegen Chamberlain.
De bal gaat via Russell naar Sam Jones.
Hij passt naar Havlicek, die Baylor tegenkomt.
Havlicek, en hij scoort. Havlicek scoort binnen tien seconden.
Russells hele strategie voor de wedstrijd…
STEM VAN SAM JONES
We zeiden: 'We rennen ze eruit.'
Sam, in het midden, schot, raak.
Om Siegfried heen, eronder. Russell blokkeert. Mooie actie.
De Celtics zijn erg fris. De Lakers staan erbij.
Ze lijken vermoeider dan de Celtics.
De Celtics liepen uit naar een voorsprong van 17 punten in het vierde kwart.
De Lakers staan 17 punten achter.
Maar Jerry West en de Lakers gaven het niet op.
Zijn schoten pepten de toeschouwers op en brachten het verschil terug naar negen.
Alle ogen waren op Wilt gericht.
Havlicek schiet, mis. Dan de rebound.
Chamberlain heeft hem. Hij bezeert zijn rechterknie.
Chamberlain is geblesseerd aan zijn rechterknie.
Scheidsrechters-time-out.
Chamberlain moet de wedstrijd misschien verlaten.
Wilt moet weg. Wilt kan niet doorgaan.
Van Breda Kolff was woedend.
'Wat een klootzak. Hoe kan hij nou uitvallen?'
Om mijn eigen egoïstische redenen…
…was ik beledigd toen Wilt wegging.
Het leek me niet zo ernstig. En dan nog wilde ik hem erbij hebben.
We waren bijna kampioen na een geweldige wedstrijd.
Het was als het vinden van een verkeerd gespeld woord…
…aan het eind van een geliefd boek.
Mel Counts komt erin voor Wilt Chamberlain.
Mel Counts kwam erin. Hij speelde heel goed.
Een dribbel. Mel schiet en scoort.
Zonder Wilt gooiden de Lakers het tempo omhoog…
…en maakten gebruik van de oudere Celtics.
Je ziet het momentum veranderen nu de Lakers weer energie hebben.
Ze maakten bijna gelijk.
Ze zien het wereldkampioenschap. Ze kunnen het bijna proeven.
De Lakers staan één punt achter.
Wilt zegt tegen me: 'Zeg maar dat ik er weer in kan.'
En Van Breda Kolff, in al zijn hysterie en waanzin…
…zegt: 'Zeg maar dat hij kan oprotten.'
'We hebben hem niet nodig.' En zet Chamberlain er niet meer in.
Ze hebben zich teruggevochten, maar zijn er nog niet.
De Lakers komen terug zonder Wilt Chamberlain.
We stonden één punt achter, met nog iets meer dan een minuut te spelen.
Ik bewaakte Havlicek, hij had de bal, dribbelde rond…
…en ik reik naar achteren en sla de bal weg…
…recht in Don Nelsons handen.
Hij staat op de vrije worplijn.
Don Nelson pakt de bal en schiet.
Hij schiet snel.
Hij raakte de achterkant, vloog omhoog.
Hij stuiterde hoger dan het bord.
Hij ging vier meter de lucht in.
En zo de basket in.
Erickson.
Weggeslagen, maar Nelson heeft hem.
Het schot is net een dolksteek in slow motion.
Donnie Nelson.
Dat is puur geluk.
Een hogere macht wilde niet dat we zouden winnen.
Het is de Boston Celtics weer gelukt.
Soms dacht ik dat het klopte wat Jerry zei…
…dat hij vervloekt was tegen de Celtics.
Sommige mensen komen er wel overheen. Ik niet. Nog steeds niet.
Alsof er een gat in mijn hart zit.
M'n grootste teleurstelling als sporter is ze niet één keer te hebben verslagen.
De verschilmaker was altijd Bill Russell.
Er hangen veel ballonnen in de spanten, maar ze worden niet losgelaten.
'De Celtische goden zijn bij hen in het Forum.'
Dat zijn dingen uit Boston Garden.
En natuurlijk moet je zeggen…
…dat de Celtics de grootste sportdynastie in de profsportgeschiedenis zijn.
Mijn teamgenoten hadden zo hard gewerkt…
…en het zo goed volgehouden…
…dat ik zo trots was op die jongens en op mezelf.
Dit moet een geweldige overwinning zijn. -Precies.
Het is lastig om er woorden aan te geven. Maar het was vast geweldig.
Dit is zo'n geweldig stel jongens.
En het was zo fantastisch hoe ze voor me hebben gespeeld.
Het klinkt zo afgezaagd om dat te zeggen.
Ik zei voor de wedstrijd: 'Het maakt me niet uit wat er gebeurt.
Ik zou jullie voor geen goud willen ruilen.
Na de wedstrijd zoek ik een moment dat Bill Russell alleen is.
Ik ben 25 jaar oud, heb rood haar…
…en sproeten. Ik ben de witste man van Noord-Amerika.
Ik loop ernaartoe. Ik loop naar Bill en vraag: 'Bill?'
Hij kijkt me aan en ik vraag: 'Bestaat de kans dat je nu stopt?'
En er valt een stilte.
En Jim Brown, die daar zit, kijkt me aan en zegt…
'Stoppen? Hij is net wereldkampioen geworden.
Waarom zou je hem vragen of hij stopt?'
Ik weet niet of iemand anders wist dat dat Bill Russells laatste wedstrijd was.
Hij was in meer geïnteresseerd dan basketbal…
…en ik denk dat zijn nieuwsgierigheid zich verplaatste.
Toen Bill Russell zei dat hij ging stoppen met basketballen…
…keek ik hem aan. Ik geloofde hem eerst niet.
Maar hoe emotioneler hij werd, hoe meer ik geloofde dat hij stopte.
Uiteindelijk kondigde hij zijn afscheid aan via een stuk in Sports Illustrated…
…waar hij 25.000 dollar voor kreeg.
IK BEN KLAAR MET HET BASKETBAL
Ik heb nog een contract van een jaar.
Het is een van de meest lucratieve in de sport en ik was er blij mee.
Ik werd betaald om te spelen, maar ik speelde ook om andere redenen.
Ik speelde omdat ik de beste wilde zijn.
Ik maakte deel uit van een team en wilde dat team het beste maken.
Maar wat het spel betreft ben ik m'n competitiedrang kwijt.
Als ik nu zou gaan spelen, zou de rest weten dat het me niets kon schelen.
Zo moet je niet spelen. Zo moet je niets doen.
Het hele afgelopen seizoen…
…had ik het rare gevoel dat ik dit eerder had meegemaakt.
Elk spel, elke situatie. Verdedigen, een schot missen.
Ik had het allemaal al ooit gezien en gedaan. Alles was herhaling geworden.
Dat is niet de houding om nog een seizoen mee te spelen.
Toen ik het hoorde, zei ik: 'Mijn god.'
Dit is een historisch moment voor iemand die nog steeds…
…op kampioensniveau kon spelen. Dat die dan zegt: 'Ik kap ermee.'
De carrière zat erop.
Hij kwam niet terug.
De meest geweldige teamsport-dynastie…
…was na die wedstrijd voorbij.
Profbasketbal verdween in 1969 uit mijn leven…
…samen met veel andere dingen.
Alles in het leven leek me een last…
…ook de vrouw die ik al 13 jaar had, mijn 3 kinderen, mijn vrienden in Boston…
…en mijn materiële bezittingen.
Binnen een paar maanden na mijn afscheid…
…liet ik ook mijn leven in Boston achter, en alles wat daarbij hoorde.
Elke ademhaling voelde een beetje ijzig.
Ik waagde me in de buitenwereld na 13 jaar in een decompressiekamer.
Ik dacht dat ik iets verschuldigd was, maar ik wist niet goed wat.
Ik wist wel dat basketbal er niet was om me te beschermen…
…maar ik had nooit zonder gehoeven.
Bill Russell pakte één koffer, stapte in zijn Lamborghini…
…en reed naar Los Angeles.
Voor zover ik weet, is het in Los Angeles te doen.
Ik zal je zeggen dat niemand zoveel plezier zal hebben als ik.
Een ander podium, de entertainmentindustrie, lonkte.
Applaus voor een van de beste basketballers aller tijden.
Mr Bill Russell.
Zeg, wie schreef die aankondiging? -Ik.
Hoe bedoel je: 'Een van de beste basketbalspelers'?
Pardon. De beste basketballer aller tijden.
Bill verscheen een paar keer in comedyshows en talkshows.
Straks brengen ze je nog naar een inrichting.
Ik laat je zien hoe het moet.
Prima. -Goed? Kijk, zo.
Mr Tillengast?
Ja, meneer?
Dit is Mr Tillengast.
Hij presenteerde kort een eigen talkshow.
Mijn naam is Bill Russell.
Wil de echte Bill Russell opstaan?
Russell probeerde zelfs te acteren, met gematigd succes.
Om m'n schuld te vereffenen.
En hij verscheen in een paar tv-reclames.
Ik kan niet missen.
Op grote afstand.
Hij werkte als analist voor verschillende zenders.
Jij weet hoe het voelt, jij hebt hier gestaan.
Maar ik heb nog geen punt gescoord.
Jij hebt de spelers hier gebracht. -Dus je wordt te veel betaald.
Russell hield ook regelmatig lezingen…
…en deelde zijn ervaringen en filosofieën met jonge mensen.
Voor mij is onderwijs de basis die je gebruikt…
…om zelf na te denken.
Om verantwoordelijkheid te willen nemen…
…van betrokkenheid bij de mensheid.
Ik ben Rob Chamberlain. Ik vroeg me af hoe…
Hoe heet je? -Rob Chamberlain.
Chamberlain?
Geen familie. -Dat vermoeden had ik al.
Tijdens één lezing bekritiseerde Bill Wilt Chamberlain…
…omdat hij de finals van '69 verliet omdat hij geblesseerd was.
Ik zal voorlezen wat Bill zei.
'Hij liet het afweten in m'n laatste wedstrijd.
Alleen een gebroken been of een gebroken rug…
is te rechtvaardigen.'
Hij wilde er zelf uit toen hij zijn knie blesseerde.
Ik zou hem er ook niet meer in gezet hebben, al vind ik hem geweldig.
Ik heb nooit gezegd dat hij geen talent had…
…maar basketbal is een teamsport.
Ik kijk naar het aantal kampioenschappen.
Ik speel om het beste uit mijn teamgenoten te halen.
Wil je zeggen dat jij het beste uit Baylor en West hebt gehaald?
Hij praat veel over wat hij gaat doen.
Maar het gaat om winnen en verliezen en hij heeft veel verloren.
Hij denkt dat hij een genie is, maar dat is hij niet.
De opmerking werd openbaar…
…en de twee vrienden spraken elkaar daarna jaren niet.
Dat had ik niet moeten zeggen. Hij had mij niets aangedaan.
Maar ik ben te koppig om m'n excuses aan te bieden. Zo gaat dat.
Als iemand zegt dat hij geblesseerd is, is hij geblesseerd.
Op zo'n moment ga je er niet uit als er niet iets mis is.
En nu? Is het ooit te laat?
Ik denk er niet eens meer aan. Dat is gebeurd.
Ik had het niet moeten doen. Dat weet hij ook.
Zou het verschil maken? -Niet echt.
We kunnen allebei ons leven wel leiden zonder dat we daar last van hebben.
Zijn competitieve vriendschap met Chamberlain…
…was nog iets wat Russell achterliet, samen met de Celtics…
…en de stad Boston.
Toen zijn nummer in 1972 niet meer gebruikt werd…
…weigerde Russell een openbare ceremonie.
Alleen zijn geliefde teamgenoten waren aanwezig.
In Boston kunnen sommige sportverslaggevers lastig zijn.
En Bill was vast kwaad over dingen die in Boston gebeurd waren.
En dat liet hij merken. Dat is ook een manier.
Het was niet de enige keer dat Russell een openbaar eerbetoon meed.
In 1974 werd hij opgenomen in de Basketbal Hall of Fame.
Toen het werd aangekondigd, gaf ik een verklaring af waarin stond…
…dat ik om privéredenen liever niet opgenomen werd.
De journalisten sprongen er bovenop.
De meesten dachten dat ik de Hall of Fame racistisch vind.
Dat is ook zo. Maar er zit meer achter.
Russell had blijkbaar bezwaar, denken we, want hij heeft niets gezegd…
…omdat er geen zwarte spelers waren. Waarom is dat?
We hebben wel zwarte spelers. Niet sinds 1946.
We hebben liever dat als hij een legitieme vraag heeft, een klacht, een voorbehoud…
…wat dan ook, Bill, dat hij dat laat weten. Maar…
Want, natuurlijk, als we het op de een of andere manier mis hebben…
…dan willen we dat veranderen. Aan de andere kant zijn we ervan overtuigd…
…dat we zo ruimdenkend zijn als de maatschappij kan zijn, of nog meer.
Bill Russell is een echte man. Hij kwam op voor wat hij dacht dat juist was.
Hij was niet van de onzin.
Het kwam erop neer dat ik over de Hall of Fame dacht…
…zoals ik dacht over handtekeningen en mijn nummer.
Ik wilde mezelf losmaken…
…van de ideeën van de sterren over fans…
…en de ideeën van fans over sterren.
In 1973 was Bill Russell van Californië naar de staat Washington verhuisd…
…om coach en manager te worden van de Seattle SuperSonics.
Hij bracht ze voor het eerst in hun bestaan naar de play-offs.
Tien jaar later nam hij een ander team onder zijn hoede, de Sacramento Kings.
Omdat hij het team niet kon redden, vertrok hij na ruim een half seizoen.
Zijn familie is bang dat in de jaren 90…
…aan het eind van het decennium…
…als de NBA het verleden begint te waarderen…
…dat mensen Bill Russell gaan vergeten.
Op dat moment maakt Russell weer contact met het publiek…
…eind van de jaren 90.
Dertig jaar na zijn laatste wedstrijd…
…hebben Bill Russell en Boston het goedgemaakt.
De onwillige beroemdheid, wiens nummer al in 1972 uit de roulatie ging…
…zonder fanfare…
…betrekt zijn fans er dit keer bij.
Het was in de Boston Garden. Een feestavond voor Bill Russell.
Er kwamen hoogwaardigheidsbekleders uit de basketbalwereld.
Ik vertegenwoordig alle mannen van mijn leeftijd…
…die opgroeiden met ontzag voor Bill Russell de sportman.
Alle mannen die ook van hem leerden hoe ze een man moeten zijn.
Als je niets van hem weet…
…en als je de harde waarheid niet kunt verdragen…
…praat dan niet met Bill Russell.
Ik groeide op in de jaren 50 en 60 en las zijn eerste boek, Go Up For Glory.
Mijn moeder was bibliothecaresse en bracht het voor me mee.
Bill Russell werd mijn levenslange held.
Weten dat we een kleine rol speelden…
…in de grootste profsportdynastie die ooit heeft bestaan.
Daar was jij verantwoordelijk voor, Russ.
Door die momenten werd pas duidelijk…
…wat zijn impact was op die hele generatie sporters.
Namens de Celtics organisatie…
We zouden nalatig zijn geweest als we Bill Russell niet…
…een stuk van de vloer gaven.
Op dit parket…
…creëerde jij de kampioenschapstraditie van de Boston Celtics.
En hoe.
Bill, het is me een genoegen.
Ik vond het nogal gênant.
Het was verlichtend dat mijn vrienden dit zeiden.
Wat voor iedereen heel belangrijk is om te weten…
…is dat je niet alleen bent in het universum.
Je komt alleen en gaat alleen.
Maar de rest van de tijd, de tussentijd, ben je niet alleen.
Op die magische avond…
…wachtte Bill nog één verrassing in de Boston Garden.
Dames en heren, Wilt Chamberlain.
De allereerste NBA-iconen waren herenigd…
…en na vele jaren zonder elkaar…
…beseften ze dat hun band nooit verbroken was.
Mijn vriend Wilt Norman Chamberlain…
…was veruit de beste speler tegen wie ik ooit speelde.
Wilt en ik konden praten…
…en niemand vroeg de ander om iets anders dan vriendschap.
Bedankt hiervoor.
Het maakt bescheiden.
Ik wil jullie bedanken…
…dat jullie me in je leven lieten.
En de mensen die naar de Garden kwamen…
…en de fans… Jullie waren onderdeel van mijn leven.
We houden van je, Bill.
Ik hou ook van jullie.
De cirkel van Russells basketballeven was rond…
…maar er zouden hartverscheurende verliezen volgen.
Een akelige ontdekking in dit landhuis in Bel Air, Californië.
Het lichaam van de 63-jarige Wilt Chamberlain…
…een van de beste spelers in de geschiedenis van het basketbal.
De doodsoorzaak zou een hartaanval zijn.
De beste basketballers kwamen naar Los Angeles…
…om de laatste eer te bewijzen aan een legende.
Voormalig Boston Celtic Bill Russell herdacht zijn felste tegenstander.
Hij heeft me zoveel avonden gekweld.
Maar het was geen rivaliteit, het was een wedstrijd.
Hoe ouder we werden, hoe leuker we elkaar vonden…
…omdat we wisten dat we twee handen op één buik waren.
We zullen eeuwig vrienden blijven.
Wat hen allebei speciaal maakte, was dat we zelfs nu nog…
…kijk aan…
…nog steeds over ze praten.
We moeten die geschiedenis doorgeven.
We zullen de nalatenschap van Bill Russell…
…nog jaren bestuderen.
De ontvangers van de Medal of Freedom tonen het beste in ons…
…en dat waar we naar streven.
Bill Russell maakte het succes mogelijk van zovelen na hem.
M'n dochter vertelde me dat ik hem kreeg.
Het eerste wat ik deed, was in m'n auto stappen en naar Californië rijden…
…naar m'n vaders graf.
Om…
Om het hem te vertellen.
En…
Ik voelde me er een stuk beter door.
Want ik zei eigenlijk tegen hem, weet je…
Ik moet je gelijk geven…
…dat ik het best goed heb gedaan.
Ik hoop dat kinderen in Boston ooit naar een standbeeld zullen kijken…
…van niet alleen Bill Russell de speler, maar ook Bill Russell de mens.
Toen ik de Medal of Freedom kreeg en Obama zei…
'Er komt ooit een standbeeld in Boston van Bill Russell.'
Ik zei dat ik hem dat nooit zou vergeven.
Ik vind een standbeeld klinken als een grafsteen.
Hij zei: 'Het is niet zozeer voor jou als voor de stad.'
Je hebt een enorm verschil gemaakt…
…in gemeenschaps- en rassenrelaties.
Een van de meest inspirerende dingen nadat Colin Kaepernick knielde…
…uit protest tegen politiegeweld en rassenongelijkheid…
…was zien hoe Bill Russell…
…zelf knielde en uitdagend recht in de camera keek…
…alsof hij wilde zeggen, 'Als je hem wil hebben, krijg je met mij te maken.'
Bill voelde een zekere band met Colin, want voor Bill…
…ging basketbal altijd om wat hij deed…
…en niet om wie hij was.
Zijn nalatenschap is Malcolm Jenkins…
…en Anquan Boldin…
…en LeBron James…
…en CP3…
…en D-Wade…
…en Renee Montgomery…
…en de vrouwen van de WNBA, enzovoort…
…die in deze generatie opstaan en zeggen…
'Ook wij hebben een bijdrage te leveren aan deze strijd.'
We hebben, vooral als collectief…
…de kracht om verandering te ondersteunen.
Je zegt wat gezegd moet worden, neemt een standpunt in…
…en laat weten dat wat er gebeurt niet oké is.
Zo was Bill Russells hele carrière.
Bij spelers van mijn generatie gaat het om 'Wat nu?'
Als je de geschiedenis niet kent, weet je niet waar je heen gaat.
Inzien dat je macht hebt, dat je stem, je mening ertoe doet…
…en dat die op het veld en daarbuiten gehoord wordt.
Ik hou van Bill Russell.
Hij had een ziel. Dat heeft niet iedereen. Hij had een ziel.
Hij was een van de meest unieke mannen die ik ooit heb ontmoet.
Dat zeg ik niet vanwege zijn succes als basketballer. Hij was een leider.
Hij was activist…
…toen het niet populair was om activist te zijn…
…soms ten koste van zijn eigen carrière.
Als Bill dacht dat iets juist was…
…dan ging hij daarvoor. Dan ben je een oprecht man.
Zo was Bill altijd.
Een mens kan alleen meetellen als hij denkt dat hij het juiste doet.
Uiteindelijk heb ik de hoop dat als ik sterf…
…er voor mij zal worden geschreven…
'Bill Russell, hij was een man.'
De Boston Celtics verliezen een legende.
Bill Russell stierf op 88-jarige leeftijd. Zijn nalatenschap zal eeuwig voortleven.
IN LIEFDEVOLLE HERINNERING
Een van m'n vaders favoriete citaten gaat over zijn dood.
Hij weet het niet met de hemel. Straks is het daar minder.
Want voor hem was de hemel voor de Boston Celtics spelen.
Ongelooflijk om zijn blijvende impact te zien.
Hij wilde echt opstaan en mensen laten weten…
…dat zwarte mensen de status quo niet moesten accepteren.
Dat geldt voor de sport en buiten de sport.
Hoeveel hij deed voor Afro-Amerikanen. Waar hij voor stond als man.
Wat hij moest doorstaan om te basketballen…
…en hoe graag hij het leven van anderen wilde verbeteren.
We vechten nog steeds dezelfde strijd.
Leiders en reuzen in de maatschappij, zoals Bill Russell…
…leggen die basis om ons het vertrouwen te geven dat we het kunnen.
De NBA heeft aangekondigd dat niemand Bills nummer nog zal gebruiken.
Niemand in de NBA zal ooit nog een nummer zes kunnen dragen.
Een grotere winnaar is er niet. Het is welverdiend.
Bill Russell had een aantal overtuigingen.
Niet alleen over het spel, maar ook over het leven.
En over het land.
Hij was een patriot als Amerikaan.
En iemand die nooit bang was om zijn mening te geven…
…ongeacht de gevolgen.
Een icoon, een legende en een pionier.
Hij belichaamt waar het bij een echte kampioen om draait.
Iedereen zou hem vijf procent van z'n contract moeten geven. De groten.
Zonder hem hadden we hier niet gestaan.
Overpeinzingen, reflecteren.
Wat was…
Wat had kunnen zijn…
Wat zal zijn.
Bill Russell…
…jij hebt je werk gedaan.
De rest is aan ons.
Ik heb oprecht nooit gewerkt om aardig gevonden te worden.
Ik heb gewerkt om gerespecteerd te worden.
Wat is mijn leven geweest? Veel dingen.
Veel plaatsen, veel veroveringen, veel mislukkingen …
…en een tijd van hevige liefdes, haat en problemen.
Ik heb op alle mogelijke manieren gevochten.
Ik heb gevochten omdat ik dacht dat dat juist was.
Ik denk dat niemand bang moet zijn voor de gevolgen…
…want iedereen moet doen wat hij denkt dat juist is.
Ik vocht voor de rechten van de mens. Alle mensen, alle rassen, alle religies.
Misschien zal ik altijd alles op mijn manier doen.
Misschien zal ik nooit precies in de maat lopen.
Maar ik zal het wel proberen.
Ondertiteld door: Femke van den Tillaer