KOLOROWI
10 000 ZBIÓREK
Niektórzy sportowcy zastanawiają się, jaką rolę odgrywa sport na świecie.
Jak się uda.
Zastanów się.
Budzisz się i za chwilę
masz wybiec na parkiet w Boston Garden
na mecz o mistrzostwo w ogólnokrajowej telewizji.
Oto Celtics.
Koledzy patrzą oszołomieni,
jakby potrącił ich samochód.
Mawiałem, że gdyby emocje z meczu zamknąć w butelce,
byłoby dość nienawiści, by wszcząć wojnę, i dość radości, by zakończyć drugą.
Prezydent USA wyraził zainteresowanie
wynikiem meczu.
Gdy odpoczywasz w swoim prywatnym kokonie,
zanim zacznie się akcja,
zaczynasz się zastanawiać,
jak do tego doszło.
BILL RUSSELL: LEGENDA NBA
Jednym z najwspanialszych uczuć w mojej karierze
było wyjście z szatni.
Weldon Hare zawsze przemawiał do kibiców.
Mówił tak.
Przed wami mistrzowie świata, Boston Celtics!
Za każdym razem dostawałem gęsiej skórki.
Uwielbiałem to.
Jesienią 1963 roku
Boston Celtics mieli już sześć tytułów NBA,
ale żadnego bez Boba Cousy’ego.
Wygrana bez Cousy’ego była wyzwaniem.
Nie żałujemy mu sławy czy coś.
Ale chcieliśmy, by nas doceniono,
chcieliśmy wygrać bez niego.
Potrafiliśmy razem grać.
Dzięki strategii i planowaniu aktywnie pomogłem drużynie się doskonalić.
W sezonie 1963–1964 Russell pobił rekordy w zbiórkach i asystach,
a mimo nieobecności Cousy’ego
Celtics zakończyli sezon zasadniczy z najlepszym wynikiem w NBA.
W finale Boston spotkał Warriors, którzy rok temu przenieśli się
do San Francisco z Filadelfii.
Warriors grali w konferencji zachodniej.
Chamberlain po raz pierwszy stanął między Billem Russellem
a pierścieniem.
W zasadzie w sprawie Russella i Chamberlaina
można było się spierać o wszystko.
Jeśli nie byliśmy metaforą, to przynajmniej symbolem.
To było fascynujące, bo mieli zupełnie inne osobowości.
SŁYNNY KOSZYKARZ
Wilt był połączeniem
Magica Johnsona i Świętego Mikołaja.
Bill Russell? Poważny, skupiony, zdyscyplinowany, twardy.
Przeciwieństwo wizerunku Wilta Chamberlaina.
Zawsze zaciekle rywalizowali,
ale poza boiskiem byli braćmi.
Wtedy to było bardziej intymne przedsięwzięcie.
Czasami, gdy grał w Filadelfii…
CÓRKA BILLA RUSSELLA
…pomieszkiwał u Wilta.
Relacja Billa i Wilta to prawdziwa męska przyjaźń.
Wilt zapraszał go na dziękczynienie.
WDOWA PO BILLU RUSSELLU
Z całą rodziną, jego mama gotowała.
Kiedy szykował się do wyjścia, wychodzili razem.
Mówiła mu: „Bądź dobry dla mojego Normanka”.
„Nie wlej mu za bardzo”.
Nigdy bym tak nie zrobił.
Nie lubię swoich rywali.
SŁYNNY KOSZYKARZ
Próbuję ich zawstydzić, zanim oni zawstydzą mnie.
Na boisku to jedno. Poza boiskiem to inna sprawa.
Na boisku idziemy na noże.
Myślałem, że Russell sprytnie oszukał Wilta.
Jadł z nim kolację dzień przed meczem,
żeby go zmiękczyć.
Dzięki temu gdy już umieści ręce nad obręczą,
Wilt mu ich nie złamie.
To subtelny geniusz Billa Russella.
Przyjaciele wiele razy mi mówili,
żebym połamał ręce Russellowi.
„Nie bądź dla nich miły. Możesz ich zniszczyć”.
Ich relacja opierała się na szacunku.
Zawsze ostro grali przeciwko sobie.
Byli przyjaciółmi, ale też rywalami.
Trzeba dawać z siebie wszystko, nieważne, z kim gramy.
Dla mnie sport to połączenie sztuki i wojny.
Można tylko zmieniać proporcje
poprzez zmianę świętych zasad.
Wyobraźmy sobie, że w innym świecie
komisarz NBA
eliminuje przemoc z koszykówki i nagradza artyzm,
a panel sędziowski przyznaje punkty
w oparciu o styl każdego zdobytego kosza.
Wszystkie piękne zagrania powinny być odpowiednio doceniane.
Graczy motywuje tylko miłość do sztuki.
Po wyeliminowaniu elementów wojny
sport szybko stał się formą tańca.
Bardziej baletem niż bójką.
Gdy zobaczymy Juliusa „Dr. J” Irvinga lecącego w stronę kosza
z wygiętymi plecami i wyciągniętymi ramionami,
dostrzeżemy piękno, jakbyśmy podziwiali płótno.
Forma budzi zachwyt, a ruch ma swoje znaczenie.
W 1964 roku Russell powitał Chamberlaina w ich pierwszych finałach NBA
z niemal idealną równowagą między sztuką a wojną.
Nakręcał Celtów, gdy potrzebowali energii,
i dyrygował, gdy brakowało opanowania.
Celtics prowadzili trzy mecze do jednego
a w ostatnich sekundach piątego meczu
Russell zakończył sezon z przytupem.
Wielki Bill Russell kończy zbiórkę punktami.
Zostało dziesięć sekund. To koniec.
Kibice Bostonu wynoszą trenera Reda Auerbacha z boiska.
Zwycięstwo dowiodło, że Bill może poprowadzić drużynę bez Cousy’ego.
Dla Celtics było to szóste zwycięstwo w finale z rzędu.
Siódme od czasu przybycia Russella do Bostonu,
a dla Billa pierwsze bez Cousa.
SIÓDMY TYTUŁ CELTÓW W CIĄGU OŚMIU LAT
Drużyną mistrzów kierował jej wspaniały trener.
Drużyna Reda została stworzona do idealnej harmonii.
Po odejściu Cousy’ego w składzie znaleźli się K.C. Jones, Bill Russell,
Tom Heinsohn, Satch Sanders i Sam Jones.
Ale przed meczem z St. Louis w grudniu 1964 r.
Heinsohn doznał kontuzji stopy.
Red Auerbach mógł wystawić Johna Havlicka.
Wystawił jednak bardziej doświadczonego Williego Naullsa.
Bill Russell grał jako środkowy,
Tom Sanders jako jeden napastnik,
Willie Naulls jako drugi,
do tego Sam i K.C. Jones.
Gdy Celtics wystawili pięciu Afroamerykanów,
dali wyraźny sygnał.
Dla nas było to proste równanie.
Chcieliśmy tylko wygrywać.
„To nasza najlepsza drużyna. Oto kto wystąpi”.
Pięciu czarnych naraz na boisku? Naprawdę? Nie zauważyliśmy.
Chciał wygrywać, a do tego potrzeba najlepszych graczy.
Auerbach zrobił swoje, nie uległ presji.
Nie chodziło też o sławę.
Dziennikarze prosili o komentarz.
Przeszliśmy do historii.
Historia, jak powiedziałby Red, może mnie pocałować w tyłek.
Celtics sprzeciwili się tradycji.
Wystawili samych czarnych.
Bill domagał się jednak, by nie ukrywać kontekstu historycznego.
Często mówiono, że jakiś czarny pierwszy zrobił to
czy tamto.
Nieważne, kto był pierwszy, a kto ostatni.
Ważne, ile zrobił. Reszta to symbolika.
Nie uważam swoich dokonań za wkład w społeczeństwo.
Uważam, że zawodowa koszykówka to sposób na zabicie czasu,
najpłytsza rzecz na świecie.
Jestem pragmatykiem.
Gdzie indziej bym tyle zarobił?
Robię, co muszę.
Ale chciałbym zrobić coś
dla moich dzieci i czarnych dzieci na całym świecie,
by żyło im się lepiej,
by ich ambicje nie ucierpiały w starciu ze światem.
Żeby mogły robić to, w czym są najlepsze.
Mógłbym mieć ambicję, by dać dzieciom milion dolarów.
Ale wtedy nie dałbym im nic.
Dla młodych kibiców
Russell i jego koledzy byli czymś więcej niż inspiracją.
Stworzyli spektakularny model wspólnego działania.
Jestem w dzielnicy białych.
Białej i podzielonej jak cały Boston. Kipiącej rasizmem.
BOSTOŃCZYK, PROWADZĄCY Z MSNBC
A tu mali, biali chłopcy biegają po boisku,
pięciolatki, siedmiolatki, i rzucają do kosza, krzycząc:
„Jestem K.C. Jones”,
„Jestem Sam Jones”.
„Jestem Bill Russell”.
Gdy przyjechali Celtics,
zjawiły się tłumy.
Nie tylko dla Russella, ale dla całej wspaniałej drużyny.
Celtics zakończyli sezon 1964–1965
z bilansem 62–18, rekordem ligi.
W play-offach zmierzyli się z Philadelphia 76ers.
Była tam znajoma twarz.
Poprzednia drużyna Wilta, Warriors, wyszła z problemów finansowych
i pasma porażek poprzez sprzedaż Wilta.
Po powrocie Chamberlain zrobił z Sixers liczącą się drużynę.
Drużyny wygrywały na zmianę
na oczach wrogich kibiców w rodzinnych miastach.
Chamberlain wykonuje cios w powietrze.
15 KWIETNIA 1965
Graliśmy z 76ers o mistrzostwo Wschodu.
To był siódmy i ostatni mecz.
Zdobywaliśmy serie punktów,
ale Chamberlain, Greer i reszta zawsze nas doganiali.
Byli niepowstrzymani.
Celtics prowadzili siedmioma punktami, została minuta i 45 sekund.
Filadelfia znów kontrowała.
Kilka sekund przed końcem wyglądało na to, że Boston wejdzie do finału NBA.
Chamberlain odwraca się i wrzuca. Zostało pięć sekund.
Wiedzieliśmy, że to ostatnie zagranie.
Mogłem ufać tylko sobie.
Wiedziałem, że wykonam dobre podanie.
Mamy szansę wygrać,
Russell miał rozpocząć.
Nie wiedział, że stoi pod liną
przymocowaną do balkonu. Stabilizowała konstrukcję kosza.
Russell…
Zahaczył o linę!
Russell traci piłkę! Boston prowadzi tylko jednym punktem.
Rozpocznie Filadelfia na pięć sekund przed końcem.
Boston ma jeden punkt przewagi.
Słuchałem transmisji w radiu w samochodzie.
Byłem za młody, by prowadzić,
ale nikt z włączonym radiem
nie powinien wtedy prowadzić.
Jest 110 do 109. Co za napięcie.
Zebraliśmy się. Wykrztusiłem tylko, że musimy coś zrobić.
„Musicie mnie uratować”. Byłem wściekły. Wstydziłem się.
Russell spytał, czy ktoś zabierze mu te kozie rogi.
„Mam teraz rogi”.
Drużyna nigdy nie słyszała ode mnie takich słów.
„Nawaliłem. Pomóżcie mi”.
Inni by mieli wymówki, ale nie Russell.
Wykazał się pokorą i wiarą w kolegów z drużyny.
Jest źle. To decydująca zagrywka.
Pięć sekund. Filadelfia ma piłkę pod koszem Celtów.
Greer będzie rzucał.
Mistrzostwa świata i konferencji wschodniej,
wszystkie rekordy, sprowadziły się do ostatniej sekundy.
Gdy sędzia przekazał piłkę, zostało pięć sekund.
Zacząłem liczyć. Jeden,
dwa,
trzy.
Przy czterech nic się nie stało.
Wtedy przez ułamek sekundy
rzuciłem okiem.
Widziałem, jak piłka leci.
Greer rozpoczyna.
Daleko, Havlicek przechwycił piłkę!
Do Sama Jonesa. Havlicek przechwycił piłkę!
To koniec!
Kibice oblegają Havlicka.
To koniec!
Johnny Havlicek przechwycił piłkę!
Johnny Most wrzeszczał: „Havlicek przechwycił piłkę”.
Aż ciarki przechodziły.
Bill Russell chce złapać Havlicka. Ściska go.
Ściska Johna Havlicka.
Havlicek uratował ten mecz,
nie do wiary!
Johnny Havlicek uratował mecz.
Powiedziałem mu, że zawdzięcza mi sławę.
„Havlicek przechwycił piłkę!”
„Gdybym nie nawalił, nikt by o tobie nie usłyszał”.
Po wygranej z 76ers
Celtics czekało starcie z odwiecznymi rywalami w Los Angeles.
Boston pokonał Lakersów, zdobywając tytuł po pięciu meczach.
GOŚCIE 96 – GOSPODARZE 129
To było ich ósme mistrzostwo, odkąd Russell dołączył do zespołu.
CELTICS ZNÓW KRÓLUJĄ
TO 8. TYTUŁ W CIĄGU 9 LAT
Dla ludzi liczyła się tylko
rywalizacja między Russellem a Chamberlainem.
Bill otwarcie i konsekwentnie
mówił o nadziejach wobec czarnych dzieci i społeczności.
Dla Wilta dominacja w grze była zakorzeniona w potrzebie
zarabiania na talencie.
Jesteśmy tu, by zarabiać.
Lubimy koszykówkę,
ale najważniejsze są zarobki.
Bill Russell wspierał ruch na rzecz praw obywatelskich
i zachęcał ludzi do zmian.
Wilt żył w dostatku,
nie obchodziło go nic innego
poza własnym życiem i komfortem.
Wilt miał konia wyścigowego i rolls-royce’a.
Był bogaczem.
Świetnie zarabiał.
WILT W 76ERS: NAJLEPSZE ZAROBKI W SPORCIE
„Skoro on może, to ja też”.
Usłyszałem w radiu,
że Wilt podpisał kontrakt na 100 tysięcy dolarów.
To nie była plotka.
Chamberlain podpisał trzyletni kontrakt z 76ers
na rekordową roczną pensję w wysokości 100 000 $.
To równowartość dzisiejszego miliona.
Gdy to usłyszeliśmy, rozmawiałem z Redem Auerbachem.
Omawialiśmy kolejny kontrakt.
Powiedziałem: „Dość. Wiem, czego chcę”.
„Czego?”
„Chcę 100 001 $”, odparłem.
RUSSELL Z PENSJĄ WILTA
Był biały jak kreda.
Bielszy niż zwykle.
To małostkowe.
Dolar więcej oznaczałby, że jest lepszy.
Widać, że lubił rywalizację.
To cały on.
Nie żartowałaś z tym dolcem?
Ziarnko do ziarnka.
Dam ci dolara za dziś.
To prawda, że żądasz astronomicznych sum?
„Astronomicznych”, to brzmi źle.
Zgarnia 20 punktów za pick and rolle i rim runy.
Potrafi zablokować pięć rzutów i zdobyć 20 zbiórek.
Nie jest warty 100 tysięcy dolarów, tylko 500 milionów.
Powiedziałem, że zostałem MVP ligi, więc powinienem zarabiać najlepiej.
Zadzwoniłem do ojca.
„Nie uwierzysz. Zgodzili się.
Nie musisz już pracować”.
Odparł: „Synu, nie mogę przestać pracować”.
„Czemu nie?”, spytałem.
„Pracuję w tej odlewni od 25 lat”.
A ja na to: „To dobry powód, by odejść”.
„Nie”, rzekł.
Dodał: „Synu, oddałem tym ludziom
aż 25 najlepszych lat mojego życia.
Teraz dam im kilka kiepskich”.
Świetne.
Russell starał się wykazać swoją przewagę nad Chamberlainem,
ale ostrzej walczył z uciskiem ekonomicznym
wobec czarnych w USA.
Wciąż brakuje wielu odpowiedzi.
BIAŁA SIŁA
Zwołam konferencję w Białym Domu.
36. PREZYDENT USA
Zbiorę uczonych, ekspertów i wybitnych liderów czarnych
obu ras, by zapewnić te prawa.
Jej celem będzie pomoc Afroamerykanom
w zapewnieniu praw,
które po długim czasie niesprawiedliwości
w końcu zostaną przyznane.
Bill Russell był jednym z 2400 zaproszonych delegatów,
w tym artystów, liderów biznesu i wybitnych aktywistów.
Uznał jednak, że spotkanie przyniosło tylko puste obietnice.
Russell uważał, że zmiana wymaga możliwości ekonomicznych.
Na co nam edukacja bez pracy?
NOTATKI Z KONFERENCJI CZERWIEC 1966
Zabrakło przywódców do budowania lepszej atmosfery,
do przełamania barier, które uniemożliwiają czarnym
udział w głównym nurcie amerykańskiej gospodarki.
Krew tego narodu
płynie w żyłach handlu i przemysłu.
Jeśli prezydent kraju wezwie korporacje
do wspólnego działania,
znacznie przyspieszymy realizację celów.
Tamtej wiosny w Bostonie
panował chaos po zniesieniu segregacji w szkołach. Russell też walczył.
Przez trzy lata komisja edukacji szła w zaparte,
jak i jej kontrowersyjna przewodnicząca, Louise Day Hicks.
…szkoła bez równowagi rasowej
nie szkodzi edukacji.
Cóż.
Ani kierownik Ohrenberger, ani pani nie macie dzieci
w niezbalansowanych szkołach,
więc nie wiecie, jaki to ma wpływ na nasze dzieci.
Raz wygłaszała mowę na zakończenie roku
w gimnazjum Roxbury.
Pewien pastor z grupą aktywistów wszczęli awanturę. Kazała go aresztować.
Dzieci nie miały zakończenia roku,
więc zorganizowaliśmy im ceremonię w miejscowym kościele,
a ja wygłosiłem mowę.
Pytam siebie, gdzie są głosy wołające o zmianę.
W całych USA płoną małe pożary,
również w Roxbury.
Ale nikt nie słucha. Nikt.
Ludzie nie zdają sobie sprawy,
że pożar, który trawi Roxbury, trawi cały Boston.
Ogień się rozprzestrzeni.
Dla mnie Boston był pchlim targiem rasizmu
w każdej odmianie, starej i nowej.
Byli tu zaprzyjaźnieni ze sobą rasiści z ratusza,
agresywni rasiści chcący odesłać nas do Afryki,
a także sztuczni radykałowie na uniwersytetach.
Ale wszyscy tu popierali doktora Kinga.
Byłem w szoku.
Być może sen Kinga o daltonizmie opartym na miłości
został tu źle zrozumiany.
Dla nich „daltonizm” oznaczał, że czarni będą niewidzialni.
To im odpowiadało i miało odzwierciedlenie w rzeczywistości.
Bill Russell powie wszystkim,
co się dzieje i co ludzie powinni wiedzieć.
Dlaczego maszerujemy? Dlaczego protestujemy? Co to daje?
Ludzie bali się odzywać.
On wiedział, na czym stoi.
Wiedział, jaką moc ma jego głos.
Otwierał drzwi i drogi dla młodszego pokolenia.
Gdy działamy wspólnie, ludzie nas słuchają.
Byłem wielkim sportowcem i mogłem to wykorzystać.
Russell nigdy nie bał się wyrażać opinii,
ale wielu kibiców
oczekiwało od niego gry w milczeniu.
W pewnej chwili doszło do tego, że nie chciałem mieć do czynienia
z ludźmi spoza drużyny.
Grałem dla Celtics. Nie dla Bostonu.
Myślę, że drażnił wielu białych,
którzy oczekiwali uległości.
FELIETONISTA, ANDSCAPE NA ESPN
Bill Russell nie ulegał.
W Reading jego i jego bliskich często traktowano jak najeźdźców.
RASIŚCI OBRAŻAJĄ DZIECI RUSSELLA
Nikt nie wiedział, co spotyka moich rodziców za kulisami.
Kiedy Russellowie wrócili do domu po wycieczce,
odkryli, że wandale włamali się i splądrowali dom.
Zastali dom w ruinie.
SOCJOLOG SPORTU, AKTYWISTA
Sprawcy wyraźnie sprzeciwiali się temu, że mieszkał w okolicy i był, kim był.
Pobazgrali ściany.
Rasistowskie obelgi i groźby.
Po powrocie z wakacji zastaliśmy zdemolowany dom.
Na ścianie odchodami napisano „Czarnuch”,
stół bilardowy zniszczono i oblano piwem.
Zniszczyli jego trofea, wypróżnili się w łóżku moich rodziców.
Byłam w szoku. Nie wiedziałam, jak rasistowskie jest to miasto.
To straszne, że Bill i jego rodzina musieli przez to przejść.
Policja nie znalazła podejrzanych.
Niektórzy twierdzili, że zawiniła moja „arogancka postawa”.
Russell już wcześniej był wściekły na to,
jak traktuje się czarnych.
Nigdy nie mówił o tym publicznie.
Wróćmy do kwestii niezrozumienia.
Mógł zwołać konferencję prasową i powiedzieć:
„Te zwierzęta się do mnie włamały.
Dlatego można pomyśleć, że mam negatywne nastawienie”.
W Billu widziano wściekłego czarnego,
bo nie pozwalał ludziom zapomnieć
o realiach życia w Ameryce.
Ludzie muszą przyznać, jaka jest prawda, żeby coś zmienić.
Gdy tylko miał okazję zagrać,
potrafił to wykorzystać, skupić się na grze.
Nigdy nie spotkałem nikogo z takim podejściem i skupieniem.
Zawsze szukaj przewagi. Tego nauczył mnie Auerbach.
Rób wszystko, by zdobyć przewagę.
Intelektualnie, emocjonalnie i fizycznie.
Czasem prowokowałem.
Większość gada, byle gadać.
Bill Russell taki nie był.
On gadał tak,
żeby wpłynąć bezpośrednio na grę.
Jak coś mówił,
to tak, żeby zabolało.
To pomagało Celtom.
Moim obowiązkiem
było nakłonienie przeciwników do atakowania mnie.
Czasem wygłaszałem mowę ze środka.
„Dobra, chłopaki”, mówiłem rywalom. „Pod koszem nie pogracie.
Możecie sobie rzucać z daleka, ale pod kosz nie wpuszczę”.
Mówiłem napastnikom, że jak chcą rzucać,
to niech wezmą lód, bo oberwą piłką w zęby.
Oczywiście nie mówiłem nic Robertsonowi czy Westowi.
Niektórym tak się nie robi.
Bill mnie nie prowokował.
Wiedział, że jak rzuci,
może mu się to odbić czkawką.
To był mój pierwszy rok.
Russell był tutaj, a ja i Satch tutaj.
Russell spojrzał na Satcha,
a potem na mnie.
Spojrzał na Satcha i powiedział…
Kryj skurwiela.
Bradley był w szoku.
Nigdy tak mnie nie nazwano.
Zacząłem się zastanawiać, co miał na myśli.
„O co chodzi?”
Inteligentne prowokacje są najgorsze.
Rywal myśli o tobie, a nie o grze.
Russ prowadził własną grę.
Dwa razy na mecz bronił niezgodnie z zasadami.
Kosz się liczył,
ale tak wysyłał wiadomość.
„Zobacz, jak byłem blisko”.
Był mistrzem.
Do Baylora, idzie. Rzuca. Zablokował Russell.
Kosz Russella. Co za zagranie Billa Russella!
Russell był arogancki, przerażający.
Straszył ludzi, którzy do niego przychodzili.
Stał tak i się gapił.
Nic nie mówił.
Był ciekawym połączeniem sportowca i myśliciela.
4-KROTNY MISTRZ NBA
Potrafił zwizualizować sobie zagranie, kilkukrotnie, zanim je wykonał.
Pilnie analizował grę.
Potrafił obliczyć kąt, pod jakim biegnie zawodnik,
uwzględniał jego zdolności i preferencje,
i obserwował boisko,
by wiedzieć, co się stanie, jeśli wykona konkretny ruch.
To matematyk.
Bill zawsze polegał na matematyce.
Jeszcze na studiach na USF
wraz z kolegą z drużyny Celtics, K.C. Jonesem,
Bill opracował metody wykorzystania
kątów i równań w koszykówce.
Uznaliśmy, że koszykówka to gra oparta na geometrii,
liniach, punktach i odległościach.
Ja myślałem o grze solo, ale on lubił obmyślać strategię.
Miał oryginalne podejście. Nauczył mnie takiego planowania,
które prowadzi do celu, zwłaszcza w obronie.
Wtedy prawie każdy zawodnik i trener uważał, że obrona
to czyste reakcje.
K.C. myślał inaczej.
Szukał sposobów, by sprawić,
że rywal rzuci zgodnie z jego planem.
Pozwalał rywalom na rzuty
poza ich skutecznym zasięgiem.
Zamiast nękać zawodnika, pędził przez boisko,
wiedząc, że podam mu piłkę po zbiórce.
Obmyśliliśmy dziesiątki takich zagrań.
Uwzględnialiśmy znane nam słabości rywali.
Stopniowo stworzyliśmy własny świat koszykówki.
Czuliśmy inspirację.
Fizycy w tenisówkach.
Zawsze miał w sobie królewską nutę.
Ma takie szczególne zdjęcie.
Stoi w połowie boiska z rękami na biodrach
przy pełnych trybunach Boston Garden.
Przypomina na nim
króla spoglądającego na poddanych.
Choć Russell był uważany za geniusza na boisku,
fani i dziennikarze krytykowali go
za humory, powściągliwość i arogancję.
Jestem arogancki. Przyznaję.
Ale według jakich standardów?
Gdybym był biały,
nazwano by to rywalizacją, a nie arogancją.
Kiedy jesteś Billem Russellem
i żyjesz w kraju, który cię wyklucza
i chwali cię tylko za wyniki w sporcie,
oddajesz się publiczności na boisku.
Poza nim chcesz mieć swoje życie.
Jako dowód arogancji Russella
przytaczano odmowę rozdawania autografów.
Po 1964 roku nie rozdawał ich jako zawodnik.
Zawsze śmieszyły mnie autografy.
Nawet jako koszykarza na studiach.
Na początku nie zwracałem na to uwagi.
Rozdawałem je, bo wszyscy tak robili.
Ale na początku lat 60.
zauważyłem, że po sesji z 50 czy 60 autografami
przez dwa, trzy dni czułem się dziwnie.
Media i kibice byli wściekli.
Uznali za obrazę,
że Bill nie dzieli się przestrzenią osobistą
i nie daje autografów.
Nie można pozwolić, by kibice rządzili naszym życiem.
Nie wyobrażam sobie wartości nabazgranego nazwiska na kartce.
Jaką wartość może mieć mój podpis i dlaczego mam go rozdawać?
Pokazuję swoją wartość na boisku.
Gdy gram, jestem własnością publiczną.
Gdy nie gram, pojawia się prywatność.
Jak chcę podpisać, podpiszę,
ale nikt mnie do niczego nie zmusił.
Albo ktoś mnie kupuje w całości, albo wcale.
Podpis niczego nie zmieni.
A to, że jestem koszykarzem, to tylko przypadek.
To wspaniałe, że sam był sobie sterem.
Postanowił po prostu grać
i współpracować z kolegami z drużyny.
Zawsze panował nad sytuacją. To chcę powiedzieć.
Wolałby długą rozmowę
albo uścisk dłoni.
I dobrze.
Wiemy, że nie rozdaje autografów. Po co pytać?
Miał swoje przekonania.
Podobało mi się to.
Prezydent USA też nie daje autografów.
Poprosiłem go o autograf. Zgadnijcie, co powiedział.
„Nie”.
Zacząłem się śmiać.
„Proszę. Daj autograf”.
Znowu odmówił.
Wszystkich zawodników, z którymi grałem, prosiłem o podpisanie zdjęcia.
Na pamiątkę.
Russell odmówił.
Powiedział,
że spędzamy razem dużo czasu, spotykamy się.
„Wiesz, że nie rozdaję autografów”.
„No zabiję go. To jakiś żart”, pomyślałem.
Mam dwie książki Russella bez autografu.
Stoją między H. Rapem Brownem i Jamesem Baldwinem.
Nie inaczej. Osobiście mi ich nie podpisał.
Sam Bill Russell.
Widziałem go trzy lata temu, gdy był w mieście.
„Hej, Satch, co tam?” Zaczęliśmy rozmawiać.
Nagle mówi: „Dalej niczego ci nie podpiszę”.
Pod wieloma względami mój tata wyprzedzał swoje czasy.
Jeśli spojrzeć na dzisiejszą kulturę opartą na celebrytach,
dostrzeżemy zagrożenia wiążące się ze sławą.
Krytykowano go za to, że nie słuchał,
zamykał się.
Ale w przeciwieństwie do innych gwiazd on tego nie potrzebował.
Zawsze był do granic sobą,
a jeśli ktoś tego nie szanuje, to coś z nim nie tak.
Od 1963 do 1965 roku blask koszykówki przygasał.
Publicznie powiedziałem, że to gra dla dzieci.
Jak mam grać jako dorosły tak samo jak w dzieciństwie,
skoro dzieje się tyle ważnych rzeczy?
Chciałem zmienić świat i szukałem sposobu, by to zrobić.
Zaczynała się czarna rewolucja i wiele innych zmian.
Jesteś czarnym koszykarzem.
Gra jest przesiąknięta rasizmem. Nie wszędzie możesz wejść.
A czarni muszą znosić piekło. Są bici, atakowani,
a ty grasz w koszykówkę dla Boston Celtics.
Przemyślenia mogą wywołać wyrzuty sumienia.
„Dlaczego gram dla białych,
ku ich uciesze,
skoro nie chcą, żebym mieszkał na ich osiedlu?”
W telewizji widzisz przemoc,
a przecież masz serce i świadomość.
Czujesz się okropnie. „Robię za mało”.
W tym kraju są dwa społeczeństwa.
Muszę to przyznać.
Widzieć życie takim, jakie jest, i nie wpaść w szał.
Udziela wywiadów dla Sports Ilustrated, Saturday Evening Post.
NIE JESTEM LUDZIOM NIC WINIEN
Mówi o swoim rozczarowaniu Ameryką.
Podważa pokojową strategię Martina Luthera Kinga.
Broni Malcolma X i Narodu Islamu,
których biali Amerykanie nienawidzili.
Mówi, że sport to nie miejsce na oświecenie rasowe.
Sport odzwierciedla rasistowskie wzorce w społeczeństwie USA.
Jak się kończy taka świadomość tego, co się robi?
Jak wpływa na radość z gry?
Bill Russell nie mógł poradzić sobie z rolą słynnego czarnego sportowca.
Jego zespół czekał punkt zwrotny.
Trener Red Auerbach postanowił ustąpić.
Sezon 1965–66 był jego ostatnim.
Nie chciałem rozpoczynać sezonu,
by odejść na emeryturę po wygranej.
Wypominaliby mi to.
Powiedziałem, że odejdę bez względu na wszystko.
Najważniejsze było to, kto zastąpi Reda.
Pierwszym wyborem Reda był kapitan i gwiazda, Bill Russell.
Kto lepiej zmotywuje Billa jako zawodnika
niż Bill trener?
Mnie spytał pierwszego. Odmówiłem.
Jeśli nie Bill, to kto? Ta decyzja musiała poczekać.
Drużynę czekał cały sezon,
a emerytura Reda stanowiła dodatkową motywację.
Chcieliśmy mieć pewność, że gdy Red odejdzie,
odejdzie jako zwycięzca.
Uważaliśmy, że to będzie definicja jego kariery.
To, jak skończy.
Pożegnanie Reda mistrzostwem zależało od okresu posezonowego.
Celtics pokonali Filadelfię drugi rok z rzędu
i zdobyli tytuł mistrza konferencji.
Boston pokonał Filadelfię 121 do 117.
Celtics zmierzyli się z Lakersami po raz piąty.
FINAŁY NBA 1966
Jak to często bywa, serię rozstrzygnęły ostatnie sekundy
siódmego meczu. Celtowie prowadzili czterema punktami.
Zostało sześć sekund. Lakersi mają szansę.
Do Ellisa. Szybki rzut z wyskoku, Ellis, jest!
Zostały cztery sekundy, przewaga spadła do dwóch punktów.
K.C. przy piłce, jest otoczony. Sekunda.
Tak jest. To koniec!
Tłum okrąża Havlicka.
To koniec.
Boston Celtics
pokonali Los Angeles Lakers 95 do 93.
Tłum wyszedł na boisko.
Red i ja bardzo chcieliśmy wygrać jego ostatni mecz.
AUERBACH ODCHODZI Z UŚMIECHEM
Red planował zostać dyrektorem generalnym Celtics,
więc musiał wyznaczyć następcę.
Wiedział, że Russell potrzebuje inspiracji,
trenera, który zainteresuje go grą.
Kto byłby lepszy od obecnego czy byłego Celta?
Sporządziliśmy listę, Od razu wybrałem Franka Ramseya.
Frank był na emeryturze w Kentucky i nie mógł przyjechać.
Omówiliśmy trzech, czterech innych,
ale żaden nie pasował nam obu.
„Muszę kogoś zatrudnić”, powiedział.
„Poszukam poza organizacją”.
Red zadzwonił do Alexa Hannuma, trenera San Francisco Warriors
oraz byłego trenera i zawodnika St. Louis Hawks,
dawnego rywala. Russell go nie chciał.
„Jeśli go zatrudnisz, ja też odejdę”.
Zapytałem Russella, kto zastąpi Reda.
„Alex Hannum”, odparł.
Jeden z największych wrogów Russella.
„Nie możesz grać dla Alexa Hannuma. Gardzisz nim”.
Mówię mu: „Na miłość boską, poprowadź tę drużynę.
Chyba chcesz?” „Tak”.
„Powiedz Redowi, że się zgadzasz”.
Jakieś 25 minut później
siedziałem w pokoju hotelowym.
Zadzwonił telefon.
Dzwonił Red. „McSweeny, sukinsynu”.
„Co się stało?”, pytam.
Rozłączył się.
Kilka minut później przyszedł Russell. „Zostałem trenerem”.
Myślałem… Uściskałem go i ucałowałem.
Pociągnąłem go za brodę.
„To najwspanialsza rzecz na świecie”.
PIERWSZY CZARNY MENTOR
Mieli Cousy’ego i Auerbacha, ale nie mieli mistrzostwa świata.
Aż zjawił się Russell, teraz zawodnik i trener.
Pomyślałem, że może rola trenera ożywi moje relacje z grą.
To mu się należało po tym,
czego dokonał.
Oto nowy trener Celtics. Powodzenia.
Dziękuję.
Będziesz kopią Reda Auerbacha czy innym trenerem?
Nikt nie mógłby być kopią Reda Auerbacha.
Zrobię to po swojemu. Też jestem uparty.
W tej kwestii pójdę w jego ślady.
Podczas corocznej posezonowej kolacji
Russell mówił, że jego rola się zmieniła,
ale uczucia i oczekiwania wobec drużyny pozostały takie same.
Sporo oczekuję od tej drużyny w przyszłym sezonie.
Nigdy nie byłem bardziej związany z żadną drużyną.
Nie zbliżam się do wielu ludzi, ale was pokochałem.
Nikt mnie tak dobrze nie traktował.
Jesteście moją rodziną.
Celtics to więcej niż nazwa czy drużyna.
To sposób na życie.
To było ważne ogłoszenie dla Celtics.
Dla sportu i całego narodu także.
Russell był pierwszym czarnym trenerem zawodowej drużyny w Ameryce Północnej.
Prasa nie wiedziała, co sądzić.
RUSSELL MUSI SIĘ WYKAZAĆ
„MYŚLĘ, ŻE DAM RADĘ” – RUSSELL
Czy możesz wykonywać swoją pracę obiektywnie, bez uprzedzeń rasowych?
Tak.
Jesteś pierwszym czarnym, który zajmuje stanowisko trenerskie.
Czy to duża presja?
Skądże. Inni kładą na to większy nacisk niż ja,
bo dla mnie to normalna rzecz, że dostałem tę pracę
czy propozycję.
Russell zostaje trenerem Celtics, drużyny, która ma masę tytułów.
NOWA ROLA RUSSELLA
To ważne wydarzenie w historii amerykańskiego sportu.
Pamiętam, jak usłyszałem,
że Russell będzie trenerem Celtics.
Bardzo mnie to ucieszyło.
Pięć lat wcześniej stosowano jeszcze limity czarnych.
Stał się nie tylko twarzą Celtów.
Stał się elementem
najbardziej widocznym dla reszty świata.
Nie wyobrażam sobie,
jak można wypaść świetnie w obu rolach, bo tak się różnią.
Wymagają ogromnej energii, perspektywy, myślenia.
Jest lepszy ode mnie.
Russell i Celtics dobrze rozpoczęli sezon,
wygrywając dziesięć z 12 meczów.
Ale jedno wydarzenie szczególnie wpłynęło na trenera Russella.
Gdy Celtics grali w Luizjanie,
ojciec Billa zabrał jego dziadka na pierwszy mecz koszykówki.
Pan Charlie wszedł do garderoby ze staruszkiem.
Po kilku minutach ogarnęła nas panika.
Staruszek płakał. Myślałem, że ma zawał.
Potem zauważyliśmy, że nie cierpi.
Gapił się jak rażony piorunem,
widząc Sama Jonesa i Johna Havlicka razem pod prysznicem.
Moi koledzy mydlili się i rozmawiali,
nieświadomi emocji staruszka.
Ten spojrzał na nas i powoli powiedział:
„Nie sądziłem, że dożyję dnia,
w którym woda spłynie z czarnego na białego”.
Kręcił głową.
„Widać, że się lubią”.
Po raz pierwszy możesz wygrać jako trener.
Za tobą szereg zwycięstw. Jak to widzisz?
Jeśli nie będzie kontuzji, wygramy.
Możliwe, że wziął na siebie więcej, niż mógł udźwignąć.
Gra średnio 45 minut na mecz.
Do tego jest trenerem.
Pilnuje, żebyśmy realizowali zadania,
żeby atak i obrona chodziły jak w zegarku.
Założę się, że podejmując tę pracę, nie wiedział,
jakie to będzie wymagające.
Akurat w tym roku Wilt wziął się w garść
i miał świetną drużynę.
Oficjalny program, tylko 35 centów. Zawiera składy.
Wilt Chamberlain, kupujcie i czytajcie.
W ciągu ostatnich dwóch lat 76ers stali się
stali się potężną drużyną, nie tylko obiecującą.
Mieli najlepszy bilans w NBA,
Wilt wreszcie mógł nawiązać relację z drużyną.
Blok może zaboleć.
W ciągu dziesięciu lat Celtics dziewięć razy zdobyli tytuł.
W zeszłym roku 76ers byli blisko.
Przeszłość aż prosi o wygraną z Bostonem.
Do tyłu, do Greera. Rzuca i trafia.
Ależ te kluby rywalizują.
Greer z lewej. Rzuca, pudło.
Chamberlain, zbiórka. Rzuca, faulowany.
Sixers zdominowali pierwsze trzy mecze play-offów w 1967 r.
Wilt, teraz weteran, udoskonalił swoją grę.
Więcej podawał i wspierał obronę.
Piękny blok, Chamberlain!
W pierwszym roku jako trener i zawodnik
Will dysponował dobrą, ale nie doskonałą drużyną.
Na stadionie Garden spotkałem okropnych kibiców.
To nie była gra, tylko konfrontacja.
Do bójki dołącza kibic.
Celtics wygrali czwarty mecz w Bostonie
i wrócili do Filadelfii.
Tamtejsi kibice domagali się końca dynastii Celtów.
Walker biegnie i rzuca.
To był wspaniały klub.
Greer jest ścigany. Wrzuca.
BOSTON TRUPEM
Kibice Filadelfii skandowali, że Celtics wreszcie polegli.
BOSTON, DZIŚ GINIECIE
Bill Russell przygląda się upadkowi dynastii.
Pięć, cztery, trzy, dwa, jeden!
Wilt i 76ers pokonali nas, bo byli lepsi.
Prawie zmietli nas z boiska.
Dopadł mnie syndrom przegranej.
Mimo że Celtics mieli za sobą świetną serię,
osiem mistrzostw z rzędu, kibice mnie wygwizdali.
„Straciliście werwę?”
„Wiedziałem, że to nie przetrwa. Straciliście ogień”.
Musiałem zamrugać.
W tamtym roku Sixers wygrali finały NBA,
a Wilt zdobył pierwszy tytuł.
KONIEC ERY CELTÓW
Nekrologi opisujące porażkę Celtów skupiły się na jednej osobie.
Mieliśmy w zwyczaju wygrywać.
Dopóki mogliśmy polegać na Russellu, myśleliśmy, że wygramy wszystko.
WILT DORADZA RUSSELLOWI PORZUCENIE ROLI TRENERA
Russ to dumny człowiek.
Zabolało go to,
że nie wygraliśmy.
Było mu wstyd.
Nie chciał rozmawiać o sezonie.
Taki już był.
Powiedział: „Zobaczymy za rok”.
Jeśli nie zauważyliście w całym zamieszaniu z World Series,
w sobotę zaczyna się sezon NBA.
W Boston Garden wszyscy weterani
z Celtics wracają, by odzyskać koronę,
którą odebrali im Philadelphia 76ers.
Dotąd unikałem prognoz.
Zawsze gdy mnie pytali, jak będzie,
mówiłem, że nie wiem i nic nie powiem.
W zeszłym roku też pytali.
Powiedziałem, że wygramy, ale nie wygraliśmy.
Dlatego niczego już nie mówię.
W drugim sezonie Russella czekały dwie trudności.
Pierwsza: musiał udowodnić, że może odzyskać tytuł
po przegranej z 76ers.
Druga wynikała z brutalnej wojny, która rozdarła USA
i świat sportu.
Szybko wyrobiłem sobie opinię na temat Wietnamu.
Wyglądało to jak wojny kolonialne,
a jako czarny przeciwnik kolonii w Afryce
byłem wyczulony.
Wietnamczycy mówili, że nie chcą,
by Zachód rządził ich krajem.
Amerykanie widzieli to inaczej.
Jako imperium definiowaliśmy wojnę
jako konflikt komunizmu i demokracji.
Bomby w Wietnamie eksplodują w domu.
Niszczą marzenia i możliwości
porządnych Amerykanów.
Panie prezydencie, na rękach masz dziecięcą krew!
Tu rządzą pieprzone komuchy!
SPROWADŹCIE ŻOŁNIERZY
Wojna wywołała gniew i rozgoryczenie, skłóciła naród.
- Czego chcemy? - Pokoju.
- Kiedy? - Teraz.
Wśród przeciwników wojny
był 25-letni mistrz wagi ciężkiej Cassius Clay,
który przeszedł na islam i przyjął imię Muhammad Ali.
Ali twierdził, że przez swoje przekonania
nie może walczyć z obcymi ani ich zabijać.
Nie powinienem zabijać ludzi, którzy nie nazywali mnie „czarnuchem”,
nie linczowali mnie, nie zgwałcili mojej mamy.
Ali stracił tytuł,
miał zarzuty,
wyrok pięciu lat
i 10 000 $ grzywny.
To, co robił Muhammad Ali,
mogło zakończyć jego karierę boksera.
Nie bał się, że straci miliony. Był bardzo odważny.
Uczynił nas dumnymi czarnymi sportowcami,
pokazując nam przez swoje działania,
co jest ważne.
Nie znam wielu sportowców,
którzy obraliby taki kurs jak on.
To wymaga ogromnej siły woli i hartu ducha.
Wiary.
SZCZYT W CLEVELAND, 4 CZERWCA 1967
Szczyt w Cleveland był odpowiedzią czarnych sportowców na to,
że Ali odmówił wstąpienia do wojska.
Chcieli okazać bratu wsparcie.
Nie pojechaliśmy do Cleveland, by przekonać Muhammada do wojska.
Oferowaliśmy mu pomoc.
Nigdzie nie napisano, że mistrz wagi ciężkiej
musi wyznawać określoną religię czy nie może sprzeciwiać się wojnie.
Jesteśmy tu jako przyjaciele Muhammada Alego.
Chcieliśmy się od niego dowiedzieć…
Czytamy gazety, oglądamy telewizję.
O co chodzi?
Odpowiedział na wiele trudnych pytań.
SŁYNNY FUTBOLISTA
Przekonał nas,
że to dla niego kwestia religijna.
Wyznaje swoją wiarę
i na tym opiera swoje stanowisko.
Po tym, co przeszedł,
musiał być bardzo samotny.
To słynne zdjęcie.
Jedno z najbardziej kultowych zdjęć dwudziestego wieku.
Wszystkie te czarne gwiazdy
przestały być gwiazdami Cleveland Browns,
Celtics czy Packersów.
Przede wszystkim byli czarnymi.
Czuli się odpowiedzialni,
musieli wykorzystać swoją pozycję
i pragnienie zmian w tym kraju,
rolę czarnego sportowca.
Miałem wspólną cechę z Billem.
Odmówiliśmy porzucenia indywidualności,
walczyliśmy z uprzedzeniami,
dyskryminacją
i nieuczciwymi praktykami.
Jeśli jesteś gwiazdą,
mówisz, co trzeba, i zachowujesz się, jak należy,
zarobisz pieniądze.
Jeśli chcesz być aktywistą, musisz z tego zrezygnować.
Bill był wyjątkowy.
Można było mieć pewność,
że sprzeciwi się nieprawidłowościom.
Bill Russell uchwycił esencję,
duszę i serce tego, co mówił Ali.
Kiedy dziennikarz zapytał Billa,
co się stanie z Muhammadem Alim,
ten odparł,
że nie martwi się o Alego.
„Ali zrobił coś, co mnie się nie udało,
znalazł coś, za co jest gotów oddać życie”.
„NIE MARTWIĘ SIĘ O ALEGO”
„Nie martwię się o Alego. Martwię się o resztę”.
Oto specjalny reportaż CBS News.
Dr Martin Luther King Jr.,
obrońca praw obywatelskich i noblista,
został zabity w Memphis w stanie Tennessee.
Stał na balkonie drugiego piętra hotelu Lorraine.
Z drugiej strony ulicy padł jeden strzał.
Ugodził go w szyję.
Marzenie doktora Martina Luthera Kinga
nie umarło razem z nim.
Ameryką nie będzie rządzić pocisk,
lecz wolne i sprawiedliwe głosowanie.
Wszyscy w każdej drużynie, bez względu na rasę, religię
czy cokolwiek,
doznali straty.
To uderzyło w każdego.
W ponad 150 amerykańskich miastach wybuchły zamieszki.
Doszło do podpaleń i grabieży na bezprecedensową skalę.
To wielka próba dla całego kraju.
W całym kraju zapanowały smutek i gniew.
W Filadelfii Celtics mieli zagrać
pierwszy mecz finałów konferencji wschodniej
z 76ers, następnego dnia.
Nie będziemy dłużej czekać, aż nasi przywódcy zginą.
Cały dzień byłem w szoku.
Siedziałem cztery czy pięć godzin, zanim zdołałem się odezwać.
Pomyślałem, że nie powinienem grać. Zadzwoniłem do Wilta.
Nawet sławni sportowcy, gwiazdy
pokroju Billa Russella i Wilta Chamberlaina,
nie mogli przekonać NBA do odwołania meczu
na cześć tego wielkiego człowieka.
Stadion był już pełen kibiców.
Chamberlain zażądał głosowania w szatni, czy drużyna ma zagrać.
Ustaliliśmy, że nie powinniśmy odwoływać meczu tak późno.
Przyszło z 12 000 ludzi, odwołanie może być kłopotliwe.
W końcu drużyny postanowiły zagrać.
Zawodnicy byli spokojni i zdekoncentrowani.
Nawet dwaj wielcy rywale, Russell i Chamberlain.
Panuje dziwna atmosfera. Nie ma tej samej radości i emocji…
MÓWI ARAM GOUDSOUZIAN
…jakie znamy z play-offów.
Celtics wygrali 127 do 118.
Cztery dni później Kinga pochowano w Atlancie.
W pogrzebie wzięli udział ludzie ze świata polityki,
branży rozrywkowej i gwiazdy NBA.
Wielu obawiało się, że marzenie Kinga też umarło.
Bardzo szanowałem doktora Kinga.
Był ostatnim buforem.
Rzeczy, które mówiłem dekadę temu
i które uznano za słowa wkurzonego czarnego,
dziś okazują się prawdą. To smutne.
Przemoc do niczego nie prowadzi.
King wierzył w pokojowe rozwiązania,
a ktoś go zabił.
Prawdziwa tragedia.
Dziesiątego kwietnia, dzień po pogrzebie Kinga,
wznowiono play-offy w Boston Garden.
CELTIC KONTRA 76ERS FINAŁY KONFERENCJI WSCHODNIEJ 1968
Filadelfia rozgromiła rywali,
a Celtics przegrali 115 do 106.
Filadelfia wygrała też kolejne dwa mecze.
Żadna drużyna, nawet Celtics,
nie podniosła się z bilansu 3–1.
Ostatnie słowo jeszcze nie padło.
To jeszcze nie koniec.
Celtics wrócili do gry w piątym meczu,
niszcząc Filadelfię 122 do 104.
Szala się przechyliła.
Celtics wygrali kolejny mecz w Garden.
Dzięki nieustępliwym blokom i dobremu wsparciu trenera
w finale w Filadelfii udowodnili,
że nadal są mistrzami.
Russell nazwał to swoim największym zwycięstwem.
Celtics pokonali Lakersów w finale.
Dziesiąte mistrzostwa Russella i pierwsze jako główny trener.
Bill, gratuluję wspaniałego meczu i sezonu.
Dziękuję.
Czy podwójna rola zmęczyła cię bardziej niż w poprzednich sezonach?
Nie sądzę.
Czy nowi czarni sportowcy mogą doprowadzić do zmian społecznych lub politycznych?
Latami robiłem i mówiłem pewne rzeczy,
bo miałem władzę i byłem dobry.
Ale przez to mam więcej do stracenia
w sensie tego, o czym mówili.
Ale dla mnie to nic, bo bez swojego człowieczeństwa
nie miałbym nic.
Sportowcy to produkty, nie ludzie.
Jestem nękany i zamykany w izolatce
od trzech miesięcy.
- Kim jesteście? - Czarnymi Panterami.
Trzeba powstrzymać faszyzm
albo on powstrzyma nas.
Czuję się zupełnie nie na miejscu.
Gdy zobaczyłem, przez co przechodzą ludzie,
wiedziałem, że mój wkład jest znikomy.
Russ od czterech lat grozi, że przejdzie na emeryturę.
Powiedziałem, że nie ma mowy.
Musi grać dalej, żebyśmy zdobywali tytuły.
No i zarabiali za to kasę.
„Bez ciebie nie wygramy”.
Piętnastego marca 1969 roku,
podczas meczu z Baltimore Bullets,
Celtics wyrównali wynik w ostatnich sekundach.
Po przejęciu piłki trener Russell zarządził przerwę.
Krzyczałem, że mamy ich w garści i możemy ich pozabijać.
Nagle wybuchnąłem śmiechem i nie mogłem przestać.
Zawodnicy myśleli, że mi odbiło. A ja na to: „To dopiero.
Dorośli faceci latają półnadzy przed tysiącami ludzi,
rzucając piłką i krzycząc o zabijaniu”.
Spojrzałem na drużynę, jakbym powiedział coś głębokiego.
A oni patrzyli pusto, jakbym niczego nie powiedział.
Straciliśmy piłkę, Bullets wygrali.
Tyle lat śmiania się na meczach,
a nigdy nie wyśmiałem samej gry.
Nie da się grać na 100%,
jeśli zaczniemy myśleć o głupotach.
Wiedziałem, że w sporcie nie ma ostatecznych zwycięstw.
Zawsze będzie inny mecz.
Jedyne możliwe zwycięstwo to odejść,
nietknięty po ostatnim meczu.
Powiedziałem sobie i nikomu innemu,
że to mój ostatni sezon.
To był ciężki sezon dla Celtów.
W oczach ligi
zaczynali tracić przewagę.
Rzadziej widać było inspirację w grze.
Wiedziałem, że czasem tak jest, bo i trenuję, i gram.
Ale często po prostu nie nadążałem.
Russell miał gorszy okres.
Sam Jones i Satch Sanders byli już starzy.
Nazywaliśmy ich dziadkami.
Jeszcze przed meczem owijali kolana bandażem.
Wyglądali jak zawodnicy z lat 40. w wysokich butach.
Było ich nam żal.
Na tym etapie kariery każdy sezon to kara.
Celtics zajęli czwarte miejsce w konferencji.
To miał być koniec.
Nie oczekiwano już wygranych.
Pomimo kiepskich wyników i złych prognoz
Boston dotarł do półfinału konferencji.
Miał grać z Filadelfią.
Celtics pokonali Filadelfię.
Czekał ich mecz z Knicksami o tytuł konferencji.
Wiedzieliśmy, że pokonamy Filadelfię.
Wiedzieliśmy.
Z Nowym Jorkiem było ciężko.
CELTIC KONTRA KNICKS FINAŁY KONFERENCJI WSCHODNIEJ 1969
Knicksom się udało.
Mieli pracowitego, utalentowanego lidera, środkowego Willisa Reeda,
napastnika Billa Bradleya, dynamicznego obrońcę Walta Fraziera.
Od początku myśleliśmy o mistrzostwie.
A teraz byliśmy w szatni,
wiedząc, że to się dzieje.
„Po to gramy. Zróbmy to”.
Myśleliśmy, że możemy wygrać.
Knicks myśleli, że nas mają,
bo wygrali sześć z siedmiu meczów w sezonie zasadniczym.
Willis Reed był filarem ich obrony.
Pomagał wszystkim.
Dlatego zmodyfikowałem atak.
Jak przywykli do gry pod koszem, to się oddalaliśmy.
Tak zmieniłem pracę obrony.
Byliśmy lepszym zespołem.
Nie chcieli tego słuchać.
Częste zmiany Russella wypaliły.
Knicks przegrali.
Jedenaste mistrzostwo było w zasięgu.
Celtics zmierzą się z Lakersami w finałach po raz siódmy.
Trenerze, masz Wilta Chamberlaina.
Ilu ludzi tym wkurzyłeś?
Myślę, że uszczęśliwiłem wielu ludzi.
Dałem większe szanse trenerom z konferencji wschodniej.
Masz teraz potrójne zagrożenie, trzech wysokich zawodników.
- Co zrobisz w tym sezonie? - Wiem jedno. Lepiej wygrajmy.
Inaczej stracę pracę.
Zawsze chciałem grać w drużynie z takimi jak Jerry West,
Elgin Baylor i inni świetni Lakersi.
Cieszę się, że mnie kupili.
Przechodzę do drużyny, która ma szansę zostać
jedną z najlepszych drużyn w historii.
Lakersi nigdy nie pokonali Celtics w finale,
ale gdy w 1969 roku Chamberlain dołączył do Westa i Baylora,
powstała pierwsza wielka trójca NBA.
Byliśmy lepszym zespołem.
Boston nie był godzien być z nami w jednej lidze.
Mieli naprawdę mikroskopijne szanse.
Numer 13 z Kansas, Wilt Chamberlain!
Wszyscy mówili, że Celtics to dziadki i nie mogą znów wygrać.
Czy w głębi serca czujesz, że może wam się udać?
Tak.
Gramy o mistrzostwo, panie i panowie.
Gramy o wszystko.
Russell i Wilt walczyli,
ale mecz należał do Jerry’ego Westa, który zdobył 53 punkty
i wygrał dla Lakersów pierwszy mecz.
Nie widziałem, żeby ktoś grał jak Jerry West.
Był niepowstrzymany.
Boston Globe poprosił Russella o codzienne komentarze
na temat każdego meczu.
Jak zawsze był szczery.
Punkty Westa były kluczowe.
Ale to była równa gra. Przegrali.
Mógł zdobyć nawet 100 punktów,
liczył się nasz jeden przewagi.
Najważniejsza jest wygrana.
W drugim meczu West zdobył 41 punktów,
po raz kolejny prowadząc Los Angeles do zwycięstwa.
Lakersi prowadzili dwoma meczami
z Celtami Russella.
Celtowie mieli kłopoty.
Żadna drużyna nie wygrała po dwóch przegranych.
Traciliśmy średnio 119 punktów na mecz.
Nie możemy tracić tylu punktów w każdym meczu.
Nieważne, kto je zdobywa.
Następne dwa mecze były w Bostonie.
Celtics musieli wygrać oba,
by liczyć na jedenasty tytuł.
Wygrali trzeci mecz.
Ale w czwartym Lakersi prowadzili jednym punktem.
Celtowie zdobyli piłkę, gdy zostało siedem sekund.
Sam Jones blokuje trzech zawodników.
Rzuca.
Bingo.
Została sekunda, ale to koniec gry.
Nie najlepiej, ale ujdzie.
Stary Sam zdobył decydujące punkty.
Gospodarze wygrali pierwsze cztery mecze.
Podobnie było z piątym meczem w Los Angeles.
Niektórych rzeczy lepiej nie mówić. Jeśli chodzi o czwartkowy mecz,
nie mam nic do powiedzenia.
Pogardę Billa było widać. Na własnym boisku sprawił,
że człowiek, który zdobył 100 punktów w jednym meczu,
teraz ugrał osiem.
Gospodarze zawsze mają przewagę.
Jako że mecz rozgrywano w Los Angeles,
Lakersi byli faworytami.
Jak się czujesz przed siódmym meczem
na czyimś terenie?
Już to robiliśmy.
CELTICS KONTRA LAKERS 7. MECZ FINAŁOWY NBA, 5 MAJA 1969
Boston walczy o jedenaste mistrzostwo w ciągu 13 lat.
Lakersi próbują położyć kres dynastii.
Siódmy mecz na boisku Lakersów.
Lakersi w końcu mieli zdobyć mistrzostwo,
które zawsze odbierali im Boston Celtics.
Jerry West podsumował: „Możemy pokonać ten klub”.
„Mogę już nigdy nie mieć szansy”, dodał.
Spodziewaliśmy się problemów.
Szczerze mówiąc, nie byliśmy tak pewni siebie
jak wcześniej.
To wielki mecz. Lakersi mogą zgarnąć wszystko.
Mogą zostać mistrzami świata.
Jack Kent Cooke umieścił balony pod dachem stadionu,
które chciał wypuścić po wygranej.
Jak można w ogóle wymyślić coś tak głupiego
i wsadzić tam balony?
Jack Kent Cooke rozłożył baner na trybunach.
Gdyby Lakersi wygrali, zespół zacząłby grać,
a spod sufitu spadłyby balony.
Powiedziałem to Russellowi.
Sam mi to pokazał. Powiedziałem, że to niemożliwe,
by Lakersi wygrali mecz. Nie mogli nas pokonać.
Jeśli ktoś z tobą zadziera,
obraża twoją matkę,
zakłada pelerynę Supermana,
nadeptuje ci na odcisk,
rzuca piaskiem w twarz,
wpadasz w gniew, a to wyzwala energię.
Russell kontra Chamberlain.
Russell podaje Samowi Jonesowi.
Ten do Havlicka, który biegnie do Baylora.
Havlicek z sześciu metrów. Pierwszy kosz w dziesięć sekund.
Cała strategia Russella…
MÓWI SAM JONES
…opierała się na pokonaniu rywala.
Sam środkiem, z dołu, trafia.
Mija Siegfrieda, z dołu. Russell blokuje! Świetna zagrywka.
Celtics mają energię. Lakersi są coraz mniej aktywni.
Są bardziej zmęczeni.
Celtics w czwartej kwarcie prowadzili 17 punktami.
Lakers przegrywają 17 punktami.
Ale Jerry West i Lakersi nie chcieli się poddać.
Jego rzuty ożywiły publiczność.
Przewaga spadła do dziewięciu.
Wszyscy patrzyli na Wilta.
Havlicek rzuca, 4,5 metra, pudło. Zbiórka.
Chamberlain ma piłkę. Zrobił sobie coś w prawe kolano.
Chamberlain kontuzjowany pod koszem.
Przerwa, kontuzja.
Chamberlain może zejść z boiska.
Wilt nie może kontynuować gry.
Van Breda Kolff był wściekły.
„Co za kawał gnoja!”
„Jak mógł odpaść?”
Z egoistycznych pobudek
poczułem się urażony, gdy Wilt opuścił boisko.
Nie sądziłem, że jest tak źle.
I tak chciałbym, żeby grał.
Byliśmy tak blisko ukończenia świetnego meczu.
Odejście Wilta było jak znalezienie literówki
pod koniec wspaniałej książki.
Wilta Chamberlaina zastąpi Mel Counts.
Wszedł Mel Counts. Dobrze grał.
Drybling, Mel z 3,5 metra. Trafia!
Lakersi przyspieszyli,
wykorzystując wiek Celtów.
Widać, że Lakersi nabrali energii. Szala się przechyla.
Niemal wyrównali wynik.
Niemal czują smak mistrzostwa. Pragną tytułu.
Lakersi tracą punkt.
Wilt mówi do mnie:
„Powiedz mu,
że mogę wrócić na boisko”.
Van Breda Kollf, w całej swojej histerii i szaleństwie,
odparł: „Niech się pieprzy.
Nie potrzebujemy go”. I nigdy już go nie wystawił.
Walczą, ale jeszcze ich nie pokonali.
Lakersi wrócą bez Wilta Chamberlaina.
Traciliśmy jeden punkt.
Zostało niewiele ponad minutę.
Pilnowałem Havlicka, on miał piłkę. Dryblował.
Wyciągnąłem rękę i wybiłem mu piłkę.
Wpadła w ręce Dona Nelsona.
Na linii rzutów wolnych.
Złapał piłkę i rzucił.
Po prostu rzucił.
Odbiła się od obręczy i podskoczyła.
Odbiła się od tablicy.
Na cztery metry wzwyż.
I wpadła do kosza.
Erickson…
Wybita, Nelson łapie!
Jak sztylet w zwolnionym tempie.
Don Nelson.
Czyste szczęście.
Jakby siła wyższa nie chciała, żebyśmy wygrali.
Boston Celtics znów tego dokonali!
Czasem myślałem, że Jerry miał rację.
Nad meczami z Celtics wisiała klątwa.
Niektórzy mogą się z tym pogodzić. Ja nie.
Do dziś nie mogę.
Jakbym miał dziurę w sercu.
To było największe rozczarowanie w moim sportowym życiu.
Nie pokonałem ich.
Zawsze przez Billa Russella.
Pod dachem wisi mnóstwo balonów, ale nie zostaną wypuszczone.
Mówiliśmy, że sprzyjali im celtyccy bogowie.
Coś jak w Boston Garden.
Trzeba przyznać,
że Celtics to największa sportowa dynastia
w historii zawodowego sportu.
Moi koledzy dali z siebie wszystko,
świetnie się spisali.
Byłem bardzo dumny z nich i z siebie.
To musi być wielka satysfakcja.
Tak.
Pewnie ciężko powiedzieć, co myślisz.
To musiało być coś.
To wspaniała ekipa.
Grali dla mnie naprawdę cudownie.
Zabrzmi to banalnie,
ale przed meczem powiedziałem im: „Nie obchodzi mnie, co będzie.
Nie zamieniłbym was na nikogo”.
Po meczu czekałem, aż Bill Russell będzie sam.
Miałem 25 lat, rude włosy i piegi,
byłem najbielszy w Ameryce Północnej.
Podchodzę.
Idę i pytam: „Bill?”
Spojrzał na mnie, a ja spytałem,
czy odejdzie teraz na emeryturę.
Chwilę milczał.
Siedzący obok Jim Brown spojrzał na mnie i rzekł:
„Emerytura? Właśnie wygrał mistrzostwa świata.
Co to w ogóle za pytanie?”
Chyba nikt nie wiedział, że to ostatni mecz Billa Russella.
Interesował się nie tylko koszykówką.
Ciekawość wiodła go gdzie indziej.
Kiedy Bill Russell powiedział mi, że odchodzi na emeryturę,
spojrzałem z niedowierzaniem.
Ale zobaczyłem jego emocje.
Uwierzyłem, że odejdzie.
Ogłosił przejście na emeryturę w artykule w Sports Illustrated.
Dostał 25 tysięcy dolarów.
KOŃCZĘ Z KOSZYKÓWKĄ
Został mi rok kontraktu z Celtics.
Jednego z najdroższych w sporcie, więc byłem zadowolony.
Płacono mi za grę, ale grałem też z innych powodów.
Grałem, bo chciałem być najlepszy.
Byłem częścią drużyny,
grałem, by drużyna była najlepsza.
Ale jeśli chodzi o grę, straciłem potrzebę rywalizacji.
Gdybym wyszedł na boisko, reszta by wiedziała, że mi nie zależy.
Tak nie można grać. Tak niczego nie można robić.
Przez cały zeszły sezon
miałem dziwne wrażenie, że już przez to przechodziłem.
Każda zagrywka, sytuacja, blok, rzut.
Już to widziałem i robiłem. Wszystko stało się wtórne.
To złe podejście na kolejny sezon.
Pomyślałem: „O rety”.
To historyczna chwila dla gościa,
który mógł grać na poziomie mistrzowskim, ale stwierdził, że odpuszcza.
Zakończył karierę.
Już nie wróci.
Najwybitniejsza dynastia sportów drużynowych
skończyła się na tym meczu.
Zawodowa koszykówka zniknęła z mojego życia w 1969 roku.
Ale nie tylko ona.
Wszystko w życiu wydawało mi się ciężarem,
w tym moja żona, trójka dzieci, przyjaciele z Bostonu
i dobra materialne.
Po kilku miesiącach emerytury
zostawiłem swoje życie w Bostonie i wszystko, co się z nim wiązało.
Każdy oddech wydawał mi się nieprzyjemny.
Wyruszyłem w świat po 13 latach w komorze ciśnieniowej.
Czułem, że jestem coś winien, ale nie wiedziałem co.
Wiedziałem,
że koszykówka nie miała mnie chronić,
ale nigdy nie musiałem bez niej żyć.
Bill Russell spakował walizkę, wsiadł do lamborghini
i pojechał do Los Angeles.
O ile wiem, to w Los Angeles toczy się życie.
Nikt nie będzie się bawił tak dobrze jak ja.
Kolejny etap, branża rozrywkowa, wzywał.
Powitajmy jednego z najlepszych koszykarzy wszech czasów,
Billa Russella.
- Kto ci to napisał? - Ja sam.
„Jednego z najlepszych”?
Wybacz, Bill.
Najlepszy koszykarz wszech czasów.
Bill występował w programach komediowych i talk-show.
Jeszcze chwila i zamkną cię w psychiatryku.
Pokażę ci.
- Dobra. - No to tak.
Panie Tillengast?
Tak?
BUTY, KTÓRE CIĘ UNIOSĄ
To pan Tillengast.
Chwilę prowadził własny talk-show.
Jestem Bill Russell.
Niech prawdziwy Bill Russell wstanie.
Russell próbował swoich sił w aktorstwie. Raczej bez powodzenia.
Spłacam dług.
Wystąpił w kilku reklamach.
Ja nie pudłuję!
W inwestycjach.
Był analitykiem NBA w kilku sieciach.
Znasz to uczucie.
Ja nie zdobyłem ani jednego punktu.
Przyprowadziłeś tu zawodników.
Za dużo ci płacą.
Russell prowadził wykłady,
dzieląc się doświadczeniami i filozofią z młodymi ludźmi.
Dla mnie edukacja to podstawa
myślenia o sobie.
Chęć wzięcia na siebie odpowiedzialności
za bycie częścią ludzkości.
Jestem Rob Chamberlain. Jak…
- Jak się nazywasz? - Rob Chamberlain.
- Chamberlain? - Tak.
- Brak pokrewieństwa. - Domyśliłem się.
Pewnego razu Bill krytykował Chamberlaina
za zejście z boiska po kontuzji w finale w 1969 r.
Przeczytam wam, co powiedział Bill.
„W ostatnim meczu szukał wymówki.
Każda kontuzja poza złamaną nogą czy kręgosłupem
to tylko wymówka”.
Wilt zszedł z boiska po kontuzji kolana.
Też bym go nie wystawił, choć jest świetny.
Nigdy nie mówiłem, że nie ma talentu,
ale koszykówka to gra zespołowa.
Liczą się zdobyte tytuły.
Gram, by wspierać drużynę.
A ty wspierałeś Baylora i Westa?
Dużo mówi o tym, co zrobi.
Liczą się wygrane i przegrane, a on sporo przegrywał.
Ma się za geniusza, ale się myli.
Słowa poszły w eter.
Przyjaciele przestali się kontaktować na lata.
Nie powinienem był tak mówić, bo nic mi nie zrobił.
Ale jestem zbyt uparty, by przepraszać. Tak już mam.
Jeśli ktoś mówi, że cierpi, to zapewne cierpi.
Nie schodzi się z boiska w takiej chwili, jeśli nic się nie stało.
A teraz? Nie jest za późno?
Nie myślę o tym. To już za nami.
Nie powinienem był tego robić. On też to wie.
- Czy to coś zmieni? - Nie do końca.
Obaj potrafimy jakoś z tym żyć.
Oparta na rywalizacji przyjaźń
to kolejna rzecz, jaką Russell porzucił razem z Celtics
i Bostonem.
Gdy w 1972 roku wycofano jego numer,
Russell odmówił publicznej ceremonii.
Obecni byli tylko jego ukochani koledzy.
W Bostonie niektórym dziennikarzom…
TRENER W LICEUM
…jest ciężko.
Bill pewnie miał żal
za pewne wydarzenia z Bostonu.
Pewnie tego nie ukrywał. To była jedna opcja.
Nie tylko wtedy Russell chciał uniknąć uhonorowania.
W 1974 roku miał zagościć w galerii sław koszykówki.
Gdy ogłoszono decyzję, wydałem oświadczenie.
Nie chciałem tam być.
Dziennikarze od razu ruszyli.
Większość zakładała, że uważam galerię sław za rasistowską.
Owszem, ale to nie wszystko.
Mówi się, że Russell,
choć niczego takiego nie powiedział,
nie zgadza się ze względu na brak czarnych.
Dlaczego?
Po pierwsze, mamy czarnych graczy, choć nie od 1946 roku.
Jeśli ma jakieś pytania, skargi czy zastrzeżenia,
to wolimy, żeby nam powiedział.
Bo jeśli coś robimy nie tak,
to chcemy to zmienić.
Z drugiej strony jesteśmy przekonani,
że jesteśmy tak otwarci, jak tylko się da,
a może i bardziej.
Russell to jest gość. Bronił tego, co uważał za słuszne.
Nie owijał w bawełnę.
Swoją obecność w galerii sław traktowałem
tak samo jak rozdawanie autografów i wycofanie numeru.
Chciałam oddzielić się
od gwiazdorskiego podejścia do fanów
i od wyobrażeń fanów o gwiazdach.
W 1973 roku Bill Russell przeniósł się z Kalifornii do stanu Waszyngton.
Został trenerem i dyrektorem Seattle SuperSonics.
Po raz pierwszy w historii wprowadził drużynę do play-offów.
Dekadę później
wziął się za kolejną drużynę bez sukcesów, Sacramento Kings.
Nie zdołał jej pomóc,
więc po połowie sezonu odszedł.
Jego bliscy się martwią, że w latach 90.,
bo dekada dobiegała końca,
a NBA zaczęło doceniać swoją przeszłość,
ludzie zapomną o Billu Russellu.
Wtedy Russell zwrócił się do ludzi.
Pod koniec lat 90.
Trzydzieści lat po ostatnim meczu
Bill Russell i Boston w końcu się pogodzili.
Ten oporny celebryta, którego numer wycofano w 1972 roku,
i to po cichu,
chce podzielić się tym z fanami.
W Boston Garden odbyła się uroczystość na cześć Billa Russella.
Były tam osobistości ze świata koszykówki.
Reprezentuję wszystkich mężczyzn w moim wieku…
PISARZ, DZIENNIKARZ, FAN BILLA
…którzy dorastali w podziwie dla Billa Russella, sportowca.
Wszystkich, których nauczył, jak być mężczyzną.
Jeśli nic o nim nie wiesz,
LEGENDA NFL I AKTYWISTA
nie możesz znieść brutalnej prawdy, nie rozmawiaj z Russellem.
Dorastałem w latach 50. i 60.
Czytałem jego pierwszą książkę Go Up For Glory.
Moja mama była bibliotekarką i przyniosła mi ją do domu.
Bill Russell stał się moim bohaterem.
Odegraliśmy małą rolę
w najwspanialszej dynastii w historii sportu,
a to twoja zasługa, Russ.
To dzięki tym chwilom można było pojąć
jego wpływ na to pokolenie sportowców.
Mówię w imieniu drużyny Celtics.
Popełnilibyśmy wielki błąd, nie wręczając Russellowi
kawałka parkietu.
Na tym parkiecie
stworzyłeś mistrzowską tradycję Boston Celtics.
To prawda.
Bardzo mi miło, Bill.
Szczerze mówiąc, wstydziłem się.
Słowa przyjaciół wiele mi pokazały.
Każdy powinien mieć świadomość,
że nie jest sam w kosmosie.
Rodzimy się i umieramy sami,
ale przez resztę czasu nie jesteśmy sami.
Tego magicznego wieczoru
Billa czekała jeszcze jedna niespodzianka.
Panie i panowie, Wilt Chamberlain!
Pierwsze ikony NBA znów były razem.
Po latach rozłąki pojęły,
że ich więź nigdy nie umarła.
Mój przyjaciel Wilt Chamberlain
to najlepszy zawodnik, z jakim grałem.
Wilt i ja możemy rozmawiać,
oczekując od siebie jedynie przyjaźni.
Dziękuję za to.
To pouczające.
Dziękuję wam za to,
że przyjęliście mnie do swojego życia.
Ci, którzy przychodzili na stadion,
kibice, byli częścią mojego życia.
Kochamy cię, Bill!
Też was kocham.
Koszykarskie życie Russella zataczało krąg,
ale czekało go wiele porażek.
W rezydencji w Bel Air w Kalifornii znaleziono
ciało 63-letniego Wilta Chamberlaina,
jednego z najlepszych graczy w historii koszykówki.
Przyczyną śmierci był zawał serca.
Do Los Angeles zjechali się najlepsi koszykarze,
by oddać hołd legendzie.
Były zawodnik Celtics Bill Russell
wspominał najgroźniejszego rywala.
Wiele razy urządził mi piekło.
Ale to nie była wrogość, a rywalizacja.
Z wiekiem coraz bardziej się lubiliśmy,
bo byliśmy nierozłączni.
Będziemy przyjaciółmi po kres.
Byli wyjątkowi,
bo nawet dziś,
w tym miejscu,
rozmawiamy właśnie o nich.
Musimy kontynuować tę historię.
Będziemy studiować spuściznę po Russellu
przez wiele lat.
Ci, którzy dziś otrzymują Medal Wolności, obrazują nasze zalety
i nasze cele.
Bill Russell umożliwił sukces kolejnym pokoleniom.
Córka mówiła, że go dostanę.
Wsiadłem do auta i pojechałem do Kalifornii.
Odwiedziłem grób mojego ojca.
I…
powiedziałem mu o tym.
Przez to
poczułem się lepiej.
Bo powiedziałem mu:
„Wiesz co?
Przyznam ci rację.
Dobrze mi poszło”.
Mam nadzieję, że kiedyś w Bostonie dzieci będą spoglądać
na posąg Billa Russella jako zawodnika i jako człowieka.
Dostałem Medal Wolności i Obama powiedział,
że w Bostonie stanie pomnik Billa Russella.
Powiedziałem mu, że mu tego nie wybaczę.
Posąg brzmi jak nagrobek.
Odparł, że to nie dla mnie, a dla miasta.
Że naprawdę wiele zrobiłem
dla relacji społecznych i rasowych.
Jeden z najbardziej poruszających widoków po tym, jak Colin Kaepernick ukląkł
w proteście przeciwko policyjnej przemocy.
Widok Billa Russella,
który też ukląkł,
patrząc groźnie na obiektyw, jakby mówił:
„Masz coś do niego, to masz coś do mnie”.
Bill czuł więź z Colinem, bo dla Billa w koszykówce
zawsze liczyły się czyny,
a nie to, kim się jest.
Jego dziedzictwo to Malcolm Jenkins,
Anquan Boldin,
LeBron James…
NIE MOGĘ ODDYCHAĆ
…CP3,
D-Wade,
Renee Montgomery,
kobiety z WNBA i wszyscy,
którzy w tym pokoleniu głośno mówią,
że też mają swój wkład w tę walkę.
ZMIANA ZACZYNA SIĘ OD NAS
Zwłaszcza jako kolektyw jesteśmy w stanie
wesprzeć zmiany.
Mówimy to, co trzeba, zajmujemy stanowisko,
pokazujemy, że coś nie jest w porządku.
Cała kariera Billa Russella taka była.
Moje pokolenie chce wiedzieć, co dalej.
Ale żeby znać cel, trzeba poznać swoją historię.
Trzeba zrozumieć swoją siłę, znaczenie swoich słów i opinii,
na boisku i poza nim.
Kocham Billa Russella.
Miał duszę. Nie wszyscy ją mają.
Był jednym z najbardziej wyjątkowych ludzi, jakich spotkałem.
Nie mówię tak ze względu na jego grę.
Był prawdziwym liderem.
Był aktywistą,
gdy nie było to popularne,
czasem kosztem własnej kariery.
Gdy Bill uważał, że coś jest słuszne,
tego się trzymał. Bronił swojego zdania.
Zawsze tak postępował.
Człowiek się liczy tylko wtedy, gdy uważa, że postępuje słusznie.
FRAGMENT KSIĄŻKI GO UP FOR GLORY
Koniec końców żyję z nadzieją, że gdy umrę,
napiszą o mnie:
„Bill Russell, człowiek”.
Boston Celtics stracili dziś legendę.
Bill Russell zmarł w wieku 88 lat, ale jego spuścizna jest wieczna.
KU PAMIĘCI BILLA RUSSELLA – 1934–2022
Tata mawiał, że nie wie, jak będzie w niebie…
MÓWI KAREN RUSSELL
…bo wcale nie musi mu tam być lepiej.
Dla niego rajem była gra w Boston Celtics.
Wspaniale jest widzieć trwały wpływ Billa Russella.
Pragnął głośno mówić o tym,
że czarni nie powinni akceptować status quo.
W sporcie i poza nim.
To, ile zrobił dla Afroamerykanów, co reprezentował jako człowiek,
co musiał znieść, by grać w kosza,
i jak bardzo chciał, by innym żyło się lepiej.
Wciąż toczymy te same bitwy.
Liderzy i giganci tacy jak Bill Russell
przetarli szlaki, pokazując nam, że możemy tego dokonać.
NBA postanowiło wycofać numer Billa.
Nikt już nie zagra z szóstką.
Zgarnął najwięcej tytułów w historii, zasłużenie.
Bill Russell miał swoje przekonania,
nie tylko na temat gry, ale i życia
oraz kraju.
Jako Amerykanin był patriotą.
Był kimś, kto nigdy nie bał się mówić, co myśli,
nie zważa na konsekwencje.
Był ikoną, legendą i pionierem.
Uosabia cechy prawdziwego mistrza.
Każdy środkowy powinien odstąpić mu 5% wynagrodzenia. Serio.
Gdyby nie on, nie byłoby nas tutaj.
Kontemplacja, refleksja.
To, co było,
co mogło być
i co będzie.
Billu Russell,
wykonałeś zadanie.
Reszta w naszych rękach.
Nigdy nie starałem się być lubiany.
Pragnąłem jedynie być szanowany.
Co mnie spotkało w życiu? Wiele.
Wiele miejsc, wiele podbojów, wiele porażek,
szalona miłość, nienawiść i problemy.
Walczyłem na wszystkie możliwe sposoby.
Walczyłem, bo uważałem, że to słuszne.
Nikt nie powinien bać się konsekwencji,
bo każdy musi robić to, co uważa za słuszne.
Walczyłem o prawa wszystkich ludzi, wszystkich ras i religii.
Być może zawsze będę szedł własną drogą.
Może nigdy nie dołączę do tłumu.
Ale spróbuję.
Napisy: Konrad Szabowicz