SİYAHİ GİRİŞİ
10.000 RİBAUND
Bazı sporcular sporun dünyadaki rolünü anlamaya çalışır.
Sahip olduğu yeri.
Bir düşünün.
Sabah uyanıp kendinizi
Boston Garden'da parkeye çıkmaya hazır buluyorsunuz,
ulusal kanalda gösterilecek bir şampiyonluk maçında.
Celtics geliyor.
Takım arkadaşlarınızın gözlerinde şaşkın bir ifade var,
sanki üstlerinden kamyon geçeceğini anlamış gibiler.
Bir basketbol maçındaki tüm duyguları bir şişeye doldurabilseniz
savaş çıkaracak kadar nefret ve bir o kadar da neşe elde ederdiniz.
Birleşik Devletler Başkanı,
maçın sonucunu merak ediyordu.
Orada, kendi kabuğuna çekilmiş, maç başlamadan önce
dinlenmeye çalışırken
kendinizi genelde, her şeyin nasıl bu noktaya geldiğini
düşünürken buluyorsunuz.
BILL RUSSELL: EFSANE
Celtics kariyerimin en büyük heyecanlarından biri
soyunma odasından çıkmaktı.
Weldon Hare diye bir anonsçumuz vardı
ve şöyle derdi…
İşte Dünya Şampiyonu geliyor!
Boston Celtics!
Bunu her duyduğumda tüylerim diken diken olurdu.
Buna bayılırdım.
1963 sonbaharına dek
Boston Celtics altı NBA şampiyonluğu kazanmıştı
ama hepsinde Bob Cousy vardı.
Cousy olmadan kazanmak bizim için zordu.
Şöhretinde gözümüz filan yoktu tabii
ama diyorduk ki,
"Bunu Cousy olmadan kazanabileceğimizi kabul etmeliler, tamam mı?"
Takım oyununu biliyorduk.
Bilfiil, düşünerek ve planlayarak bu çocukları daha iyi oyuncular yapmıştım.
1963-64 sezonunda,
Russell, kariyerinin ribaund ve asist rekorunu kırdı
ve Cousy'nin yokluğuna rağmen
Celtics normal sezonu NBA rekoru kırarak bitirdi.
Final serisinde,
Boston, önceki yıl Philadelphia'dan
San Francisco'ya taşınan Warriors'la eşleşti.
Batı Konferansı'na geçen Warriors'da Chamberlain ilk defa
Bill Russell ile yüzük hedefinin arasına girdi.
İnsanlar bir konuda tartışmak istediklerinde
Russell ve Chamberlain üzerinden yürüyorlardı.
Bir şeyin metaforu değilsek bile en azından bir sembolüydük.
Gerçekten etkileyiciydi zira ikisi bambaşka karakterdeydi.
Wilt, Magic Johnson ile
Noel Baba'nın birleşimiydi.
Bill Russell, ciddi, konsantre, dayanıklı, disiplinli, sert biriydi.
Wilt Chamberlain ise tam tam tersi algılanıyordu.
Daima amansız rakipler olarak görülürlerdi
ama saha dışında arkadaşlık ederlerdi.
O zamanlar çok daha samimi bir ortam vardı.
Hatta bazen Philly'ye maça gittiğinde
Wilt ve ailesinin evinde kalırdı.
Bill ile Wilt'in ilişkisi tam bir kankalık ilişkisiydi.
Wilt onu Şükran Günü'nde ailesiyle yemek yemeye davet ederdi
ve annesi yemek yapardı.
Bittiğindeyse birlikte çıkarlardı
ve Wilt'in annesi Bill'e, "Oğlum Norman'a iyi davran" derdi.
"Onu fazla hırpalama."
Bunu asla yapmazdım, tamam mı?
Rakibimsen senden hazzetmem.
Sen beni küçük düşürmeden seni küçük düşürmeye çalışırım.
Saha başka, saha dışı başka.
Parkeye çıktığımızda iş ciddileşir.
Bence Russell zekâsını,
Wilt karşısında çok usta şekilde kullandı.
Hatta sırf onu yumuşatmak için maçtan önceki akşam
ona yemeğe giderdi.
Böylece karşısında blok için yükseldiğinde
Wilt onun koluna abanmadan topu bırakıverirdi.
Bu ufak kurnazlıklar Bill Russell'ın dehasını gösteriyor.
Yakın dostlarım bana pek çok kez şöyle dedi,
"Wilt, çık ve Bill Russell'ın elini kır.
Bu heriflere iyi davranmayı bırak. Canlarına okuyabilirsin."
İlişkileri saygı üzerine kuruluydu.
Birbirlerine karşı hep sert oynadılar.
Arkadaştılar ama rakiptiler de.
Ve kime karşı oynarsan oyna en üst seviyede rekabet edersin.
Tüm sporları sanat ve savaşın bir karışımı olarak görürüm.
Prensiplerini değiştirmek suretiyle herhangi bir sporun
sanat ve savaş dengesini değiştirmek mümkündür.
Başka bir zamanda, başka bir dünyada,
NBA yöneticisinin,
basketbolu şiddetten temizlemek ve sanatı ödüllendirmek için
atılan her basketin güzelliğini puanlayacak
bir jüri tayin ettiğini hayal edelim.
Basketboldaki tüm güzel hareketler kendi özünde değerlendirilirdi.
Sonuç olarak oyuncular, sanata olan sevgileriyle motive olurlardı.
Savaşa dair tüm unsurlar çıkarıldığında
spor bir tür dansa dönüşürdü.
Dövüşten ziyade bale.
Julius "Dr. J" Irving'in, sırtı bükülmüş, kolları esnemiş biçimde
havada uçtuğunu gördüğümüzde,
tıpkı bir resmin güzelliği gibi "Çok güzel bir hareketti" derdik.
Biçim merak uyandırır ve hareket anlam ifade eder.
1964'te Russell, ilk NBA finallerinde Chamberlain'i ağırladı
ve neredeyse kusursuz bir sanat ve savaş dengesi sergiledi.
Enerjiye ihtiyaç duyduklarında Celtics'i ateşledi
ve gerektiğinde onlara yol gösterdi.
Celtics maçlarda üçe bir üstünlük elde etti
ve beşinci maçın son saniyelerinde
Russell sezonu bitirecek bir hamlede bulundu.
Bill Russell ribaundu alıp basketi atıyor.
On saniye kala fişi çekiyor.
Boston taraftarları şimdiden Koç Red Auerbach'i omuzlarına alıyor.
Bill, Cousy olmadan da takımı şampiyon yapabileceğini kanıtlıyor.
Celtics, art arda altıncı şampiyonluğunu elde ediyor.
Bill Russell Boston'a geldiğinden beri yedinci
ve Bill'in Cooz olmadan ilk şampiyonluğu.
CELTICS, SEKİZ YILDA YEDİNCİ ŞAMPİYONLUĞUNA TUTUNDU
Bu şampiyonlar takımına yol gösteren eksantrik koçlarıydı.
Red'in kurduğu kadro mükemmel uyum için tasarlanmıştı.
Cousy ayrıldıktan sonra takımın ilk beşi, K.C. Jones, Bill Russell,
Tom Heinsohn, Satch Sanders ve Sam Jones'tan oluşuyordu.
Ama Aralık 1964'teki bir St. Louis maçından önce
Heinsohn sakatlık sebebiyle kadro dışı kaldı.
Red Auerbach, altıncı adam John Havlicek'i ilk beşe alabilirdi.
Onun yerine daha deneyimli Willie Naulls'u tercih etti.
Bill Russell pivot pozisyonundaydı,
Tom Sanders forvetlerden biriydi,
Willie Naulls diğer forvetti,
bir de Sam ve K.C. Jones vardı.
Celtics'in beşinin Afro-Amerikalılardan oluşması
çok güçlü bir mesajdı.
Bizim için basit bir denklemdi.
Tek amacımız kazanmaktı.
"Bugün en iyi kadromuz bu. Sahaya bu kadroyla çıkacağız."
Sahada aynı anda beş Siyahi mi var?
Gerçekten mi? Biz fark etmedik.
Kazanmak istiyordu ve ancak en iyi oyuncularla kazanırsınız.
Auerbach yapması gerekeni yaptı.
Kendisine zorla yaptırılanı yapmadı veya bir mesaj vermeye çalışmadı.
Ama gazeteciler yorum için sıkıştırdı.
Tarih yazmıştık.
Red'in dediği gibi, tarih hiç de umurumda değil.
Tamamen Siyahlardan oluşan ilk beşiyle Celtics'in geleneği bozduğu bir gerçek.
Ama Bill önce bunun tarihsel bağlamına oturtulmasını istedi.
Şunu yapan ilk Siyahi, bunu yapan ilk Siyahi meselesine
büyük önem veriliyordu.
Kimin ilk veya son olduğu önemli değil.
Önemli olan kaç kere yapıldığı. Gerisi teferruat.
Yaptığım hiçbir şeyi topluma katkı olarak görmüyorum.
Profesyonel basketbolu boş bir uğraş,
dünyanın en sığ işi olarak görüyorum.
Elbette gerçekçiyim.
Basketbol dışında nerede bu ücreti kazanabilirdim?
İnsan geçimini sağlamalı.
Ama asıl yapmak istediğim katkı,
hem dünyadaki Siyahi çocukların hem de benimkilerin
hayatını güzelleştirip
dünyayla yüzleştiklerinde tutkularının körelmemesini sağlamak.
En becerikli oldukları konularda onlara fırsat tanımak.
Çocuklarıma bir milyon dolar vermek gibi bir tutkum olabilir.
Onlara sadece bunu verirsem hiçbir şey vermemiş olurum.
Bazı küçük taraftarlar için Russell ve arkadaşları
bir ilham kaynağından öteydi.
Müthiş bir iş birliği örneği teşkil ediyorlardı.
Beyaz bir mahalledeyim.
Tüm Boston gibi ayrışmış, beyaz,
ırkçılıkla dolu bir mahalle.
Beş, altı, yedi yaşlarında, küçücük beyaz çocuklar
basketbol sahasında koşuşturup topu çembere sokmaya çalışıyor
ve "Ben K.C. Jones'um" diyorlar.
"Ben Sam Jones.
Ben Bill Russell."
Celtics şehre geldiğinde
herkes giderdi, ana baba günü olurdu
çünkü sadece Russell'ı değil, bu müthiş takımı izlemek isterlerdi.
Celtics, 1964-65 sezonunu
62'ye 18'lik lig rekoruyla bitirdi.
Play-off'larda Celtics, kadrosunda tanıdık bir sima olan
Philadelphia 76ers'la karşılaştı.
Wilt'in bir önceki takımı Warriors,
maaş talepleri ve aldıkları yenilgiler nedeniyle
onu takas etmişti.
Memlekete dönen Chamberlain Sixers'ı dişli bir rakip yapmıştı.
Birbirlerinin sahalarında
düşman taraftarlar önünde karşılıklı galibiyetler aldılar.
Chamberlain hayalî bir nesneye yumruk atıyor.
15 NİSAN 1965
Doğu Konferansı şampiyonluğu için 76ers'la oynuyorduk.
Yedinci ve son maçtı.
Maç boyunca hücum serileri yakaladık
ve her seferinde Chamberlain, Greer ve diğerleri farkı kapattı.
Maçı koparamadık.
Bitime 1:45 kala Celtics yedi sayı öndeydi.
Philly yine arayı kapatmaya çalıştı.
Son birkaç saniye kala
Boston maçı alıp NBA finallerine çıkacak gibiydi.
Chamberlain dönüp smacı basıyor. Beş saniye kaldı.
Topu oyuna sokarız ve maç biter diye umuyorduk.
Topu kullanma konusunda kendimden başka kimseye güvenmiyordum.
Kullanmak istedim çünkü iyi pas çıkarabilirdim.
Maçı bitirme şansımız vardı
ve Russell topu oyuna sokacaktı.
Ama üstünde duran ve ucu balkona uzanan kabloyu görmemişti.
Potayı güçlendirmek için konurdu.
Şimdi Russell…
Top destekten sekiyor!
Russell destek yüzünden topu kaybetti! Boston sadece bir sayı önde.
Beş saniye kala top Philadelphia'ya geçiyor.
Boston sadece bir sayı önde.
Ben arabada, radyodan dinledim.
Araba sürmek için çok küçüktüm
ama inanın bana, arabada radyosu açık hiç kimse
o anda hareket hâlinde olmamalıydı.
110'a 109. Şimdi iş ciddiye bindi.
Toplandık. Tek diyebildiğim, "Çocuklar, bir şey yapmalıyız" oldu.
"Beni kurtarmalısınız." Delirmiştim. Utanıyordum.
Russell, "Biri şu keçi boynuzlarını kafamdan çıkarabilir mi?" dedi.
"Çünkü boynuzlandım."
Takım arkadaşlarım daha önce böyle bir şey dediğimi duymamıştır.
"Batırdım. Beni kurtarın."
Başkaları bahane üretirdi ama Russell öyle yapmadı.
Alçakgönüllüydü ve takım arkadaşlarına güveniyordu.
Durum çok kötü. Maç buna bağlı.
Beş saniye. Philadelphia topu oyuna Celtics'in pota altından sokacak.
Pası atacak isim Greer.
Tüm Dünya Şampiyonlukları, Doğu Konferansı Şampiyonlukları
ve rekor dâhil her şey maçın son saniyesine gelip dayanmıştı.
Hakem topu teslim ettiğinde oyuna sokmak için beş saniyesi kalıyor.
İçimden saymaya başladım, bin bir,
bin iki,
bin üç.
"Bin dört"e geldim ve henüz hiçbir şey olmamıştı.
O sırada çok kısa bir süreliğine bir göz atayım dedim.
Topu havada gördüm.
Greer topu oyuna sokuyor.
Uzağa gönderdi ve Havlicek çalıyor!
Sam Jones'a verdi. Havlicek topu çaldı!
Bu iş bitti!
Taraftarlar Johnny Havlicek'in başına üşüştü.
Bu iş bitti!
Johnny Havlicek topu çaldı!
Johnny Most, "Havlicek topu çaldı!" diye öyle bir bağırıyordu ki
radyodan gelen ses resmen vücudunuzu delip geçiyordu.
Bill Russell, Havlicek'e el uzatıyor. Ona sarılıyor.
John Havlicek'i sıkıştırıyor.
Havlicek bu maçı kurtaran isim,
orası kesin!
Johnny Havlicek bu maçı kurtarıyor!
Havlicek'e, "Seni meşhur ettim" dedim.
"Havlicek topu çaldı!"
Dedim ki, "Ben batırmasaydım ismini kimse duymazdı."
Nihayet 76ers'ı da eleyen Celtics,
Los Angeles'taki ezelî rakiplerine yöneldi.
Boston, Lakers'ı kısa sürede yenerek beş maçta şampiyon oldu.
KONUK 96 - EV SAHİBİ 129
Russell takıma katıldığından beri sekizinci şampiyonluklarıydı.
CELTICS YİNE 'KRAL'
BOSTON, 9 SENEDE 8. ŞAMPİYONLUĞUNU ALIYOR
Halkın önem verdiği tek rekabet,
Bill Russell ile Wilt Chamberlain'in arasındakiydi.
Bill, Siyahi çocuklar ve toplumlar için net ve sürekli bir umut beslerken
Wilt'e göre oyunu domine etmek,
yeteneğe dayalı maddi karşılık talebiyle doğru orantılıydı.
Aslında para kazanmak için buradayız.
Sevdiğimiz bir oyunu oynuyoruz ama asıl amaç çok para kazanmak.
Bill Russell, sivil haklar hareketinde yer alıyordu
ve insanları değişime teşvik ediyordu.
Wilt iyi bir hayat sürüyordu
ama kendi rahatı ve hayatından başka
pek bir şeyi umursamıyordu.
Wilt'in bir yarış atı vardı, bir Rolls-Royce'u vardı.
Çok iyi yaşadı.
Sürekli yüksek maaşlar alıyordu.
"Ona bu paralar veriliyorsa bana da verilmeli" dedim.
Radyoda duyduğumu hatırlıyorum,
Wilt 100.000 dolarlık bir sözleşme imzalamıştı.
Söylentiden ibaret değildi.
Chamberlain, 76ers ile yıllık 100.000 dolar gibi rekor bir rakama
üç yıllık sözleşme imzalamıştı.
Yani bugünkü parayla bir milyon ediyor.
Bunu duyduğumuzda Red Auerbach'le konuşuyordum.
Gelecek yılki sözleşmemi konuşuyorduk.
"İşte bu. Ne istediğimi biliyorum" dedim.
"Ne?" dedi.
"100.001 dolar istiyorum."
RUSSELL'A WILT YÜKÜYLE MAAŞ
Bembeyaz kesildi.
"Daha beyaz." Pardon.
Çok etkili bir küsurat.
Bir dolar bile olsa ondan daha iyiyim demektir.
Ne kadar rekabetçi olduğunu gösteriyor.
Tam onluk bir hareket bu.
O bir dolar şaka değilmiş.
Damlaya damlaya göl olur.
Program için sana bir dolar vereceğiz.
Astronomik meblağlar istediğine dair söylentiler doğru mu?
"Astronomik." Kulağa yüksek geliyor.
Pikenrollarla, hücum koşularıyla size 20 sayı aldırır.
Beş şut bloklayıp size 20 ribaund kazandırır.
100.000 dolarlık bir adam değil, bugünün 500 milyon dolarlık oyuncusu.
"Ligin en değerli oyuncusu seçildim, en çok kazanan ben olmalıyım" dedim.
Babama telefon ettim.
"İnanmayacaksın. Bir anlaşma yaptım" dedim.
"Artık çalışmana gerek yok."
"İşi bırakamam oğlum" dedi.
"Neden?" diye sordum.
"Bu dökümhanede 25 yıldır çalışıyorum" dedi.
"Dökümhane mi, 25 mi… Bırakmak için iyi bir neden" dedim.
"Hayır" dedi.
"Dinle oğlum, bu insanlara hayatımın en iyi 25 yılını verdim" dedi.
"Şimdi onlara birkaç kötü yıl vereceğim."
Şahane.
Russell bir yandan Chamberlain'le üstünlük kurma oyunu oynarken
ABD'de Siyahların gördüğü ekonomik baskıya karşı da
daha sert bir duruş sergiledi.
Hâlâ bulunmayı bekleyen cevaplar var.
BEYAZ GÜÇ
Beyaz Saray'da bir konferans düzenleyip
âlimlerin, uzmanların ve seçkin Siyahi liderlerin de katılımıyla
bu hakların tesis edilmesini talep edeceğim.
Amacı, uzun süren bir adaletsizlik sürecinin ardından
Amerikalı Siyahilerin
edinmek üzere oldukları hakların
derhâl tesis edilmesini sağlamak.
Bill Russell, aralarında eğlence, iş dünyası liderleri
ve önde gelen aktivistlerin de bulunduğu 2400 davetliden biriydi.
Ama toplantının boş vaatlerle sonuçlandığına kanaat getirdi.
Russell'a göre gerçek değişim, ekonomik fırsatlara dayanıyordu.
İş olmadan eğitim neye yarar?
Amerikan ekonomisinin başaktörleri olma yolunda
Siyahilerin karşılaştığı ekonomik engellerin kırılması için
daha elverişli bir ortam sağlayacak liderlik eksikliği mevcuttur.
Bu milletin kanı, ticaret ve sanayi damarlarında akar.
Büyük sermayenin kaynakları,
ülke başkanı tarafından talep edilip organize bir eylemde kullanılırsa
hedeflerimizi başarmamız büyük ölçüde kolaylaşır.
O bahar Boston'da
okulda ayrımcılık tartışması alevlendi ve Russell da kavgaya katıldı.
Üç yıl boyunca, şehrin okul idaresi ve tartışmalı eski başkanı
Louise Day Hicks de konuyla ilgili ayak diremişti.
…ırksal açıdan dengesiz bir okulun
eğitim açısından zararlı olmadığını beyan etmiştir.
Şey…
Başkan Ohrenberger'ın ve sizin,
ırksal açıdan dengesiz bir okulda çocuğunuz yok,
yani çocuklarımıza etkisini bilemezsiniz.
Bir gün mezuniyet konuşması yapmak için
Roxbury Ortaokulu'na geldi.
Vaiz ve aktivistlerden oluşan bir grup yaygara koparınca onları tutuklattı.
Bu arada çocukların mezuniyeti güme gitti,
biz de yerel kilisede onlar için özel bir tören düzenledik
ve mezuniyet konuşmasını ben yaptım.
Kendime soruyorum, "Değişim isteyen diğer sesler nerede?"
Amerika'nın dört bir yanında küçük yangınlar var.
Roxbury'de de bir yangın var
ama kulak veren yok. Kimse dinlemiyor.
İnsanların anlamadığı şey,
Roxbury'yi kül eden bir yangının Boston'ı da yakacağı.
Yangın yayılacaktır.
Bana göre Boston ırkçılığın bit pazarıydı ve eski, yeni, tüm cinslerini içeriyordu.
Şehirde rüşvetçi belediye ırkçıları vardı,
tuğla atıp "Afrika'ya gönderin" diyen ırkçılar vardı
ve üniversite bölgesinde sahte radikal şık ırkçılar vardı.
Yine de Boston'daki herkes Dr. King'in lehinde konuşuyordu.
Çok şaşırmıştım.
Belki de Dr. King'in sevgiye dayalı renk körü toplum hayali
Boston halkınca yanlış anlaşılmıştı.
Onlar için "renk körü" demek Siyahların görünmez olmasıydı,
ki bu onların işine gelirdi ve pek bir şey değişmiş olmazdı.
Bill Russell, olanı söyleyip
herkesin öğrenmesi gerektiğini savunurdu.
Neden yürüyoruz? Neden protesto ediyoruz? Bu ne işe yarıyor?
İnsanlar konuşmaya korkuyordu.
Mevkisinin farkındaydı.
Sesinin ne kadar güçlü olduğunu biliyordu.
Yeni nesiller için kapılar, yollar açtı.
Biz eyleme geçip bir araya gelince ve konuşunca insanlar dinliyor.
Büyük, seçkin bir sporcu olarak bir forumum vardı,
eğer kullanmayı seçersem.
Russell fikirlerini dile getirmekten hiç çekinmezdi
ama pek çok taraftar
"çenesini kapatıp oynasın" görüşünü benimsiyordu.
Kariyerim ilerledikçe Celtics dışındaki çevrelerle
münasebet geliştirmek istemedim.
Celtics için oynuyordum. Boston için değil.
Bence beyazların büyük kısmına sinir bozucu geliyordu
çünkü onlar karşılarında el pençe divan duran birini istiyorlardı.
Bill Russell boyun eğmedi.
Memleketi Reading'de o ve ailesi, istenmeyen yabancı olarak görülüyordu.
YOBAZLARDAN RUSSELL'IN ÇOCUKLARINA HAKARET
Kimsenin ailemin mahreminde neler yaşandığını bildiğini sanmıyorum.
Bir hafta sonu seyahatinden dönen Russell'lar
evlerinin vandallar tarafından yağmaladığını gördüler.
Eve dönüyorlar ve etrafı darmadağın buluyorlar.
Sadece mahallede yaşamasına değil,
onun varlığına karşı çıkan biri olduğu çok açık.
Duvara bir sürü şey yazmışlar.
Irkçı hakaretler ve tehditler.
Tatilden eve dönmüştük ve evi darmadağın hâlde bulmuştuk.
Duvara dışkıyla "Pis Zenci" yazılmıştı
ve bilardo masası parçalanmış, üzeri birayla kaplanmıştı.
Onun kupalarını ezmişlerdi, ailemin yatağına dışkılamışlardı.
Şoke olmuştum. Kasabanın bu kadar ırkçı olduğunu bilmiyordum.
Bill ve ailesinin bunları yaşaması gerçekten çok üzücü.
Kasaba polisi herhangi bir zanlı yakalayamadı.
Bazıları "kibirli tavrımın" haneye tecavüzde payı olduğunu iddia etti.
Russell zaten Siyahilerin gördüğü muamele konusunda
sürekli siniri tepesinde gezen biriydi.
Bu konulardan açıkça bahsetmezdi.
Yine dönüp dolaşıp "Yanlış anlaşıldı" olayına geliyoruz.
Basın toplantısı düzenleyip şöyle diyebilirdi,
"Bu hayvanlar evime zorla girdi
ve bu yüzden sert bir mizacım varmış gibi davranıyorum."
Bill öfkeli bir Siyahi olarak görülüyordu
çünkü Amerika'da yaşamanın gerçeklerini sürekli insanlara hatırlatıyordu.
Bunları unutabilmemiz için insanlar önce gerçeği kabullenmeli.
Oynama fırsatını bulduğu her anda
tüm bunları alıp performansına yansıtabiliyordu.
Hiç bu kadar müstesna bir tutumu ve odağı olan biriyle karşılaşmamıştım.
Daima bir koz ara. Auerbach'ten öğrendiğim bir şey.
Yüzdeleri lehine çevirmek için elinden geleni yap.
Zihinsel, duygusal ve fiziksel olarak.
Bazen rakibe laf atardım.
Çoğu kişi öylesine laf atar.
Bill Russell öyle değildi.
Bill, öyle bir konuşurdu ki
direkt maçın gidişatına etki ederdi.
Bir şey söylerdi
ve damarına basacağını bilirdi.
Celtics'in kazanmasına yardımcı olduğu kesin.
Takıma karşı bir sorumluluğum da
rakibin hücum hattının dikkatini kendi üstüme çekmekti.
Bazen hava atışında ufak bir konuşma yapardım.
"Pekâlâ çocuklar" derdim karşı takıma.
"Bu akşam turnike yok.
Orta mesafeli atışlara karışmam çünkü bu akşam hâlim yok
ama turnikeye izin vermem."
Ya da forvetin birine yaklaşıp "Turnike atmaya kalkarsan
tuzluk ve biberlik de getir çünkü basket topu yiyeceksin" derdim.
Tabii ki Oscar Robertson'a ya da Jerry West'e bunu yapmazdım.
Bazı oyunculara yapılmaz.
Turnikeye filan çıktığımda
Bill katiyen bana hakaret etmezdi
çünkü ters tepebilirdi.
Sanırım çaylaklık sezonumda
Russell şuradaydı, Satch ve ben de buradaydık.
Russell önce Satch'e
sonra da bana baktı.
Sonra da Satch'e bakıp şöyle dedi…
Şu şerefsizi savunabilir misin?
Bu Bradley'yi şaşırtmıştı.
Daha önce kimse ona öyle dememişti.
Bu da beni düşünmeye sevk etti, "Acaba ne demek istedi?
"Neden böyle yaptı?"
Zekâsı yüksek bir insanın laf atması en kötüsüdür.
Çünkü maçı değil, seni kafaya takmıştır.
Russ maçın içinde kendi oyununu oynardı.
Her maçta iki şuta bilerek kural dışı müdahalede bulunurdu.
Evet, basketler sayılırdı
ama oyunculara bir mesaj vermiş olurdu.
"Bak şutunu bloklamaya ne kadar yaklaştım" derdi.
O bir ustaydı.
Baylor'a pas, çizgide. Çembere bırakıyor. Russell'dan blok.
Russell'dan smaç. Bill Russell'dan müthiş oyun!
Russell kesinlikle kibirli ve göz korkutucuydu.
Saha dışında, kendisine gelenleri korkuturdu.
Bu şekilde durup onlara bakardı.
Tek kelime etmezdi.
Bir sporcu ile bir düşünürün ilginç bir karışımıydı.
Sahada denemeden önce kafasında bir oyun kurardı
ve onu gözünde tekrar tekrar canlandırırdı.
Oyunu titizlikle incelerdi.
Kendisine doğru gelen oyuncunun açısını hesaplayabilmesi,
onun becerilerini, tercihlerini bilip
sahanın geri kalanını da görmesi
ve "Şunu yaparsam açı ve güzergâhı şöyle olur" demesi…
Bu adam bir matematikçi.
Bill'in sahadaki ustalığı daima matematik içerirdi.
Celtics'ten takım arkadaşı
K.C. Jones'la birlikte USF'te okurken
Bill, basketbolda açıların ve denklemlerin rolüne dair farklı fikirler geliştirdi.
Basketbolun temelde bir geometri, çizgiler, noktalar
ve mesafeler oyunu olduğuna karar verdik.
Solo hareketlerle ilgili düşler kuruyordum ama o strateji geliştiriyordu.
K.C.'nin özgün bir basketbol kafası vardı ve bilhassa savunmada
üstünlük kurmam için plan yapmayı öğretti.
O günlerde neredeyse her oyuncu ve koç
savunmayı bir tepki oyunu olarak görürdü.
K.C. katılmıyordu.
Rakibine kendi istediği şutu,
kendi istediği yerden attırmanın yollarını düşünüp duruyordu.
Tam da etki alanının sınırından adamın şutu atmasına izin verir
ve oyuncuyu sıkıştırmak yerine rakip alana koşardı
çünkü ribaundu alıp ona atacağım pasla kolay sayı alacağını bilirdi.
Onunla bunun gibi onlarca taktik düşlerdik
ve rakiplerimizin zaaflarıyla ilgili bildiklerimizi denklemlere yedirirdik.
Zamanla K.C. ile birlikte küçük bir basketbol dünyası kurduk.
Büyülenmiştik.
Spor ayakkabılı roket bilimciler.
Daima krallara yaraşır bir havası vardı.
Fotoğraflarına bakıyorum. Biri ilgimi çekiyor.
İki eli kalçasında, hıncahınç dolu bir Boston Garden'da
sahanın ortasında duruyor.
O fotoğrafa her baktığımda
krallığını izleyen bir krala bakıyormuşum gibi gelir.
Her ne kadar sahada bir dâhi olarak görülse de
taraftarlar ve spor yazarları onu huysuz,
soğuk ve kibirli olmakla eleştiriyorlardı.
Kibirliyim. Kabul ediyorum.
Ama kime göre kibirli?
Aynısını bir beyaz sporcu yapsa kibirli değil, iddialı, hırslı derlerdi.
Bill Russell'sanız
ve sadece sporculuğunuzu kucaklayan,
sizi dışlayan bir ülkede yaşıyorsanız,
"Şöyle yapacağım. Arenada zaten size aitim.
Arena dışında bırakın da hayatımı yaşayayım."
Onu eleştirenler, Russell'ın kibrinin kanıtı olarak
imza vermeyi reddetmesini öne sürerlerdi.
Bir oyuncu olarak, 1964'ten sonra hiç imza vermedi.
İmza konusunda hep tuhaf hissettim,
üniversitede basketbol oynarken bile.
Önceleri bu hisse kulak vermedim.
Herkes öyle yapıyor diye ben de imza verdim.
Ama 1960'ların başında,
50 ya da 60 imza verdiğim bir seansın sonunda
iki üç gün boyunca tuhaf hissettiğimi fark ettim.
Halk ve medya çok üzgündü.
Kişisel alanını paylaşmayı tercih etmeyip
imza vermemesini
üstlerine alındılar.
Taraftarların seni bir şeye zorlamasına izin veremezsin.
Bir kâğıda karalanmış bir imzanın değerini kafam almıyor.
İmzamın ne değeri olabilir ve neden imzalamak zorundayım?
Paramın karşılığını sahada veriyorum, nokta.
Oynarken kamu malı oluyorum.
Oynamadığım zaman da özel mülk.
İmzalamak istersem imzalarım
ama kimse beni bir şeye zorlayamaz.
Ya Bill Russell'ı kabul edersiniz ya da etmezsiniz.
İmzam bir şeyi değiştirmez.
Basketbolcu olmam da bir tesadüf zaten.
Kendine has biri olması hoşuma gidiyor.
Sadece maçını oynamaya
ve takım arkadaşlarıyla muhatap olmaya karar vermiş.
Daima kendinden emindi. Söylemek istediğim bu.
Derin sohbetler etmeyi veya bir beyin ya da hanımın elini sıkmayı tercih ederdi.
Gayet doğal.
İmza vermediğini biliyorsan isteme.
Değişmeyeceğine kanaat getirmişti.
Bu yönünü seviyorum.
ABD Başkanı gelse imza vermezdi.
Ondan imza istedim, bilin bakalım ne dedi?
Hayır.
Gülmeye başladım, "Evet, çok komik. Al. Bunu imzala" dedim.
Yine reddetti ve gayet ciddiydi.
Birlikte oynadığım tüm oyunculara fotoğraflarını imzalatmaya çalışıyordum,
böylece onları hatıra olarak saklayacaktım.
Ama Russell reddetti.
Açıklaması da şuydu,
"Birlikte çok vakit geçiriyoruz. Dışarı çıkıyoruz.
İmza vermediğimi biliyorsun."
"Bu adamı öldüreceğim. Ciddi olamazsın" dedim.
Bunlar imzasız Bill Russell kitaplarımdan ikisi.
H. Rap Brown ve James Baldwin kitaplarımın arasında duruyorlar.
Başka türlüsü olmazdı zaten. Bay Bill Russell tarafından
benim için özel olarak imzalanmamış kitaplar.
Üç yıl önce şehre geldiğinde görüşmüştük.
"Selam Satch, nasılsın?" demişti. Konuşmaya başlamıştık.
"Hâlâ imza vermiyorum!" demişti.
Bence babam birçok açıdan zamanının ilerisindeydi.
Günümüzün ünlülere takıntılı kültürüne bakarsanız
ünlü biri olmanın güçlüklerini ve tehlikelerini açıkça görürsünüz.
Çıkıntı olduğu, uyum sağlamadığı ve daha açık olmadığı için eleştirilmişti
ve diğer bazı yıldızların aksine bence buna hiç gerek duymamıştı.
Daima tavizsiz biçimde kendisi olan biriydi
ve buna saygı duyamıyorsanız sorun sizdedir.
1963'ten 1965'e kadar
basketbolun ışığı sönmüştü.
Onu bir çocuk oyunu olarak görür ve açıkça söylerdim.
Çok daha önemli şeyler olurken bir yetişkin olarak
nasıl çocukluğumdaki gibi basketbol oynayabilirdim?
Dünyayı değiştirmek istiyordum ve bunun bir yolunu arıyordum.
Siyahi devrim başlıyordu ve pek çok rüzgâr tersine dönüyordu.
Bu sporu yapan bir Siyahsın.
Öncelikle ırkçılık var. Hâlâ engeller mevcut.
Üstelik Siyahlar cehennemi yaşıyorlar. Dayak yiyor, saldırıya uğruyorlar
ve sen Boston Celtics'te basketbol oynuyorsun.
Geri çekilip baktığında muhtemelen suçluluk duyuyorsun.
"Ben ne yapıyorum? Hem bu beyazlar için oynuyorum
ve beni alkışlıyorlar
hem de mahallelerinde beni istemiyorlar."
Televizyondaysa şiddeti görüyorsun
ve bir kalbin ve bilincin var.
Berbat hissedersin. "Yeterince çaba göstermiyorum."
Bu ülkede iki toplum var
ve bunu kabullenmeliyim.
Hayatı olduğu gibi görmem ve çıldırmamam lazım.
Sports Illustrated'a, Saturday Evening Post'a röportajlar verdi
ve Amerika'ya karşı duyduğu hayal kırıklığından bahsetti.
Martin Luther King'in pasif direniş stratejisini sorguladı.
Malcolm X'i ve İslam Ulusu'nu savundu,
ki o zamanlar çoğu beyaz Amerikalı bunu lanetliyordu.
Sporun bir ırksal aydınlanma aracı olmadığını söyledi.
Spor, Amerikan toplumundaki baskın ırkçı kalıpları yansıtıyormuş.
Yaptığın işle ilgili bu kadar kendinin farkındaysan ne olur?
O işin keyfini çıkarabilir misin?
Bill Russell, Siyahi bir sporcu olarak rolü ve sorumluluğuyla boğuşurken
takımı da bir dönüm noktasındaydı.
Koç Red Auerbach istifa vaktinin geldiğine karar vermişti.
1965-66 sezonu, son koçluk sezonu olacaktı.
Sezona başlayıp da kazandığımız takdirde
"Artık bırakabilirim" demek istemedim.
"Kazanıp bıraktı" derlerdi.
"Ne olursa olsun bırakacağım" dedim.
Asıl önemli olan Red'in yerini kimin alacağıydı.
Red'in ilk tercihi, takım kaptanı ve yıldız Bill Russell'dı.
Oyuncu Bill Russell'ı motive etmenin onu koç yapmaktan
daha iyi bir yolu var mı?
Teklif ettiği ilk kişi bendim ve istemediğimi söyledim.
Bill değilse kim? Bu kararın beklemesi gerekecekti.
Bu arada bitirilecek bir sezon vardı
ve Red'in yaklaşan emekliliği, kazanmak için ilave bir teşvikti.
Red'in koçluğu bırakacağı sene
şampiyonluğu ona hediye etmek istedik.
Koçluk kariyerine yakışan bir son olacaktı.
"Nasıl noktaladı?"
Red'i şampiyonlukla uğurlamak play-off'lara bağlıydı.
Philadelphia'yı üst üste ikinci sene de yenip
Doğu Konferansı şampiyonu olduktan sonra…
Boston, Philadelphia'yı 121'e 117 yendi.
…Celtics beşinci kez Lakers'la eşleşti.
Ve sıkça olduğu gibi seri, Celtics'in dört sayı önde götürdüğü
yedinci kader maçının son saniyelerine gelip dayandı.
Altı saniye kaldı ve birden Lakers'a şans doğdu.
Şimdi Ellis'e gidiyor. Ellis'ten bir şut ve başarılı!
Dört saniye kala fark iki sayıya düştü.
Top K.C.'de, etrafını sardılar. Bir saniye kaldı.
İşte bu. Maç bitti!
Havlicek pası aldı ve taraftarlar etrafını sardı.
Her şey bitti.
Boston Celtics,
Los Angeles Lakers'ı 95'e 93 yendi.
Ve seyirciler sahaya üşüştü.
Red'le bu maçı çok istiyorduk çünkü kazanarak bırakmalıydı.
AUERBACH'İN KAHKAHALI VEDASI
Red, genel müdür olarak Celtics'te kalmayı planlıyordu,
böylece halefini seçebilecekti.
Russell'ın ona ilham verecek ve oyuna ilgisini canlı tutacak
bir koça ihtiyacı olduğunu biliyordu.
Mevcut veya eski bir Celtics oyuncusu iyi olmaz mıydı?
İkimiz de birer liste hazırladık ve ilk tercihim Frank Ramsey idi.
Frank, Kentucky'de emekliydi ve ayrılamıyordu.
Üç dört kişiye daha teklif götürdük ve hiçbirinde mutabık kalamadık.
"Birine görev vermem lazım" dedi.
"Dışarıdan birini araştırayım" dedi.
Çaresiz kalan Red, Alex Hannum'a gitti.
Kendisi San Francisco Warriors koçu ve St. Louis Hawks eski oyuncu koçuydu.
Russell'ın da hoşlanmadığı eski bir rakipti.
Dedim ki, "Onu işe alırsan Red, ben de seninle bırakırım."
Russell'a dedim ki, "Red bırakınca kim koç olacak?"
"Alex Hannum" dedi.
Russell'ın can düşmanıdır.
"Alex Hannum'la çalışamazsın. Ondan nefret ediyorsun" dedim.
Dedim ki, "Beni dinle, ne olur.
Takıma sen koçluk yapacaksın. Bunu istiyorsun, değil mi?" "Evet."
"O zaman git Red'e söyle."
Yaklaşık 25 dakika sonra otel odamda oturuyordum,
telefon çaldı.
Arayan Red Auerbach'ti ve dedi ki, "McSweeny, seni şerefsiz."
"Ne oldu Red?" diye sordum.
Güm, telefonu kapattı.
Az sonra kapı çaldı. Russell'dı.
"Koç benim" dedi.
Öyle sevindim ki…
Ona sarıldım, onu öptüm ve sakalından tutup çektim filan…
"Dünyanın en güzel şeyi bu."
İLK SİYAHİ PROFESYONEL HOCA
Cousy ve Auerbach ile Dünya Şampiyonu olamamışlardı.
Sonra Bill Russell geldi ve şimdi de koç oldu.
Koçluk yapmayı denememin
sporla olan ilişkimi yeniden canlandıracağını düşündüm.
Bütün başarı göz önüne alındığında
bunu zaten hak etmişti.
Karşınızda Celtics'in yeni koçu. Başarılar diliyorum.
Teşekkürler.
Red Auerbach'in kopyası mı olacaksın yoksa kendi yolunu mu izleyeceksin?
Kimse Red Auerbach'in kopyası olamaz.
Kendi yolumu izleyeceğim. Ben de azimliyimdir.
Red'i bu konuda kopyalayacağım. Onun gibi inatçı olacağım.
Celtics'in geleneksel sezon sonu veda yemeğinde
Russell, rolünün değişmiş olabileceğine
ama arkadaşlarından beklentisinin aynı kaldığına dair sinyaller verdi.
Gelecek sezon bu takımdan çok şey bekliyorum.
Hiç bu kadar yürekli bir takımın üyesi olmamıştım.
Pek kimseyle yakınlaşmam ama bana kendinizi sevdirdiniz.
Hayatımda gördüğüm en iyi muameleyi gösterdiniz.
Siz gerçekten benim ailemsiniz.
Celtics bir isimden veya takımdan daha büyüktür.
Bir yaşam tarzıdır.
Duyuru, Celtics için, tüm sporlar için
ve hatta ülke için çok önemliydi.
Russell, profesyonel bir takımın Kuzey Amerika'daki ilk Siyah koçu olmuştu.
Ama basın nasıl karşılayacağını bilememişti.
'BENCE BECEREBİLİRİM' --RUSSELL
İşi tarafsızca, ırksal bir ön yargı olmadan yapabilir misin?
Evet.
Mühim bir antrenörlük pozisyonuna gelmiş ilk Siyahi olduğun bir gerçek.
Üzerinde ilave baskı hissediyor musun?
Hayır. Hissetmiyorum.
Bunu başkaları kadar büyütmüyorum
zira bu işi kabul etmem veya bu pozisyona getirilmem
benim için gayet doğal.
Russell'ın, sayısız şampiyonluk kazanmış bir takım olan
Celtics'in koçu olması
Amerikan spor tarihinde önemli bir olay.
Russell'ın Celtics'in koçu olacağını ilk öğrendiğim zamanı hatırlıyorum.
Çok sevinmiştim.
Bu arada söz konusu dönem
kota sisteminden sadece beş yıl sonrası.
Sadece Celtics'in yüzü olmadı.
Dünyanın geri kalanına en çok görünür olan
yönetici kadrosunun bir parçası oldu.
Her iki görevde de başarılı olmaya çalışmayı
hayal bile edemiyorum çünkü çok farklılar
ve çok fazla enerji, vizyon ve özen gerektiriyorlar.
O kadarını yapamazdım.
Russell ile Celtics sezona sağlam başlayıp
ilk 12 maçın onunu kazandılar.
Ama galibiyet ve yenilgiler bir yana,
bir olay Koç Bill Russell'ı derinden etkiledi.
Celtics, Louisiana'da bir gösteri maçına çıktığında
babası Bill'in dedesini ilk basketbol maçına getirdi.
Bay Charlie, ihtiyarı da alıp soyunma odasına geldi.
Birkaç dakika sonra ikimiz de paniğe kapıldık.
İhtiyar ağlıyordu. Kalp krizi geçirdiğini sandım.
Sonra ikimiz de acı çekmediğini gördük.
Manzara karşısında donakalmıştı.
Sam Jones ile John Havlicek'in yan yana duş aldığına inanamamıştı.
İki takım arkadaşım, ihtiyarın farkına varmadan
sabunlanıp muhabbet ediyordu.
İhtiyar bize döndü ve usulca seslendi.
"Suyun bir Siyahiden dökülüp
bir beyazın üstüne aktığı günü görebileceğimi sanmazdım."
Kafasını sallayıp duruyordu.
"Bu iki adamın birbirinden hoşlaştığı belli."
Sıralamada liderliğe yükselmek üzeresiniz. Art arda galibiyetler aldınız.
Bir tahminin var mı?
Sakatlık filan olmazsa sonuna kadar gideriz bence.
O noktada hazır olduğundan daha fazlasını üstlenmiş olabilir.
Maç başına ortalama 45 dakika oynuyordu,
ek olarak koçluk yapıyordu,
taktiklerin uygulanıp uygulanmadığını takip ediyordu,
hücumun doğru işlemesini, savunmanın doğru yerleşmesini sağlıyordu.
Eminim ki görevi üstlendiğinde
ne kadar ekstra enerji gerektireceğini tahmin etmemişti.
Tesadüfe bakın ki o sene
Wilt kendini toparlamış ve Philly müthiş bir takım olmuştu.
Resmî maç öncesi programı, sadece 35 sent. Maç kadrosu da programda mevcut.
Wilt Chamberlain'i ve daha fazlasını resmî programdan okuyun.
Son iki yılda 76ers, umut vadeden bir takımdan
dişli bir rakibe dönüşmüştü.
Puan durumunda en iyi sıradaydılar
ve Wilt nihayet anlaşabildiği bir takım bulmuştu.
Engellenmek insanı mahveder.
Son on yılda Celtics, 10 dünya şampiyonluğunun dokuzunu kazandı.
Geçen sene 76ers, NBA'in "kıl payı kaçıran" takımıydı.
Geçmiş, "Boston'ı yen" diye bağırıyor.
Geriye, Greer'a, şut atmak istiyor. Atıyor. Başarılı.
Her iki kulüp de maçı çok istiyor.
Solda Greer. Atıyor. Başarısız.
Ribaundu alan Chamberlain. Bir turnike ve faule maruz kalıyor.
Sixers, 1967 play-off serisindeki ilk üç maçı domine etti.
Artık tecrübe kazanan Wilt tarzına ayar çekmiş,
daha fazla pas verip takım savunması yapıyor.
Chamberlain'den çok iyi bir blok!
NBA'deki koçluğunun ilk yılında Russell,
sağlam ama kan kaybeden bir takım devralmıştı.
Garden'a gittim, taraftarların çirkin ve nahoş tavırları vardı.
Bir rekabet değildi. Meydan okumaydı bu.
Arbedeye bir taraftar karışıyor.
Celtics, Boston'daki dördüncü maçı almayı başardı
ama tekrar Philly'ye döndüklerinde
Celtics hanedanının sonunu isteyen taraftarlarla karşılaştılar.
Walker'ın hücumu, turnike.
Olağanüstü oynayan bir takım bu.
Greer'a pas, peşindeler. Çembere bırakıyor.
BOSTON ÖLDÜ
Philadelphia'lı taraftarlar, "Celtics nihayet öldü" diye bağırıyordu.
BOSTON BU GECE ÖLECEKSİN
Bill Russell, bir hanedanın çöküşünü izliyor.
Beş, dört, üç, iki, bir!
Wilt ile Philadelphia 76ers bizi yendi çünkü daha iyilerdi.
Bizi neredeyse sahadan sildiler
ve kaybeden sendromunun bir anda tadını almış oldum.
Celtics'in eşi benzeri görülmemiş sekiz ardışık şampiyonluğuna rağmen
Boston'da taraftarlar beni yuhaladı.
"Siz bitmişsiniz.
Böyle gitmeyeceği belliydi. Artık sizde iş yok."
Gözlerime inanamıyordum.
Sixers o sene NBA finallerini de kazanıp
Wilt'e ilk şampiyonluğunu tattırdı.
Bu arada Boston'da, Celtics'in acı yenilgisinin faturası
tek bir kişiye kesildi.
Kazanma alışkanlığı yakalamıştık
ve Russell'a pota altında bel bağlayabildiğimiz sürece
önümüzde kimsenin duramayacağını düşünüyorduk.
Kazanamamamız, gururlu bir adam olan Russ'a
çok koymuştu.
Utanç duymuştu.
Sessizdi, sezon hakkında konuşmak istemiyordu.
Çünkü o öyle bir adamdı.
"Seneye neler olacağını göreceğiz" dedi.
Beyzbol Dünya Kupası heyecanıyla fark etmemiş olabilirsiniz
ama NBA'in yeni sezonu cumartesi akşamı başlıyor.
Boston Garden'da,
Celtics'in tecrübeli yıldızları,
Philadelphia 76ers'ın kendilerinden aldığı tacı
geri almak için hazır bekliyor.
Daha önce tahminde bulunmadım.
Burada oynadığım onca yıldır tahminimi sorduklarında
"Bilmiyorum. Bir yorumum yok" derdim.
Geçen sene "Beklentin ne?" dediklerinde "Kazanacağız" dedim ama olmadı.
O nedenle bundan böyle hiçbir şey demeyeceğim.
İkinci koçluk sezonunda Russell çifte tehditle karşılaştı.
İlki, Philadelphia 76ers'a kaybedilen şampiyonluğu
geri alabileceğini kanıtlamaktı.
İkincisi ise Amerika ile spor dünyasını ikiye bölen
amansız savaşın tehdidiydi.
Savaşın henüz başlarında Vietnam hakkında güçlü kanılar edindim.
Sömürge savaşlarının bir devamı gibi gelmişti
zira Afrika'daki sömürgelere karşı olan bir Siyahi olarak
gücüme gitmişti.
Aslında Vietnamlılar sadece
Batılılar tarafından yönetilmek istemiyordu.
Biz Amerikalılar öyle görmedik tabii.
Bir imparatorluk olarak savaşı,
demokrasinin komünizm ile mücadelesi olarak tanımladık.
Vietnam'daki bombalar memlekette patlıyor.
Müreffeh bir Amerika hayalini ve ihtimalini yok ediyorlar.
Dinle LBJ, söyle kaç çocuk öldürdün bugün?
Burayı lanet komünistler yönetiyor!
Savaş, öfke ile hoşnutsuzluğu körükledi ve ulusu kutuplaştırdı.
-Ne istiyoruz? -Barış.
-Ne zaman istiyoruz? -Derhâl.
Savaşa karşı çıkanlar arasında
İslam'ı benimseyip Muhammad Ali ismini alan
25 yaşındaki ağır sıklet boks şampiyonu Cassius Clay de vardı.
Ali, dini ve ahlaki inançlarının kendisini
tanımadığı insanları öldürmekten alıkoyduğunu söylüyordu.
Vietnam'a gidip insanları öldürmek istemiyorum.
Bana "pis zenci" demediler,
linç edip üstüme köpek salmadılar veya anama tecavüz etmediler.
Ali unvanını kaybetmekle, federal yargılamayla,
beş yıl hapis ve 10.000 dolar cezayla karşı karşıyaydı.
Muhammed Ali'nin yaptığı şey
boks kariyerine son verebilirdi.
Milyonlarca dolar kaybetmeyi umursamadı.
Kesinlikle çok cesurdu.
Siyahi sporcular olmakla gurur duymamızı sağladı
çünkü davranışlarıyla bana neyin önemli olduğunu gösterdi.
Onun gittiği yolu seçecek
pek fazla bireysel sporcu tanımıyorum.
Bu muazzam bir irade, metanet vesaire gerektirir.
Sağlam bir inanç.
CLEVELAND ZİRVESİ 4 HAZİRAN 1967
Cleveland Zirvesi, Ali'nin askere gitmeyi reddetmesine
Siyahi sporcuların verdiği bir cevap niteliğindeydi.
Kardeşlerine desteklerini göstermek istediler.
Cleveland'a Muhammad'i orduya katılmaya ikna etmeye gitmedik.
Ona destek olmaya gittik.
Ağır sıklet şampiyonunun belirli bir dine mensup olmasını
veya vicdani retçi olmamasını gerektiren bir şey yok.
Muhammad Ali'yle dostluğumuz vesilesiyle buradayız.
Gerçeği kendisinden duymak istedik
çünkü gazeteler yazıyor, televizyon bir şey söylüyor,
bakalım o ne diyecek.
Birçok zor soruya cevap verdi
ve özetle beyler, bunun dini bir mesele olduğuna
bizi ikna etmeyi başardı.
Dinine inanıyor
ve duruşu tamamen buna dayanıyor.
Yaşadığı şeyler
onu çok yalnızlaştırmış.
Meşhur fotoğraf bu.
Muhtemelen 20'nci yüzyılın en ikonik fotoğraflarından biri.
Bu Siyahi adamların, bu yıldızların,
Cleveland Browns'taki, Celtics'teki, Packers'taki rollerinden sıyrılıp
"Hayır, biz öncelikle Siyahiyiz" dediklerini görmek etkileyiciydi.
Platformlarını, seslerini,
bu ülkenin değişimine duydukları arzu ve isteği,
hatta Siyahi bir sporcu olmanın anlamını
kullanma sorumluluğunu hissettiler.
Bill ile ortak noktamız,
karakterlerimizden taviz vermeden
ön yargılarla,
ayrımcılıkla
ve haksız uygulamalarla mücadele etmemizdir.
Eğer bir yıldızsanız
ve doğru şeyleri söyleyip uygun şekilde davranırsanız
para kazanırsınız.
Aktivist olacaksanız da bundan vazgeçmeniz gerekir.
Bill özel bir şahsiyetti.
Doğru olmayan meselelerle
mücadele edeceğine güvenebilirdiniz.
Bill Russell,
Ali'nin savunduğu şeyin özünü,
ruhunu ve sadedini kavramıştı.
Bir muhabir Bill'e,
"Muhammed Ali'ye ne olacak?" diye sorduğunda
Bill şöyle cevap vermişti,
"Muhammed Ali için kaygılanmıyorum.
O benim yapamadığım bir şeyi yaptı,
kendini, canını tehlikeye atacak kadar önemsediği bir inanca adadı."
"Ali için kaygılanmıyorum. Diğerlerimiz için kaygılanıyorum."
Bu bir CBS özel haberidir.
Sivil haklar önderi
ve Nobel Ödülü sahibi Dr. Martin Luther King Jr.,
bu akşam Memphis, Tennessee'de vurularak öldürüldü.
Lorraine Oteli'nin ikinci katında, balkonda durduğu sırada
caddenin karşısından atılan bir merminin
boynuna isabet ettiği söyleniyor.
Dr. Martin Luther King Jr.'ın hayali
onunla birlikte ölmedi.
Amerika mermiyle değil,
ancak özgür ve adil insanların oylarıyla yönetilecektir.
Bence ırk ve din fark etmeksizin her cenahtan her birey
bu kaybı yaşadı.
Hepimizi etkiledi.
150'den fazla Amerikan şehrinde isyanlar baş gösterdi.
Ülke tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir kundaklama ve yağma yaşandı.
Şu anda teste tabi tutulan cumhuriyetin temelleridir.
Ülkenin dört bir yanında yas ve öfke patlaması yaşandı.
Ertesi gün Philadelphia'da, Celtics, 76ers ile
Doğu Konferansı final serisinin ilk maçını oynayacaktı.
Artık liderlerimizin öldürülmesini elimiz kolumuz bağlı beklemeyeceğiz.
Gün boyu şoku atlatamadığımı hatırlıyorum.
Dört beş saat boyunca oturup başka bir konuda konuşamamıştım.
Belki de oynamamalıyım diye düşündüm. Wilt'i aradım.
Bill Russell ve Wilt Chamberlain gibi
nüfuzlu ve meşhur sporcular bile
NBA'e "Bu büyük adamın anısı adına maçı iptal edeceğiz" dedirtemedi.
Taraftarlar stadyumu doldurduğu sırada
Chamberlain soyunma odasında oylama yapıp oynamak isteyip istemediklerini sordu.
İkimiz de son dakikada maçı iptal etmenin iyi olmayacağını düşündük.
10 ila 12.000 kişi vardı ve iptal etmek sorun çıkarabilirdi.
Sonunda iki takım da oynamaya karar verdi.
Taraftarlar, iki büyük rakip Russell ve Chamberlain'den bile
metanetli ama iddiasız birer performans izlediler.
Ürkütücü bir ortam vardı. Play-off maçlarıyla özdeşleşmiş
o neşe ve heyecan mevcut değildi.
Celtics, 127'ye 118 kazanmayı başardı.
Dört gün sonra King, Atlanta'da toprağa verildi.
King'in cenazesine siyaset ve eğlence sektörünün ileri gelenleri
ve NBA yıldızları katıldı.
Hayalinin onunla birlikte ölmesinden korkuluyordu.
Dr. King'e büyük saygı duyuyordum.
O son arabulucuydu.
On yıl önce söylediğim,
"öfkeli bir Siyahi"nin sözleri diye ciddiye alınmayan şeyler
bugün tekrar servis ediliyor ve üzücü olan da bu.
Şiddetten asla yapıcı bir şey çıkmaz.
O da pasif direnişe inanan bir adamdı
ve biri onu öldürdü.
Büyük bir trajedi.
King'in cenazesinin ertesi günü, 10 Nisan'da,
play-off serisi Boston Garden'da devam etti.
CELTICS, 76ERS'A KARŞI 1968 DOĞU KONFERANSI FİNALLERİ
76ers, rakibine oyun ve skor anlamında üstün geldi
ve Celtics 115'e 106 mağlup oldu.
Philadelphia sonraki iki maçı da kazandı.
Hiçbir takım, hatta Celtics bile bir seride
3'e 1'lik farktan geri dönememişti.
Son söz henüz söylenmemişti.
Son söz söylenmeden hiçbir şey bitmiş sayılmaz.
Beşinci maçta Celtics kükreyerek geri döndü.
Philadelphia'yı 122'ye 104 ezip geçtiler.
Rüzgâr tersine dönmüştü.
Garden'daki bir sonraki maçı Celtics kazandı.
Russell'ın aralıksız blokları ve iyi koçluğu sayesinde
Philadelphia'daki seri finalini kazanıp hâlâ şampiyon olduklarını ispatladılar.
Russell için en tatmin edici zaferi buydu.
Celtics, finallerde Lakers'ı yenecek
ve Russell onuncu, koç olarak ise ilk şampiyonluğunu elde edecekti.
Bill, harika bir maç ve sezon için tebrikler.
Teşekkürler.
Hem koç hem de oyuncu olarak çalışmak seni geçmiş sezonlara göre
daha çok mu zorladı?
Sanmıyorum.
Sence yeni Siyahi sporcular hep birlikte sosyal ve siyasi değişim yaratabilir mi?
Yıllar içinde yaptıklarım, söylediklerim,
güçlü konumum ve başarılı olmam sayesindeydi.
Ama bu nedenden dolayı da kaybedecek çok şeyim oldu,
onların bakış açısına göre yani.
Ama benim için bir değeri yoktu zira insanlığımı kaybedersem
hiçbir şeyim yoktur.
Sporcular insan değil, ürün olarak görülür.
Yaklaşık üç aydır zorbalığa uğruyorum
ve hücre hapsinde tutuluyorum.
-Siz nesiniz? -Kara Panter!
En önemlisi faşizme son vermek yoksa faşizm bize son verecek.
Kendimi yetersiz hissediyorum.
Çünkü insanların neler yaşadığını gördükten sonra
yaptığım katkı devede kulak kalıyor.
Russ son üç, dört yılında basketbolu bırakmakla tehdit etmişti.
"Russ, bırakamazsın" dedim.
"Şampiyonluk kazanabilmemiz için oynamaya devam etmelisin,
böylece şampiyonluk çekleri almaya devam edebiliriz" dedim.
"Sensiz kazanamayız."
15 Mart 1969'da,
Baltimore Bullets'a karşı oynanan maçta
Celtics son dakikalarda skoru eşitledi.
Topa sahip olduktan sonra Koç Russell mola istedi.
"Şimdi köşeye sıkıştılar! Onları gebertelim!" diye bağırıyordum.
Birden kahkaha atmaya başladım ve kendimi durduramadım.
Oyuncular delirdiğimi sandı. "Çok âlem bir şey" dedim.
"Koskoca adamım ve binlerce kişinin önünde yarı çıplak koşarak oyun oynuyorum
ve insan gebertmekten bahsediyorum.
Çok derin bir şey söylemişim gibi takım arkadaşlarıma baktım.
Onlar da bir şey dememişim gibi boş boş baktılar.
Topu kullanamadık ve Bullets kazandı.
Profesyonel basketbolda o kadar kahkaha attım,
oyunun kendisiyle hiç alay etmemiştim.
Gülünç yönlerine odaklandığın takdirde
sporun gerekliliklerini yerine getiremezsin.
Sporda nihai zafer olmadığını zaten biliyordum.
Maçlar hep devam eder.
Elde edebileceğin tek nihai zafer
son maçtan sağ salim çıkıp gitmektir.
Bunun son sezonum olacağına
içten içe karar vermiştim.
Celtics için berbat bir sezondu
ve ligdeki takımların gözünde favori olmaktan çıkmışlardı.
O büyülü basketbol anları çok daha az görülür olmuştu.
Bir sebebinin hem koçluk yapmam hem de oynamam olduğunu biliyordum
ama en büyük sebebi artık yetişemememdi.
Russell gerileme dönemine girmişti,
Sam Jones ve Satch Sanders da artık yaş almışlardı.
Onlara ihtiyarlar derdik.
Maç başladığında bu adamların dizleri sargıyla dolu olurdu.
Eski, siyah, boğazlı spor ayakkabılarla 40'lardan çıkmış gibilerdi.
Acınacak hâldelerdi.
Kariyerimde öyle bir noktadayım ki her sezon işkence gibi geliyor.
O sene Celtics, Doğu'yu dördüncü bitirdi.
Artık bitmesi gerekiyordu.
Kazanmalarını bekleyen yoktu.
Sönük performanslarına ve olumsuz tahminlere rağmen
Boston, Doğu Konferansı yarı finalini kazanarak
76ers'a rakip oldu.
Celtics, Philadelphia'yı ezip geçti.
Konferans şampiyonluğu için Knicks ile karşılaşacaklardı.
Philadelphia'yı yenebileceğimizi biliyorduk.
Bunu biliyorduk.
Ama New York bir sorundu.
CELTICS İLE KNICKS 1969 DOĞU KONFERANSI FİNALLERİ
Knicks için her şey tıkırındaydı.
Willis Reed pivot pozisyonunda çalışkan ve becerikli bir liderdi,
Forvette zeki Bill Bradley, dinamik gard olarak Walt Frazier vardı.
Daha sezon başında şampiyonluk konuşuyorduk.
Ve o gün soyunma odasında,
"İşte beklediğimiz an geldi" diyorduk.
"Bu yüzden oynuyoruz, hadi alalım şunu."
Kazanabileceğimize inanıyorduk.
Knicks, o sene bizi çantada keklik görüyordu
çünkü normal sezonda yedi maçtan altısını kazanmışlardı.
Willis Reed savunmanın bel kemiğiydi.
Herkese destek oluyordu.
Her maçta hücumu değiştirmeye başladım.
Alçak posta uyum sağladıkları anda yüksek post hücuma geçiyordum.
Bunu yaparak savunmanın akışını değiştiriyordum.
Ama sonuçta onlardan daha iyiydik.
Bunu duymak istemiyorlardı.
Russell'ın maçtan maça rötuşları işe yaramıştı.
Knicks yenilerek elendi.
On birinci şampiyonluk ufukta belirmişti.
Celtics, NBA finallerinde yedinci kez Lakers'la karşılaşacaktı.
Koç, Wilt Chamberlain'i yeni aldın.
Bunu yaparak kaç kişiyi kızdırdın?
Yok, bence pek çok kişiyi mutlu ettim.
Doğu Konferansı koçlarını mutlu ettim çünkü artık şansları daha yüksek.
Artık üç büyük oyuncuyla "üçlü tehdit" oluşturabileceksin.
Sence sezon nasıl geçecek?
Tek bildiğim var. Kazanmalıyız. Çünkü kazanamazsak işimden olurum.
Hep Jerry West, Elgin Baylor ve benzeri yıldız Lakers oyuncularıyla
aynı takımda oynamak istemiştim.
Bu takas gerçekleştiği için çok mutluyum.
Basketbolun en iyi takımlarından biri olarak
tarihe geçecek bir takıma geldim.
Lakers, finallerde Celtics'i hiç yenememişti
ama 1969'da Chamberlain'in West ve Baylor'a katılmasıyla
takım NBA'in orijinal Büyük Üçlü'süne sahip oldu.
Biz daha iyiydik, nokta.
Boston bizimle aynı ligde olmayı hak etmiyordu.
Sürekli boşa kürek çeken bir takımdı.
Kansas'tan 13 numara, Wilt Chamberlain!
Herkes, "Celtics çok yaşlı. Bir daha kazanamazlar" diyor.
Bunu tekrar yapabileceğine yürekten inanıyor musun?
Evet.
Bu bir dünya şampiyonluğu maçı, bayanlar ve baylar.
Kupa söz konusu.
Russell ve Wilt kıran kırana çarpışırken maçın kaderini Jerry West belirledi.
West 53 sayı kaydedip ilk maçı Lakers'a kazandırmış oldu.
Jerry West, kariyerimde gördüğüm en iyi maç performansını kaydetti.
Resmen durdurulamıyordu.
Boston Globe, okurlara maç yorumlarını aktarmak için
Russell'dan günlük yazılar istemişti.
Her zamanki gibi dobra ve açık sözlüydü.
West'in sayıları maça damga vurdu.
Gerçi iki sayı farkla yenildik ama sonuçta yenildik.
O 100 sayı kaydetse ve biz iki sayı farkla kazansaydık fark etmezdi.
Önemli olan kazanmak.
İkinci maçta West, 41 sayı kaydederek
Los Angeles'ı bir kez daha zafere taşıdı.
Lakers, Russell'ın Celtics'ine karşı
iki maç üstünlük sağlamış oldu.
Celtics'in başı dertteydi.
İki maç kaybeden hiçbir takım play-off'u kazanmamıştı.
Maç başına ortalama 119 sayıya izin veriyormuşuz.
Her maçta o kadar sayı verme lüksümüz yok.
Sayıyı kimin aldığı fark etmiyor.
Sonraki iki maç Boston'daydı
ve 11. şampiyonluk şansı için
Celtics ikisini de kazanmak zorundaydı.
Üçüncü maçı aldılar.
Ama dördüncü maçta, bitime yedi saniye kala
top Celtics'teydi ve Lakers bir sayı öndeydi.
Sam Jones, perdeleme yapan üç oyuncunun etrafından uçtu.
Şutunu attı.
Tam isabet.
Bir saniye kalmıştı ama maç bitmişti.
Baştan savmaydı ama memnunum.
Sam kritik bir basket atmayı başardı.
İlk dört maçı da ev sahibi takımlar kazanırken
Lakers'ın Los Angeles'ta beşinci maçı kazanmasıyla trend sürdü.
Bazı şeylerin söylenmemesi daha iyi. Lakers'la oynadığımız
perşembe akşamki maç konusunda yorum yapmayacağım.
Bill gururunu ertesi akşam kendi sahasına yansıttı.
Bir zamanlar tek maçta 100 sayı atan adama
sadece sekiz sayı verdi.
İç saha avantajı serinin gidişatını belirlemişti
ve final maçına ev sahipliği yapacak Lakers
favori olmaya devam ediyordu.
Bir kez daha yedinci maça çıkmak nasıl bir duygu?
Bu sefer başkasının sahasında.
Daha önce de yaptık.
CELTICS, LAKERS'A KONUK 7. NBA FİNAL MAÇI - 5 MAYIS 1969
Boston, son 13 yılda 11. şampiyonluğunun peşinde.
Onlar bir hanedan ve Lakers yıkmaya çalışıyor.
Lakers'ın iç sahasındaki yedinci maçta,
Lakers nihayet, Boston Celtics'e karşı
asla kazanmayı başaramadığı şampiyonluğu elde edecekti.
Jerry West güzel özetledi. "Bu kulübü yenebiliriz" dedi.
"Bir daha fırsat bulamayabilirim."
Sorun yaşayacağımızı düşünüyorduk.
Dürüst olmak gerekirse daha öncekilerde olduğu gibi
kendimizden emin değildik.
Bu büyük bir gece. Lakers mutlu sona ulaşabilir.
Dünya şampiyonu olabilirler.
Jack Kent Cooke, Forum çatısına balonlar koydurtmuştu,
Lakers kazanınca bırakılacaklardı.
O balonları oraya koyacak kadar aptalca bir şeyi
nasıl düşünebilirsiniz?
Jack Kent Cooke tüm koltuklara yazı koydurtmuştu.
Lakers şampiyon olduğunda USC bandosu çalacaktı,
çatıdaki balonlar düşecekti.
Yazıyı Russell'a götürdüm.
Sam onu gösterdi ve dedim ki, "Lakers'ın bu akşam kazanması
normal şartlarda mümkün değil. Lakers bizi yenemez."
Biri size bulaşırsa
veya annenize küfrederse
ya da Süpermen'in pelerinini çekerse
ya da nasırınıza filan basarsa,
yüzünüze kum atarsa
sinirlenirsiniz ve performansınız bir üst seviyeye çıkar.
Russell, Chamberlain'e karşı.
Top, Russell'dan Sam Jones'a geçiyor.
Havlicek'e veriyor, o da Baylor karşısında çizgide.
Havlicek'in altı metreden şutu başarılı. On saniyede sayısını atıyor.
Russell'ın bütün oyun stratejisi…
SAM JONES'UN SESİ
…rakibi yormak üzerine kuruluydu.
Sam ortada, atışı başarılı.
Siegfried'in etrafından, atışını yapıyor. Russell'dan blok! Müthiş hareket.
Celtics çok dinç. Lakers yavaş kaldı.
Celtics'ten daha yorgun görünüyorlar.
Celtics son çeyrekte 17 sayı öndeydi.
Lakers 17 sayı geride.
Ama Jerry West ve Lakers pes etmedi.
Atışları Forum seyircisini yeniden canlandırdı
ve Lakers farkı dokuza indirdi.
Tüm gözler Wilt'e çevrildi.
Havlicek'in şutu başarısız. Ribaund mücadelesi.
Chamberlain aldı. Chamberlain sağ dizini sakatladı.
Chamberlain sakatlanıp diğer uçta kaldı.
Hakem molası. Sakatlık…
Chamberlain maçı kapatabilir.
Wilt çıkıyor. Wilt devam edemiyor.
Van Breda Kolff resmen köpürmüştü.
"Koca hergele! Nasıl oyundan çıkar?"
Bencilce sebeplerden ötürü
Wilt'in oyundan çıkması beni rencide etmişti.
Sakatlığı bence ciddi değildi.
Öyle olsa bile onu sahada istiyordum.
Harika bir performansla maçı bitirmek üzereydik.
Wilt'in çıkması, sevdiğiniz bir kitabın sonunda
yazım hatası bulmak gibiydi.
Mel Counts, Wilt Chamberlain'in yerine oyuna girecek.
Mel Counts girdi. Gayet iyi oynadı.
Tekli dripling. Mel'den iki sayılık. Başarılı!
Wilt'in yokluğunda Lakers vites artırdı,
Celtics'in yaşlı kadrosundan istifade ettiler.
Lakers'ın yenilenen azmiyle rüzgârın tersine döndüğü görülüyor.
Skoru neredeyse eşitlediler.
Ucunda dünya şampiyonluğu var ve onun için resmen yanıp tutuşuyorlar.
Lakers farkı bire indirdi.
Wilt bana dedi ki,
"Patrona söyle,
maça dönmeye hazırım."
Van Breda Kollf, çileden çıkmış bir şekilde,
"Söyle ona siktirsin gitsin" dedi.
"Ona ihtiyacımız yok." Ve Chamberlain'i bir daha oyuna sokmadı.
Farkı kapadılar ama hâlâ yakalayamadılar.
Lakers, Wilt Chamberlain olmadan dönüyor.
Bir sayı gerideydik.
Bir dakika civarı bir süre kalmıştı.
Havlicek'i savunuyordum, top ondaydı ve dripling yapıyordu.
Arkasından uzanıp topu tokatladım
ve tam Don Nelson'ın eline düştü.
Serbest atış çizgisindeydi.
Don Nelson topu aldı ve atışını yaptı.
Hızlıca bir atış yaptı.
Çemberin arkasına çarpıp yükseldi.
Panyadan sekmişti galiba.
Yaklaşık 4 metre yükseldi.
Sonra da çembere girdi.
Erickson…
Topu çaldı ama Nelson'a gitti!
Atış, ağır çekim bir hançer gibiydi.
Don Nelson.
Tamamen şanstı.
İlahi bir güç kazanmamızı istememişti.
Boston Celtics yine başardı!
Celtics'le oynadıklarında
uğursuzluk yaşadığını söyleyen Jerry'ye bazen hak veriyorum.
Bazıları bunu atlatabilir. Ben atlatamadım.
Bugün dahi aklımda.
Sanki kalbimde bir delik var gibi.
Bir sporcu olarak
muhtemelen en büyük hayal kırıklığım onları hiç yenememek.
Ama farkı yaratan hep Bill Russell'dı.
Çatıdan bir sürü balon sarkıyor ama salıverilmiyorlar.
"Kelt tanrıları Forum'da onlarlaydı" diyorsunuz.
Boston Garden'da gibilerdi.
Ve elbette kabul etmeliyiz ki
Celtics, profesyonel spor tarihinin en büyük spor hanedanı.
Takım arkadaşlarım öyle çabalamış
ve öyle direnç göstermişlerdi ki
onlarla ve kendimle gurur duyuyordum.
Bill, senin için müthiş bir zafer.
Kesinlikle.
Aklındakini söylemek zor, biliyorum.
Müthiş bir zafer olmalı.
Harika bir oyuncu grubumuz var.
Benim için gösterdikleri çaba olağanüstüydü.
Böyle şeyler söylemek çok klişe ama maçtan önce takıma dedim ki,
"Sonuç umurumda değil. Sizi başka kimselere değişmem."
Maçtan sonra Bill Russell'ın yalnız kalacağı bir an kolluyordum.
25 yaşındaydım, kızıl saçlı ve çilliydim
ve Kuzey Amerika'daki en beyaz adamdım.
Yanına gittim.
Bill'e gidip şöyle dedim,
"Şey, Bill?" Bana bir bakış attı ve dedim ki,
"Artık basketbolu bırakmayı düşünüyor musun?"
Ufak bir sessizlik oldu.
Orada oturan Jim Brown bana bakıp dedi ki,
"Bırakmak mı? Adam az önce dünya şampiyonu oldu.
Neden bırakıp bırakmayacağını soruyorsun?"
Bill Russell'ın son maçı olduğunu kimsenin fark ettiğini sanmıyorum.
Sporun ötesinde ilgi alanları vardı
ve bence merakını başka şeyler cezbediyordu.
Bill Russell bana basketbolu bırakacağını söylediğinde
ona baktım. Önce inanmadım.
Ama duygusallaştığını görünce
ciddi anlamda bırakacağına inanmaya başladım.
Basketbolu bıraktığını Sports Illustrated'da bir yazıyla duyurdu.
Bunun için 25.000 dolar aldı.
BASKETBOL BENİM İÇİN BİTTİ
Celtic'le sözleşmemin bitmesine bir yıl daha var.
Sporda en kârlı sözleşmelerinden biri ve bundan çok memnundum.
Para karşılığı oynuyordum elbette ama başka sebeplerim de vardı.
Kendimi en iyi olmaya adadığım için oynuyordum.
Bir takımın parçasıydım
ve onu en iyi takım yapmaya odaklanmıştım.
Ama oyun söz konusuysa rekabetçi dürtülerimi kaybettim.
Şimdi oynamaya kalksam diğerleri umursamadığımı anlardı.
Böyle oynanmaz. Bu şekilde hiçbir şey yapılmaz.
Geçtiğimiz sezon boyunca
bunları daha önce yaşamışım gibi tuhaf bir hisse kapıldım.
Her hamle, her durum. Perdeleme, atış kaçırma.
Hepsini daha önce görüp yapmıştım. Her şey tekerrüre indirgenmişti.
Bir sezona daha bu tutumla başlayamazdım.
Duyunca kulaklarıma inanamadım.
Hâlâ şampiyonluk seviyesinde oynayabilen bir adamın,
"Yeter. Artık oynamıyorum" demesi epey tarihî bir andı.
Kariyeri bitmişti.
Geri dönmeyecekti.
Takım sporlarının en büyük hanedanı
o maçla birlikte sona ermişti.
Profesyonel basketbol 1969'da hayatımdan çıktı,
pek çok şeyi de götürdü.
Hayatımdaki her şey bir yük gibi gelmeye başlamıştı.
Buna 13 yıllık karım, üç çocuğum, Boston'daki arkadaşlarım
ve mal varlığım dâhil.
Birkaç ay içinde
Boston'daki hayatımı ve beraberindekileri geride bıraktım.
Aldığım her nefes biraz donuk geliyordu.
Basınç odasında geçen 13 yılın ardından dış dünyaya açılıyordum.
Kendimi borçlu hissediyordum ama ne olduğunu bilmiyordum.
İçten içe,
basketbolun beni korumayacağını zaten biliyordum
ama hiç onsuz yaşamam gerekmemişti.
Bill Russell, valizini toparlayıp Lamborghini'sine atladı
ve Los Angeles'a gitti.
Bana kalırsa bütün olay Los Angeles'ta.
Söz veriyorum, kimsenin eğlenmediği kadar eğleneceğim.
Başka bir sahne, eğlence sektörü onu çağırıyordu.
Gelmiş geçmiş en iyi basketbolculardan biri geliyor,
Bay Bill Russell.
-O girizgâhı kim yazdı? -Ben.
"En iyi basketbolculardan biri" ne demek?
Affedersin Bill.
Gelmiş geçmiş en iyi basketbolcu.
Bill, komedi programlarına ve tolkşovlara çıktı.
Bill, bu gidişle seni huzurevine yatırırlar.
Nasıl yapıldığını göstereyim.
-Evet, olur. -Tamam mı? Böyle.
Bay Tillengast?
Buyurun?
RUH ASANSÖRÜ KUNDURACISI
Bu Bay Tillengast.
Kısa ömürlü bir tolkşov sundu.
Benim adım Bill Russell.
Gerçek Bill Russell ayağa kalkabilir mi?
BILL RUSSELL ŞOV
Russell oyunculukta da şansını denedi
ve pek başarılı olamadı.
Borcumu kapatmak için.
Birkaç televizyon reklamında da oynadı.
Ben kaçırmam!
Şehirler arası tarifeyi.
Birçok kanalda NBA yorumculuğu yaptı.
Bu hissi biliyorsun çünkü daha önce yaşadın.
Ben tek bir sayı bile atmadım.
Ama sayı atacak adamları getirdin.
Boşuna maaş alıyorsun.
Russell ayrıca düzenli aralıklarla ders verdi,
deneyimlerini ve felsefesini gençlerle paylaştı.
Cidden ama, bana göre eğitim
bağımsız düşünmenin temelidir.
İnsanlığın bir parçası olmanın
sorumluluğunu kabul etmektir.
Adım Rob Chamberlain. Acaba…
-Adın ne demiştin? -Rob Chamberlain.
-Chamberlain mi? -Evet.
-Akrabalığım yok. -Akraba olmadığını anlamıştım.
Bir konuşmasında Bill, Wilt Chamberlain'i,
1969'daki finali sakatlanıp terk ettiği için eleştirdi.
Bill'in söylediğini okuyayım.
"Bence son finalimde, son maçımda yan çizdi.
Bacağı veya beli kırılmamışsa sakatlık ciddi değildir."
Dizini sakatladığı final maçında kendi çıkmak istedi.
İyi bir oyuncu olduğunu düşünmeme rağmen ben de onu oyuna almazdım.
Chamberlain'e yeteneksiz demedim
ama basketbol bir takım oyunudur.
Şampiyonluk sayılarına bakarım.
Arkadaşlarımın içindeki cevheri çıkarmaya çalışırım.
Baylor ve West'teki cevheri çıkardığını söyleyebilir misin?
Yapacakları hakkında çok çene çalıyor.
Önemli olan kazanmak ve kaybetmek ve o çok fazla kaybetti.
Dâhi olduğunu sanıyor ama değil.
Bu sözler duyuldu ve iki arkadaş yıllarca küs kaldı.
Bunları söylememeliydim çünkü bana hiç kötü davranmadı.
Ama özür dileyemeyecek kadar dikbaşlıyım. Durum böyle.
Biri sakatlandığını söylüyorsa bence sakatlanmıştır.
Gerçekten bir terslik olmasa öyle bir maçı bırakıp gitmezsin.
Peki ya şimdi? Çok mu geç?
Artık kafa yormuyorum. Olan olmuş bir kere.
Pişman olduğumu biliyorum. O da biliyor.
-Fark eder mi? -Pek sayılmaz.
Eminim ikimiz de çok kafaya takmadan hayatlarımızı sürdürebiliyoruz.
Chamberlain ile rekabetçi dostluğu,
Russell'ın geride bıraktığı bir diğer şeydi,
Celtics ve Boston şehri ile birlikte.
1972'de numarası emekli edilen Russell,
halka açık bir töreni reddetti.
Sadece sevgili takım arkadaşları vardı.
Boston'daki bazı spor yazarları…
GEORGE POWLES LİSE KOÇU
…biraz kurnaz olabiliyor.
Bill de muhtemelen Boston'da yaşanan bazı şeylere gücendi
ve bunu dile getirdi. Böyle olmuş olabilir.
Russell'ın bir saygı gösterisine sırt çevirdiği tek olay bu değildi.
1974'te Basketbol Şöhretler Müzesi'ne seçilme hakkı elde etmişti.
Seçildiğim açıklandığında kişisel sebeplerden ötürü
bunu tercih etmeyeceğimi beyan ettim.
Spor yazarları üstüme saldırdı.
Yazarların çoğu Şöhretler Müzesi'ni ırkçı bulduğumu varsaydı.
Buluyorum ama dahası da var.
Habere göre Russell,
ki açıklama yapmadığı için kimse bilmiyor,
Siyahi oyuncu olmadığı için reddetmiş.
Neden?
Öncelikle Siyahi oyuncularımız var. 1946'dan beri.
Tercih ederdik ki geçerli bir şüphesi, sıkıntısı, tereddüdü
veya her nesi varsa bunu Bill'den öğrenmek isterdik.
Çünkü en ufak bir yanlışımız varsa düzeltmek isteriz.
Öte yandan, en açık fikirli derneklerden biri olduğumuzu düşünüyoruz
hatta belki en açığı.
Bill Russell harbi adamdır. Doğrularını hep savunmuştur.
Palavra sıkan biri değildir.
Sonuç olarak Şöhretler Müzesi'ni de
tıpkı imza verme ve forma numaramın emekli edilmesi gibi görüyordum.
Hepsinde amacım, yıldızların hayranlara bakışı ile
hayranların yıldızlara bakışından kendimi soyutlamaktı.
1973'te Bill Russell, Kaliforniya'dan Washington eyaletine taşınmış,
Seattle SuperSonics'in koçu ve genel müdürü olmuştu.
Onları tarihlerinde ilk kez play-off'lara taşıdı.
On yıl kadar sonra
yine başarısız bir takım olan Sacramento Kings'in başına geçti.
Takımı ayağa kaldıramayan Russell,
yaklaşık yarım sezon sonra ayrıldı.
1990'larda, 80'ler kapanırken Bill Russell'ın ailesi,
NBA geçmişi takdir etmeye başlamışken onu unutmalarından endişe etti.
Tam da o noktada, 1990'ların sonunda Russell halkla yeniden bağlantı kurdu.
Son maçından 30 yıl sonra
Bill Russell ile Boston nihayet barıştı.
Numarası ilk kez 1972'de emekli edilen gönülsüz ünlü,
tantanasız biçimde, bu seferkini hayranlarıyla paylaştı.
Boston Garden'da, Bill Russell'ı takdir gecesiydi
ve basketbolun ileri gelenleri katıldı.
Bu gece burada, sporcu Bill Russell'a hayran büyümüş
yaşıtım tüm erkekleri temsil ediyorum.
Aynı zamanda ondan adam olmayı öğrenen yaşıtlarımı da.
Hakkında hiçbir şey bilmiyorsanız,
acı gerçeklere katlanamıyorsanız
Bill Russell'la konuşmayın.
50'li ve 60'lı yıllarda çocukken
Go Up For Glory kitabını okuma fırsatı bulmuştum.
Annem kütüphaneciydi ve o kitabı eve getirmişti.
Bill Russell hayat boyu kahramanım oldu.
Gelmiş geçmiş en büyük
profesyonel spor hanedanında ufak bir rol oynadığımızı bilmek güzel.
Ve hepsi senin sayende Russ.
İşte bu tür anlar,
nesillerce sporcuyu nasıl etkilediğini görmek açısından mühim.
Celtics kuruluşu olarak
Bill Russell'a parkeden bir parça vermeseydik
büyük eksiklik hissederdik.
Bu parkenin üzerinde
Boston Celtics'in şampiyonluk geleneğini yarattın.
Hem de nasıl!
Bill, büyük zevkti.
Açıkçası utanmıştım.
Arkadaşlarımın bunları söylemesi çok aydınlatıcıydı.
Herkesin bilmesinin
büyük önem arz ettiği şeylerden biri de
bu evrende yalnız olmadığınızdır.
Yalnız gelip yalnız ayrılırsınız
ama onun dışında yalnız değilsinizdir.
O büyülü gecede,
Boston Garden'ın kanatlarında Bill'i bir sürpriz daha bekliyordu.
Bayanlar ve baylar, Wilt Chamberlain!
NBA'in ilk ikonları tekrar buluşmuştu
ve yıllar süren ayrılıktan sonra bağlarının hiç kopmadığını anlamışlardı.
Arkadaşım Wilt Norman Chamberlain
açık ara en iyi rakibimdi.
Wilt ile konuştuğumuzda
birbirimizden arkadaşlık dışında bir beklentimiz olmadı.
Bunun için teşekkür ederim.
Çok mahcup oldum.
Minnettarlığının asıl sebebi
beni hayatlarınıza kabul etmenizdir.
Garden'a gelen insanlar
ve taraftarlar hayatımın bir parçasıydı.
Seni seviyoruz Bill!
Ben de sizi seviyorum.
Russell'ın basketbol anıları yeniden canlanmıştı
ama onu ileride üzücü kayıplar bekliyordu.
Bel Air, Kaliforniya'daki bu köşkten bugün elim bir haber geldi.
Basketbol tarihinin en büyük oyuncularından
63 yaşındaki Wilt Chamberlain'in cansız bedeni bulundu.
Yetkililer, ölüm sebebinin kalp krizi olduğunu belirtiyor.
Basketbolun yıldızlarından bazıları bu efsane sporcuyu
son yolculuğuna uğurlamak için Los Angeles'a geldi.
Eski Boston Celtics'li Bill Russell en azılı rakibini unutmadı.
Birçok maçta bana cehennemi yaşattı.
Ama bu bir husumet değildi, bir rekabetti.
Yaşlandıkça birbirimizi daha fazla sevmeye başladık
çünkü ayrılmaz bir ikili olduğumuzu anladık.
Onunla sonsuza dek arkadaş kalacağız.
Her ikisini de özel kılan
bugün bile hâlâ
gördüğünüz gibi
onları konuşmamız.
Bu tarihi geleceğe taşımalıyız.
Bill Russell'ın bizlere emanet ettiği mirası
yıllarca inceleyeceğiz.
Bu yılın özgürlük madalyaları, toplumumuzun en iyi
ve örnek bireylerine gidiyor.
Bill Russell, ardından gelenlerin önünü açmıştır.
Kızım madalyayı alacağımı söyledi.
Yaptığım ilk iş arabama atlayıp Kaliforniya'ya gitmek oldu.
Babamın mezarını ziyaret ettim.
Ve…
Ve ona söyledim.
Ve…
İçim biraz rahatladı.
Çünkü ona özetle şunu dedim, "Biliyor musun…
…sana hak veriyorum,
fena yaşamadım."
Umuyorum ki Boston'lı çocuklar, bir gün sadece sporcu değil,
adam Bill Russell'ın da onuruna dikilmiş bir heykele bakacaklar.
Özgürlük Madalyası'nı aldıktan sonra Obama,
"Bir gün Boston'a Bill Russell'ın heykeli dikilecek" dedi.
Onu asla affetmeyeceğimi söyledim.
Heykeller bana mezar taşı gibi gelir.
"Senin için değil, şehir için dikilecek" dedi.
"Toplum ile ırk ilişkileri çerçevesinde
muazzam fark yarattın."
En heyecan verici görüntülerden biri, Colin Kaepernick'in polis şiddetini
ve ırksal eşitsizliği protesto ederken diz çökmesinin ardından
Bill Russell'ın da
diz çökerek ona katılması
ve meydan okurcasına doğrudan kameraya bakarak
âdeta "Onunla uğraşırsanız benimle de uğraşırsınız" demesiydi.
Bill, Colin'e bir yakınlık hissetti çünkü Bill için
basketbol daima kim olduğuyla değil, ne yaptığıyla ilgiliydi.
Onun mirasını devralanlar Malcolm Jenkins,
Anquan Boldin,
LeBron James…
NEFES ALAMIYORUM
…CP3,
D-Wade,
Renee Montgomery,
WNBA kadınları ve benzerleridir.
Onlar bu nesilde seslerini duyurup
"Bu mücadeleye biz de katkı sağlayacağız" diyorlar.
Özellikle kolektif olarak
değişimi destekleyecek büyük bir güce sahibiz.
Söylenmesi gerekeni söylüyorsun, duruş sergiliyorsun,
yaşananların yanlış olduğunu söylüyorsun.
Bill Russell'ın kariyeri böyle geçti.
Neslimdeki oyuncular, "Sırada ne var?" deyip duruyorlar.
Ama tarihini bilmiyorsan geleceğini de bilemezsin.
Sahip olduğun gücün, sesin ve fikrin önemli olduğunu,
saha içine ve dışına yansıdığını anlatıyor.
Bill Russell'ı seviyorum.
Ruhu vardı. Bazı insanlarda yoktur. Onun ruhu vardı.
Hayatımda tanıdığım en eşsiz adamlardan biriydi.
Basketboldaki başarısından dolayı söylemiyorum. O bir liderdi.
Bir aktivistti,
üstelik aktivistlik popüler değilken,
hatta bazen kariyeri pahasına.
Bill'in özelliği, bir şeyin doğru olduğunu düşündüğünde
ona göre hareket ederdi. Esaslı adamdı.
Bill sürekli böyleydi.
Ancak doğru davrandığını düşündüğünde adam olabilirsin.
Sonuç olarak, umuyorum ki ben öldükten sonra
arkamdan şunlar söylenir,
"Bill Russell adam gibi adamdı."
Boston Celtics bugün bir efsaneyi kaybetti.
Bill Russell 88 yaşında vefat etti ama mirası sonsuza dek yaşayacak.
DEĞERLİ ANISINA BILL RUSSELL 1934-2022
Babamın en sevdiği sözlerden biri, ölünce cennete gitmek istemediğine dairdi.
Bunu bir düşüş olarak görürdü
çünkü onun için asıl cennet Boston Celtics'te oynamaktı.
Bill Russell'ın tesirinin devam ettiğini görmek güzel.
Gerçekten ayağa kalkıp insanlara söylemeye çalıştığı,
Siyahilerin statükoyu kabul etmemesi gerektiğiydi.
Hem sporda hem de spor haricinde.
Afro-Amerikalılar için yaptıkları. Bir insan olarak sergilediği duruş.
Basketbol oynamak için çektiği çileler
ve başkalarının hayatını iyileştirme arzusu.
Hâlâ aynı mücadeleleri veriyoruz.
Bill Russell gibi toplum önderleri ve büyük insanlar,
başarabileceğimize duyduğumuz güvenin temellerini atarlar.
NBA, Bill'in forma numarasını emekli edeceğini duyurdu.
NBA'de kimse altı numarayı giyemeyecek.
Gelmiş geçmiş en muzaffer adamın hak ettiği bir şey bu.
Bill Russell'ın bazı kanıları vardı.
Sadece sporla alakalı değil,
hayatla ve tabii ki ülkeyle alakalı.
Bir Amerikalı olarak vatanseverdi.
Ve fikrini söylemekten korkmayan biriydi,
sonuçları ne olursa olsun.
Bir ikon, bir efsane ve bir öncüydü.
Gerçek bir şampiyonun vücut bulmuş hâliydi.
Bence tüm pivotlar ona %5 komisyon vermeli. Cidden.
O olmasa biz de olmazdık.
Kafa yormak, düşünmek.
Geçmişi,
keşkeleri,
geleceği.
Bill Russell,
sen görevini yaptın.
Gerisi bize kalmış.
Dürüstçe söyleyebilirim ki hiç sevilmek için çalışmadım.
Sadece saygı görmek için çalıştım.
Hayatım nasıl geçti? Birçok şeyle.
Birçok yer, birçok fetih, birçok başarısızlıkla
ve şiddetli aşklar, nefretler ve sorunlarla.
Bildiğim her şekilde savaştım.
Savaştım çünkü savaşmanın doğru olduğuna inanıyordum.
Bence hiç kimse sonuçlardan korkmamalı
çünkü herkes doğru olduğuna inandığı şeyi yapmalı.
Ben insan hakları için savaştım, tüm insanlar, ırklar ve dinler için.
Belki daima ayrı telden çalacağım.
Belki müziğin ritmini yakalayamayacağım.
Ama deneyeceğim.
Alt yazı çevirmeni: Başak Çelikoğlu Arıkan